Hakediş İmalatlarında Birim Fiyatın Hatalı Alınması:
2012-2014 yılları restorasyon işinde,
A) Şantiye mühendisinin 5 yıllık deneyime sahip olması şartı,
… İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … ve haziresi 2012-2014 yılı restorasyon işine ait sözleşmenin 24’üncü maddesi uyarınca inşaat mahallinde sürekli bulunması gereken şantiye mühendisliği görevi için 5 yıllık deneyim şartı arandığı, 24.1. maddede açıkça mesleki özelliklerde de 5 yıl yazıldığı ve bu hükmün beş yıllık mesleki tecrübe anlamına geldiği, yüklenicinin bu konuda uyarılmasına rağmen 19.03.2013 tarihli yazıda “5 yılı doldurmuş olma zorunluluğu ile alakalı bir ifadeye rastlanmamıştır” denildiği, sözleşmenin açık hükmüne uyulmaması ve belirlenen vasıftaki teknik personelin inşaat mahallinde bulundurulmaması halinde sözleşmenin 24.2. maddesi uyarınca sözleşme bedelinin % 0,03 (onbinde üç) oranında günlük ceza kesilmesi gerektiği ileri sürülmüş ise de sorumlularca gönderilen savunma ve eki belgelerden şantiye mühendisinin idareye bildirim tarihi olan 23.07.2013 tarihi itibariyle oda kayıt tarihinin sözleşmede öngörülen süreyi karşıladığı anlaşılmaktadır.
İdare tarafından, yüklenicinin ilk sunduğu inşaat mühendisinin oda kayıt süresinin 5 yılı doldurmadığı düşünülerek … Varlıkları İhale Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinde yer alan “Özel sektörde geçen deneyim süresi ilgili meslek odası kayıt süresini gösteren belgeyle desteklenir” hükmü doğrultusunda sözleşmede niteliği belirtilen inşaat mühendisine ilişkin belgelerin sunulmasının istenmesi üzerine verilen belgelerden, söz konusu şahsın 18.11.2008 tarihinde inşaat mühendisleri odasına kaydolduğu ve oda kayıt tarihi üzerinden 5 yıllık sürenin 18.11.2013 tarihinde dolduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda her ne kadar bildirimin yapıldığı 23.07.2013 tarihi itibariyle oda kayıt süresinin 5 yıldan az, 4 yıl 8 ay 5 gün olduğu, dolayısıyla bildirim tarihi ile 5 yıllık oda kayıt süresinin dolduğu 18.11.2013 tarihi arasındaki 119 günlük süre için ceza kesintisi yapılması gerektiği ileri sürülebilirse de 20.08.2011 tarih ve 28031 sayılı Kamu İhale Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 37.1.6. maddesinde yer alan “Anahtar teknik personelin mezuniyetinden itibaren geçecek süre belirlenirken kıst olarak (ay ve gün) hesaplama yapılmayacaktır. Örneğin 1/9/2011 tarihinde yapılan bir ihalede, dokümanda anahtar teknik personel için mezuniyetinden itibaren geçecek sürenin 5 yıl olarak öngörülmesi durumunda, 1/10/2006 tarihinde mezun olan bir mühendis anahtar teknik personel olarak bildirilebilecektir.” hükmü çerçevesinde 4 yıl 8 ay 5 günlük oda kayıt süresinin -anahtar teknik personelin süre hesabında kıst (ay ve gün) hesaplaması yapılamayacağından, 5 yıl olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla idarenin de 4 yıl 8 ay 5 günlük oda kayıt süresine sahip inşaat mühendisinin sözleşmede öngörülen mesleki tecrübe süresine sahip olduğu düşüncesinden hareketle 119 günlük süre için ceza kesintisi uygulamasından vazgeçmesi mevzuata uygun düşmektedir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … ve haziresi 2012-2014 yılı restorasyon işinde, yüklenici tarafından idareye bildirilen ilk şantiye mühendisinin işe ait sözleşmede öngörülen mesleki tecrübe süresine sahip olduğunun tespiti üzerine ceza kesintisi uygulamasından vazgeçilmesinin mevzuatına uygun olduğu anlaşıldığından sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına,
Daire Başkanı … ile Üye …’nin, “şantiye şefinin 5 yıllık mesleki tecrübeye sahip olmaması konusunda her ne kadar sorguda 662 gün üzerinden kamu zararı hesaplanmış ise de inşaat mühendisi için idareye yapılan ilk bildirim tarihi olan 23.07.2013 tarihinden söz konusu şahsın 5 yıllık oda kayıt süresinin dolduğu 18.11.2013 tarihine kadar olan 119 günlük süre için 1 günlük ceza bedeli olan …-TL üzerinden toplam (119 gün x …-TL =) …-TL ceza kesilmelidir. Zira işe ait sözleşmede açıkça şantiye şefinin 5 yıllık mesleki tecrübeye sahip olması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla toplam sorgu miktarı olan …-TL’nin …-TL’si için ilişik bulunmadığına, ancak 119 günlük süreye ilişkin bakiye …-TL’si için sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine hükmedilmesi gerekir.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı oy çokluğuyla, karar verildi.
B) MPFA.01 poz nolu “Şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” işi için yükleniciye ödemede bulunulması,
İşe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında “Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Genel Şartnamede yer alan hükümler uygulanır.” denilerek Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine atıf yapılmıştır. YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında ise, “İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu bu hüküm ister idarenin talebi üzerine olsun isterse yüklenicinin kendi arzusu ile yapılmış olsun, işin ve işyerinin korunması amacıyla uygulanan güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümünün yükleniciye ait olduğunu, bu amaçla idare bütçesinden herhangi bir ödeme yapılamayacağını ortaya koymaktadır.
Diğer taraftan her ne kadar mevzuatta güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin yükleniciye ait olduğu ifade edilmiş ise de ihale aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilerek isteklilerden teklif alınan bir imalatın, idare tarafından yapılacak iş kapsamında değerlendirildiği ve bedelinin ödeneceğinin öngörüldüğü kabul edilmelidir. Zira teklif cetvelinde yer alan her bir imalat için istekliler bu imalatlar için ödeme yapılacağı düşüncesiyle tekliflerini vermektedirler.
İşe ait sözleşme dosyasına ekli, idare ve yüklenici tarafından onaylanmış teklif birim fiyat cetveli incelendiğinde MPFA.01 nolu “Şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” pozunun işin ihale edilme aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde veya eki analizlerde yer alan bir iş kalemi olmadığı, daha sonra işin ilerleyen safhasında, işin yapıldığı alanın korunması amacıyla yeni birim fiyat analizi olarak oluşturulduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda işin yüklenicisinin sözleşme eki YİGŞ’nin ilgili hükmü gereğince, gerek idareden gelen talep üzerine gerek kendi arzusu ile gerçekleşecek iş ve işyerinin güvenliği ve korunması amacıyla yapılacak uygulamalar için kendisine herhangi bir bedel ödenmeyeceğini bilerek teklifini verdiğinin kabul edilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla idare tarafından MPFA.01 poz nolu imalat için ödeme yapılması kamu zararına neden olmaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … ve haziresi 2012-2014 yılı restorasyon işinde, MPFA.01 poz nolu “Şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” işi için yükleniciye ödemede bulunulması suretiyle sebep olunan toplam …-TL kamu zararının …’dan müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
C) MPFA.02 poz nolu “Özgün elemanların polistren köpüklü kontraplak levha ve ahşap karkasla koruma altına alınması” işine ait analizde kontrplak levha yer almasına rağmen uygulamada OSB levha kullanılması,
MPFA.02 poz nolu “Özgün elemanların polistren köpüklü kontraplak levha ve ahşap karkasla koruma altına alınması” işine ait analizde kontrplak levha yer almasına rağmen, işe ait fotoğraflardan uygulamada OSB levha kullanıldığı görülmüş olup OSB levha kullanıldığı halde kontraplak levha kullanılmış gibi analiz yapılarak bedeli ödenmek suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.
Sorumlular göndermiş oldukları savunmalarında meydana gelen …-TL kamu zararının tahsil edildiğini bildirmişlerdir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … ve haziresi 2012-2014 yılı restorasyon işinde MPFA.02 poz nolu işin uygulanmasında OSB levha kullanıldığı halde kontraplak levha kullanılmış gibi analiz yapılarak bedeli ödenmek suretiyle sebep olunan toplam …-TL kamu zararı … tarih ve … nolu banka dekontu ile tahsil edildiğinden ilişilecek bir husus kalmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
D) MPFA.03 poz nolu “Yeniden sıva yapılacak yüzeylerde, sıva raspası sonrası derz aralarında kalan çimento kalıntılarının özgün tuğlalara ve harca zarar vermeden temizlenmesi” işine ilişkin yeni birim fiyat analizinin yapılmasında idarenin daha önceki işleri için yapılmış olan yeni birim fiyat analizinden faydalanılması,
MPFA.03 poz nolu “Yeniden sıva yapılacak yüzeylerde, sıva raspası sonrası derz aralarında kalan çimento kalıntılarının özgün tuğlalara ve harca zarar vermeden temizlenmesi” işine ilişkin yeni birim fiyat analizinde,
01. V.03 Mütehassıs Usta 2 saat,
01.501 Düz işçi 0.25 saat,
olarak yer aldığı, ancak yeni birim fiyat analizi yapımında idare tarafından daha önceki işlerde birim fiyat analizi yapılmışsa bu analizlerden faydalanılması gerektiği, bu çerçevede İdareye ait “… restorasyon işi”nde aynı iş için Mütehassıs usta 1,5 saat, Düz işçi 0,2 saat şeklindeki analiz idarede mevcutken yeni birim fiyat analizi yapılarak farklı işçilik girdileri alınmak suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği ileri sürülmüş ise de sorumlular tarafından gönderilen savunmalardan … restorasyon işindeki MPFA.03 poz nolu birim fiyat analizinin tuğla duvar örgüsünde kullanıldığı halde, emsal alınması gerektiği ileri sürülen … uygulama işindeki birim fiyat analizinin taş duvar örgüsünde kullanıldığı, tuğla duvarda m²’ye düşen derz yoğunluğunun taş duvara göre daha fazla olması, tuğlanın taşa oranla daha yumuşak olması ve çimento kalıntılarının temizliği sırasında tuğla köşelerinin sıklıkla hasar alması nedeniyle çalışma hassasiyeti artan mütehassıs ustanın ‘m²’ alanı temizlemek için daha fazla zaman harcadığı anlaşılmış olup taş duvar örgüsüne göre daha fazla işçilik isteyen tuğla duvar örgüsü için daha fazla işçilik girdisine yer verilmesinde mevzuata aykırı bir durum görülmemiştir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … ve haziresi 2012-2014 yılı restorasyon işinde, MPFA.03 poz nolu “Yeniden sıva yapılacak yüzeylerde, sıva raspası sonrası derz aralarında kalan çimento kalıntılarının özgün tuğlalara ve harca zarar vermeden temizlenmesi” işine ilişkin yeni birim fiyat analizi oluşturulurken idarece daha önce “… restorasyon işi”nde kullanılan benzer analizden farklı olarak işçilik girdilerinin daha fazla alınmasının mevzuatına uygun olduğu anlaşıldığından sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
E) 23.051 poz nolu “Münferit olarak kullanılan her türlü profil demirlerinin hazırlanması ve yerine tespit edilmesi” işi kapsamında ödenmesi gereken münferit profillerle istinat duvarı dayanakları ve profil demirden platform imalatının 23.176 poz nolu “Çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi kapsamında ödenmesi,
… İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … ve haziresi 2012-2014 yılı restorasyon işinde 23.176 poz nolu “çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi metraj cetvellerinin incelenmesinden bu pozun münferit profillerle istinat duvarı dayanakları ve platform yapımı işlerini kapsadığı anlaşılmış olup söz konusu imalatların sözleşme eki imalat tanım ve yapım şartlarıyla örtüşmediği, yapılan imalatların 23.051 nolu “Profil demirlerin hazırlanması ve yerine tespiti” pozu kapsamında değerlendirilmesi ve ödenmesi gerektiği tespit edilmiştir.
23.176 poz nolu “Lama ve profil demirlerden çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi yeni birim fiyat analizi tanımında, “Çeşitli çelik çubuk, lama ve profil demirlerden yapılan her çeşit merdiven, balkon, köprü, korkuluklar, pencere ve bahçe parmaklıkları, çatıya çıkma, fosseptik ve benzeri yerlere yapılan merdivenler, ızgara ve benzeri işlerin yapılması için demir perçin, civata, kaynak ve her türlü malzeme ve zayiatı, işyerinde yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, işçilik, müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil (boya bedeli hariç) 1 kg fiyatı: ÖLÇÜ: İmalât ve varsa tespit malzemesi ile birlikte boyanmadan ve montajdan önce tartılır. NOT: Ancak idareler lüzum gördüğü takdirde proje boyutları üzerinden bütün profillerin ve düğüm noktaları levhalarının cetveldeki ağırlıklarına nazaran tartı ağırlığını tahkik edebilir. Bu tartı neticesinde, cetvellere nazaran % 7 ağırlık fazlası da ödeme yapılır, % 7 den fazla ağırlık dikkate alınmaz. Bu tartı neticesinde bulunan ağırlığın cetveldekinden az olması halinde yapılan imalâtın idarece kabul edilmesi şartıyla tartı esas alınır.” denilmektedir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ait 23.051 nolu “Profil demirlerin hazırlanması ve yerine tespiti” pozunun tanımında ise, “Münferit olarak kullanılan 34 kg/m ye kadar ağırlığındaki profillerin hazırlanması, yerine tespiti için her türlü malzeme ve zayiatı, (perçin, kaynak dâhil) inşaat yerindeki yükleme, yatay ve düşey taşıma, taşıyıcı iskele veya kaldırma tertibatı, boşaltma, işçilik, müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil, (boya bedeli hariç) 1 ton fiyatı: ÖLÇÜ: 1) Kullanılan profil demiri tespit malzemesiyle birlikte boyanmadan önce tartılır. 2) Ancak, idareler lüzum gördüğü takdirde, proje boyutları üzerinden bütün profillerin ve düğüm noktaları levhalarının cetveldeki ağırlıklarına nazaran tartı ağırlığını tahkik edebilir. Bu tartı neticesinde, cetvellere nazaran % 7 ağırlık fazlasına kadar ödeme yapılır. % 7 den fazla ağırlık dikkate alınmaz. Hesap tahkikinde perçin ve civata delikleri dolu alınır. Bu tartı neticesinde bulunan ağırlık cetveldekinden az olması halinde yapılan imalâtın idarece kabul şartıyla tartı esas alınır. NOT: 34 kg/m ve daha fazla ağırlığın üstündeki profillerden yapılmış münferit kolonlarla dikmeler, münferit kirişler ait olduğu pozdan ödenir.” denilmektedir.
Söz konusu iş kapsamında yapılan münferit profillerle istinat duvarı dayanakları ve platform yapımı imalatına ait metraj cetvelleri, tartı tutanakları ve fotoğrafların incelenmesi sonucunda ise söz konusu imalatın yukarıda tanımları verilen iki adet pozdan, ödemenin yapıldığı 23.176 nolu poz tanımına girmediği, 23.051 poz nolu münferit profil hazırlanması ve yerine tespiti pozu birim fiyat tanımı ile örtüştüğü görülmüştür. Zira 23.176 nolu poz tanımında ve analiz girdilerinde malzemenin profil demir yanında % 50’lik kısmının da lama demir olduğu bahsedilmesine rağmen imalata ait fotoğraflardan ve tartı tutanaklarından anlaşıldığı üzere imal edilen platform tamamen profil demirden yapılmış olup bu durum dahi tek başına yapılan imalatın 23.051 nolu poz kapsamına girdiğini ispat etmektedir. Sorumlular savunmalarında “…bahse konu işlerin savunma ekindeki fotoğraflarına bakıldığında imalatların tamamında dört köşe (kare kutu) profil demirleri (100x100x4 – 40x40x4mm)” kullanıldığı görülmekte olduğunu…” ifade ederek platform imalatının kare kutu profil demirlerinden teşkil ettiğini kendileri de kabul etmişlerdir. Diğer taraftan 23.051 nolu pozun 2011 yılında listeden çıkarıldığı ve çıkarılma nedeni olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 23.176 pozu gerekçe gösterilmiş ise de her iki pozun tanımlarının ve kullanım alanlarının tamamen farklı olduğu gerçeği karşısında bu savunmanın bir geçerliliği bulunmamaktadır.
Sorumlular her ne kadar yüklenici tarafından yapılmış demir platformun, tamamen idare malı olduğunu ve restorasyon süreci sonrasında idare tarafından, ihale ile hurda malı demir olarak satışının gerçekleştirileceğini ve bu durumda hurda demir satış fiyatının 0,74-TL/kg olduğu göz önüne alındığında imalat için idareden çıkan gerçek bedelin (5,17 – 0,74) 4,43-TL/kg olduğunu ifade etmişler ise de böyle bir satışın gerçekleştirildiğine dair herhangi bir bilgi veya belge sunulmamıştır. Kaldı ki söz konusu durum 23.051 nolu poz kapsamında yapılacak bir ödeme için de geçerli olabileceğinden bu yöndeki savunmanın kabulü de mümkün değildir.
Diğer taraftan sorumlular eski eser restorasyon şantiyelerinde yapılan demir imalatlar için yerinde tespit edilen ve düzen arz etmeyen ölçülerde kesim yapılarak kesilen bütün profil ve lamaların “demir doğrama atölyesi” aşamasından geçtiğini ve tek tek özenli bir şekilde yerine montajının yapıldığını belirtmişler ise de, 23.176 poz nolu imalatın yapım şartlarında yapılan işin pencere ve bahçe parmaklıkları, çatıya çıkma, fosseptik ve benzeri yerlere yapılan merdivenler, ızgara ve benzeri işlerin yapılması şeklinde ifade edilmiş ve işin malzeme ve işçiliği de dikkate alarak ölçü birim “kg” olarak kabul edilmiştir. Oysa savunma ekinde gönderilen fotoğraflardan ve tartı tutanaklarından anlaşıldığı üzere yapılan iş 23.051 poz nolu tarifte olduğu gibi büyük imalatların hazırlanarak inşaat mahallinde yerine tespitinden ibaret olup ölçü birimi “ton” olarak alınmıştır.
Diğer taraftan her ne kadar sorguda kamu zararı tutarı …-TL olarak hesaplanmış ise de yapılan inceleme sonucunda, olması gereken kamu zararı tutarının …-TL olduğu tespit edilmiş olup, aradaki …-TL’nin hesaplama hatasından kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … ve haziresi 2012-2014 yılı restorasyon işinde münferit profillerle istinat duvarı dayanakları ve platform yapımı imalatlarının 23.051 nolu “Profil demirlerin hazırlanması ve yerine tespiti” pozu kapsamında değerlendirilmesi gerekirken 23.176 poz nolu “çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi kapsamında ödenmesinin sorgu konusu edildiği toplam …-TL’nin,
Hesaplama hatasından kaynaklanan …-TL’si için ilişik olmadığına,
Bakiye …-TL kamu zararının ise …’dan müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.