Hakediş İmalatlarında Birim Fiyatın Hatalı Alınması:
2013-2014 yılı uygulama işinde,
A) TOCİ.31 poz nolu “Şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” işi için yükleniciye ödemede bulunulması,
İşe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında “Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Genel Şartnamede yer alan hükümler uygulanır.” denilerek Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine atıf yapılmıştır. YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında ise, “İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu bu hüküm ister idarenin talebi üzerine olsun isterse yüklenicinin kendi arzusu ile yapılmış olsun, işin ve işyerinin korunması amacıyla uygulanan güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümünün yükleniciye ait olduğunu, bu amaçla idare bütçesinden herhangi bir ödeme yapılamayacağını ortaya koymaktadır.
Diğer taraftan her ne kadar mevzuatta güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin yükleniciye ait olduğu ifade edilmiş ise de ihale aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilerek isteklilerden teklif alınan bir imalatın, idare tarafından yapılacak iş kapsamında değerlendirildiği ve bedelinin ödeneceğinin öngörüldüğü kabul edilmelidir. Zira teklif cetvelinde yer alan her bir imalat için istekliler bu imalatlar için ödeme yapılacağı düşüncesiyle tekliflerini vermektedirler.
İşe ait sözleşme dosyasına ekli, idare ve yüklenici tarafından onaylanmış teklif birim fiyat cetveli incelendiğinde “Şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” işinin teklif cetvelinin 31’inci sırasında TOCİ.31 poz numarası ile yer aldığı tespit edilmiştir. Bu durumda idarenin bu imalatı yapılacak iş kapsamında değerlendirdiği ve bedelinin idarece ödenmesinin öngörüldüğü anlaşılmış olup yapılan bu imalat için yükleniciye ödemede bulunulmasında mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013-2014 yılı uygulama işinde, TOCİ.31 poz nolu “Şantiye çevresinin galvanizli saç ile çevrilmesi” işi için yükleniciye ödemede bulunulmasının sorgu konusu edildiği ancak mevzuatına uygun olduğu anlaşılan toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
B) TOCİ.39 poz nolu “Kavisli yonu taşı yüzeylerde kimyasal (AB 57) temizlik yapılması” işi yeni birim fiyat analizinde jel malzemenin girdi miktarı,
… İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013-2014 yılı uygulama işinde, TOCİ.39 poz nolu “Kavisli yonu taşı yüzeylerde kimyasal (AB 57) temizlik yapılması” işi birim fiyat analizinde V.0132 poz nolu jel hazırlanması işinin “4,444 saat” olarak yer aldığı, ancak jel hazırlanması biriminin “lt” olup, yapılan araştırma ve üretici firmalarla yapılan görüşmelerden “AB 57” jel kullanım miktarının kavisli yüzey yonu taşı için ortalama 2,5 lt/m2 olarak tespit edildiği, malzeme kullanım katalogları ve AB 57 teknik açıklamalarından da aynı bilgiye ulaşmanın mümkün olduğu, ayrıca V.0417 ve V.0418 poz nolu … birim fiyatlarının da AB 57 kullanımı ile ilgili miktar yönünden konuya ışık tuttuğu, sonuç olarak YFA.01 poz nolu yeni birim fiyat analizinde AB 57 jel malzemesinin hatalı alınarak kamu zararına neden olunduğu ileri sürülmüş ise de savunma ve ekinde yer alan belgelerden V.0417 ve V.0418 nolu pozların tanımında bahsedilen temizliğin TOCİ.39 pozunda yer verilen yonu taşından (küfeki) farklı olarak mermer yüzeyleri için olduğu, yine savunma ve ekindeki belgelerden küfeki taşı yüzey emiciliğinin mermere oranla 2 kat daha fazla olduğu, ayrıca küfeki taşının girinti ve çıkıntılarının, pürüzsüz mermer yüzeye göre daha fazla olduğu (midyeli yüzey) ve bu durumun kimyasal temizliği daha da zorlaştırdığı, dolayısıyla TOCİ.39 nolu pozda analiz girdilerinde m²’ye harcanan jel miktarının V.0417 ve V.0418 poz nolu … birim fiyatlarına göre, yonu taşı ve mermerin emicilik katsayılarına göre orantılandığında yüksek olmadığı anlaşılmıştır.
Diğer taraftan sorguda ve raporun sonuç kısmında her ne kadar malzeme kataloglarındaki bilgilerden ve uygulamacılarla yapılan görüşmelerden net olarak malzeme miktarının yüksek alındığının tespit edildiği belirtilmişse de bu durumu kanıtlayıcı herhangi bir bilgi veya belgeye raporda veya eklerinde yer verilmemiştir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013-2014 yılı uygulama işinde, TOCİ.39 poz nolu “Kavisli yonu taşı yüzeylerde kimyasal (AB 57) temizlik yapılması” işi birim fiyat analizinde V.0132 poz nolu jel hazırlanması işinde kullanılan malzeme miktarının mevzuatına uygun olduğu anlaşıldığından sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
C) V.0434 poz nolu “Enjeksiyona hazır hale getirilen yüzeylerde hidrolik bağlayıcı kireç enjeksiyonu ile çatlakların ve/veya boşlukların doldurulması” işi için uygulanan V.0430 poz nolu “NHL 3.5 sınıfı hidrolik kireç ile 100 cm kalınlığa kadar olan duvar, tonoz ve kubbe çatlak ve/veya boşlukların doldurulması için yüzeyin enjeksiyona hazır hale getirilmesi” işinin uygulandığı yüzey alanında V.0426 yerine V.0430 pozunun uygulanması,
V.0434 poz nolu “Enjeksiyona hazır hale getirilen yüzeylerde hidrolik bağlayıcı kireç enjeksiyonu ile çatlakların ve/veya boşlukların doldurulması” işine ve V.0430 poz nolu “NHL 3.5 sınıfı hidrolik kireç ile 100 cm kalınlığa kadar olan duvar, tonoz ve kubbe çatlak ve/veya boşlukların doldurulması için yüzeyin enjeksiyona hazır hale getirilmesi” işine ait metraj cetvelleri ve ataşmanlar üzerinde yapılan incelemelerde, V.0430 pozunun uygulandığı ifade edilen yüzey alanında temel ve zeminde çatlakların olduğu alanlarda da V.0426 yerine V.0430 pozunun uygulandığı tespit edilmiştir.
Sorumlular göndermiş oldukları savunmalarında meydana gelen …-TL kamu zararının tahsil edildiğini bildirmişlerdir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013-2014 yılı uygulama işinde, V.0434 poz nolu “Enjeksiyona hazır hale getirilen yüzeylerde hidrolik bağlayıcı kireç enjeksiyonu ile çatlakların ve/veya boşlukların doldurulması” işi için uygulanan V.0430 poz nolu “NHL 3.5 sınıfı hidrolik kireç ile 100 cm kalınlığa kadar olan duvar, tonoz ve kubbe çatlak ve/veya boşlukların doldurulması için yüzeyin enjeksiyona hazır hale getirilmesi” işinin uygulandığı yüzey alanında V.0426 yerine V.0430 pozunun uygulanması suretiyle sebep olunan toplam …-TL kamu zararı … tarih ve … nolu banka dekontu ile tahsil edildiğinden ilişilecek bir husus kalmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
D) 23.101 poz nolu “Demir karkas (çerçeve) inşaat yapılıp yerine tespiti” işi kapsamında ödenmesi gereken demir karkas çerçeve imalatının 23.176 poz nolu “Lama ve profil demirlerden çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi kapsamında ödenmesi,
… İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013-2014 yılı uygulama işinde, 23.101 poz nolu “Demir karkas (çerçeve) inşaat yapılıp yerine tespiti” işi kapsamında ödenmesi gereken demir karkas çerçeve imalatının 23.176 poz nolu “Lama ve profil demirlerden çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi kapsamında ödendiği tespit edilmiştir.
23.176 poz nolu “Lama ve profil demirlerden çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi yeni birim fiyat analizi tanımında, “Çeşitli çelik çubuk, lama ve profil demirlerden yapılan her çeşit merdiven, balkon, köprü, korkuluklar, pencere ve bahçe parmaklıkları, çatıya çıkma, fosseptik ve benzeri yerlere yapılan merdivenler, ızgara ve benzeri işlerin yapılması için demir perçin, civata, kaynak ve her türlü malzeme ve zayiatı, işyerinde yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, işçilik, müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil (boya bedeli hariç) 1 kg fiyatı: ÖLÇÜ: İmalât ve varsa tespit malzemesi ile birlikte boyanmadan ve montajdan önce tartılır. NOT: Ancak idareler lüzum gördüğü takdirde proje boyutları üzerinden bütün profillerin ve düğüm noktaları levhalarının cetveldeki ağırlıklarına nazaran tartı ağırlığını tahkik edebilir. Bu tartı neticesinde, cetvellere nazaran % 7 ağırlık fazlası da ödeme yapılır, % 7 den fazla ağırlık dikkate alınmaz. Bu tartı neticesinde bulunan ağırlığın cetveldekinden az olması halinde yapılan imalâtın idarece kabul edilmesi şartıyla tartı esas alınır.” denilmektedir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ait 23.101 nolu “Demir karkas (çerçeve) inşaat yapılıp yerine tespiti” pozunun tanımında ise, “Her çeşit profil, çelik çubuk, çelik, saçlarla projesine göre her yükseklik ve açıklıkta karkas inşaat yapılması, parçaların perçin, bulon ve kaynakla eklenmesi, bütün aksamın yerine monte edilmesi, her türlü malzeme ve zayiatı, inşaat yerindeki yükleme, yatay ve düşey taşıma, taşıyıcı iskele veya kaldırma tertibatı, boşaltma, işçilik, müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil, (boya bedeli hariç) 1 ton fiyatı: ÖLÇÜ :1) Ölçmede tartı esastır, imalât aksamı perçin, cıvata ve ek levhaların montajından önce tartılır ve ataşmana geçirilir. 2) Ancak idareler lüzum gördüğü takdirde, proje boyudan üzerinden bütün profillerin ve düğüm noktaları levhalarının cetveldeki ağırlıklarına nazaran tartı ağırlığını tahkik edebilir. Bu tahkik neticesinde, cetvellere nazaran %7 ağırlık fazlasına kadar ödeme yapılır. % 7 den fazla ağırlık dikkate alınmaz. Hesap tahkikinde perçin ve cıvata delikleri dolu alınır. Bu tartı neticesinde bulunan ağırlığın cetveldekinden az olması halinde yapılan imalâtın idarece kabul edilmesi şartıyla tartı esas alınır.” denilmektedir.
Söz konusu iş kapsamında yapılan çeşitli demir imalatına ait metraj cetvelleri, tartı tutanakları ve fotoğrafların incelenmesi sonucunda ise demir karkas çerçeve imalatının yukarıda tanımları verilen iki adet pozdan, ödemenin yapıldığı 23.176 nolu poz tanımına girmediği, 23.101 nolu “Demir karkas (çerçeve) inşaat yapılıp yerine tespiti” pozunun birim fiyat tanımı ile örtüştüğü görülmektedir. Sorumlular savunmalarında her ne kadar imalatın duvara mesnetlenmesi için 23.176 nolu pozdaki işçilik girdilerinin gerekli olduğunu ileri sürmüşler ise de 23.101 poz nolu imalatta da bütün aksamın yerine monte edilmesi için gerekli olan işçilik girdilerine yer verilmiştir. Bu açıdan savunmanın kabulü mümkün görülmemektedir.
Diğer taraftan savunmada 2 nolu hakedişle 23.176 nolu poz kapsamında ödenen imalat miktarının sorguda iddia edildiği gibi 3.942,58 kg değil 3.492,58 kg olduğu ifade edilmiştir. İşe ait metrajların ve yapılan işler listesinin incelenmesi sonucunda imalat miktarının gerçekten de 3.942,58 kg değil 3.492,58 kg olduğu tespit edilmiştir. Ancak sorguda yer alan kamu zararı hesabında % 18 oranındaki KDV’nin de eklendiği yazılmasına rağmen nihai hesaplamada KDV’nin eklenmediği anlaşılmıştır. Dolayısıyla toplam kamu zararı, imalatın gerçek miktarı olan 3.492,58 kg ve % 18 KDV’nin dikkate alınması ile, ekli hesaplamadan da görüleceği üzere toplam …-TL olmaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, … İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. yüklenimindeki … 2013-2014 yılı uygulama işinde, 23.101 poz nolu “Demir karkas (çerçeve) inşaat yapılıp yerine tespiti” işi kapsamında ödenmesi gereken demir karkas çerçeve imalatının 23.176 poz nolu “Lama ve profil demirlerden çeşitli demir işleri yapılması ve yerine konulması” işi kapsamında ödenmesi suretiyle sebep olunan toplam …-TL kamu zararının …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.