Hakediş İmalatlarında Birim Fiyatın Hatalı Alınması:
Uygulama işinde,
A) Özel-5 poz nolu “… ve şantiye çevresinin galvaniz saç ile çevrilmesi” işi için yükleniciye ödemede bulunulması,
İşe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında “Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Genel Şartnamede yer alan hükümler uygulanır.” denilerek Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine atıf yapılmıştır. YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında ise, “İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu bu hüküm ister idarenin talebi üzerine olsun isterse yüklenicinin kendi arzusu ile yapılmış olsun, işin ve işyerinin korunması amacıyla uygulanan güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümünün yükleniciye ait olduğunu, bu amaçla idare bütçesinden herhangi bir ödeme yapılamayacağını ortaya koymaktadır.
Diğer taraftan her ne kadar mevzuatta güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin yükleniciye ait olduğu ifade edilmiş ise de ihale aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilerek isteklilerden teklif alınan bir imalatın, idare tarafından yapılacak iş kapsamında değerlendirildiği ve bedelinin ödeneceğinin öngörüldüğü kabul edilmelidir. Zira teklif cetvelinde yer alan her bir imalat için istekliler bu imalatlar için ödeme yapılacağı düşüncesiyle tekliflerini vermektedirler.
İşe ait sözleşme dosyasına ekli, idare ve yüklenici tarafından onaylanmış teklif birim fiyat cetveli incelendiğinde Özel-5 nolu “… ve şantiye çevresinin galvaniz saç ile çevrilmesi” pozun işin ihale edilme aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde veya eki analizlerde yer alan bir iş kalemi olmadığı, daha sonra işin ilerleyen safhasında, işin yapıldığı alanın korunması amacıyla yeni birim fiyat analizi olarak oluşturulduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda işin yüklenicisinin sözleşme eki YİGŞ’nin ilgili hükmü gereğince, gerek idareden gelen talep üzerine gerek kendi arzusu ile gerçekleşecek iş ve işyerinin güvenliği ve korunması amacıyla yapılacak uygulamalar için kendisine herhangi bir bedel ödenmeyeceğini bilerek teklifini verdiğinin kabul edilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla idare tarafından Özel-5 poz nolu imalat için ödeme yapılması kamu zararına neden olmaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işinde, Özel-5 poz nolu “… ve şantiye çevresinin galvaniz saç ile çevrilmesi” işi için yükleniciye ödemede bulunulması suretiyle sebep olunan toplam …-TL kamu zararının …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
B) Sıva raspası imalatında açılan derzler için ödemede bulunulması,
Birim fiyat listelerinde tarifi yapılan imalat birim fiyatlarını gösteren 2012 Yılı Eski Eser Birim Fiyat Eki listesinde, sıva raspası imalatlarında derz açılırsa bedelinin ödenmeyeceği hükmüne yer verilmiştir. Ancak bu hükme rağmen, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işine ait hakediş metraj cetvelleri ve ataşmanlarının incelenmesi sonucunda V.0402 poz nolu “Tekrar Sıvanacak Taş veya Tuğla gibi Satıhlarda Sıva Raspası Yapılması” imalatının uygulandığı alanın 239,51 m2’sinde, Özel.07 poz nolu “Yeniden Sıva Yapılacak Yüzeylerde, Sıva Raspası Sonrası Derz Aralarında Kalan Çimento Kalıntılarının Özgün Tuğlalara Zarar Vermeden Temizlenmesi” işi ile derz açıldığı ve yeniden sıva yapılacak yüzeye sıva raspası sonrası derz açılması bedelinin ödendiği görülmüştür.
Sorumlular tarafından yapılan savunmalarda her ne kadar V.0402 “Tekrar Sıvanacak Taş veya Tuğla Gibi Satıhlarda Sıva Raspası Yapılması” pozu tarifi incelendiğinde derz açma işleminin bu tarifin kapsamına girmediği, … Genel Müdürlüğü’nün yazısında konuya ilişkin eski eser birim fiyat kitabında notlar kısmında “sıva raspası imalatlarında V.0401, V.0401/A, V.0402 pozlarında yapılan raspalarda şayet derz açılırsa bedeli ödenmeyecektir.” notunun sehven kaldırılmadığı, 2014 yılı eski eser birim fiyat kitabı eki listelerinde bahse konu tereddütün giderilerek derz açılması halinde ilgili pozundan ödeme yapılacağı, ayrıca Özel.07 poz nolu “Yeniden Sıva Yapılacak Yüzeylerde, Sıva Raspası Sonrası Derz Aralarında Kalan Çimento Kalıntılarının Özgün Tuğlalara Zarar Vermeden Temizlenmesi” imalatının adında her ne kadar derz araları ibaresi kullanılmış olsa bile tarifinde yalnızca derz aralarının değil, sıva raspası sonrası çıkan tüm yüzeylerin çimento kalıntılarından temizleneceğinin belirtildiği ifade edilmiş ise de söz konusu işin ihale edildiği tarihte geçerli olan 2013 Yılı Eski Eser Birim Fiyat Eki listesinde açıkça sıva raspası imalatlarında derz açılması halinde bu imalatın bedelinin ödenmeyeceği hükmüne yer verilmiştir. Dolayısıyla söz konusu hükmün bu listede sehven bırakıldığı savunması geçersiz olup “Tekrar Sıvanacak Taş veya Tuğla gibi Satıhlarda Sıva Raspası Yapılması” imalatının uygulandığı 304,75 m2 alanda “Yeniden Sıva Yapılacak Yüzeylerde, Sıva Raspası Sonrası Derz Aralarında Kalan Çimento Kalıntılarının Özgün Tuğlalara Zarar Vermeden Temizlenmesi” işi ile derz açılarak bedelinin ödenmesi mümkün değildir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işinde V.0402 poz nolu “Tekrar Sıvanacak Taş veya Tuğla gibi Satıhlarda Sıva Raspası Yapılması” imalatının uygulandığı alanın 239,51 m2’sinde, Özel.07 poz nolu “Yeniden Sıva Yapılacak Yüzeylerde, Sıva Raspası Sonrası Derz Aralarında Kalan Çimento Kalıntılarının Özgün Tuğlalara Zarar Vermeden Temizlenmesi” işi ile derz açılarak bedelinin yükleniciye ödenmesi suretiyle sebep olunan toplam …-TL kamu zararının …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
C) Fiyat farkı hesabı,
2002/5039 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhalesi Yapılacak Olan Yapım İşlerine İlişkin Fiyat Farkı Hesabında Uygulanacak Esaslarda fiyat farkı verilmesi öngörülmeyen işlerin süre uzatımından dolayı fiyat farkı ödendiği durumları düzenleyen 12. maddesinde, “İdari şartname ve sözleşmesinde fiyat farkı verilmesi öngörülmeyen işlerde, mücbir sebepler ya da idarenin kusuru sonucu işin bitim tarihinin süre uzatımı verilmek suretiyle uzatılması halinde, uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak yapılan iş kalemleri ya da iş grupları için, bu madde hükmüne işin idari şartname ve sözleşmesinde yer verilmiş olması şartıyla bu Esaslara göre fiyat farkı verilebilir.
Fiyat farkı hesabında temel indeks, iş bitim tarihinin içinde bulunduğu aya ait indeksi, güncel indeks ise, hakediş düzenleme tarihinin içinde bulunduğu aya ait indeksi ifade eder. Temel indeks ve güncel indeks olarak ise, Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından aylık yayımlanan (1994=100) bazlı Tablo- 2 : Toptan Eşya Fiyatları İndeks Sayıları Tablosunun “Genel” satırındaki sayı esas alınır.” denilmektedir.
… İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işine ait 3 nolu hakedişte mukayeseli keşif nedeniyle alınan süre uzatımından hareketle revize edilen iş programına uygun olarak yapılan iş kalemleri ya da iş grupları için değil, hakediş tutarı için fiyat farkı alınmasının ve iş programındaki aylara ait indekslerin değil, hakedişin düzenlendiği ayın güncel indeks olarak alınmasının kamu zararına neden olduğu ileri sürülmüş ise de yapılan incelemede sorumluların savunmalarında da belirttikleri üzere 3 nolu hakedişin 16.06.2014 tarihine kadar yapılan imalatları kapsadığı ve aynı ay içerisinde onaylandığı, savunma ekinde yer alan süre uzatım komisyon kararında raspa çalışmaları sonrası minarenin kullanılamaz halde olduğunun tespit edilmesi üzerine minareye ilişkin teknik raporun talep edilmesi tarihinden başlayarak raporun hazırlanıp bu rapora ve tadilat projesine göre imalat yapılması için yükleniciye iletilmesine kadar geçen ve yüklenicinin kusurundan kaynaklanmayan 157 iş günlük süre ile çalışılmayan günlere denk gelen 50 gün olmak üzere toplam 207 gün ek süre verildiği, dolayısıyla verilen 207 günlük ek sürenin iş artışından kaynaklanmadığı, verilen ek süreye istinaden 05.08.2014 iş bitim tarihi olmak üzere revize iş programı hazırlanarak onaylandığı, yüklenicinin iş artışından kaynaklı süre uzatım talebi olmadığı için tekrar süre uzatımı verilmediği, dolayısıyla sadece iş artış miktarı için değil yapılan imalatın tümü için fiyat farkı hesaplanması gerektiği, 2’nci hakedişin “sözleşme süresi içerisinde” 10.12.2013 tarihinde düzenlendiği, bu hakedişten 3’üncü hakediş düzenlenme tarihine kadar yapılan işlerin, “işin sözleşme süresinde yapılan imalatlar” ve “uzatılmış süre içerisinde yapılan imalatlar” olmak üzere ikiye ayrılarak fiyat farkı hesabında yalnızca uzatılmış süre içerisinde yapılan imalatlar için fiyat farkı hesabı yapıldığı tespit edilmiş olup iş programındaki aylara ait indeksler yerine hakedişin düzenlendiği ayın güncel indeks olarak alınmasının Kararname hükmüne aykırı olmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işinde yükleniciye yapılan fiyat farkı ödemelerinin mevzuatına uygun olduğu anlaşıldığından sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
D) V.0434 poz nolu “Enjeksiyona hazır hale getirilen yüzeylerde hidrolik bağlayıcılı kireç enjeksiyonu ile çatlakların ve/veya boşlukların doldurulması” işinde V.0430 poz nolu “NHL 3.5 sınıfı hidrolik kireç ile l00 cm kalınlığa kadar olan duvar, tonoz ve kubbe çatlak ve/veya boşlukların doldurulması için yüzeyin enjeksiyona hazır hale getirilmesi” işinin uygulandığı alan yüzdesi,
… İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işinde V.0434 poz nolu “Enjeksiyona hazır hale getirilen yüzeylerde hidrolik bağlayıcılı kireç enjeksiyonu ile çatlakların ve/veya boşlukların doldurulması” işinde V.0430 poz nolu “NHL 3.5 sınıfı hidrolik kireç ile l00 cm kalınlığa kadar olan duvar, tonoz ve kubbe çatlak ve/veya boşlukların doldurulması için yüzeyin enjeksiyona hazır hale getirilmesi” işinin ilgili ataşmandaki alanın %50’sine uygulandığı şeklinde bir ödeme yapılmış olmasına rağmen yüzey alanının ancak %10’una V.0434 poz nolu enjeksiyon ile doldurma işlemi uygulandığı ve bu nedenle bu poz üzerinden fazla ödemede bulunulduğu ileri sürülmüş ise de savunma ekinde yer alan fotoğraflardan ve açıklamalardan … duvarlarında yapılan enjeksiyon hazırlığı imalatında, uygulama esnasında delik aralıklarının -her yerde eşit olmamakla birlikte- ortalama l00 cm olduğu ve deliklerin olması gerekenden yaklaşık 2 kat aralıklarla uygulandığı anlaşıldığından yapılan ödemenin % 50 ile çarpılarak yarıya indirildiği, V.0430 pozunun % 10’unun ödenmesi gerektiğinin kabul edilmesi durumunda uygulamanın 300-500 cm aralıklarla eşkenar üçgen oluşturacak şekilde yapılmış olması anlamına geleceği, en geniş cephe olan mihrap cephesinde dahi bu hesaba göre 6-7 adet enjeksiyon deliği olması gerektiği anlaşıldığından ödemenin % 50 üzerinden yapılmasında mevzuata aykırı bir durum görülmemiştir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işinde V.0430 poz nolu “NHL 3.5 sınıfı hidrolik kireç ile l00 cm kalınlığa kadar olan duvar, tonoz ve kubbe çatlak ve/veya boşlukların doldurulması için yüzeyin enjeksiyona hazır hale getirilmesi” işi için ödemenin % 50 üzerinden yapılmasının mevzuatına uygun olduğu anlaşıldığından sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
E) 236-303/A poz nolu “Karot makine ile betonarme kiriş, kolon, perde, tavan ve döşemelerde delik açma ve kapama (88-122 mm’lik matkapla)” işine ilişkin yeni birim fiyat analizinde delik açma için öngörülen birim fiyat,
… İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işinde, 236-303/A poz nolu “Karot makine ile betonarme kiriş, kolon, perde, tavan ve döşemelerde delik açma ve kapama (88-122 mm’lik matkapla)” işine ilişkin yeni birim fiyat analizinin incelenmesi sonucunda delik kapama işleminin birim fiyatının karşılığı olarak % 15 oran belirlendiği, delik açma işlemi için de % 85 oranın belirlendiği görülmüştür.
Sorumlular savunmalarında her ne kadar 236.303 nolu pozun bina içinde makine-tesisat borularının geçirilmesi için kullanıldığını, geçirilecek boru çapına uygun delik açıldığı için borunun geçirilmesinden sonra, açılan delikte kalan boşluğun çok az olduğunu, yalnızca açılan deliğin iki ucundan kapatma yapıldığından boşlukların kapatılması için gereken malzeme ve işçiliğin de çok cüzi miktarda olduğunu, betonun döşeme gibi yatayda ve perde-kolon-kiriş gibi düşeyde kesilmesi-delinmesi durumuna göre “delme işçiliğinin” analiz içindeki oranının değiştiğini, ancak delik kapatma için gerekli malzeme ve işçilikte değişiklik olmadığını, karotla kesilen-delinen betonun kalınlığı arttıkça “delme işçiliği ve makine amortismanının” analiz içindeki oranın doğrusal olarak arttığını, aynı şekilde delik kapatma için gerekli malzeme ve işçilikte ise değişiklik olmadığını, dolayısıyla sabit bir delik açma/delik kapama oranından bahsedilemeyeceğini, söz konusu işte kesilen betonların ortalama 55x150 cm boyutlarındaki büyük boyutlu kirişler olduğunu ve kesim sırasında kirişlerin içindeki yoğun demir donatı ve kirişler kesildikçe kirişlerde kısmi kopmaların karot ucunu sıkıştırması gibi sorunlar da göz önünde bulundurularak % 85’lik oranın kabul edildiğini, bu işe özel oluşturulan 236.303/A analizinin makine tesisat borularının geçirilmesi pozu olmadığını, eski eser yapının özgün duvarlarına mesnetli büyük boyutlu kirişlerin karot makinesiyle kesilmesi pozu olduğunu, dolayısıyla işin yapılmasının itina gerektirdiğini, tüm bunlar dikkate alındığında, belirlenen % 85’lik kesme-delme karşılığı oranının uygun olduğunu belirtmişler ise de 236-303/A poz nolu “Karot makine ile betonarme kiriş, kolon, perde, tavan ve döşemelerde delik açma ve kapama (88-122 mm’lik matkapla)” işine ilişkin yeni birim fiyat analizinin oluşturulmasında emsal alınan Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 236.303 nolu “Karotla betonarme kiriş, kolon, perde, tavan ve döşemelerde de delik açma, kapama 88-122 mm” pozunda deliğin eski durumuna uygun olarak kapatılması için yüzeylerin belli olmayacak şekilde sıva, badana veya boyasının yapılmasında kullanılacak malzeme ve işçilik karşılığı da yer almaktadır ve bu yapılan işler, analizin % 65’ini oluşturmaktadır. Dolayısıyla sadece delik açma, işin % 35’ine tekabül etmekte olup yapılan yeni birim fiyat analizinde, delik açma işinin karşılığı olarak 2011 yılı birim fiyatının % 85’inin alınması mevzuata uygun görülmemektedir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işi kapsamında oluşturulan 236-303/A poz nolu “Karot makine ile betonarme kiriş, kolon, perde, tavan ve döşemelerde delik açma ve kapama (88-122 mm’lik matkapla)” işine ilişkin yeni birim fiyat analizinde karotla delik açma işlemi karşılığı olarak % 35 yerine % 85 alınması suretiyle sebep olunan toplam …-TL kamu zararının …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
F) V.0807/B poz nolu “Düz Satıhta 5-8 cm kalınlıkta döşemelik yonu taşına yüz açılması işçiliği” işi kapsamında yükleniciye yonu taşlarına yüz açılma işçiliği bedeli ödenmesi,
… İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işinde, V.0807/B poz nolu “Düz Satıhta 5-8 cm kalınlıkta döşemelik yonu taşına yüz açılması işçiliği” işinin poz tarifinde, “Kontrolün direktifine veya V.0807 şartlarına uygun olarak, 5-8 cm’lik yonu taşına yüz açılmasında, her türlü malzeme ve işçilik dahil beher m² bedeli” denildiği, işe fotoğrafların incelenmesi ve mahallinde yapılan incelemede, yonu taşlarında yüz açma işçilik birim fiyat tanımlarında belirtilen taraklanma, işlenme, kesilme gibi işçiliklerin gerçekleşmediğinin, yonu taşlarının çaplanmış ve ebatlanmış olarak inşaat mahallinde getirildiğinin anlaşıldığı, yonu taşlarına yüz açılma işçiliğinin gerçekleştirilmediği halde ödeme yapılamayacağı ileri sürülmüş ise de sorumlular tarafından gönderilen savunma ve eki belgelerden V.0807/B poz tarifinde belirtilen işlemlerin iş başında ya da işyeri dışında yaptırılabileceği, bir diğer ifadeyle yüklenicinin taslak yonu taşını alıp işyerinde veya başka bir yerde imalata hazır hale getirebileceği gibi taşı üreticiden imalata hazır halde alabileceği, bu durumda hazır halde alınan taşın bedelinin işlenmemiş haldekinden doğal olarak yüksek olacağı ve 2012 yılı ve öncesi birim fiyatlarda taşın kesilme, işlenme, çaplanma, ebatlanma vs. işlemlerinin birim fiyata dahil olmadığı tespit edilmiş olup 08.10.2012 ihale tarihli söz konusu işte taşın kesilmesi, işlenmesi, ebatlanması vb. işler için V.0807/B pozundan ödeme yapılmasında mevzuata aykırı bir durum bulunmadığı anlaşılmıştır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … uygulama işinde, V.0807/B poz nolu “Düz Satıhta 5-8 cm kalınlıkta döşemelik yonu taşına yüz açılması işçiliği” işi kapsamında yükleniciye yonu taşlarına yüz açılma işçiliği bedeli ödenmesinin mevzuatına uygun olduğu anlaşıldığından sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.