Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-55 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-34/793-196
Karar Tarihi : 5.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Cumhur Atalay HATİPOĞLU, Cemal Ökmen YÜCEL
C. ŞİKAYET EDEN : İbrahim Serkan AVŞAR
Avşar Eczanesi Mrş. Fevzi Çakmak Blv. No:34/C
27100 Şehitkamil/Gaziantep
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20
YAPILAN : - Selçuk Ecza Deposu A.Ş. Gaziantep Şubesi
Aydınlar Mah. 45.Cad. No:15 27100 Şehitkamil/Gaziantep
E. DOSYA KONUSU: Selçuk Ecza Deposu A.Ş. Gaziantep Şubesi’nin Avşar
Eczanesine mal vermeyi reddettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet olarak gönderilen elektronik postada şikayetçi
tarafından özetle;
- Eczanesine mal temini için Selçuk Ecza Deposu A.Ş. Gaziantep Şubesi’ne
(Selçuk Ecza Deposu Gaziantep Şubesi) başvurduğunda mal temininin ancak 30
teminat mektubu karşılığında olabileceğinin söylendiği,
- 5.6.2009 tarihinde ise peşin para ile alım yapma isteğinin, eczanenin, ecza
deposu kayıtlarında yer almaması nedeniyle mümkün olmadığı, ancak yine
teminat mektubu ile kayıt yaparsa peşin parayla mal verilebileceğinin söylendiği,
- Bu durumun sahibi bulunduğu eczaneyi, Selçuk Ecza Deposu Gaziantep
Şubesi’nin çalıştığı diğer eczaneler karşısında rekabet edemez duruma getirdiği
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.6.2009 tarih 4030 sayı ile giren şikayet
üzerine düzenlenen 29.6.2009 tarih ve 2009-1-55/İİ-09-CAH sayılı İlk İnceleme 40
Raporu, Rekabet Kurulu’nun 8.7.2009 tarih ve 09-32 sayılı toplantısında görüşülerek
dosya konusuna yönelik önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine
yapılan incelemeler sonucunda düzenlenen 24.7.2009 tarih ve 2009-1-55/ÖA-09-CAH
sayılı Önaraştırma Raporu, 28.7.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-110/140 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 09–34 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır..
09-34/793-196
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dilekçe konusu şikayetin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında soruşturma açılmasını
gerektirecek nitelikte olmadığı, şikayetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmektedir. 50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayetçi ile Yapılan Telefon Görüşmesi
Başvuru konusu şikayet hakkında daha ayrıntılı bilgi almak amacıyla raportörlerce
16.6.2009 tarihinde Avşar Eczanesi sahibi ile yapılan telefon görüşmesinde yöneltilen
sorulara verilen cevaplar özetle aşağıda yer almaktadır.
”Eczacı olarak yaklaşık 1 ay önce şu anda bulunduğum eczaneyi açtım. Daha önce
Gaziantep’in başka bir ilçesinde eczacılık yapıyordum. 2004-2005 yılları arasında
Selçuk Ecza Deposu ile çalışmıştım. Bu ecza deposu ile geç ödeme gibi her eczanenin
yaşayabileceği sorunlar yaşamıştım. Ancak bunlar çözülmüştü. Fakat, kendilerine 60
verdiğim bir çekin ecza deposu tarafından kaybedilmesinden sonra onlarla çalışmayı
bırakmıştım.
Mal temini için Selçuk Ecza Deposu şubesine gittiğimde bana merkezi olarak
kısıtlandığıma dair “senin ekranına ünlem konulmuş” denmekte teminat mektubu
olmadan vadeli verilmemekteydi. Peşin alım yapmak istediğimi belirttiğimde de buna
karşı çıkılmıştır. Peşin mal vermemelerine ilişkin olarak kendilerine durumu şikayet
edeceğimi söyledim. Şu anda tarafıma peşin mal veriyorlar. Ancak vadeli alımlar için
teminat mektubu istiyorlar. Oysa teminatsız çalışan eczaneler olduğunu da biliyorum.
Şu an için şikayetim, Selçuk Ecza Deposu Gaziantep Şubesi’nden peşin alım
yapabilmeme rağmen vadeli alımlar için tarafımdan teminat mektubu istenmesidir. 70
Selçuk Ecza Deposu dışında başka depolardan alım yapabilmekteyim. Mevcut
durumda 4-5 ecza deposu ile ticari ilişkim var. Hedef Ecza Deposu ile de çalışıyorum.
Bu depoyla ilgili bir sıkıntı yaşadığımdan ötürü kendileriyle teminat mektubu ile
çalışmaktayım. Ancak piyasada bulunan 6000 çeşit ilaç için müşterilerimden talep
gelebiliyor. İhtiyacım olan tüm ilaçları her depodan bulamıyorum. Bu nedenle Selçuk
Ecza Deposu’ndan alım yapmam benim için oldukça önemlidir.
Karşılaştığım bu zorlukların rakip eczaneler ve Gaziantep Eczacı Odası başkanından
kaynaklandığını düşünmekteyim. Zira Selçuk Ecza Deposu çalışanlarının, mal
verilmemesinin temel nedeninin komşu eczanelerden gelen baskılar olduğuna ilişkin
imaları olmuştur. Öte yandan, eczanemin bulunduğu dükkanı kiraladığım mal sahibi, 80
bu dükkanı aslında eczacı odası başkanının istediğini ancak ona vermediğini
belirtmiştir. Ayrıca bahse konu başkan, eczanemi açma sürecine ilişkin 3 aya yakın
süren işlemleri, bu dükkanı kiralamaz isem 1 günde halledebileceğini söylemişti.
İddialarıma ilişkin olarak somut bir kanıt sunamıyorum.”
Yukarıda yer alan telefon görüşmesinde şikayetçi tarafından ifade edilen hususlar,
Kuruma gönderilen yazı ile de teyit edilmiştir. Öte yandan aynı yazıda, şikayetçinin
Selçuk Ecza Deposu Gaziantep Şubesi’nden peşin ve teminatlı olarak vadeli alım
yapabildiği tekrarlanmış ancak ilgili ecza deposunun, tedariki daha hızlı sağlanan “acil
ilaç” statülü ilaçları şikayetçiye normal statüde yani gün içi standart servisler
kapsamında yapacağını ifade ettiği iddia edilmiştir. 90
I.2. Ecza Depoculuğu ve Eczaneler Hakkında Genel Bilgi
Hastaların ihtiyaç duyduğu ilaçların hastaya ulaşım sürecindeki tedarik zincirinde
faaliyet gösteren temel unsurlar ecza depoları ve eczanelerdir. Bir toptancı olarak
çalışan ecza depoları, ilaç üreticisinden tedarik ettikleri ilaçların eczanelere dağıtımı
09-34/793-196
3
faaliyetini yürütmektedir. Eczaneler ise bahse konu ilaçların hastalara ulaşımı için
zincir içindeki perakende satış noktalarını oluşturmaktadır. Türkiye’de yaklaşık 90 ecza
deposu ve 23.000 eczanenin faaliyette bulunduğu bilinmektedir1. Ecza depoları,
yaptıkları dağıtımın niteliğine göre “eczanelere dağıtım yapan ecza depoları” ile
hastane ihalelerine katılmak ve hastanelere ilaç tedarik etme üzerine odaklanmış 100
“ihaleci ecza depoları” olarak ayrılmaktadır. Bahse konu şikayet eczanelere dağıtım
yapan ecza depoları hakkındadır.
Eczaneler ve ecza depoları, faaliyetleri kamu tarafından sıkı bir biçimde denetlenmekte
olan teşebbüslerdir. Her iki teşebbüs grubu da gerek açılış izni bakımından gerekse de
bundan sonraki depolama ve dağıtım faaliyetleri bakımından yoğun düzenlemelere
tabidir2. Öte yandan gerek ticarete konu beşeri ilaçların gerekse de ecza deposu ve
eczanelerin kâr marjlarının Sağlık Bakanlığı tarafından belirleniyor olması nedeniyle,
bahse konu ticari ilişkiler genellikle ıskontolar, mal fazlası ürünler, vadeli alımlar için
vadeler üzerinden yürümektedir.
Ecza depoları ile eczaneler arasındaki ilişkiler genellikle ticari faaliyetlerin gerektirdiği 110
bir biçimde yapılanmıştır. Ecza depoları, taraf oldukları ticari alım satım ilişkisinde alt
pazarda ürün tedarik ettiği eczanenin satış hacmi, güvenirliği, ticari geçmişinin iyi-kötü
olması, pazardaki itibarı, kişisel ilişkiler gibi değişkenlere göre farklı ticari koşullar öne
sürebilmektedir.
I.3. Değerlendirme
Söz konusu şikayet incelendiğinde bir yandan şikayetçinin rakipleri olan eczanelerin
şikayetçiyi dışlamak amacıyla ecza depolarına birlikte baskı yaptığı iddia edilmekte öte
yandan da her çeşit ilaca ihtiyaç duyan şikayetçinin kendisi için Selçuk Ecza Deposu 120
Gaziantep Şubesi ile çalışmanın büyük önemde olduğunu belirtmesi nedeniyle, şikayet
konusunun 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. madde kapsamında incelenmesi uygun
bulunmuştur.
I.3.1. Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve 130
yasaktır” hükmü getirilmiştir. Söz konusu başvuruda dile getirilen şikayetin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlal niteliği taşıyıp taşımadığıyla ilgili olarak
şikayetçi somut bir kanıt sunamayacağını böyle bir durumun ilgili ecza deposu
tarafından kendisine “ima edildiği”ni belirtmiştir. Bununla birlikte, şikayetçinin şikayete
konu ecza deposu ile peşin ve vadeli alım yapabildiği düşünüldüğünde şikayetçinin
rakibi olan eczanelerin anlaşarak şikayetçiyi dışlamak üzere ilgili ecza deposuna baskı
yaptığı iddiasının 4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlalin varlığı şüphesini ortaya
çıkarmasının mümkün olmadığı düşünülmektedir. Zira, halihazırda şikayetçinin, Selçuk
Ecza Deposu gibi büyük ulusal bir depo olan Hedef Ecza Deposu ve Ankara merkezli
Al Sat Ecza Deposu ile de çalışabildiği düşünüldüğünde sadece bir ecza deposuna 140
yapıldığı iddia edilen böyle bir baskıya sebep olacak bir anlaşmanın varlığını rasyonel
gerekçelere ve somut verilere dayandırmanın mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.
1 2.8.2007 tarih 07-63/774-281 sayılı Kurul kararı.
2 Ecza depolarının tabi olduğu kurallar 8591 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun, 20.10.1999 tarih ve
23852 sayılı Ecza Depoları ve Ecza Depolarında Bulundurulan Ürünler Hakkında Yönetmelik ile 22.10.1999 tarih ve
48196 sayılı Ecza Depoları Kılavuzu ile düzenlenmektedir.
09-34/793-196
4
I.3.2. Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu
tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanması hukuka aykırı ve yasaktır” hükmü getirilmiştir. İlgili madde kapsamında bir
ihlali mümkün kılan koşulların oluşması için Selçuk Ecza Deposu’nun faaliyette
bulunduğu pazarda hakim durumda olması ve şikayete konu uygulamanın bir kötüye
kullanma hali içermesine bağlıdır. Zira bir eylemin Kanun’un 6. maddesi kapsamında 150
ihlal teşkil edebilmesi hem söz konusu eylemin uygulayıcısı olan teşebbüsün ilgili
pazarda hakim durumda olması, hem de teşebbüsün giriştiği eylemin bir kötüye
kullanma hali içermesi şartlarının her ikisinin birden mevcut olmasına bağlıdır. Hakim
durumun kötüye kullanılmasına ilişkin yapılan değerlendirmelerde, incelemeye konu
teşebbüsün hakim durumda olup olmadığı analiz edilerek incelemeye başlanabileceği
gibi, başlangıç olarak şikayete konu eylemin bir kötüye kullanma hali içerip içermediği
de irdelenebilmektedir. İşbu dosya özelinde hakim durumun analizinden önce şikayete
konu uygulamanın bir kötüye kullanma olup olmadığı incelenmiştir.
Söz konusu başvuruda dile getirilen şikayete ilişkin olarak şikayetçi ile yapılan
görüşme ve ilgili cevabi yazılar sonucu başvuru konusu olumsuz satış şartlarının büyük 160
bir oranda ortadan kalkmış olduğu anlaşılmaktadır. Şikayetçi, mevcut durumda şikayet
edilen Selçuk Ecza Deposu Gaziantep Şubesi’nden artık teminat mektubu olmadan
peşin alım yapabildiğini ifade etmektedir. Buna ek olarak, Avşar Eczanesi’nin sadece
Selçuk Ecza Deposu Gaziantep Şubesi’nden değil bölgesindeki ve hatta Ankara’daki
başka depolardan da peşin veya vadeli alım yapabildiği söz konusu görüşmede ve
cevabi yazılarda dile getirilmiştir.
Öte yandan şikayetçi, dosya konusu olaya ilişkin Selçuk Ecza Deposu Gaziantep
Şubesi’nin bazı depolardan vadeli alımlarda teminat mektubu talep etmez iken
kendisinden teminat mektubu talep etmesine ilişkin şikayetini sürdürmektedir. Buna ek
olarak, şikayetçi ilgili yazısında Selçuk Ecza Deposu Gaziantep Şubesi tarafından acil 170
statülü ilaçların kendisine normal statüde tedarik edildiğini ifade etmekte ve bu durumu
da şikayet etmektedir.
Vadeli alımlarda finansal risk üstlenmek istemeyen ecza depolarının alt pazardaki
eczanelerden teminat mektubu istemesi -bazı Kurul kararlarında da tespit edildiği
üzere3- eczanenin satış hacmi, güvenirliği, ticari geçmişinin iyi-kötü olması, pazardaki
itibarı, kişisel ilişkileri gibi ticaretin doğal akışı içindeki değişkenlere göre şekillenen bir
uygulamadır. Nitekim, şikayetçinin alım yaptığı bir başka ecza deposu olan Hedef Ecza
Deposu’nun ürünlerini şikayetçiye vadeli tedarik ederken teminat mektubu istemesi,
şikayetçi tarafından doğal kabul edilmektedir. Öte yandan, şikayetçi ilgili cevabi
yazısında Gaziantep merkezli Dempa Ecza Deposu ve Ankara merkezli Al Sat Ecza 180
Deposu ile teminat mektubu istenmeden vadeli çalışabildiğini belirtmiştir. Bahse konu
ecza depoları incelendiğinde, Türkiye çapında 27 şubesi, 73 bölge deposu olan Selçuk
Ecza Deposu’nun aksine yerel çapta ve küçük ölçekli ecza depoları oldukları
anlaşılmıştır. Küçük ölçekli ecza depolarının büyük depolar ile rekabet edebilmek
adına daha esnek ödeme koşulları sunması müşteri kaybetmemek amacıyla yapılan
ticari tasarruflar olarak değerlendirilebilir. Buna ek olarak Kurul’un Duygu Eczanesi
Kararı’nda4 şu tespitler yapılmıştır:
[…] Eczanelerin risk durumu ecza depoları tarafından belirli yollarla izlenmekte ve
değerlendirilmektedir. Ecza depoları yeni açılan bir eczaneye mal vermeden evvel,
3 4.12.2008 tarih 08-69/114-431 sayılı; 23.10.2003 tarih 03-69/833-363 sayılı Rekabet Kurulu Kararları
4 23.10.2003 tarih ve 03-69/833-363 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
09-34/793-196
5
eczanenin risklilik durumunu belirlemek amacıyla satış elemanları yoluyla 190
istihbarat çalışması yapmakta ve meslek örgütlerinden bilgi almaktadır. Halihazırda
satış yapılan bir eczane söz konusu ise, bunların yanında, eczanenin geçmişte
ödeme güçlüğü yaşayıp yaşamadığına bakılmaktadır.
Şikayetçi bahse konu yazısında, 2005 yılından beri Selçuk Ecza Deposu ile
çalışmadığını ayrıca Hedef Ecza Deposu ile 2007 yılında bir ödeme sıkıntısı yaşadığını
söylemektedir. Bu bağlamda Selçuk Ecza Deposu Gaziantep Şubesi’nin, yaklaşık 2 ay
önce kurulan şikayetçi Avşar Eczanesi’ne mal tedarik etmeden önce yaptığı istihbarat
çalışması sonucu bahse konu ödeme sıkıntısına ilişkin bilgilere ulaşmış olması ve bu
temelde finansal risk üstlenmek istemeyerek vadeli satışlar için teminat istemiş olması
ticaretin doğal akışı içinde anlaşılabilir bir durum olarak değerlendirilmektedir. 200
Tüm bu unsurlar beraber değerlendirildiğinde Selçuk Ecza Deposu Gaziantep
Şubesi’nin vadeli alımlarda şikayetçiden teminat mektubu istemesinin 6. madde
anlamında bir kötüye kullanma olmadığı değerlendirmesi yapılmaktadır.
Ayrıca, şikayetçinin ifadelerinden anlaşıldığı kadarıyla standart servis saatleri dışında
ecza depolarının acil statü ile istenen ilaçları eczaneye daha hızlı ulaştırma hizmetleri
bulunmaktadır. Selçuk Ecza Deposu Gaziantep Şubesi’nin şikayetçiye acil statülü
ilaçları normal statüde tedarik ediyor olmasının eczanenin piyasadan dışlanmasına
neden olacak nitelikte bir ticari tasarruf olmadığı, söz konusu uygulamanın 4054 sayılı
Kanun kapsamında değerlendirilmesinin, eldeki veriler ve şikayetin niteliği dikkate
alındığında, mümkün görülmemektedir. 210
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca Selçuk Ecza Deposu A.Ş.
Gaziantep Şubesi hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin
reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir..
Başkan V.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Mehmet Akif ERSİN
Doç. Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Murat ÇETİNKAYA Reşit GÜRPINAR
Full & Egal Universal Law Academy