Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-17 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-30/644-152
Karar Tarihi : 24.6.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Mehmet Akif KAYAR, Şamil PİŞMAF,
Tuğçe KOYUNCU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Gürpet Petrol-Fikret GÜRE 20
Temsilcisi: Av. İbrahim GÜL
Gül Hukuk Ofisi Mithatpaşa Cad. No:13/12 06420 Kızılay/Ankara
D. TARAFLAR : - Gürpet Petrol-Fikret GÜRE
İbrahim Turan Cad. No:153 Menderes/İzmir
- Shell&Turcas Petrol A.Ş.
Karamancılar İş Merkezi Gülbahar Mah.
Salih Tozan Sok. No:18 B Blok Esentepe, Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.Ş. ile Gürpet Petrol - Fikret GÜRE 30
arasında yapılan dikey anlaşmaya menfi tespit verilmesi veya muafiyet tanınması
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.2.2009 tarih ve 1407 sayı ile giren
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve 8.
maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nin ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 18.6.2009 tarih, 2009-1-
4/MM-17-İAY sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Raporu, 19.6.2009 tarih, REK.0.05.00.00-
130/94 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Shell & Turcas ile Gürpet arasında imzalanan 30.9.1999 tarihli protokol, 27.9.1999
tarihli resmi senet ve son olarak 30.9.2004 tarihli bayilik sözleşmesinden oluşan dikey
anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi
verilemeyeceği,
-18.9.2005 tarihi itibarıyla taraflar arasındaki dikey anlaşmanın ve bununla bağlantılı
kira sözleşmesinin bakiye süresinin 5 yıldan fazla olması nedeniyle, dikey anlaşmanın
kira sözleşmesi de dahil olmak üzere 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
09-30/644-152
2
tanınan muafiyetten yararlanma ve uygulanma olanağının mevcut olduğu, bu aşamada 50
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesine gerek
bulunmadığı
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Gürpet Petrol-Fikret GÜRE (Gürpet)
Şahıs şirketi olan Gürpet, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan (EPDK) aldığı
21.3.2005 tarihli Bayilik Lisansı ile İzmir ili sınırları içerisinde, istasyonlu akaryakıt 60
bayilik faaliyeti ile iştigal etmektedir.
H.1.2 Shell&Turcas A.Ş. (Shell&Turcas)
Türkpetrol ve Madeni Yağlar T.A.Ş. ile İngiliz Burmah Castrol firması ile ortaklaşa
kurulan Turcas Petrolcülük A.Ş. (Turcas), Tabaş Petrolcülük A.Ş. (Tabaş) tarafından
satın alınmış olup 1999 yılında iki şirket Turcas Petrol A.Ş. unvanı altında birleşmiştir.
Rekabet Kurulunun 06-08/103-29 sayı ve 02.02.2006 tarihli kararı ile izin verilen işlem
sonucunda ise Turcas Petrol A.Ş. ve The Shell Company of Turkey Ltd., Shell&Turcas
Petrol A.Ş. unvanlı ortak girişim şirketi çatısı altında faaliyetlerini birleştirmişlerdir. 70
Şirketin sermaye aşağıda yer almaktadır:
Tablo 1: Shell & Turcas Hissedarlık Yapısı
Hissedar Adı Hisse Oranı (%)
The Shell Company of Turkey Limited 66,999
Turcas Petrol A.Ş. 30
The Mexican Eagle Oil Company Limited 0
Anglo-Saxon Petroleum Company 0
Shell International Holdings Limited 0
Dosyada yer alan ve EPDK tarafından hazırlanan 2008 yılı Petrol Piyasası Raporu’na
göre, Shell & Turcas’ın benzin türlerinde pazar payının %29,6, motorin türlerinde ise
20,6 düzeyinde olduğu görülmektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
80
İnceleme konusu sözleşmelerin kapsamı göz önüne alındığında, bildirim konusu işlem
bakımından ilgili ürün pazarları “beyaz akaryakıt ürünleri”, “oto-LPG” ve “madeni yağ”
pazarları olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Gerek beyaz akaryakıt ürünleri ve oto-LPG gerekse madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin
yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet şartlarının
farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak kabul edilmiştir. 90
09-30/644-152
3
H.3. Değerlendirme
Dosya konusu başvuruda özetle, Gürpet ile Tabaş arasında yapılan protokol gereğince
taraflar arasında 30.9.1999 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalandığı ve aynı protokol
uyarınca 27.9.1999 tarihli resmi senet çerçevesinde Gürpet’e ait İzmir ili Menderes
ilçesi Cumaovası Köyü Damlar Mevkiinde bulunan tapunun 18 pafta 3053 parselinde 100
kayıtlı taşınmazın Tabaş’a 16 yıl 2 ay süre ile (27.11.2015 tarihine kadar) kiraya
verildiği, anlaşmanın sağlayıcı tarafında, yukarıda değinilen ve Gürpet’in iradesi
dışında gerçekleşen birleşme ve devralma kaynaklı değişmeler neticesinde başvuru
konusu anlaşmanın bir süre Turcas’la, halihazırda ise Shell&Turcas’la sürdürüldüğü
belirtilmekte, anlaşmanın 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
kapsamında olup olmadığı, söz konusu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi
kapsamında menfi tespit verilip verilemeyeceği veya anlaşmanın Kanun’un 4.
maddesinin uygulanmasından bireysel olarak muaf tutulup tutulamayacağı hususunda
Rekabet Kurulu tarafından karar verilmesi talep edilmektedir.
110
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde “üretim veya dağıtım zincirinin farklı
seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya
hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” dikey
anlaşmalar olarak tanımlanmıştır. Bu çerçevede, taraflar arasındaki bildirim konusu
anlaşmanın Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir dikey anlaşma olduğu anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, taraflar arasındaki dikey ilişki yalnızca bayilik sözleşmesinden ibaret
olmayıp, Kurul tarafından bu tür bayilik sözleşmelerine ilişkin olarak daha önce verilen
5.3.2009 tarihli ve 09-09/186-56 sayılı kararında yer alan, “…Söz konusu görüş ve
değerlendirmelerin tamamı incelendiğinde, bayi ile dağıtıcı arasında imzalanan bayilik 120
sözleşmesi ile intifa veya benzer etkiye sahip sözleşmelerin tamamının, aralarındaki
hukuki ve/veya iktisadi ilişki nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında tek
bir anlaşma şeklinde değerlendirilmesi ve bir bütün halinde 2002/2 sayılı Tebliğ’e
uygunluklarının değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.” şeklindeki hükmün
bu dosya bakımından da geçerli olduğu görülmektedir. Bu bakımdan, taraflar
arasındaki 30.9.1999 tarihli protokol çerçevesinde imzalanan bayilik sözleşmesi ve bu
sözleşmenin mütemmimi niteliğindeki kira sözleşmesinden oluşan dikey ilişkinin, 4054
sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde bir bütün olarak
mütalaa olunması gerekmektedir.
130
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Dosya ekinde yer alan protokol ve sözleşmenin incelenmesinden,
- Gürpet ile Tabaş (Shell & Turcas) arasında imzalanan ve taraflar arasındaki
anlaşmaya esas teşkil eden 30.9.19991 tarihli “protokol”ün 6. maddesinde yer alan
“Bayi, istasyonda münhasıran Tabaş’tan satın alacağı beyaz ürünleri istasyonda
satacağını hem Bayilik Sözleşmesinde hem de taahhütnamede kabul ve taahhüt
ettiğinden, Tabaş, sözleşme süresince dilediği tarihlerde marker testi, numaratör
kontrolü gibi bilcümle kontrolleri yapmaya …yetkilidir” ve
- Gürpet ile Tabaş ve Turcas (Shell & Turcas) arasında en son imzalanan 30.9.2004 140
tarihli “bayilik sözleşmesinin” 1. maddesinde yer alan “BAYİ, tapuda İzmir İli,
1 Tarih taraf vekilince başvuru dilekçesinde beyan edilmekte olup, protokol üzerinde tarih
bulunmamaktadır.
09-30/644-152
4
Menderes İlçesi, Cumaovası Köyü,…-… Mahallesi, Damlar Mevkii, Pafta 18, Ada
…-…, Parsel 3053, cilt 43, Sahife 4166, olarak kayıtlı taşınmazda kurulu
bulunan/kurulacak akaryakıt satış/servis istasyonunu (Kısaca İSTASYON) varsa
bunun otel/motel/lokanta/kafeterya/market gibi eklentilerini; münhasıran
TABAŞ’dan veya TABAŞ’ın göstereceği yerlerden temin edilecek petrol ürünlerinin
ve sair malların üçüncü kişilere satışında ve teşhirinde … kullanılmak üzere kendi
nam ve hesabına işletmeyi kabul ve taahhüt eder.”
hükümleri ile Gürpet üzerine getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, anlaşmanın
süresi, ilgili pazarın yapısı ve özellikle Shell&Turcas’ın beyaz akaryakıt ürünleri 150
pazarında sahip olduğu pazar payı ile birlikte değerlendirildiğinde, bahse konu
sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı bir
anlaşma niteliğinde olduğu, bu nedenle Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi
tespit belgesi verilemeyeceği anlaşılmaktadır.
H.3.2. Anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirilmesi
Yukarıda yer verilen 5.3.2009 tarihli ve 09-09/186-56 sayılı kararda Rekabet Kurulu
tarafından; “Taraflar arasında yapılan dikey anlaşma ile alıcıya (bayiye) yüklenen
rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin tespitinde, dikey ilişkinin başladığı tarih ile 160
söz konusu ilişkinin kesintisiz olarak devam ettiği en son tarih arasında geçen sürenin
dikkate alınması gerekmektedir. Sağlayıcı (dağıtıcı – dağıtım şirketi) ile alıcı (bayi)
arasında akdedilen intifa ya da benzer etkiye sahip başka bir sözleşmenin varlığında,
taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi yenilenmiş dahi olsa dikey ilişkinin kesintiye
uğramasından bahsedilemeyecektir. Bu şekilde yapılan değerlendirmeye göre; taraflar
arasında akdedilen ve rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların
kesintisiz olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aştığı
yahut bu süreyi aşacak şekilde düzenlendiği durumlarda, beş yılı aşan süreler
bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen muafiyet koşulları ortadan
kalkmaktadır”. şeklinde değerlendirme yapılmıştır. 170
Bildirim formuna göre; Gürpet ile Shell&Turcas arasındaki dikey anlaşmaya esas teşkil
eden sözleşmelerden Gürpet ve Tabaş arasında imzalanan protokol 30.9.1999
tarihlidir. Yine söz konusu protokol çerçevesinde Gürpet tarafından Tabaş’a 27.9.1999
tarihinden itibaren 16 yıl 2 ay süreli olarak kiracılık hakkı tanınmış ve buna ilişkin olarak
taraflar arasında kira sözleşmesi ile tapu sicil memurluğu huzurluğunda resmi senet
düzenlenmiştir. Taraflar arasındaki dikey ilişki kapsamında imzalanan en son tarihli
bayilik sözleşmesi ise 30.9.2004 tarihlidir. Dolayısıyla, Kurulun yukarıda zikredilen
kararında da ortaya konulan esaslar çerçevesinde; Gürpet ile Tabaş ve Turcas halefi
Shell&Turcas arasındaki dikey anlaşmanın 16 yıl 2 aylık süre için geçerli olmak üzere 180
27.9.1999 tarihinde başladığı ve karara konu rapor tarihi itibarıyla kesintisiz olarak
sürdürüldüğü anlaşılmaktadır.
Bu bakımdan taraflar arasından 27.9.1999 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanan
dikey anlaşmanın 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten
yararlanacağı ve Kanun’un 4. maddesindeki yasaklama hükmünün uygulanmayacağı
sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer taraftan, başvuru kapsamında bireysel muafiyet talebi de bulunmakla birlikte,
taraflar arasındaki anlaşmanın yeni bir anlaşma olmaması ve halihazırda 18.9.2010 190
tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanması nedeniyle, bu
09-30/644-152
5
aşamada anlaşmaya ilişkin olarak Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde ilave bir
muafiyet değerlendirmesi yapılmasına gerek görülmemiştir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Shell&Turcas Petrol A.Ş. ile Gürpet Petrol - Fikret GÜRE arasındaki 30.9.1999
tarihli protokol, 27.9.1999 tarihli resmi senet ve 30.9.2004 tarihli bayilik
sözleşmesinden oluşan dikey anlaşmaya 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi 200
verilemeyeceğine,
2. 18.9.2005 tarihi itibarıyla taraflar arasındaki dikey anlaşmanın ve bununla
bağlantılı kira sözleşmesinin bakiye süresinin 5 yıldan fazla olması nedeniyle,
dikey anlaşmanın kira sözleşmesi de dahil olmak üzere 18.9.2010 tarihine kadar
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlandığına,
3. 4054 sayılı kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
değerlendirmesine gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir..
210
Full & Egal Universal Law Academy