Hakediş İmalatlarında Birim Fiyatın Hatalı Alınması:
2012-2013 yılı uygulama işinde,
A) YFKMC.31 poz nolu “… ve şantiye çevresinin galvaniz saç ile çevrilmesi” işi, YFKMC.28 poz nolu “Ahşap taşıyıcılı çalışma platformu yapılması” işi, YFKMC.29 poz nolu “Ahşap taşıyıcılı çalışma platformu korkuluğu yapılması” işi, Özel-16 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, düze renk ithal branda bezi ile bina cephesinde fon (ekranlama) yapılması” işi ve Özel-17 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, binanın restore edilmiş resminin basıldığı ithal branda bezi ile bina cephesinde fon (ekranlama) yapılması” işi için yükleniciye ödemede bulunulması,
İşe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında “Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Genel Şartnamede yer alan hükümler uygulanır.” denilerek Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine atıf yapılmıştır. YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında ise, “İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu bu hüküm ister idarenin talebi üzerine olsun isterse yüklenicinin kendi arzusu ile yapılmış olsun, işin ve işyerinin korunması amacıyla uygulanan güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümünün yükleniciye ait olduğunu, bu amaçla idare bütçesinden herhangi bir ödeme yapılamayacağını ortaya koymaktadır.
Diğer taraftan her ne kadar mevzuatta güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin yükleniciye ait olduğu ifade edilmiş ise de ihale aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilerek isteklilerden teklif alınan bir imalatın, idare tarafından yapılacak iş kapsamında değerlendirildiği ve bedelinin ödeneceğinin öngörüldüğü kabul edilmelidir. Zira teklif cetvelinde yer alan her bir imalat için istekliler bu imalatlar için ödeme yapılacağı düşüncesiyle tekliflerini vermektedirler.
İşe ait sözleşme dosyasına ekli, idare ve yüklenici tarafından onaylanmış teklif birim fiyat cetveli incelendiğinde Özel-16 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, düze renk ithal branda bezi ile bina cephesinde fon (ekranlama) yapılması” işinin teklif cetvelinin 162 nci sırasında, Özel-17 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, binanın restore edilmiş resminin basıldığı ithal branda bezi ile bina cephesinde fon (ekranlama) yapılması” işinin de 163 üncü sırada yer aldığı tespit edilmiştir. Bu durumda idarenin bu iki imalatı yapılacak iş kapsamında değerlendirdiği ve bedellerinin idarece ödenmesinin öngörüldüğü anlaşılmış olup bu iki imalat için yükleniciye ödemede bulunulmasında mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.
YFKMC.28 poz nolu “Ahşap taşıyıcılı çalışma platformu yapılması” işi ve YFKMC.29 poz nolu “Ahşap taşıyıcılı çalışma platformu korkuluğu yapılması” işleri ile ilgili olarak sorumlularca gönderilen savunma ve eki belgelerden yapılan çalışma platformunun ve korkuluğun kubbelerde kalem işi tezyinat, güçlendirme amaçlı hidrolik kireç enjeksiyonu vb. imalatların yapılabilmesi için ihtiyaca binaen yapıldığı, bu anlamda yapılan uygulamanın iş ve işyerinin güvenliği ve korunması yerine poz tanımında belirtilen kubbe içi, şerefe altı vb. mahallerdeki imalatların yapılabilmesi için gerek duyulan zorunlu bir imalat olduğu, bu imalat olmadan söz konusu mahallerdeki diğer imalatların yapılamayacağı anlaşıldığından çalışma platformu ve korkuluğu için ödeme yapılmasında yine mevzuata aykırı bir husus görülmemiştir.
YFKMC.31 poz nolu “… ve şantiye çevresinin galvaniz saç ile çevrilmesi” işi konusunda ise, söz konusu işe ait birim fiyat analizi incelendiğinde söz konusu analizin işin ihale edilme aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde veya eki analizlerde yer alan bir iş kalemi olmadığı, daha sonra işin ilerleyen safhasında işin yapıldığı alanın korunması amacıyla yeni birim fiyat analizi olarak oluşturulduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda işin yüklenicisinin sözleşme eki YİGŞ’nin ilgili hükmü gereğince, gerek idareden gelen talep üzerine gerek kendi arzusu ile gerçekleşecek iş ve işyerinin güvenliği ve korunması amacıyla yapılacak uygulamalar için kendisine herhangi bir bedel ödenmeyeceğini bilerek teklifini verdiğinin kabul edilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla idare tarafından YFKMC.31 poz nolu imalat için ödeme yapılması kamu zararına neden olmaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Şti. yüklenimindeki … 2012-2013 yılı uygulama işinde, YFKMC.31 poz nolu “… ve şantiye çevresinin galvaniz saç ile çevrilmesi” işi, YFKMC.28 poz nolu “Ahşap taşıyıcılı çalışma platformu yapılması” işi, YFKMC.29 poz nolu “Ahşap taşıyıcılı çalışma platformu korkuluğu yapılması” işi, Özel-16 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, düze renk ithal branda bezi ile bina cephesinde fon (ekranlama) yapılması” işi ve Özel-17 poz nolu “Hava geçişini sağlayan, file dokulu, binanın restore edilmiş resminin basıldığı ithal branda bezi ile bina cephesinde fon (ekranlama) yapılması” işi için yükleniciye ödemede bulunulmasının sorgu konusu edildiği toplam …-TL’nin,
Kamu zararı oluşmayan Özel-16 poz nolu imalata ilişkin …-TL, Özel-17 poz nolu imalata ilişkin …-TL, YFKMC.28 poz nolu imalata ilişkin …-TL ve YFKMC.29 poz nolu imalata ilişkin …-TL olmak üzere toplam …-TL’si ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,
YFKMC.31 poz nolu imalata ilişkin bakiye …-TL kamu zararının ise yeni birim fiyat analizini ve hakediş raporunu düzenleyen …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
B) YFKMC.15 poz nolu “Çamur sıva yapılamayacak çatılarda (ahşap mahruti çatı minare külahı) kurşun altına dövme yün keçe serilmesi” işi metraj miktarının 2 ile çarpılması,
YFKMC.15 poz nolu “Çamur sıva yapılamayacak çatılarda (ahşap mahruti çatı minare külahı) kurşun altına dövme yün keçe serilmesi” işi ile ilgili olarak imalat fotoğraflarının incelenmesinden l cm kalınlığında tek kat yün keçe serildiği halde ödemenin 2 ile çarpılarak yapıldığı ileri sürülmüş ise de savunma ve eki belgelerden ahşap kubbede yapılan kurşun imalatının düzgün olması için kurşun altına serilen keçelerin 2 kat yapıldığı, hatta bindirmelerden kaynaklı olarak keçenin yer yer 3 kat serildiği görülmüş olup mevzuatına uygun olduğu anlaşılan sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
C) YFKMC.05 poz nolu “Paslanmaz çelik elemanlarla kubbede künklerin içine filiz ekilmesi” işi yeni birim fiyat analizinde esas alınan karotla delik açılması işi girdi miktarı,
YFKMC.05 poz nolu “Paslanmaz çelik elemanlarla kubbede künklerin içine filiz ekilmesi” işi yeni birim fiyat analizinde esas alınan karotla delik açılması işi girdi miktarının, işin tanımında belirtilen delik açma işleminin 1/3’lük kısmı gerçekleştirildiği için bu oranda alınması gerektiği ileri sürülmüş ise de savunma ve eki belgelerden analiz tanımında belirtilen Q10 et kalınlığında ve 20 cm uzunlukta imal edilen tijlerin 15 cm’lik kısmı için delik açılarak uygulama yapıldığı halde analize 3,6 cm olarak dahil edildiği ve bu uzunluğun sorgu konusu 1/3 oranının da altında bir orana sahip olduğu tespit edilmiş olup mevzuatına uygun olduğu anlaşılan sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
D) YFKMC.06 poz nolu “… dış cephelerindeki sıvaların düz yüzeylerinde mevcut bulunan boyanın kimyasal yöntemle temizlenmesi” ve YFKMC.07 poz nolu “…dış cephelerindeki profilli sıva silmelerinin yüzeyinde mevcut bulunan boyanın kimyasal yöntemle temizlenmesi” işi yeni birim fiyat analizlerinde esas alınan boya sökücü jel miktarı,
Sıva yüzeylerindeki boyaların kimyasal yöntemle temizlenmesi işinde kullanılan su bazlı boya sökücü jel miktarının üretici firma kataloglarında 3-5 m²’lik boyalı yüzeyler için yaklaşık 1 kg olarak (1 m²’lik alan için 0,33-0,20 kg arası) ifade edilmesine rağmen … 2012-2013 yılı uygulama işinde yapılan YFKMC.06 poz nolu “… dış cephelerindeki sıvaların düz yüzeylerinde mevcut bulunan boyanın kimyasal yöntemle temizlenmesi” işine ait yeni birim fiyat analizinde 1 m² alan için su bazlı boya sökücü jel miktarının 1,6 kg/m² olarak alınması suretiyle kamu zararına yol açıldığı ileri sürülmüş ise de aynı üretici firma kataloglarında “çok katlı boyalı yüzeyler için her katta ayrı ayrı sürülmesi gereklidir” ibaresinin yer aldığı, savunma ve eki belgelerden de yapılan uygulamanın tek kat yerine 5 kat olarak yapıldığı, bu durumda da uygulamanın her kata boya sökücü jel kullanılmak suretiyle yapıldığı dikkate alındığında analiz girdisinde 1,6 kg/m² olarak yer verilen malzeme miktarının fazla olmadığı tespit edilmiştir.
Diğer taraftan YFKMC.07 poz nolu “… dış cephelerindeki profilli sıva silmelerinin yüzeyinde mevcut bulunan boyanın kimyasal yöntemle temizlenmesi” işine ilişkin olarak uygulamanın yapıldığı yüzeyin düzgün olmaması nedeniyle yine üretici firma kataloglarından hareketle kullanılması gereken malzeme miktarının 3 m²’lik alan için 1 kg olması gerektiği ileri sürülmüş ve konu hakkında yapılan savunma ve eklerinde sorumlular her ne kadar …GM pozlarında düz yüzey ile profilli yüzey arasındaki analiz girdi oranlarının yaklaşık 2-3 kat civarında değiştiğine dair iddialarını kanıtlayıcı bir bilgi veya belge sunmamışlarsa da 1 m²’lik düz yüzeyde 5 kat şeklinde uygulanan imalat için 1,6 kg malzeme kullanılmasının olağan olduğu bir işte profilli sıva silme yüzeylerindeki girinti ve çıkıntıların düz yüzeye göre uygulamanın yapılacağı alanı artıracağı düşünüldüğünde 1,6 kg’dan daha fazla malzeme kullanılması normal karşılanmalıdır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, YFKMC.06 poz nolu “…dış cephelerindeki sıvaların düz yüzeylerinde mevcut bulunan boyanın kimyasal yöntemle temizlenmesi” ve YFKMC.07 poz nolu “…dış cephelerindeki profilli sıva silmelerinin yüzeyinde mevcut bulunan boyanın kimyasal yöntemle temizlenmesi” işi yeni birim fiyat analizlerinde esas alınan boya sökücü jel miktarının yapılan uygulamayla orantılı olduğu görülmüş olup mevzuatına uygun olduğu anlaşılan sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
E) Sözleşmede mesleki özellik olarak öngörülen 5 yıllık süre açısından yüklenici tarafından şantiye şefi pozisyonunda çalıştırılan teknik personelin durumu,
İşe ait sözleşmenin “Teknik Personel Bulundurulması” başlıklı 24’üncü maddesinde,
“24.1. Yüklenici, işe başlama tarihinden itibaren aşağıda adet ve unvanları belirtilen teknik personeli iş yerinde devamlı olarak bulundurmak zorundadır.
a) İş yerinde devamlı olarak bulunması gereken teknik personeller,
Adet Pozisyonu Mesleki Unvanı Mesleki Özellikleri
1 Şantiye Şefi* Rest. Uzm. Y. Mimar 5 Yıl
Y. Mimar veya Mimar
b) İşin devamı sırasında geçici olarak işyerinde bulunması gereken teknik personeller,
Adet Pozisyonu Mesleki Unvanı Mesleki Özellikleri
1 Şantiye Mühendisi Elektrik Mühendisi 5 Yıl
1 Şantiye Mühendisi Makine Mühendisi 5 Yıl
* Şantiye Şefi olarak Y. Mimar ve Mimar’ın teknik personel olarak sunulması halinde, tescilli bir eski eserde denetim elemanı olarak görev yaptığına ilişkin belgeler (hakediş, iş denetleme, iş bitirme, iş yönetme, Sosyal Güvenlik Kurumu işyeri aylık prim ödeme belgeleri vs.) ile birlikte tevsik edilmesi halinde kabul edilecektir. Aksi halde kabul edilmeyecektir.
24.2. Yüklenici, yukarıda adet ve unvanları belirtilen teknik personeli iş başında bulundurmadığı takdirde,
1- (Meslek unvanı) belirtilen teknik elemanlar için sözleşme bedeli x % 0.03 (on binde üç) TL/Gün, ceza müteakiben düzenlenecek ilk hakedişten kesilir.
24.3. Yüklenici, yukarıdaki teknik elemanların isimlerini ve belgelerini (diploma, meslek odası kayıt belgesi, noterden taahhütname, sertifika vb.) Teknik Personel Bildirisi birlikte sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren beş gün içinde idareye bildirmek mecburiyetindedir. İdare, bu elemanlar hakkında gerekli incelemeyi yaptıktan sonra kabul edip etmediğini yirmi gün içinde yükleniciye tebliğ eder. İdarece bu tebliğ yapılmadığı takdirde, bildirilen teknik elemanlar kabul edilmiş sayılır. Yüklenici bu tebliğe uymaya mecburdur. Aksi halde, yukarıda öngörülen günlük cezalar uygulanır ve idare her hangi bir ihtar yapmaksızın işi durdurmak yetkisini kullanır...” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer alan söz konusu sözleşme hükümlerine göre şantiye şefi olarak iş yerinde devamlı olarak bulunması gereken yüksek mimar veya mimarın 5 yıllık mesleki tecrübeye sahip olması ve tescilli bir eski eserde denetim elemanı olarak görev yapmış olması gerekmektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “İşin yürütülmesi için gerekli personel ve araçlar” başlıklı 19’uncu maddesinin 6’ncı fıkrasına göre yüklenici, sözleşmesine göre işyerinde bulundurulması istenen teknik personelin isimleri ile belgelerini (diploma, meslek odası kayıt belgesi, noterden alınan taahhütname) teknik personel bildirimi ile birlikte yer tesliminin yapıldığı tarihten itibaren beş gün içerisinde idareye bildirmek zorundadır. Bu düzenlemeye göre yüklenici tarafından idareye teslim edilmesi gereken diploma, meslek odası kayıt belgesi gibi belgeler teknik personelin mesleki özelliklerinin tevsikinde kullanılabilecektir. Dolayısıyla işe ait sözleşmede şantiye şefinin mesleki özelliği olarak ifade edilen 5 yıllık sürenin meslek odası kayıt belgesi veya diploma ile belgelendirilmesi ilgili mevzuatına uygundur.
Sorumlular tarafından gönderilen savunma ve ekinde yer alan 04.02.2013 tarih ve 86-06-2013.04-000004 sayılı üye tanıtım belgesinden yüklenici tarafından şantiye şefi olarak idareye bildirilen mimarın 10.07.2006 tarihinden itibaren … Mimarlar Odası … Temsilciliğine kayıtlı olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla söz konusu teknik personel 30.01.2013 tarihli sözleşmenin imzalanması aşamasında 5 yıldan fazla bir meslek üyeliğine sahip bulunmakta olup sözleşmede yer alan 5 yıllık süre hükmü yerine getirilmiş olmaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … 2012-2013 yılı uygulama işinde yüklenici tarafından idareye bildirilen şantiye şefi mimarın sözleşmede mesleki özellik olarak öngörülen 5 yıllık süreye sahip olduğu anlaşılmış olup mevzuata aykırı görülmeyen sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.