Hakediş İmalatlarında Birim Fiyatın Hatalı Alınması:
2013 yılı restorasyon işinde,
A-B) MÇC-22 poz nolu “Şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” işi, YFZ.19 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, düz renk ithal branda bezi ile bina cephesinde fon (ekranlama) yapılması” işi ve YFZ.20 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, düz renk ithal branda bezi ile minare çevresinin korumaya alınması” işi için yükleniciye ödemede bulunulması,
İşe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında “Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Genel Şartnamede yer alan hükümler uygulanır.” denilerek Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine atıf yapılmıştır. YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında ise, “İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu bu hüküm ister idarenin talebi üzerine olsun isterse yüklenicinin kendi arzusu ile yapılmış olsun, işin ve işyerinin korunması amacıyla uygulanan güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümünün yükleniciye ait olduğunu, bu amaçla idare bütçesinden herhangi bir ödeme yapılamayacağını ortaya koymaktadır.
Diğer taraftan her ne kadar mevzuatta güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin yükleniciye ait olduğu ifade edilmiş ise de ihale aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilerek isteklilerden teklif alınan bir imalatın, idare tarafından yapılacak iş kapsamında değerlendirildiği ve bedelinin ödeneceğinin öngörüldüğü kabul edilmelidir. Zira teklif cetvelinde yer alan her bir imalat için istekliler bu imalatlar için ödeme yapılacağı düşüncesiyle tekliflerini vermektedirler.
İşe ait sözleşme dosyasına ekli, idare ve yüklenici tarafından onaylanmış teklif birim fiyat cetveli incelendiğinde MÇC-22 poz nolu “Şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” işinin teklif cetvelinin 22’nci sırasında yer aldığı tespit edilmiştir. Bu durumda idarenin bu imalatı yapılacak iş kapsamında değerlendirdiği ve bedellerinin idarece ödenmesinin öngörüldüğü anlaşılmış olup bu imalat için yükleniciye ödemede bulunulmasında mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.
YFZ.19 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, düz renk ithal branda bezi ile bina cephesinde fon (ekranlama) yapılması” işi ve YFZ.20 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, düz renk ithal branda bezi ile minare çevresinin korumaya alınması” işi konusunda ise, söz konusu işlere ait birim fiyat analizleri incelendiğinde söz konusu analizlerin işin ihale edilme aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde veya eki analizlerde yer alan bir iş kalemi olmadığı, daha sonra işin ilerleyen safhasında işin yapıldığı alanın korunması amacıyla yeni birim fiyat analizi olarak oluşturulduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda işin yüklenicisinin sözleşme eki YİGŞ’nin ilgili hükmü gereğince, gerek idareden gelen talep üzerine gerek kendi arzusu ile gerçekleşecek iş ve işyerinin güvenliği ve korunması amacıyla yapılacak bu tür uygulamalar için kendisine herhangi bir bedel ödenmeyeceğini bilerek teklifini verdiğinin kabul edilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla idare tarafından YFZ.19 ve YFZ.20 poz nolu imalatlar için ödeme yapılması kamu zararına neden olmaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … Tur. İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki …2013 yılı restorasyon işinde, MÇC-22 poz nolu “Şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” işi, YFZ.19 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, düz renk ithal branda bezi ile bina cephesinde fon (ekranlama) yapılması” işi ve YFZ.20 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, düz renk ithal branda bezi ile minare çevresinin korumaya alınması” işi için yükleniciye ödemede bulunulmasının sorgu konusu edildiği toplam …-TL’nin,
Kamu zararı oluşmayan MÇC-22 poz nolu imalata ilişkin …-TL’si ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
YFZ.19 ve YFZ.20 poz nolu imalatlara ilişkin bakiye …-TL kamu zararının ise …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
C) YFZ.03 poz nolu “Kavisli yonu taşı yüzeylerde kimyasal (AB 57) temizlik yapılması” işi yeni birim fiyat analizinde jel malzemenin girdi miktarı,
… Tur. İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013 yılı restorasyon işinde, YFZ.03 poz nolu “Kavisli yonu taşı yüzeylerde kimyasal (AB 57) temizlik yapılması” işi yeni birim fiyat analizinde V.0132 poz nolu jel hazırlanması işinin “4,444 saat” olarak yer aldığı, ancak jel hazırlanması biriminin “lt” olup, yapılan araştırma ve üretici firmalarla yapılan görüşmelerden “AB 57” jel kullanım miktarının kavisli yüzey yonu taşı için ortalama 2,5 lt/m2 olarak tespit edildiği, malzeme kullanım katalogları ve AB 57 teknik açıklamalarından da aynı bilgiye ulaşmanın mümkün olduğu, ayrıca V.0417 ve V.0418 poz nolu … birim fiyatlarının da AB 57 kullanımı ile ilgili miktar yönünden konuya ışık tuttuğu, sonuç olarak YFZ.03 poz nolu yeni birim fiyat analizinde AB 57 jel malzemesinin hatalı alınarak kamu zararına neden olunduğu ileri sürülmüş ise de savunma ve ekinde yer alan belgelerden V.0417 ve V.0418 nolu pozların tanımında bahsedilen temizliğin YFZ.03 pozunda yer verilen yonu taşından (küfeki) farklı olarak mermer yüzeyleri için olduğu, yine savunma ve ekindeki belgelerden küfeki taşı yüzey emiciliğinin mermere oranla 2 kat daha fazla olduğu, ayrıca küfeki taşının girinti ve çıkıntılarının, pürüzsüz mermer yüzeye göre daha fazla olduğu (midyeli yüzey) ve bu durumun kimyasal temizliği daha da zorlaştırdığı, dolayısıyla YFZ.03 nolu pozda analiz girdilerinde m²’ye harcanan jel miktarının V.0417 ve V.0418 poz nolu … birim fiyatlarına göre, yonu taşı ve mermerin emicilik katsayılarına göre orantılandığında yüksek olmadığı anlaşılmıştır.
Diğer taraftan sorguda ve raporun sonuç kısmında her ne kadar malzeme kataloglarındaki bilgilerden ve uygulamacılarla yapılan görüşmelerden net olarak malzeme miktarının yüksek alındığının tespit edildiği belirtilmişse de bu durumu kanıtlayıcı herhangi bir bilgi veya belgeye raporda veya eklerinde yer verilmemiştir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … Tur. İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013 yılı restorasyon işinde, YFZ.03 poz nolu “Kavisli yonu taşı yüzeylerde kimyasal (AB 57) temizlik yapılması” işi yeni birim fiyat analizinde V.0132 poz nolu jel hazırlanması işinde kullanılan malzeme miktarının mevzuatına uygun olduğu anlaşıldığından sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
D) YFZ.02 poz nolu “Tatlı kireç harçlı, akrilik reçine katkılı, paslanmaz çelik donatılı, şişe dibi camlı dışlık pencere yapılması ve yerine montajı” işi yeni birim fiyat analizinde esas alınan malzeme girdi miktarları,
… Tur. İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013 yılı restorasyon işinde, YFZ.02 poz nolu “Tatlı kireç harçlı, akrilik reçine katkılı, paslanmaz çelik donatılı, şişe dibi camlı dışlık pencere yapılması ve yerine montajı” işi yeni birim fiyat analizi yapılırken …Genel Müdürlüğü birim fiyat listesinde dışlık pencere yapımı girdilerinin yer aldığı emsal nitelikli V.2063 nolu poz ve devamındaki pozlara göre malzeme girdi miktarlarının yüksek alınarak kamu zararına neden olunduğu ileri sürülmüş ise de sorumlularca gönderilen savunma ve ekinde yer alan belgelerden İdareye ait dışlık yapılmasına ilişkin birim fiyat analizlerinde dışlık kalınlığının 6 cm olarak alındığı için 1 m² alan için hidrolik kireç vb. malzeme miktarlarının da 0,06 m³ olarak yer aldığı, yeni birim fiyat analizi tarifinden ve imalat fotoğraflarından YFZ.02 poz nolu imalattaki dışlık kalınlığının ise 8 cm olduğu, bu durumda 8 cm dışlık için 0,08 m³ malzeme girdisinin esas alınmasının doğru olduğu anlaşılmıştır. Diğer taraftan İnşaat Mühendisleri Odasınca hazırlanan “Yapı Malzemeleri ve Yapı Kısımlarının Birim Hacim Ağırlıkları” tablosunun 4’üncü sırasında yer alan verilere göre kireç harcının ve takviyeli harcın hacim ağırlıkları 1800 – 2000 kg/m³ civarındadır. Bu durumda analiz girdisi harç ağırlığının (0,08x1800=144kg) 0,144 ton/m³ ile (0,08x2000=152kg) 0,152 ton/m³ arasında olduğu görülmekte olup analiz girdisi olarak 004.V50 poz nolu doğal hidrolik kirecin 0,15 ton/m³ değeri kabul edilebilir bir değer olmaktadır.
004.V031 poz nolu ahşap kalıp miktarı konusunda da 1 m² dışlık yapılması için yerinde yapılan imalata göre düzenleme yapıldığı ve yerindeki ölçülere göre yapılan dışlıkların tamamının farklı ölçülerde olduğundan aynı kalıpla birden fazla dışlık yapılamadığı yönündeki savunma uyarınca da ilişik olmadığı görülmüştür.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … Tur. İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013 yılı restorasyon işinde, YFZ.02 poz nolu “Tatlı kireç harçlı, akrilik reçine katkılı, paslanmaz çelik donatılı, şişe dibi camlı dışlık pencere yapılması ve yerine montajı” işi yeni birim fiyat analizinde esas alınan girdi miktarlarının sorgu konusu edildiği ancak mevzuatına uygun olduğu anlaşılan toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
E) 23.051 poz nolu “Münferit olarak kullanılan her türlü profil demirlerinin hazırlanması ve yerine tespit edilmesi” işi kapsamında ödenmesi gereken münferit profillerle istinat duvarı dayanakları ve profil demirden platform imalatının 23.176 poz nolu “Çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi kapsamında ödenmesi,
… Tur. İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013 yılı restorasyon işinde, 23.176 poz nolu “çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi metraj cetvellerinin incelenmesinden bu pozun münferit profillerle istinat duvarı dayanakları ve platform yapımı işlerini kapsadığı anlaşılmış olup söz konusu imalatların sözleşme eki imalat tanım ve yapım şartlarıyla örtüşmediği, yapılan imalatların 23.051 nolu “Profil demirlerin hazırlanması ve yerine tespiti” pozu kapsamında değerlendirilmesi ve ödenmesi gerektiği tespit edilmiştir.
23.176 poz nolu “Lama ve profil demirlerden çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi yeni birim fiyat analizi tanımında, “Çeşitli çelik çubuk, lama ve profil demirlerden yapılan her çeşit merdiven, balkon, köprü, korkuluklar, pencere ve bahçe parmaklıkları, çatıya çıkma, fosseptik ve benzeri yerlere yapılan merdivenler, ızgara ve benzeri işlerin yapılması için demir perçin, civata, kaynak ve her türlü malzeme ve zayiatı, işyerinde yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, işçilik, müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil (boya bedeli hariç) 1 kg fiyatı: ÖLÇÜ: İmalât ve varsa tespit malzemesi ile birlikte boyanmadan ve montajdan önce tartılır. NOT: Ancak idareler lüzum gördüğü takdirde proje boyutları üzerinden bütün profillerin ve düğüm noktaları levhalarının cetveldeki ağırlıklarına nazaran tartı ağırlığını tahkik edebilir. Bu tartı neticesinde, cetvellere nazaran % 7 ağırlık fazlası da ödeme yapılır, % 7 den fazla ağırlık dikkate alınmaz. Bu tartı neticesinde bulunan ağırlığın cetveldekinden az olması halinde yapılan imalâtın idarece kabul edilmesi şartıyla tartı esas alınır.” denilmektedir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ait 23.051 nolu “Profil demirlerin hazırlanması ve yerine tespiti” pozunun tanımında ise, “Münferit olarak kullanılan 34 kg/m ye kadar ağırlığındaki profillerin hazırlanması, yerine tespiti için her türlü malzeme ve zayiatı, (perçin, kaynak dâhil) inşaat yerindeki yükleme, yatay ve düşey taşıma, taşıyıcı iskele veya kaldırma tertibatı, boşaltma, işçilik, müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil, (boya bedeli hariç) 1 ton fiyatı: ÖLÇÜ: 1) Kullanılan profil demiri tespit malzemesiyle birlikte boyanmadan önce tartılır. 2) Ancak, idareler lüzum gördüğü takdirde, proje boyutları üzerinden bütün profillerin ve düğüm noktaları levhalarının cetveldeki ağırlıklarına nazaran tartı ağırlığını tahkik edebilir. Bu tartı neticesinde, cetvellere nazaran % 7 ağırlık fazlasına kadar ödeme yapılır. % 7 den fazla ağırlık dikkate alınmaz. Hesap tahkikinde perçin ve civata delikleri dolu alınır. Bu tartı neticesinde bulunan ağırlık cetveldekinden az olması halinde yapılan imalâtın idarece kabul şartıyla tartı esas alınır. NOT: 34 kg/m ve daha fazla ağırlığın üstündeki profillerden yapılmış münferit kolonlarla dikmeler, münferit kirişler ait olduğu pozdan ödenir.” denilmektedir.
Söz konusu iş kapsamında yapılan münferit profillerle istinat duvarı dayanakları ve platform yapımı imalatına ait metraj cetvelleri, tartı tutanakları ve fotoğrafların incelenmesi sonucunda ise söz konusu imalatın yukarıda tanımları verilen iki adet pozdan, ödemenin yapıldığı 23.176 nolu poz tanımına girmediği, 23.051 poz nolu münferit profil hazırlanması ve yerine tespiti pozu birim fiyat tanımı ile örtüştüğü görülmüştür. Zira 23.176 nolu poz tanımında ve analiz girdilerinde malzemenin profil demir yanında % 50’lik kısmının da lama demir olduğu bahsedilmesine rağmen imalata ait fotoğraflardan ve tartı tutanaklarından anlaşıldığı üzere imal edilen platform tamamen profil demirden yapılmış olup bu durum dahi tek başına yapılan imalatın 23.051 nolu poz kapsamına girdiğini ispat etmektedir. Sorumlular savunmalarında “…bahse konu işlerin savunma ekindeki fotoğraflarına bakıldığında imalatların tamamında dört köşe (kare kutu) profil demirleri (100x100x4 – 40x40x4mm)” kullanıldığı görülmekte olduğunu…” ifade ederek platform imalatının kare kutu profil demirlerinden teşkil ettiğini kendileri de kabul etmişlerdir. Diğer taraftan 23.051 nolu pozun 2011 yılında listeden çıkarıldığı ve çıkarılma nedeni olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 23.176 pozu gerekçe gösterilmiş ise de her iki pozun tanımlarının ve kullanım alanlarının tamamen farklı olduğu gerçeği karşısında bu savunmanın bir geçerliliği bulunmamaktadır.
Sorumlular her ne kadar yüklenici tarafından yapılmış demir platformun, tamamen idare malı olduğunu ve restorasyon süreci sonrasında idare tarafından, ihale ile hurda malı demir olarak satışının gerçekleştirileceğini ve bu durumda hurda demir satış fiyatının 0,74-TL/kg olduğu göz önüne alındığında imalat için idareden çıkan gerçek bedelin (4,44 – 0,74) 3,70-TL/kg olduğunu ifade etmişler ise de böyle bir satışın gerçekleştirildiğine dair herhangi bir bilgi veya belge sunulmamıştır. Kaldı ki söz konusu durum 23.051 nolu poz kapsamında yapılacak bir ödeme için de geçerli olabileceğinden bu yöndeki savunmanın kabulü de mümkün değildir.
Diğer taraftan sorumlular eski eser restorasyon şantiyelerinde yapılan demir imalatlar için yerinde tespit edilen ve düzen arz etmeyen ölçülerde kesim yapılarak kesilen bütün profil ve lamaların “demir doğrama atölyesi” aşamasından geçtiğini ve tek tek özenli bir şekilde yerine montajının yapıldığını belirtmişler ise de, 23.176 poz nolu imalatın yapım şartlarında yapılan işin pencere ve bahçe parmaklıkları, çatıya çıkma, fosseptik ve benzeri yerlere yapılan merdivenler, ızgara ve benzeri işlerin yapılması şeklinde ifade edilmiş ve işin malzeme ve işçiliği de dikkate alarak ölçü birim “kg” olarak kabul edilmiştir. Oysa savunma ekinde gönderilen fotoğraflardan ve tartı tutanaklarından anlaşıldığı üzere yapılan iş 23.051 poz nolu tarifte olduğu gibi büyük imalatların hazırlanarak inşaat mahallinde yerine tespitinden ibaret olup ölçü birimi “ton” olarak alınmıştır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … Tur. İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013 yılı restorasyon işinde, münferit profillerle istinat duvarı dayanakları ve platform yapımı imalatlarının 23.051 nolu “Profil demirlerin hazırlanması ve yerine tespiti” pozu kapsamında değerlendirilmesi gerekirken 23.176 poz nolu “çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi kapsamında ödenmesi suretiyle sebep olunan toplam …-TL kamu zararının …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
F) YFZ.09 poz nolu “Ahşap taşıyıcılı çalışma platformu yapılması” işi birim fiyat tanımında ve yapım şartlarında söküm ile ilgili bir düzenleme bulunmaması,
… Tur. İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013 yılı restorasyon işinde, YFZ.09 poz nolu “Ahşap taşıyıcılı çalışma platformu yapılması” işi birim fiyat tanımında ve yapım şartlarında söküm ile ilgili bir düzenleme yer almamasına ve benzer Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve idareye ait diğer pozlarda da analiz girdilerine söküm ile ilgili bir işçilik konulmamasına rağmen söküm işçilik girdilerinin analize dahil edilmesi neticesinde kamu zararına neden olunduğu ileri sürülmüş ise de sorumlularca gönderilen savunma ve eki belgelerden idareye ait V.0601,V0604 gibi iskele pozları ile V.0608, V.0609 gibi kalıp yapılması pozlarının tariflerinde ‘iş bitince sökülmesi’ ibaresinin yer aldığı ve analiz girdilerinde ayrıca göstermese bile söküm için gereken işçilik miktarlarının analizlere yansıtıldığı anlaşılmıştır.
Diğer taraftan savunmada, … içerisinde ve dışında oluşturulan platformların, demir çalışma platformları olduğu, bu platformlar yerinde demir platform olarak yapılmış olduğundan YFZ.09 poz nolu “Ahşap Taşıyıcılı Çalışma Platformu” birim fiyat tanımında belirtilen imalatla örtüşmediği, yerinde yapılan demir platformların iskelenin bir parçası olarak değerlendirilmesi gereken bir imalat olduğu ifade edilerek YFZ.09 nolu pozla ödenen ahşap platform bedelinin, ödenmemesi gerektiği belirtilmiştir. Dolayısıyla sorumlular ahşap platform bedelinin yükleniciye sehven ödendiğini kabul etmişler ve yersiz olarak ödenen ahşap platform bedeli …-TL’nin yükleniciden tahsil edildiğini bildirmişlerdir. Sonuç olarak ahşap taşıyıcılı platform bedelinin tamamı yükleniciden geri tahsil edildiğinden sorgu konusu edilen …-TL hakkında da ilişik kalmamıştır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … Tur. İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013 yılı restorasyon işinde, YFZ.09 poz nolu “Ahşap taşıyıcılı çalışma platformu yapılması” işi kapsamında yükleniciye sehven ödenen …-TL’nin tamamı … tarih ve … nolu banka dekontu ile tahsil edildiğinden ilişilecek bir husus kalmadığına oybirliğiyle, karar verildi.