SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA
26 ta’ Novembru 2002 (*)
“Moviment liberu tal-persuni – Restrizzjonijiet – Ordni pubblika – Miżuri ta’l-awtoritajiet amministrativi li jillimitaw lil ċittadin ta’ Stat Membru ieħor id-dritt ta’ residenza f’parti mit-territorju nazzjonali”
Fil-kawża C-100/01,
li għandha bħala suggett talba indirizzata lill-Qorti tal-Ġustizzja skond l-Artikolu 234 KE mill-Conseil d’État (Franza) u intiża sabiex tikseb, fil-kawża pendenti quddiem din il-qorti bejn
Ministre de l’Intérieur
u
Aitor Oteiza Olazabal,
deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni ta’ l-Artikloi 6, 8A u 48 tat-Trattat KE (li saru, wara emenda, l-Artikoli 12 KE, 18 KE u 39 KE) u d-Direttiva tal-Kunsill 64/221/KEE tal-25 ta’ Frar 1964 dwar il-koordinazzjoni ta’ miżuri speċjali rigward il-moviment u r-residenza ta’ ċittadini barranin li huma ġġustifikati għal raġnijiet ta’ politika pubblika, sigurtà pubblika jew saħħa pubblika (ĠU 1964, 56, p. 850),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA,
komposta minn G. C. Rodríguez Iglesias, President, J. P. Puissochet, M. Wathelet u R. Schintgen, Presidenti ta’ l-Awla, C. Gulmann, D. A. O. Edward, A. La Pergola, P. Jann (Relatur) u V. Skouris, F. Macken u N. Colneric, S. von Bahr u J. N. Cunha Rodrigues, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Tizzano,
Reġistratur: M.-F. Contet, Amministratur,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati:
– għal M. Oteiza Olazabal, minn D. Rouget, avocat,
– għall-Gvern Franċiż, minn R. Abraham, G. de Bergues u C. Chevallier, bħala aġenti,
– għall-Gvern Spanjol, mill-Abogacía del Estado,
– għall-Gvern Taljan, minn U. Leanza, bħala aġent, assistit minn F. Quadri, avvocato dello Stato,
– għall-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, minn D. Martin u C. O’Reilly, bħala aġenti,
wara li rat ir-rapport għas-seduta,
wara li semgħet l-osservazzjonijiet orali tas-Sur Otezia Olazabal, irrappreżentat minn D. Rouget, tal-Gvern Franċiż, irrappreżentat minn R. Abraham u C. Bergot, bħala aġent, tal-gvern Belġjan, irrappreżentat minn A. Snoecx, bħala aġent, tal-Gvern Spanjol, irrappreżentat mill-Abogacía del Estado, u tal-Kummissjoni, irrappreżentata minn D. Martin u C. O’Reilly, fis-seduta tal-15 ta’ Jannar 2002,
wara li semgħet il-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal-25 ta’ April 2002,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1 B’deċiżjoni tad-29 ta’ Diċembru 2000, li wasslet quddiem il-Qorti fit-28 ta’ Frar 2001, il-Conseil d’État irrinvija, skond l-Artikolu 234 KE, talba għal deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni ta’ l-Artikoli 6, 8 A u 48 tat-Trattat KE (li saru, wara emenda, l-Artikoli 12 KE, 18 KE u 39 KE) kif ukoll tad-Direttiva tal-Kunsill 64/221/KEE tal-25 ta’ Frar 1964, dwar il-koordinazzjoni ta’ miżuri speċjali rigward il-moviment u r-residenza ta’ ċittadini barranin li huma ġġustifikati għal raġunijiet ta’ politika pubblika, sigurtà pubblika jew saħħa pubblika (ĠU 1964, 56, p. 850).
2 Din il-kwistjoni ġiet issollevata fil-kuntest ta’ kawża bejn il-Ministru ta’ l-Intern Franċiż u s-Sinjur Oteiza Olazabal, ċittadin Spanjol, rigward il-legalità ta’ miżuri li jillimitaw id-dritt ta’ dan ta’ l-aħħar li jirrisjedi f’parti mit-territorju Franċiż.
Il-kuntest ġuridiku
Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
3 L-ewwel subparagrafu ta’ l-Artikolu 6 tat-Trattat jipprovdi:
“Fil-kamp ta’ l-applikazzjoni ta’ dan it-Trattat, u bla ħsara għad-disposizzjonijiet speċjali inklużi hemm kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza għandha tiġi projbita.”
4 L-Artikolu 8A(1) tat-Trattat jipprovdi:
“Kull ċittadin ta’ l-Unjoni għandu d-dritt li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti f’dan it-Trattat u d-dispożizzjonijiet meħuda biex dan jitwettaq”
5 Skond l-Artikolu 48 tat-Trattat :
“1.Għandu jkun żgurat il-moviment liberu tal-ħaddiema fi ħdan il-Komunità sa mhux aktar tard mill-iskadenza tal-perijodu tranżitorju [verżjoni mhux uffiċċjali].
2. Dan jimplika l-abolizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza bejn il-ħaddiema ta’ l-Istati Membri dwar l-impieg, il-paga u l-kondizzjonijiet l-oħra tax-xogħol.
3. Għandu jinkludi d-dritt, bla ħsara għal-limitazzjonijiet gustifkati minħabba ordni pubbliku, sigurtà pubblika u saħħa pubblika:
a) li jaċċetta offerti ta’ impieg li jkunu saru,
b) li jispostja ruħu liberament għal dan l-iskop fit-territorju ta’ l-Istati Membri,
c) li joqgħod f’kull Stat Membru sabiex jaħdem f’impieg skond il-liġijiet, regolamenti u regoli amministrattivi li jirregolaw l-impieg tal-ħaddiema ta’ dak l-Istat ,
[...]”
6 L-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 64/221 jipprovdi :
“Din id-Direttiva tirrigwarda l-miżuri kollha dwar id-dħul fit-territorju tagħhom, il-ħruġ jew it-tiġdid tal-permessi tar-residenza, jew it-tkeċċija mit-territorju tagħhom, meħuda minn Stati Membri għal raġunijiet ta’ politika pubblika, sigurtà pubblika jew saħħa pubblika.”
7 L-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 64/221 jipprovdi:
“1. Il-miżuri li jittieħdu għal raġunijiet ta' politika pubblika jew ta' sigurtà pubblika għandhom ikunu bbażati fuq il-kondotta personali ta' l-individwu kkonċernat.
2. Il-kundanni kriminali ta' qabel ma għandhomx jikkostitwixxu fihom infushom raġunijiet sabiex jittieħdu dawk il-miżuri.”
8 Skond l-Artikolu 6(1)(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 63/360/KEE tal-15 ta’ Ottubru 1968 dwar it-tneħħija ta’ restrizzjonijiet fuq il-moviment u residenza fi ħdan il-Komuntià għal ħaddiema ta’ Stati Membri u tal-familji tagħhom (ĠU L 257, p. 13), il-permess ta’ residenza ta’ ħaddiem “għandu jkun validu fit-territorju kollu ta’ l-Istat Membru li jkun ħarġu”.
9 Skond l-Artikolu 10 tad-Direttiva 68/360:
“L-Istati Membri m’għandhomx jidderogaw mid-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva minbarra għal raġunijiet ta’ politika pubblika, sigurtà pubblika jew saħħa pubblika.”
Id-dritt nazzjonali
10 L-Artikolu 2 tad-Digriet Nru 46-448 tat-18 ta’ Marzu 1946, dwar l-applikazzjoni ta’ l-Artikoli 8 u 36 tad-Digiret tat-2 ta’ Novembru 1945 dwar il-kundizzjonijiet ta’ dħul u ta’ residenza tal-perseuni barranin fi Franza, kif emendat bid-Digriet Nru 93-1285 tas-6 ta’ Diċembru 1993 ( JORF, tat-8 ta’ Diċembru 1993 p. 1705, iktar ’il quddiem id-“Digriet Nru 44-448” jipprovdi li:
“Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 1a, il-persuni barranin jirrisjedu u jiċċirkulaw liberament fit-territorju ta’ Franza metropolitana”.
Madankollu, il-Ministru ta’ l-Intern jista’, permezz ta’ ordni jindividwa ċerti départements li fihom il-persuni barranin, sa mid-data ta’ pubblikazzjoni ta’ din l-ordni, ma jistgħux jistabbilixxu r-residenza tagħhom mingħajr ma jkunu kisbu minn qabel l-awtorizzazzjoni tal-prefett tal-post fejn jixtiequ jmorru jgħixu.
Il-permessi ta’ residenza tal-barranin residenti f’dawn id-départements ser ikollhom permess ta’ dħul speciali li jkunu validi għad-département maħsub.
Meta, minħabba l-attitudni tiegħu jew minħabba xi preċedenti tiegħu, persuna barranija li ma jkollhiex fil-pussess tagħha permess tar-residenza hija suġġetta għal sorveljanza speċjali, il-Ministru ta’ l-Intern jista’ jimpedixxiha milli tirrisjedi f’wieħed jew aktar mid-départements. Il-Kummissarju tar-Repubblika jista’, fl-istess ċirkustanzi, jillimita l-validità territorjali tal-permess tar-residenza jew dokument ieħor ta’ l-istess valur li l-persuna barranija għandha, għal département jew għal żona jew żoni skond kif jidhirlu li huwa neċċessarju. Referenza għad-deċiżjoni tal-Ministru ta’ l-Intern u tad-Diċentralizzazzjoni jew tal-Kummissarju tar-Repubblika huwa indikat fuq il-permess tar-residenza tal-persuna kkonċernata.
Il-persuni barranin msemmija fis-subparagrafu preċedenti ma jistgħux jiċċirkulaw barra miż-żona ta’ validità tal-permess tar-residenza tagħhom mingħajr ma jkollhom fuqhom dokument li juri kondotta nadifa maħruġ mill-kummissarju tal-pulizija, jew, fin-nuqqas tal-kummissarju tal-pulizija, mill-gendarmerie tal-post ta’ residenza tagħhom.
Persuna barranija li tkun stabbilixxiet ir-residenza tagħha jew li tirrsijedi f’distrett territorjali bi ksur tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, tiġi ppenalizzata permezz ta’ tal-pieni previsti għall-kontravenzjonijiet tal-ħames klassi.”
Il-kawża prinċipali
11 Jirriżulta mid-deċiżjoni ta’ rinviju kif ukoll mill-proċess li O. Olazabal, ċittadin Spanjol ta’ oriġini Baska, telaq minn Spanja f’Lulju 1986 ssabiex jidħol fi Franza, fejn hemmhekk applika għall-istatus ta’ refuġjat, liema applikazzjoni ġiet miċħuda.
12 Fit-23 ta’April 1988, O. Olazabal ġie mwaqqaf fit-territorju Franċiż fil-kuntest ta’ proċedimenti li kienu nbdew wara l-ħtif ta’ industrijalist f’Bilbao (Spanja), ir-responsabbiltà ta’ liema kienet ġiet rivendikata mill-ETA. Fit-8 ta’ Lulju 1991, huwa ġie kkundanat b’sentenza tat-Tribunal de grande instance ta’ Pariġi (Franza) fil-ġurisdizzjoni kriminali tagħha għal tmintax-il xahar ħabs, li tmienja minnhom kienu sospiżi, u għal erba’ snin ta’ projbizzjoni ta’ residenza għal konkoffa bl-għan li jfixkel l-ordni pubblika permezz ta’ intimidazzjoni jew terrur.
13 Filwaqt li sostna l-karatteristika tiegħu bħala ċittadin Komunitarju, O. Olazabal talab il-ħruġ ta’ permess ta’ residenza. L-awtoritajiet amministrattivi ċaħdu l-applikazzjoni tiegħu filwaqt li tawh awtorizzazzjonijiet provviżorji ta’ resdienza. Barra minn hekk, huwa kien suġġett għal miżura ta’ sorveljanza speċjali, skond l-Artikolu 2 tad-Digriet Nru 46/448, dwar il-projbizzjonijiet ta’ residenza f’disa’ départements. Il-validità ta’ din il-miżura ntemmet f’Lulju 1995.
14 Fl-1996, O. Olazabal, li sa dak iż-żmien kien jirrisjedi fid-département tal-Hautes-de-Seine (reġjun Ile-de-France) iddeċiedi li jistabbilixxi ruħu fid-département tal-Pyrénées-Atlantiques (reġjun Aquitaine), fil-fruntiera ma’ Spanja, u aktar preċiżament tal-Komunità awtonoma tal-Pajjiż Bask.
15 Fid-dawl ta’ informazzjoni mis-servizzi tal-puluzija li juru li O. Olazabal kompla jżomm relazzjonijiet ma’ l-ETA, il-Ministru ta’ l-Intern iddeċieda, perezz ta’ ordni tal-21 ta’ Marzu 1996, adottat fuq il-bażi ta’ l-Artikolu 2 tad-Digriet Nru 46-448, li jipprojbixxih milli jirrisjedi fil-31 départements sabiex jinżamm lura mill-fruntiera Spanjola. Permezz ta’ ordni tal-25 ta’ Ġunju 1996, il-Prefett tal-Hauts de Seine ipprojbixxih milli jitlaq dan id-département mingħajr awtorizzazzjoni.
16 O. Olazabal ippreżenta rikors għal annullament taż-żewġ ordnijiet quddiem it-tribunal administrativ de Paris (Franza), li din il-qorti laqgħet peremzz ta’ deċiżjoni tas-7 ta’ Lulju 1997. Din id-deċiżjoni ġiet ikkonfermata mill-cour administrative d’appel de Paris b’sentenza tat-18 ta’ Frar 1999.
17 Dawn il-qrati kkunsidraw li d-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 6, 8 A u 48 tat-Trattat kif ukoll dawk tad-Direttiva 64/2001, hekk kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha tat-28 ta’ Ottubru 1975, Rutili (36/75, Ġabra p. 1219), kienu jipprekludu li tali miżuri jittieħdu kontra O. Olazabal.
18 Il-Ministru ta’ l-Intern ippreżenta appell kontra s-sentenza tal-cour administrative d’appel quddiem il-Conseil d’État.
19 Il-Conseil d’État ikkunsidra l-ewwel nett li, jekk l-Artikolu 8 A tat-Trattat jirrikonoxxi lil kull ċittadin ta’ l-Unjoni d-dritt ta’ moviment u ta’ residenza libera fit-territorju ta’ l-Istati Membri, dan id-dritt huwa suġġett għal-limitazzjonijiet u kundizzjonijiet previsti mit-Trattat u mid-dispożizzjonijiet meħuda għall-applikazzjoni tiegħu. Bl-istess mod, il-projbizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza hija prevista biss, fl-Artikolu 6 tat-Trattat, fil-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet partikolari li dan jipprovdi. Minbarra dan, l-Artikolu 48 tat-Trattat, filwaqt li jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li jkun żgurat il-moviment liberu tal-ħaddiema fi ħdan il-Komunità, u billi ppreċiża, fil-paragrafu 3 tiegħu, li din il-libertà jinkludi d-dritt li jaċċetta offerti ta’ impjieg li jkunu saru, u li jispostja ruħu liberament għal dan l-iskop fit-territorju ta’ l-Istati Membri, jirriżerva espressament l-ipoteżi tal-limitazzjonijiet iġġustifikati minħabba raġunijiet ta’ ordni pubblika, ta’ sigurtà pubblika u ta’ saħħa pubblika.
20 Sussegwentement, il-Conseil d’État irrileva li, skond il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ir-riżerva li tinsab fl-Artikolu 48(3) tat-Trattat tippermetti lill-Istati Membri li jieħdu, fir-rigward taċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra, minħabba raġunijiet ta’ ordni pubblika, miżuri ta’ projbizzjoni ta’ dħul fit-territorju nazzjonali tagħhom jew tat-tkeċċija tagħhom minnu, li huma ma jistgħux japplikaw liċ-ċittadini tagħhom stess.
21 Barra minn hekk, huwa paċifiku li l-prinċipju ta’ proporzjonalità jeħtieġ li l-miżuri meħuda sabiex tiġi ppreservata l-ordni pubblika jkunu jistgħu jwettqu l-għan imsemmi u li ma jaqbżux il-limiti ta’ dak li huwa neċessarju għal dan il-għan. F’dan ir-rigward, huwa sostnut li miżura li tirrestrinġi l-validità territorjali ta’ permess ta’ residenza kienet inqas restrittiva minn deċiżjoni ta’ espulsioni.
22 Filwaqt li staqsa, fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, dwar il-validità, fir-rigward tad-dritt Komunitarju, ta’ miżura li tillimita d-dritt ta’ residenza ta’ ċittadin ta’ Stat Membru ieħor għal parti mit-territorju nazzjonali, il-Conseil d’État iddeċieda li jissospendi l-proċedimenti u li jagħmel id-domanda preliminari li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja;
“Id-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 6, 8 A u 48 tat-Trattat ta’ Ruma, li saru rispettivament l-Artikoli 12 [KE], 18 [KE] u 39 [KE], il-prinċipju ta’ proporzjonalità applikabbli fid-dritt Komunitarju, kif ukoll id-dispożizzjonijiet tad-dritt sekondarju meħuda sabiex tiġi żgurata l-implementazzjoni tat-Trattat u b’mod partikolari d-Direttiva 64/221/KEE, tal-25 ta’ Frar 1964, jipprekludu li Stat Membru jkun jista’ imponi fuq ċittadin ta’ Stat Membru ieħor li huwa suġġett għad-dispożizzjonijiet tat-Trattat, miżura dwar iż-żamma ta’ ordni pubblika li tillimita, taħt il-kontroll ġuridiku, ir-residenza ta’ dan iċ-ċittadin f’parti mit-territorju nazzjonali meta raġunijiet ta’ ordni pubblika jipprekludu r-residenza tiegħu fil-bqija tat-territorju jew, f’tali ipoteżi, l-unika miżura restrittiva ta’ residenza li tista’ tiġi legalment deċiża kontra dan iċ-ċittadin tikkonsisti f’miżura ta’ projbizzjoni totali mit-territorju meħuda skond id-dritt nazzjonali?”
Fuq id-domanda preliminari
23 L-ewwel nett, għandhom jiġu ddeterminati d-dispożizzjonijiet tat-Trattat applikabbli għal kawża bħal dik fil-proċedimenti prinċipali. F’dan ir-rigward, jirriżulta mill-osservazzjonijiet ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja li O. Olazabal eżerċita, matul il-perijodu rilevanti kollu għall-finijiet tal-kawża prinċipali, attività ta’ persuna impjegata fi Franza.
24 F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidher li l-kawża taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ l-Artikolu 48 tat-Trattat.
25 B’hekk, mhuwiex neċessarju li l-Artikolu 6 tat-Trattat jiġi interpretat. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni, li tistabbilixxi l-prinċipju ġenerali ta’ non-diskriminazzjoni abbażi taċ-ċittadinanza, tapplika biss b’mod awtonomu f’sitwazzjonijiet irregolati mid-dritt Komunitarju li għalihom it-Trattat ma jipprovdix regola specifika ta’ non-diskriminazzjoni (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-25 ta’ Ġunju 1997, Mora Romero, C-131/96, Ġabra p. I-3659, punt 10).
26 Bl-istess mod, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 8 A tat-Trattat, li jipprovdi b’mod ġenerali d-dritt, għal kull ċittadin ta’ l-Unjoni, li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, isib l-espressjoni speċifika tiegħu fl-Artikolu 48 tat-Trattat f’dak li jikkonċerna l-moviment liberu tal-ħaddiema. Madankollu, sa fejn il-kawża prinċipali taqa’ taħt din l-aħħar dispożizzjoni, mhuwiex neċessarju li tingħata deċiżjoni dwar l-interpretazzjoni ta’ l-Artikolu 8 A tat-Trattat (ara, f’dak li jikkonċerna l-libertà ta’ stabbiliment, is-sentenza tad-29 ta’ Frar 1996, Skanavi u Chryssanthakopoulos, C-193/94, Ġabra p. I-929, point 22).
27 L-Artikolu 48 tat-Trattat b’mod partikolari jiggarantixxi liċ-ċittadin ta’ Stat Membru d-dritt li joqgħod f’kull Stat Membru sabiex jaħdem f’impjieg. Madankollu, skond il-paragrafu 3 tiegħu, limitazzjonijiet jistgħu jingħataw għal dan id-dritt sa fejn dawn huma ġġustifikati minħabba raġunijiet ta’ ordni pubbliku, sigurtà pubblika u saħħa pubblika.
28 Fil-kawża Rutili, iċċitata iktar ’il fuq, li għaliha tirreferi l-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja staqsiet dwar l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “limitazzjonijiet iġġustifikati minħabba raġunijiet ta’ ordni pubblika” u għamlet ċertu numru ta’ kjarifiki.
29 Hija rrispondiet għad-domandi preliminari, fl-ewwel lok, li l-espressjoni “bla ħsara għal-limitazzjonijiet ġustifikati minħabba ordni pubbliku” fl-Artikolu 48 tat-Trattat tikkonċerna mhux biss id-dispożizzjonijeit legali u regolamentari li kull Stat Membru jkun ħa sabiex jillimita, fit-territorju tiegħu, il-moviment liberu u r-residenza taċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri oħra, iżda wkoll id-deċiżjonijiet individwali meħuda skond tali dispożizzjonijiet legali u regolamentari.
30 Fit-tieni lok, hija ddeċidiet li l-ġustifikazzjoni ta’ miżuri ddestinati sabiex iħarsu l-ordni pubblika għandha tiġi evalwata fir-rigward tar-regoli ta’ dritt Komunitarju kollha li għandhom bħala għan, minn naħa, li jillimitaw l-evalwazzjoni diskrezzjonali ta’ l-Istati Membri fil-qasam u, min-naħa l-oħra, li jiggarantixxu d-difiża tad-drittijiet tal-persuni suġġetti, taħt dan il-kamp, għal miżuri restrittivi.
31 Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li tali limitazzjonjonijiet u garanziji jirriżultaw b’mod partikolari mill-obbligu impost fuq l-Istati Membri, li jibbażaw esklużivament il-miżuri meħuda fuq il-kondotta individwali tal-persuni li huma suġġetti, li jastjenu mill-miżuri kollha tal-qasam li huma utilizzati għal għanijiet li mhumiex relatati mal-bżonnijiet ta’ ordni pubblika jew li jikkawżaw ħsara għall-eżerċizzju tad-drittijiet sindakali, li jikkomunikaw mingħajr dewmien, lil kull persuna milquta minn miżuri restrittivi – ħlief f’każ fejn motivi li jirrigwardaw is-sigurtà ta’ l-Istati jipprekludu dan -, ir-raġunijiet li huma l-bażi tad-deċiżjoni meħuda u, għal dan il-għan, li jassiguraw l-eżerċizzju effettiv tal-mezzi ta’ rikors.
32 B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja qalet li miżuri restrittivi tad-dritt ta’ residenza li jillimitaw lil parti mit-territorju nazzjnali ma jistgħux jingħataw minn Stat Membru, fir-rigward ta’ ċittadini ta’ Stati Membri oħra li jaqgħu taħt id-dispożizzjoni tat-Trattat ħlief fil-każijiet u kundizzjonijiet li fihom tali miżuri jistgħu jiġu applikati għall-persuni nazzjonali ta’ l-Istat in kwistjoni.
33 Sabiex tingħata risposta utli għall-qorti tar-rinviju f’din il-kważa, din l-aħħar risposta għandha titqiegħed fil-kuntest tagħha, li hija fil-qalba tal-kawża prinċipali.
34 F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li l-kawża Rutili, iċċitatata iktar ’il fuq, kienet tikkonċerna s-sitwazzjoni ta’ ċittadin Taljan residenti fi Franza sa mit-twelid tiegħu u li kien suġġett, f’dan l-Istat Membru, ta’ miżuri restrittivi tad-dritt ta’ residenza tiegħu minħabba l-fatt ta’ l-attivitajiet politiċi u sindakali tiegħu. Huwa kien akkużat b’ċerti attivitijiet li kienu jikkonsistu essenzjalment f’miżuri ta’ karattru politiku matul elezzjonijiet leġiżlattivi f’Marzu 1967 u avvenimenti ta’ Mejju-Ġunju 1968 kif ukoll is-sehem tiegħu f’manifestazzjoni matul il-kommemorazzjoni ta’ l-14 ta’ Lulju 1968.
35 Il-konvenut prinċipali, min-naħa l-oħra, ġie kkundannat fi Franza għal tmintax-il-xahar priġunerija kif ukoll erba’ snin ta’ projbizzjoni ta’ residenza minħabba konkoffa bil-għan li jfixkel l-ordni pubblika peremzz ta’ intimidazzjoni jew terrur. Jirriżulta mill-proċess li l-miżuri ta’ l-awtoritajiet amministrattivi meħuda kontra tiegħu u li l-legalità tagħhom hija s-suġġett ta’ proċedura fil-kawża prinċipali, kienu mmotivati mill-fatt li huwa kien jagħmel parti minn grupp armat u organizzat li l-attivitajiet ta’ dan jikkostitwixxu theddida għall-ordni pubbliku fit-territorju Franċiż.
36 Minbarra dan, għandu jiġu osservat li fil-kawża Rutili, iċċitata iktar ’il fuq, il-qorti ta’ rinviju kellha dubji dwar il-punt jekk sitwazzjoni konkreta bħal dik tas-Sur Rutili, li kien eżerċita drittijiet sindakali, kinitx ippermettiet l-adozzjoni ta’ miżura intiza sabiex tippreserva l-ordni pubblika. F’din il-kawża, min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tibda mill-premessa li raġunijiet ta’ ordni pubblika jostakolaw ir-residenza fuq parti mit-territorju tal-ħaddiem migrant in kwistjoni fil-kawża prinċipali u li, fin-nuqqas ta’ possibbiltà li tiġi stabbilita miżura ta’ projbizzjoni ta’ residenza fuq din il-parti mit-territorju, huma jistgħu jiġġustifikaw miżura ta’ residenza fit-territorju kollu.
37 F’dawn il-kundizzjonijiet, huwa neċessarju li jiġi eżaminat jekk l-Artikolu 48 tat-Trattat jipprekludix li Stat Membru jiddeċiedi, fir-rigward ta’ ħaddiem migrant li huwa ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, miżuri ta’ l-awtoritajiet amministrattivi li jillimitaw id-dritt ta’ residenza ta’ dan il-ħaddiem migrant f’parti mit-territorju nazzjonali.
38 Kif sostna ġustament l-Avukat Ġenerali fil-punt 29 tal-konklużjonijiet tiegħu, ma jirriżultax mill-kliem ta’ l-Artikolu 48(3) tat-Trattat li l-limitazzjonijiet għall-moviment liberu tal-ħaddiema, iġġustifikati minħabba raġunijiet ta’ ordni pubblika għandhom dejjem ikollhom l-istess portata territorjali bħad-drittijiet mogħtija minn din id-dispożizzjoni. Barra minn hekk, id-dritt sekondarju ma jipprekludix din l-interpretazzjoni. Fil-fatt, jekk l-Artikolu 6(1)(a) tad-Direttiva 68/360 jeħtieġ li l-permess ta’ residenza jkun validu fit-territorju kollu ta’ l-Istat Membru li jkun ħarġu, l-Artikolu 10 ta’ l-istess Direttia jippermetti li ssir deroga għal din id-dispożizzjoni b’mod partikolari minħabba raġunijiet ta’ ordni pubblika.
39 Għandu jiġi mfakkar li r-riżerva prevista fl-Artikolu 48(3) tat-Trattat tiftaħ lill-Istati Membri l-possibbiltà, quddiem theddida reali u suffiċjentement gravi, li taffettwa interess fundamentali tas-soċjetà, li jagħmlu restrizzjonijiet għall-moviment liberu tal-ħaddiema (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-27 ta’ Ottubru 1977, Bouchereau, 30/77, Ġabra p. 1999, punt 35, u tal-5 ta’ Frar 1991, Roux, C-363/89, Ġabra p. I 273, punt 30).
40 Il-Qorti tal-Ġustizzja qalet diversi drabi li r-riżervi li ddaħħlu fl-Artikolu 48 tat-Trattat u fl-Artikolu 56 tat-Trattat KE (li sar, wara emenda, l-Artikolu 46 KE) jippermettu lill-Istati Membri li jieħdu, fir-rigward taċ-ċittadni ta’ l-Istati Membri l-oħra, b’mod partikolari minħabba raġunijiet ta’ ordni pubblika, miżuri li ma jistgħux japplikaw għaċ-ċittadini tagħhom stess, fis-sens li huma m’għandhomx is-setgħa li jkeċċu lil dawn ta’ l-aħħar mit-territorju nazzjonali tagħhom jew li jipprojbixxulhom l-aċċess fih (ara s-sentenzi ta’ l-4 ta’ Diċembru 1974, Van Duyn, 41/74, Ġabra p. 1337, punti 22 u 23 ; tat-18 ta’ Mejju 1982, Adoi u Conuaille, 115/81 u 116/81, Ġabra p. 1665, punt 7 ; tas-17 ta’ Ġunju 1997, Shingara u Radiom, C-65/95 u C 111/95, Ġabra p. I 3343, punt 28, u tad-19 ta’ Jannar 1999, Calfa, C 348/96, Ġabra p. I 11, punt 20).
41 F’sitwazzjonijiet li fihom iċ-ċittadini ta’ l-Istati Membri l-oħra jistgħu japplikaw miżuri ta’ tkeċċija jew ta’ projbizzjoni ta’ residenza, dawn jistgħu wkoll ikunu suġġetti għal miżuri inqas iebsa li jikkostitwixxu restrizzjonijiet parzjali tad-dritt ta’ residenza tagħhom, iġġustifikati minħabba raġunijiet ta’ ordni pubblika, mingħajr ma jkun neċessarju li miżuri identiċi jistgħu jiġu applikati mill-Istat Membru in kwistjoni għaċ-ċittadini tagħhom stess.
42 Għandu madankollu jiġi mfakkar li Stat Membru ma jistax, skond ir-riżerva dwar l-ordni pubblika li tinsab fl-Artikoli 48 u 56 tat-Trattat, jadotta miżuri kontra ċittadin ta’ Stat Membru ieħor minħabba kondotta li, fil-każ taċ-ċittadini ta’ l-ewwel Stat Membru, ma tagħtix lok għal miżuri repressivi jew għal miżuri reali u effettivi oħra ddestinati sabiex jiġġieldu din il-kondotta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Adoui u Comuaille, iċċitata iktar ’il fuq, punt 9).
43 Għandu wkoll jiġi mfakkar li miżura restrittiva ta’ waħda mil-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat tista’ tiġi ġġustifikata biss jekk hija tirrispetta l-prinċipju ta’ proporzjonalità. F’dan ir-rigward, tali miżura għandha tkun adegwata sabiex tiggarantixxi t-twettiq ta’ l-għan li hija ssegwi u li hija ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex tilħqu (sentenza tat-30 ta’ Novembru 1995, Gebhard, C 55/94, Ġabra p. I 4165, punt 37).
44 Minbarra dan, għandu jiġi sostnut li huma l-qrati nazzjonali li għandhom jikkontrollaw jekk il-miżuri meħuda f’każ bħal dan humiex relatati b’mod effettiv mal-kondotta individuali li tikkostitwixxi theddida reali u suffiċjentement gravi għall-ordni pubblika jew għas-sigurtà pubblika u jekk dawn jirrispettawx, barra minn hekk, il-prinċipju ta’ proporzjonalità.
45 B’konsegwenza, id-domanda preliminari għandha tiġi risposta li la l-Artikolu 48 tat-Trattat u lanqas id-dispożizzjonijiet ta’ dritt sekondarju li jimplementaw il-libertà ta’ moviment tal-ħaddiema ma jipprekludu li Stat Membru jiddeċiedi, fir-rigward ta’ ħaddiem migrant ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, miżuri ta’ l-awtoritajiet amministrattivi li jillimitaw id-dritt ta’ residenza ta’ dan il-ħaddiem minn parti mit-territorju nazzjonali bil-kundizzjoni
– li raġunijiet ta’ ordni pubblika jew ta’ sigurtà pubblika bbażati fuq kondotta individwali jiġġustifikaw dan,
– li, fin-nuqqas ta’ tali possibbiltà, minħabba l-gravità tagħhom, dawn il-motivi jistgħu iwasslu biss għal miżura ta’ projbizzjoni ta’ residenza jew ta’ tkeċċija mit-territorju nazzjonali kollu
– u li l-kondotta li l-Istat Membru kkonċernat huwa intiż li jevita tagħti lok, fil-każ taċ-ċittadini tiegħu stess, għal miżuri respressivi jew għal miżuri reali u effettivi oħra ddestinati sabiex jiġġielduha.
Fuq l-ispejjeż
46 L-ispejjeż esposti mill-Gvern Franċiż, il-Gvern Belġjan, il-Gven Spanjol u l-Gvern Taljan, kif ukoll mill-Kummissjoni, li ressqu osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja ma jistgħux jitħallsu lura. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż.
Għal dawn il-motivi,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA,
filwaqt li hija tiddeċiedi dwar id-domanda mressqa mill-Conseil d’État, permezz ta’ deċiżjoni tad-29 ta’ Diċembru 2000, taqta’ u tiddeċiedi :
La l-Artikolu 48 tat-Trattat KE (li sar, wara emenda, l-Artikolu 39 KE) u lanqas id-dispożizzjonijiet ta’ dritt sekondarju li jimplementaw il-libertà ta’ moviment tal-ħaddiema ma jipprekludu li Stat Membru jiddeċiedi, fir-rigward ta’ ħaddiem migrant ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, miżuri ta’ l-awtoritajiet amministrattivi li jillimitaw id-dritt ta’ residenza ta’ dan il-ħaddiem minn parti mit-territorju nazzjonali bil-kundizzjoni
– li raġunijiet ta’ ordni pubblika jew ta’ sigurtà pubblika bbażati fuq kondotta individwali jiġġustifikaw dan,
– li, fin-nuqqas ta’ tali possibbiltà, minħabba l-gravità tagħhom, dawn il-motivi jistgħu jwasslu biss għal miżura ta’ projbizzjoni ta’ residenza jew ta’ tkeċċija mit-territorju nazzjonali kollu
– u li l-kondotta li l-Istat Membru kkonċernat huwa intiż li jevita tagħti lok, fil-każ taċ-ċittadini tiegħu stess, għal miżuri respressivi jew għal miżuri reali u effettivi oħra ddestinati sabiex jiġġielduha.
Rodríguez Iglesias
Puissochet
Wathelet
Schintgen
Gulmann
Edward
La Pergola
Jann
Skouris
Macken
Colneric
von Bahr
Cunha Rodrigues
Mogħtija fil-Qorti bil-miftuħ fil-Lussemburgu fis-26 ta’ Novembru 2002.
R. Grass
G. C. Rodríguez Iglesias
Reġistratur
President
* Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.
Top