Hakediş İmalatlarında Birim Fiyatın Hatalı Alınması:
2014-2016 yılları restorasyon işinde
A) N.YF.SNBF.27 poz nolu “Şantiye dışına kamyonla kazı malzemesi ve moloz nakli” işine ilişkin yeni birim fiyat analizinde taşıma teknik şartnamesinde belirtilen zorluk katsayının hatalı alınması,
Taşıma Teknik Şartnamesinde A kat sayısının ihaleden önce tespit edilmemesi halinde “A = l + 0,25/M (B + D + 2 (C + E) + 3F)” formülüne göre bulunması gerektiği hüküm altına alınmış olmasına rağmen N.YF.SNBF.27 poz nolu “Şantiye dışına kamyonla kazı malzemesi ve moloz nakli” işine ilişkin yeni birim fiyat analizinde taşıma teknik şartnamesinde belirtilen formüle aykırı olarak A zorluk katsayının 1 yerine 1,75 olarak alınması konusunda, sorumlularca gönderilen savunmalar ve eki belgeler ile raporun sonuç kısmındaki açıklamalardan analizin toplam birim tutarının 7,032 ton/TL olması gerekirken yükleniciye 6,01 ton/TL üzerinden ödeme yapıldığı, dolayısıyla kamu zararı yerine yükleniciye …-TL eksik ödeme yapıldığı anlaşıldığından sorgu konusu toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle karar verildi.
B) WC temel pabuç, temel kiriş, kolon ve tavan döşemesi için 21.011 poz nolu düz kalıp kullanıldığı halde 21.017/1 nolu plywood kalıp pozundan ödeme yapılması,
21.017/1 poz nolu “Plywood (film kaplı) ile yapılan düz yüzeyli çıplak beton ve betonarme kalıbı (hiçbir kaplama malzemesi ve boya yapılmayacak beton ve betonarme yüzeylere)” işinin tarifinde “21 mm kalınlığında plywood (film kaplı) suni tahtalarla beton suyunu sızdırmayacak şekilde kalıp yüzeyi teşkili” olduğu ifade edilmektedir.
Söz konusu işe ait fotoğrafların ve metraj cetvellerinin incelenmesi sonucunda ise poz tanımıyla hiç ilgisi olmayan, klasik beton kalıp kullanılarak yapılan ve üzerine sıva ve boya uygulamalarının yapıldığı görülen WC temel pabuç, temel kiriş, kolon ve tavan döşemesi için 21.017/1 nolu pozdan ödeme yapıldığı anlaşılmıştır.
Sorumlular tarafından gönderilen savunmada 21.017/1 nolu pozun sehven hakedişte yer aldığını, söz konusu imalatın bir sonraki hakedişte 21.011 nolu düz kalıp pozundan ödeneceğini ve 21.017/1 poz no ile ödenen tutarın düşüleceğini belirtmişler ise de söz konusu hatanın düzeltildiğine veya fazla ödemenin tahsil edildiğine dair herhangi bir bilgi veya belge sunmamışlardır. Sorumluların kamu zararı hesabında % 18 KDV hesaplanmaması gerektiği yönündeki savunmalarıyla ilgili olarak hakediş ödemesine esas ilişikli ödeme emrine ekli belgelere bakıldığında yükleniciye KDV ödenmediği tespit edilmiştir.
Diğer taraftan sorumlular sorguda 21.011 nolu düz kalıp pozunun 2013 yılı birim fiyatı üzerinden hesaplama yapılmış ise de yaklaşık maliyet aşamasında 2013 birim fiyatları ile oluşturulan toplam tutarın, 2014 birim fiyatlarına güncellenerek belirlendiğini, doğrudan 2013 birim fiyatlarının kullanılmadığını, uygulama aşamasında yeni birim fiyat analizi oluşturulurken yüklenicinin teklif ettiği birim fiyatlar ve benzer poz için teklif edilen kar oranı kullanılarak hesap yapıldığını, tamamen yeni bir pozda ise % 20 kar oranı ile toplam birim tutar belirlendiğini belirterek 21.011 pozunun yüklenici teklif birim fiyatları ve teklif ettiği kar oranı baz alınarak belirlenen fiyatının 20,42-TL/m² olduğunu, dolayısıyla toplam imalat tutarının …-TL olması gerektiğini ifade etmişlerdir. Bu durumda, sorumluların da kabul ettiği üzere, yükleniciye yersiz olarak ödenmesi suretiyle sebep olunan toplam kamu zararı …-TL olmaktadır.
Diğer taraftan Muhasebe Yetkilisi …’un sorumluluk yönünden itirazı konusunda, 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararında belirtildiği üzere muhasebe yetkilisinin ödeme emri belgesi üzerindeki imzaların kontrolü, ödemeye esas belgelerin eksikliği ve maddi hata bulunması, giderin hak sahibine ödenmesi ile gelir ve alacakların tahsil edilmesinden başka görev ve sorumluluğu bulunmamaktadır. Dolayısıyla yukarıda sayılan sorumluluk konuları dışında yargılamaya esas raporun 2’nci maddesinde yer alan hakediş konuları ile ilgili olarak Muhasebe Yetkilisinin sorumlu tutulmaması gerekmektedir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, WC temel pabuç, temel kiriş, kolon ve tavan döşemesi için 21.011 poz nolu düz kalıp kullanıldığı halde 21.017/1 nolu plywood kalıp pozundan ödeme yapılmasının sorgu konusu edildiği toplam …-TL’nin …-TL’si ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, bakiye …-TL kamu zararının …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
C) YF.04 poz nolu “Şantiye sahasının kutu profil konstrüksiyonlu galvanizli saç ile çevrilmesi” işi için yükleniciye ödemede bulunulması,
İşe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında “Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Genel Şartnamede yer alan hükümler uygulanır.” denilerek Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine atıf yapılmıştır. YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında ise, “İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü yer almaktadır.
YF.04 poz nolu “Şantiye sahasının kutu profil konstrüksiyonlu galvanizli saç ile çevrilmesi” işine ait birim fiyat analizi incelendiğinde söz konusu analizin işin ihale edilme aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde veya eki analizlerde yer verilen bir iş kalemi olmadığı, daha sonra işin ilerleyen safhasında Makedonya Manastır Müftülüğünün inşaat alanını koruyucu bir çit ile sarılması gerektiği yönündeki yazısı üzerine işin yapıldığı alanın korunması amacıyla yeni birim fiyat analizi olarak oluşturulduğu anlaşılmaktadır. Yukarıda yer alan YİGŞ’nin 9/11 maddesi hükmü, ister idarenin talebi üzerine olsun isterse yüklenicinin kendi arzusu ile yapılmış olsun, işin ve işyerinin korunması amacıyla uygulanan güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümünün yükleniciye ait olduğunu, bu amaçla idare bütçesinden herhangi bir ödeme yapılamayacağını açıkça ortaya koymaktadır.
Diğer taraftan her ne kadar mevzuatta güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin yükleniciye ait olduğu ifade edilmiş ise de ihale aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilerek isteklilerden şantiye çevresinin uygun malzeme ile çevrilmesine ilişkin bir teklif alınması durumunda idarenin bu uygulamayı yapılacak iş kapsamında değerlendirerek bedelini ödemeyi öngördüğü ve isteklilerin de bu kalemin ödeneceği düşüncesiyle teklif verdiği düşünülebilir. Ancak işe ait sözleşme dosyasına ekli, idare ve yüklenici tarafından onaylanmış teklif birim fiyat cetveli incelendiğinde iş kapsamında şantiye çevresinin galvanizli saç veya benzeri bir malzeme ile çevrilmesine dair herhangi bir iş kalemine yer verilmediği görülmüştür. Bir diğer ifadeyle işin yüklenicisi sözleşme eki YİGŞ’nin ilgili hükmü gereğince, gerek idareden gelen talep üzerine gerek kendi arzusu ile gerçekleşecek iş ve işyerinin güvenliği ve korunması amacıyla yapılacak uygulamalar için kendisine herhangi bir bedel ödenmeyeceğini bilerek teklifini vermiştir. Dolayısıyla idare tarafından YF.04 poz nolu poz nolu imalat için ödeme yapılması kamu zararına neden olmaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, B fıkrasında KDV ve Muhasebe Yetkilisinin sorumluluğu açısından verilen karar da göz önünde bulundurularak, YF.04 poz nolu “Şantiye sahasının kutu profil konstrüksiyonlu galvanizli saç ile çevrilmesi” işi için yükleniciye yersiz olarak ödemede bulunulmasının sorgu konusu edildiği toplam …-TL’nin KDV’ye ilişkin …-TL’si ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, bakiye …-TL kamu zararının …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
D) YFA.04 poz nolu “Ahşap çatı üzerine çam keresteden kadron yapılması” işi yeni birim fiyat analizinde hesaplanan kadron miktarı,
YFA.04 poz nolu “Ahşap çatı üzerine 2. sınıf cam keresteden kadron yapılması” işi yeni birim fiyat analizinde kadron miktarının hatalı olduğu, analize 0,01 m³ olarak dahil edilen kereste miktarının proje detayı, fotoğraflar ve birim fiyat tanımına göre 3 m² lik alan için (5 adet x 0,05 x 0,03 x 1,2 (zayiat) / 3=) 0,003 m³ olması gerektiği ileri sürülmüş ise de savunma ve eki belgelerden l m²’lik kadron döşenmesi imalatı için 6 adet 1 m boyunda 50 x 30 mm’lik 2. sınıf çam kerestesine ihtiyaç duyulduğu ve l m²’lik kadron yapılması imalatı için (6 adet x 0,050 x 0,030 x l,00(boy) x 1,2 (zayiat)=) 0,0108 m³ keresteye ihtiyaç duyulduğu, analizde de bu miktarın 0,0l m³ alınarak idare lehine bir durum olduğu görülmüş olup mevzuatına uygun olduğu anlaşılan sorgu konusu KDV dahil toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.
E) YFA.05 poz nolu “Hava geçişli branda ile bina cephesinde fon yapılması” işi için yükleniciye ödemede bulunulması,
İşe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında “Yüklenicinin iş ve iş yerinin korunması ve sigortalanması ile ilgili sorumlulukları konusunda Genel Şartnamede yer alan hükümler uygulanır.” denilerek Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine atıf yapılmıştır. YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında ise, “İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü yer almaktadır.
YFA.05 poz nolu “Hava geçişli branda ile bina cephesinde fon yapılması” işine ait birim fiyat analizi incelendiğinde söz konusu analizin işin ihale edilme aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde veya eki analizlerde yer verilen bir iş kalemi olmadığı, daha sonra işin ilerleyen safhasında, savunmada yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, yoğun yaya ve araç trafiğine yakın konumda olan restorasyon işini gerek çevreden gelebilecek müdahalelerden korumak ve gerek çalışma esnasında meydana gelen kirliliğin etrafa zarar vermesini engelleyerek restorasyon çalışmalarının daha hızlı, etkin ve sağlıklı yapılmasını sağlamak amacıyla yeni birim fiyat analizi olarak oluşturulduğu anlaşılmaktadır. Yukarıda yer alan YİGŞ’nin 9/11 maddesi hükmü, ister idarenin talebi üzerine olsun isterse yüklenicinin kendi arzusu ile yapılmış olsun, işin ve işyerinin korunması amacıyla uygulanan güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümünün yükleniciye ait olduğunu, bu amaçla idare bütçesinden herhangi bir ödeme yapılamayacağını açıkça ortaya koymaktadır.
Diğer taraftan her ne kadar mevzuatta güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin yükleniciye ait olduğu ifade edilmiş ise de ihale aşamasında teklif birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilerek isteklilerden branda veya benzeri malzeme ile bina cephesinde fon yapılmasına ilişkin bir teklif alınması durumunda idarenin bu uygulamayı yapılacak iş kapsamında değerlendirerek bedelini ödemeyi öngördüğü ve isteklilerin de bu kalemin ödeneceği düşüncesiyle teklif verdiği düşünülebilir. Ancak işe ait sözleşme dosyasına ekli, idare ve yüklenici tarafından onaylanmış teklif birim fiyat cetveli incelendiğinde iş kapsamında hava geçişli branda veya benzeri bir malzeme ile bina cephesinde fon yapılmasına dair herhangi bir iş kalemine yer verilmediği görülmüştür. Bir diğer ifadeyle işin yüklenicisi sözleşme eki YİGŞ’nin ilgili hükmü gereğince, gerek idareden gelen talep üzerine gerek kendi arzusu ile gerçekleşecek iş ve işyerinin güvenliği ve korunması amacıyla yapılacak uygulamalar için kendisine herhangi bir bedel ödenmeyeceğini bilerek teklifini vermiştir. Dolayısıyla idare tarafından YFA.05 poz nolu imalat için ödeme yapılması kamu zararına neden olmaktadır.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, B fıkrasında KDV ve Muhasebe Yetkilisinin sorumluluğu açısından verilen karar da göz önünde bulundurularak, YFA.05 poz nolu “Hava geçişli branda ile bina cephesinde fon yapılması” işi için yükleniciye yersiz olarak ödemede bulunulmasının sorgu konusu edildiği toplam …-TL’nin KDV’ye ilişkin …-TL’si ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, bakiye …-TL kamu zararının …’den müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine oybirliğiyle, karar verildi.
F) YFA.06 poz nolu “Çalışma platformu ve korkuluk yapılması” işi için yükleniciye ödemede bulunulması,
YFA.06 poz nolu “Çalışma platformu ve korkuluk yapılması” işine ilişkin yeni birim fiyat analizi kapsamında yapılan uygulamalar için işe ait sözleşmenin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 18 inci maddesinin 18.2. numaralı fıkrasında yapılan atıf nedeniyle YİGŞ’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin 11 inci fıkrasında yer alan “İş ve işyerlerinin korunması konusunda gerek yapı denetimi görevlileri tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.” hükmü gereğince yükleniciye herhangi bir ödemede bulunulamayacağı ileri sürülmüş ise de savunma ve eki belgelerden yapılan çalışma platformunun ve korkuluğun kubbelerde kalem işi tezyinat, güçlendirme amaçlı hidrolik kireç enjeksiyonu vb. imalatların yapılabilmesi için ihtiyaca binaen yapıldığı, bu anlamda yapılan uygulamanın iş ve işyerinin güvenliği ve korunması yerine poz tanımında belirtilen kubbe içi, şerefe altı vb. mahallerdeki imalatların yapılabilmesi için gerek duyulan bir imalat olduğu, bu imalat olmadan söz konusu mahallerdeki diğer imalatların yapılamayacağı anlaşılmış olup mevzuata aykırı görülmeyen sorgu konusu KDV dahil toplam …-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına oybirliğiyle, karar verildi.