Zaman aşımına uğramış kamu alacağı
……………. Genel Müdürlüğü 2016 yılı hesabının Dairemizde yargılanması sonucu düzenlenen ……………. tarih ve ……………. sayılı İlamın 1’inci maddesinde; Say2000i sistemi üzerinden ……………. tarihli kayıt ile 140 no.lu hesaba alınan ……………. TL tutarındaki kamu alacağına ilişkin olarak; bugüne kadar herhangi bir incelemenin veya rücu işleminin başlatılmadığı, borçluların/ilgililerin tespit edilmediği, tahsilat yoluna gidilmediği ve söz konusu kamu zararından doğan alacağın, 31.12.2016 tarihi itibariyle zamanaşımına uğratıldığının görüldüğü;
Bu itibarla,
- Öncelikle 2006 yılında sigorta müfettişi raporu üzerine ……………. Müdürlüğü bütçesinden ödenen sigorta primi borcu şahıs karşılıkları, idari para cezası ile gecikme zammı tutarları esas alınmak suretiyle kamu zararı tutarı tespit edilip, söz konusu kamu zararını görevini ihmal ederek tespit ve tahsil etmeyerek zamanaşımına uğratan görevlilerin belirlenmesi,
- Say2000i sisteminde ……………. yevmiye tarih/no.lu MİF ile yapılan kayıt sonrasında Müdürlüğe ait banka hesabından ……………. TL tutarında mükerrer ödeme yapılıp yapılmadığının araştırılması,
için inceleme yapılmasını teminen konunun ……………. Bakanlığına yazılmasına ve Bakanlıktan gelen cevap üzerine Denetçi tarafından yazılacak ek raporun yargılanmasına değin ……………. yevmiye tarih/no.lu MİF ile 140 Kişilerden Alacaklar Hesabına alınan ……………. TL’lik tutarın hüküm dışı bırakılmasına karar verilmişti.
Bu karar üzerine, ……………. Genel Müdürlüğü Strateji Geliştirme Müdürlüğü tarafından gönderilen ……………. tarih ve ……………. sayılı yazı ekinde yer verilen ve anılan incelemeye ilişkin Teftiş Kurulu Başkanlığınca düzenlenen inceleme raporu ve Bakan Onayının Denetçi tarafından incelenerek ek rapor düzenlendiği görüldüğünden, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 50’inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü uyarınca konunun görüşülmesinin devamına karar verildi.
……………. Müdürlüğünün say2000i sistemindeki muhasebe kayıtlarının incelenmesinde; 140 Kişilerden Alacaklar Hesabına ……………. yevmiye tarih/no.lu MİF ile ……………. TL’lik tutarın kaydedildiği, ancak bugüne değin söz konusu alacağın tahsil ve takibine ilişkin herhangi bir işlemin yapılmaması nedeniyle kamu alacağının zamanaşımına uğraması sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;
……………. Müdürlüğünün 01.01.2000-30.04.2005 dönemine ilişkin işlemlerinin sigorta müfettişi tarafından 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu karşısındaki durumunun incelendiği ve inceleme sonucunda hazırlanan rapor ile ……………. tarihli Kayıt İnceleme Tutanağında, Kurumun Sosyal Sigortalar Kurumuna bildirmediği veya eksik bildirdiği sigorta prim borcunun hesaplandığı ve Kuruma ……………. TL idari para cezası ile ……………. TL gecikme zammının kesildiği görülmüştür.
Bunun üzerine ……………. Müdürlüğü tarafından prim borcu tutarı ile para cezası ve gecikme zammından oluşan toplam ……………. TL’ye ilişkin olarak; ……………. tarihli ve ……………. yevmiye no.lu ödeme emri belgesiyle 630 Giderler Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydı, ……………. tarihli ve ……………. yevmiye no.lu muhasebe işlem fişi ile de 103 no.lu hesaba borç, karşılığında 102 Bankalar Hesabına alacak kaydı yapılarak ödeme gerçekleştirilmiştir. Nitekim, Müdürlüğe ait ……………. Bankası hesap ekstresinden, ……………. tarihinde ……………. TL’nin bankadan çıkışının olduğu anlaşılmıştır.
SSK’ya olan borç ödendikten sonra ……………. Müdürlüğü muhasebe birimince ……………. tarihinde Say2000i sistemi üzerinden geriye dönük muhasebe kaydı yapılarak; ……………. tarihli ve ……………. yevmiye no.lu muhasebe işlem fişi ile 140 no.lu Kişilerden Alacaklar Hesabına ……………. TL tutarında borç kaydı karşılığında 103 no.lu hesaba alacak kaydı, ……………. tarihli ve ……………. yevmiye no.lu muhasebe işlem fişi ile de aynı tutarda 103 no.lu hesaba borç kaydı, karşılığında 102 no.lu hesaba alacak kaydı yapılmıştır.
Say2000i sistemi üzerinden ……………. tarihli kayıt ile 140 no.lu hesaba alınan ……………. TL tutarındaki kamu alacağına ilişkin olarak ise; herhangi bir incelemenin veya rücu işleminin başlatılmadığı, borçluların/ilgililerin tespit edilmediği, tahsilat yoluna gidilmediği ve söz konusu kamu zararından doğan alacağın, 31.12.2016 tarihi itibariyle zamanaşımına uğratıldığı görülmüştür.
……………. tarih ve ……………. sayılı İlamın 1’inci maddesinde hüküm dışı bırakılan konuya ilişkin olarak ……………. Müdürlüğü Strateji Geliştirme Müdürlüğü tarafından gönderilen ……………. tarih ve ……………. sayılı yazı ekinde yer alan ……………. tarih ve ……………. sayılı inceleme raporunda özetle;
……………. Müdürlüğü tarafından ……………. tarihli ve ……………. yevmiye no.lu ödeme emri belgesiyle, 01.01.2000-30.04.2005 dönemine ilişkin işlemlerle ilgili olarak, Kurumun Sosyal Sigortalar Kurumuna bildirmediği veya eksik bildirdiği sigorta prim borcu, bununla ilgili idari para cezası ile gecikme zammının ödemesinin yapıldığı, daha sonra bu ödemeyle ilgili olarak, muhtemel fazla ödemenin sorumlularına ödettirilmesi amacıyla, ……………. Müdürlüğü muhasebe birimince; ……………. tarihli ve ……………. yevmiye no.lu muhasebe işlem fişi ile 140 no.lu Kişilerden Alacaklar Hesabına ……………. TL tutarında borç kaydı karşılığında 103 no.lu hesaba alacak kaydı, ……………. tarihli ve ……………. yevmiye no.lu muhasebe işlem fişi ile de aynı tutarda 103 no.lu hesaba borç kaydı, karşılığında 102 no.lu hesaba alacak kaydı yapıldığı, rücu işlemleri ile ilgili muhasebe kayıtlarında bankadan nakit çıkışı varmış gibi gözükse de, yapılan incelemede ……………. tarihli ve ……………. yevmiye no.lu ödeme emri belgesi dolayısıyla düzenlenen çekin seri no’sunun ……………. olduğu ve ……………. tarihli ve ……………. yevmiye no.lu muhasebe işlem fişi üzerinde çek numarası kısmına da aynı seri no.lu çekin yazıldığı, bu itibarla ikinci bir ödemenin bulunmadığı, rücu işlemi ile ilgili muhasebe kayıtlarının hataen böyle yapılmış olduğu ve aslında mükerrer ödeme olmadığı,
Zamanaşımına ilişkin olarak ise 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 77, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 68 ve 257 ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 127’inci maddeleri karşısında konunun disiplin, mali ve adli açıdan zamanaşımına uğradığı, dolayısıyla bu konuyla ilgili olarak sorumluluğu bulunan personel hakkında mali, adli ve disiplin yönünden yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı,
Belirtilmiş ve söz konusu inceleme raporu üzerine Bakanlık Makamınca raporun işlemden kaldırılmasına karar verilmiştir.
……………. Müdürlüğü Strateji Geliştirme Müdürlüğü tarafından gönderilen söz konusu yazı ve eki belgeler ile dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, ……………. Müdürlüğünde 01.01.2000-30.04.2005 dönemiyle ilgili olarak, prim ödemelerinin yapılmaması veya eksik yapılması sonucu sigorta prim borcuna sebebiyet verildiği ve bütçeden idari para cezası ile gecikme zammı ödemesi yapıldığı fakat para cezası ve gecikme zammı ödemesine sebebiyet veren sorumluların tespiti ile rücu işlemlerinin 19.10.2006 tarih ve 26324 no.lu Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun bir şekilde yürütülmediği dolayısıyla oluşan kamu zararının miktarı ve sorumlularının usule uygun bir biçimde tespit edilmediği görülmektedir. 140 no.lu Kişilerden Alacaklar hesabına kaydın yapıldığı ……………. tarih ve ……………. yevmiye no.lu muhasebe işlem fişi ve diğer ilişikli belgeler arasında kamu zararının miktarını ve sorumlularını doğru ve açık bir şekilde ortaya koyan bir belge de sunulmamıştır. Söz konusu kamu zararı miktarını ve sorumlularını tespit amacıyla inceleme yapılmasını teminen Dairemizce alınan ……………. tarih ve ……………. sayılı Karar üzerine Bakanlık müfettişlerince yapılan inceleme sonucu düzenlenen raporda ise konunun disiplin, mali ve adli açıdan zamanaşımına uğradığı, dolayısıyla bu konuyla ilgili olarak sorumluluğu bulunan personel hakkında mali, adli ve disiplin yönünden yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı belirtilmiş, Bakanlık Makamınca raporun işlemden kaldırılmasına karar verilmiştir.
Diğer taraftan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde; “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” denilmiştir. Buna göre, kamu zararından bahsedebilmek için hem kamu kaynağındaki azalmanın net bir şekilde hesaplanması hem de bu azalmaya kimlerin kasıt, kusur veya ihmalinin sebep olduğunun doğru bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Bu yüzden, rapor konusu edilen somut olayda, belge ve kayıtlardan kamu kaynağında azalma olduğu kabul edilse bile, miktarı ve sorumluları tespit edilemediğinden, “tazmin” kararına esas oluşturabilecek bir kamu zararından bahsetmek mümkün değildir.
Yukarıda yer verilen gerekçelerle, 140 no.lu hesaba alınan ……………. TL tutarındaki kamu alacağının, 31.12.2016 tarihi itibariyle zamanaşımına uğratılması ile ilgili olarak;
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 50’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü uyarınca ……………. tarih ve ……………. sayılı İlamın 1’inci maddesine ilişkin hüküm dışı kaydının kaldırılmasına,
Söz konusu ……………. TL tutarındaki kamu alacağı ile sorumlular arasında illiyet bağı kurulamadığından ve kamu zararı miktarı net bir şekilde tespit edilemediğinden, konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına,
Üyeler ……………. ve …………….’ün karşı oyları ile ve oy çokluğuyla karar verildi.
Üye …………….’ın karşı oy gerekçesi;
“5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” denilmekte olup “Gelirlerin Toplanması Sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde ise “Kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur.” hükmü yer almaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli 5018 sayılı Kanun çerçevesinde sorumlulukların belirlenmesine ilişkin kararında; tahsil edilmeye hazır hale gelmiş gelirle ilgili olarak muhasebe yetkilisinin sorumluluğundan bahsedilmiştir. Söz konusu Kararda;
“5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesinin birinci fıkrasında, muhasebe hizmeti; “gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir” şeklinde tanımlanmış; aynı maddenin ikinci fıkrasında muhasebe yetkilisinin, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumlu olduğu belirtilmiş, aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinde de, ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır. Muhasebe Yetkililerinin Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 23’üncü maddesinde, gelirleri ve alacakları ilgili mevzuatına göre tahsil etmek, yersiz ve fazla tahsil edilenleri ilgililerine iade etmek ve bu işlemlere ilişkin kayıtları usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutmak, mali rapor ve tabloları her türlü müdahaleden bağımsız olarak düzenlemek muhasebe yetkilisinin görevlerinden kabul edilmiş, aynı Yönetmeliğin 32’nci maddesinde de idarelerce ilgili kanunlarına göre tarh ve tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hale gelmiş kamu gelir ve alacaklarının yükümlüleri ve sorumluları adına ilgili hesaplara kaydedilerek tahsil edilmesinden muhasebe yetkilisinin sorumlu olduğu açıkça ifade edilmiştir.
Açıklanan nedenlerle, idarelerce ilgili kanunlarına göre tarh ve tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hale gelmiş kamu gelir ve alacaklarının takip ve tahsil edilmesinden muhasebe yetkilisinin tek başına sorumlu olduğuna çoğunlukla, karar verilmiştir.” denilmektedir.
Buna göre, görevini ihmal suretiyle 140 Kişilerden Alacaklar hesabına kaydedilen ……………. liranın takip ve tahsilini yapmayarak zamanaşımına uğratan ve bu yolla kamu kaynağında artışa engel olan muhasebe yetkililerinin mali sorumluluğunun olması gerekir. Söz konusu olayda Kişilerden Alacaklar hesabına kayıt yapılan tarih ile alacağın zamanaşımına uğratıldığı tarih arasında görevli olan muhasebe yetkilileri ……………. ve …………….’e, kamu zararı tutarı olan ……………. TL’nin müştereken ve müteselsilen tazmin hükmolunması uygun olur.”
Üye …………….’ün karşı oy gerekçesi;
“Kamu idarelerinde meydana gelen kamu zararlarının tahsilatına ilişkin usul ve esaslar, 19.10.2006 tarih ve 26324 no.lu Resmi Gazete’de yayımlanan “Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”de belirtilmiştir.
Bu Yönetmelik’in 7/A maddesinin 1’inci fıkrasında: “Kontrol, denetim veya inceleme sonucunda tespit edilen zarara ilişkin hususlar, ilgili harcama yetkilisinin görüşünü de içeren ve harcama birimi tarafından düzenlenen Ek-1’deki Değerlendirme Formu ile birlikte merkezde üst yöneticinin, taşrada ise idarenin taşrada bulunan en üst yöneticisinin değerlendirmesine sunulur….”
4’üncü fıkrasında: “Üst yönetici veya idarenin taşrada bulunan en üst yöneticisi tarafından yapılan değerlendirmede, kamu zararının oluştuğuna karar verilmesi halinde Değerlendirme Formu ile zararın tespitine ilişkin belgeler takibe yetkili birime gönderilir.”
8’inci maddesinde: “Tespit edilerek kamu idarelerine bildirilen kamu zararından doğan alacakların her biri için takibe yetkili birimce alacak takip dosyası açılır.”
9’uncu maddesinde: “Sayıştay veya mahkeme ilâmları ile bildirilen kamu zararından doğan alacaklar, ilâmların idarelerine ulaştığı; kontrol, denetim veya inceleme sonucunda tespit edilen kamu zararından doğan alacaklar ise 7/A maddesine göre yapılacak değerlendirme sonucuna ilişkin değerlendirme formunun takibe yetkili birime ulaştığı tarihten itibaren beş iş günü içerisinde, takibe yetkili birimce, sorumlular ve ilgililer adına muhasebe kayıtlarına aldırılır.”
10’uncu maddesinin 1’inci fıkrasında: “Kamu zararından doğan alacaklar, takibe yetkili birimce sorumlular ve ilgililerin bilinen adreslerine imzaları alınmak suretiyle veya 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir.”
Aynı maddenin 4. fıkrasında ise: “Kamu zararı alacaklarının yapılan tebligata rağmen sorumlular ve/veya ilgililerce süresinde rızaen ödenmemesi, sulh teklifinde ya da itirazda bulunulmaması halinde sürenin bitiminden itibaren beş iş günü içerisinde, sulh teklifinin ya da itirazın idare tarafından reddedilmesi halinde ise bu ret tarihinden itibaren beş iş günü içerisinde ve her hâlükârda 30 günlük ödeme süresinden sonra ilgili alacak takip dosyası, alacağın tahsili için takibe yetkili birimce kamu idaresini temsile yetkili hukuk birimine gönderilir.”
Denilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuatta belirtildiği üzere, kamu zararı söz konusu olduğunda, harcama birimi tarafından hazırlanan ve harcama yetkilisinin görüşünü de içeren Değerlendirme Formunda Üst Yönetici tarafından kamu zararına sebebiyet verildiğine karar verilmesi gereklidir. Takibe Yetkili birim tarafından ise, Alacak Takip dosyasının açılması, muhasebe kayıtlarının yaptırılması, tebligatın yapılması, rızaen ve sulh yolu ile tahsilat yapılamadığında ise, takip dosyasının hukuk birimine gönderilmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla kamu zararının tespit aşamasından tahsilatına kadar, harcama yetkilisi, üst yönetici, muhasebe yetkilileri ve takibe yetkili birimdeki görevlilerin her birinin kendi görev alanlarıyla ilgili sorumlulukları söz konusudur. Rapor konusu edilen somut olayda ise, kamu zararıyla ilgili diğer süreçlerden hiçbiri gerçekleşmemişken, sadece muhasebe birimince 140 no.lu Kişilerden Alacaklar hesabına kayıt işlemi yapılmıştır. Bu yüzden, ……………. Müdürlüğü muhasebe birimince 140 Kişilerden Alacaklar hesabına kayıt yapılmasına rağmen takip ve tahsili gerçekleşmeyen alacağın zamanaşımına uğramasından sadece muhasebe yetkililerinin değil, zamanında görevini yerine getirmeyen diğer tüm görevlilerin sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, zamanaşımına uğrayan Kişilerden Alacaklar Hesabında kayıtlı tutarla ilgili olarak, yukarıda yer verilen Yönetmelik hükümlerine göre görevini yerine getirmeyenlerin belirlenerek sorumluların tespit edilmesi üzerine Denetçi tarafından yazılacak ek raporun yargılanmasına değin, ……………. yevmiye tarih/no.lu MİF ile 140 Kişilerden Alacaklar Hesabına alınan ……………. TL’lik tutarın hüküm dışı bırakılması gerekir.”