1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-1-127 (Devralma)
Karar Sayısı : 03-03/18-3
Karar Tarihi : 9.1.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa PARLAK,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER : İ. Yücel ARDIÇ, Şenol KOCAER
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - S.C. Johnson & Son, Inc.
Temsilcileri: Av. Noyan TURUNÇ, Esin TAYLAN
Cumhuriyet Bulvarı No:140/2 Alsancak 35210 İzmir
- Bayer Aktiengesellschaft
Temsilcisi: Av. Tolga KARATAŞ
La Martine Cad. No:10 Taksim 34437 İstanbul
D- TARAFLAR: - SC Johnson & Son, Inc.
1525 Howe Street Racine, WI, 53403 ABD
- Bayer Aktiengesellschaft
51368 Leverkusen ALMANYA
E- DOSYA KONUSU: S.C. Johnson & Son, Inc tarafından Bayer
Aktiengesellschaft'ın belirli malvarlığının devralınması işlemine izin verilmesi
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.11.2002 tarih ve 5037 sayı,
18.12.2002 tarih ve 5372 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.12.2002 tarih 2002-1-127/Öİ-
02-İYA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 27.12.2002 tarih, REK.0.05.00.00/141
sayılı Başkanlık önergesi ile 03-03 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; S.C. Johnson & Son, Inc tarafından
Bayer Aktiengesellschaft'ın belirli malvarlığının devralınması işleminin; 4054 sayılı
Kanun'un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında izne tabi bir
devralma işlemi olduğu, bu işlem sonucunda, ilgili pazarda hakim durum yaratılması
veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmayacağı, ayrıca Bayer AG'nin 30 ay süreyle ev tipi
haşere öldürücü işine girmeme (Rekabet Etmeme Şartı) ve 24 ay süreyle de
devredilen ev tipi haşere öldürücü işinde çalışanları işe almama (Eski Çalışanları
2 REKABET KURUMU
İstihdam Etmeme Şartı) sınırlamalarının, Devir Sözleşmesi'ne ilişkin makul, objektif
ve zorunlu birer yan kısıtlama olmaları nedeniyle, bildirim konusu işleme izin
verilmesinde herhangi bir sakıncanın bulunmadığı ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. S.C. Johnson & Son, Inc. (SC Johnson)
SC Johnson, faaliyetlerine parke taban kaplaması işiyle başlamış, daha sonra
tüketici ihtiyaçlarına yönelik olarak tüketici ürünleri geliştirmiştir. SC Johnson, ev
temizlik ürünleri, yiyecek depolama, haşere mücadele ve kişisel bakım ürünleri
üretmekte, pazarlamakta ve dağıtmaktadır. SC Johnson'a ait markalar Shout,
Windex, Mr. Muscle, Ziploc, Edge, Glade, Vanish, Raid, Off ve Pledge'dir. Raid ve
Off, SC Johnson'ın devralma işlemine konu ev tipi haşere mücadele pazarındaki
başlıca markalarıdır.
H.1.2. Bayer Aktiengesellschaft (Bayer AG)
Bayer AG, haşere mücadele ürünleri dahil sağlık ürünleri, kimyasallar, bitki
bakım ürünleri ve polimer üretimi alanında faaliyette bulunan uluslararası bir şirkettir.
Bayer AG, devralma işlemine konu ev tipi haşere mücadele pazarındaki ürünlerini
başlıca Baygon ve Auton markaları altında satmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
SC Johnson, Bayer AG'nin ev tipi haşere mücadele işini (flora işi)
devralmaktadır. Bu kapsam içinde SC Johnson Türkiye'de, Bayer AG'nin Baygon
markası altında yürüttüğü ev tipi haşere mücadele işini üstlenecektir. Flora işi, ev tipi
haşere öldürücüler yanında, haşere kovucuları ve bazı tip ev temizlik ürünlerini
kapsamasına rağmen, Bayer AG Türkiye'de sadece ev tipi haşere öldürücüleri
pazarında faaldir. SC Johnson'un da Türkiye'de ev tipi haşere öldürücüleri pazarında
aktif olması, tarafların faaliyetlerinin örtüşmesine yol açmaktadır.
Genel olarak haşere öldürücüler, evde ve tarımda kullanılan ilaçlar olarak
ikiye ayrılmaktadır. Tarafların faaliyetlerinin örtüştüğü ev tipi haşere öldürücüler de,
muhtevasındaki aktif maddeye göre kendi içinde alt kategorilere hatta etkili olduğu
haşere türüne göre de ayrılabilmektedir. Fakat bu ayrım, haşere türlerinin çok çeşitli
olması nedeniyle pazarın çok küçük parçalara bölünmesine yol açması ve
tüketicilerin ilaçları tek bir haşere türüne değil, birden fazla haşere türüne karşı
kullanmaları bakımından sağlıklı bir yaklaşımı ifade etmemektedir. Esas itibarıyla
önemli olan husus, haşere işiyle uğraşan teşebbüslerin üretim süreçlerinin
benzerliğidir. Söz konusu teşebbüsler ürünlerini, ya Aventis, Dow, Sumitomo,
Zenece gibi uluslararası şirketlerden aldıkları hammaddeleri Sağlık Bakanlığı'na
tescil ettirdikleri ürünler ve formüller çerçevesinde dolum tesislerinde imal etmekte
ya da yurt dışından getirtmektedirler. Öte yandan ev tipi haşere mücadelesinde iki
farklı kullanım şekli söz konusudur. Bunlar, sprey ve tablet kullanımıdır. Genel olarak
bu iki tip uygulama, aynı etkiyi göstermesi nedeniyle birbirlerinin yerine
kullanılmaktadır.
3 REKABET KURUMU
Yukarıda yer verilen bilgilerin ışığında, ilgili devralma işleminin etkileyeceği ev
tipi haşere öldürücü ilaçların, alt pazarlara bölünmeksizin ilgili ürün pazarını
oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.
H.2.2. Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarını teşkil eden ev tipi haşere öldürücü ilaçların Türkiye'nin
hemen her yerinde benzer rekabet şartlarına tabi olmasından dolayı ilgili coğrafi
pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
SC Johnson'ın, Bayer AG'nin yaklaşık 80 ülkede ev tipi haşere mücadele işini
devralmasına ilişkin olarak, adı geçen teşebbüsler 11.11.2002 tarihinde bir "Devir
Sözleşmesi" imzalamışlardır. Bu Sözleşme ile SC Johnson dünya çapında aşağıda
belirtilen malvarlığını devralacaktır:
- El Salvador, Endonezya ve Venezuela'da bulunan 5 üretim fabrikası,
- Baygon, Auton ve diğer markalar dahil Bayer AG'nin flora işindeki markaları,
- Ürünlere ilişkin sınai mülkiyet hakları ve patentler (aktif maddeler hariç),
- Flora işine ait ürünleri satma ve dağıtma hakkı,
- Bayer Karaipler Limited Şirketi'nin stoklarının tamamı,
- PT Bayindo Investema şirketinin stoklarının tamamı.
SC Johnson, Türkiye'de yavru şirketi Johnson Wax A.Ş. vasıtasıyla ev tipi
haşere öldürücüleri ile cilde sürülecek kovucuların üretimini, satışını ve dağıtımını
yapmaktadır. Bayer AG ise Aralık 2001 tarihine kadar Türkiye'de ev tipi haşere
öldürücüler pazarında yavru şirketi olan Bayer Türk Kimya Sanayi Limited Şirketi
(Bayer Türk Ltd.Ş.) aracılığıyla faaliyette bulunmuştur. Türkiye'de Baygon markası
altında yürütülen haşere ilaçlarına ilişkin faaliyet, Bayer Türk Ltd.Ş. içerisinde
tüketici sağlığı grubunun bir parçası olmuştur. Ancak Bayer Türk Ltd.Ş., 31.12.2001
tarihi itibarıyla Türkiye haşere ilaçları pazarından çıkmıştır. Bayer AG'nin 2002 yılı
başı itibarıyla Türkiye'de haşere mücadele işinde faaliyetinin bulunmamasına
rağmen, bildirilen 2002 yılına ait satış hasılatı, sadece mevcut stokların
satılmasından elde edilmiştir.
Dosya konusu devralma işleminde, hukuki varlığı olan bir teşebbüs
devralınmamakta, sadece haşere işini mümkün kılan malvarlığı satın alınmaktadır.
Söz konusu malvarlığı içinde en önemli unsur Bayer AG'nin haşere mücadele işinde
kullandığı Baygon markasıdır. Çünkü Bayer AG'nin Türkiye'de haşere mücadele
işinde herhangi bir tesisi bulunmamaktadır. Markanın bir işletmenin malvarlığını
meydana getiren unsurlardan biri olduğu ve marka devrine ilişkin bir işlemin,
malvarlığı devrini de ifade ettiği dikkate alındığında, işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ'in
2(b) maddesi çerçevesinde bir devralma olduğu kanaatine varılmıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, SC Johnson'ın, ilgili ürün pazarı olarak
belirlenen ev tipi haşere öldürücü ilaçlar pazarında %….. oranında pazar payının
bulunduğunu belirttiği, bununla birlikte ilgili pazarda faaliyet gösteren, Eczacıbaşı
Grubu, Tekfen Grubu, Öztürk Kimya ve Esem Grubu'nun görüşlerine başvurulduğu,
anılan grupların SC Johnson'ın ilgili pazarda yaklaşık %…-…. oranında pazar
payının olduğunu ifade ettikleri görülmüştür. Bu farklılığın pazar payı
hesaplamalarında dikkate alınan satışların belirli yerlerde (eczaneler ve marketler)
4 REKABET KURUMU
satılan ürünlere yönelik olması, Anadolu'da satılan ve no-name olarak adlandırılan
ürünlerin toplam satışlarda hesaba katılmaması gibi nedenlerden kaynaklandığı
anlaşılmıştır. Bu çerçevede, SC Johnson'ın ev tipi haşere öldürücü ilaçları pazarında
yaklaşık %…-…. ve Bayer AG'nin %….. oranında pazar payının bulunduğu
kanaatine ulaşılmıştır.
Bu çerçevede, tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam pazar paylarının,
1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde öngörülen %25
pazar payı eşiğini aşması nedeniyle, söz konusu devralma izne tabi bir işlemdir.
Bayer AG'nin Türkiye'de Aralık 2001 tarihi itibarıyla ev tipi haşere mücadele
işinden çıktığı, anılan teşebbüsün dünya çapında aldığı stratejik kararın gereği
olarak asıl işi olan insan ve hayvan sağlığına ilişkin ürünler ve teşhis sistemlerinin
geliştirilmesi ve üretilmesi işine yoğunlaşarak flora işini ihmal ettiği, ilgili pazarda
Eczacıbaşı (Detan markası, yaklaşık pazar payı %…..), Tekfen (Fentox markası,
yaklaşık pazar payı %…..) gibi Türkiye'nin önde gelen holdinglerinin bulunduğu ve
Sağlık Bakanlığı'na ürün ve formüllerin tescil ettirilmesi dışında sektöre girişlerin
kolay olduğu hususları dikkate alındığında ilgili pazardaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılmayacağı kanaatine varılmıştır.
Devir Sözleşmesi'nin 18. maddesinde; Bayer AG ve İştirakleri kapanış
tarihinden1 veya gecikmeli yerel kapanış tarihinden2 sonra 30 aylık bir süreyle, ancak
kapanış tarihinden itibaren en fazla 36 ay sonra alıcı veya yerel alıcı şahısların
herhangi biri ile rekabete girmeyecektir (rekabet etmeme şartı) hükmü yer
almaktadır. Sözleşme'nin 19. maddesinde Bayer AG, kapanış tarihinden sonra 24
aylık bir süreyle devrettiği işlerde çalışan işçileri işe almama ve ayartmama
yükümlülüğü (eski çalışanları istihdam etmeme şartı) altına girmektedir.
Rekabet Hukuku'nda, zorunlu, objektif ve makul olmaları koşuluyla birleşme
ve devralma anlaşmalarına bir takım yan sınırlamaların getirilebileceği kabul
edilmektedir. Uygulamada yan sınırlama olarak görülenlerin başında, birleşme veya
devralma sonucunda taraflara getirilen rekabet yasağına ilişkin düzenlemeler
gelmektedir. Ayrıca, genel olarak sadece ticari itibarın devri halinde 2 yıl; bunun
yanında, pazar bilgileri, pazarlama ve satış belgeleri, marka, patent, know-how,
lisans anlaşmaları gibi ilave hakların devri halinde 3 yıla kadar getirilecek rekabet
yasakları, makul süreli yan sınırlama olarak değerlendirilmektedir.
Söz konusu Devir Sözleşmesi ile SC Johnson, Bayer AG'nin flora işiyle ilgili
olarak marka ile ürünlere ilişkin sınai mülkiyet hakları ve patentlerini devralmaktadır.
Bu nedenle, alıcının varlıkları tüm değeri ile devralabilmesi için satıcı üzerine
getirilen 30 aylık (en fazla 36 ay) rekabet etmeme ve 24 aylık eski çalışanlarını
istihdam etmeme şartının makul ve zorunlu birer yan sınırlama olarak kabul edilmesi
gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
1 Kapanış tarihi, kapanış ile ilgili şartların sonuncusunun yerine getirilmesinden veya bundan feragat
edilmesinden beş iş günü sonrasının tarihi veya tarafların üzerinde mutabık kalacağı başka bir tarih anlamına
gelir.
2 Gecikmeli Yerel Kapanış, bir yerel satıcı şahıs ile yerel alıcı şahıs arasında yapılan bir yerel malvarlığı
sözleşmesinin en geç kapanış tarihinde değil daha sonra yapılan kapanışı anlamına gelir.
5 REKABET KURUMU
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
SC Johnson'un Bayer AG'nin ev tipi haşere mücadele işini (flora işi)
devralması işlemi, tarafların toplam pazar payları yönüyle 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamına girmekle birlikte, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim
durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ilgili
pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte bir
devralma olmadığına, ayrıca Bayer AG'nin kapanış tarihinden itibaren en fazla 36 ay
süre ile ev tipi haşere öldürücü işine girmeme (rekabet etmeme şartı) ve 24 ay süre
ile de devredilen ev tipi haşere öldürücü işinde çalışanları işe almama (eski
çalışanları istihdam etmeme şartı) sınırlamalarının, devir sözleşmesine ilişkin makul,
objektif ve zorunlu birer yan sınırlama niteliğinde olmaları nedeniyle, bildirim konusu
işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy