Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-136 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-44/970-321
Karar Tarihi : 03.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : İsmail Atalay YOLCU, Tuğçe KOYUNCU, Selen Yersu ŞAHİN, 10
Emine TOKGÖZ
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Kemal LOFÇALI
Hisarbaşı Mahallesi Cumhuriyet Caddesi No:116 Milas/Muğla
- Şirin Pet. Ürn. Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Abdullah ÇABUK
Adnan Menderes Bul. Barbaros Mah. 2182 Sok.
Sevin Apt. No:2/a-1 Mersin
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Shell&Turcas Petrol A.Ş. 20
Temsilcisi: Av. Berç IŞIK
Karamancılar İş Merkezi Gülbahar Mah. Salih Tozan Sok.
No:18 B Blok Esentepe-Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.Ş. tarafından yapılan dikey
anlaşmalar ve çeşitli uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Kanun’un ve 2002/2 sayılı
Tebliğ’in ihlal edildiği iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına intikal eden ve aşağıda yer verilen şikayetler
ile ilgili olarak hazırlanan 16.06.2011 tarih ve 2011-1-38/İİ-11-139.İAY sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 23.06.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma 30
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca ilgili şirket hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine, 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
24.07.2011 tarih ve 2011-1-136/ÖA-11-139.İAY sayılı Önaraştırma Raporu 29.07.2011
tarih ve REK.0.05.00.00-110/224 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-44 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvurularda özetle; Shell&Turcas’ın şikayetçiler ile
yaptığı dikey anlaşmaların ve çeşitli uygulamaların 4054 sayılı Kanun ile 2002/2 sayılı
Tebliğ’e aykırı olduğu iddia edilmektedir. 40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1- Kemal Lofçalı tarafından yapılan başvuru bakımından;
- İlgili taşınmaz malikleri tarafından, Shell&Turcas Petrol A.Ş.’nin kanuni selefi lehine
16.12.2003 tarihinde tanınan 10 yıl süreli intifa hakkı ve onunla bağlantılı olarak
Shell&Turcas Petrol A.Ş. ile Gül Evrensel Petrol ve Petrol Ürünleri Otomotiv
Pazarlama Turizm Tekstil İnşaat Taahhüt İth. İhr. San.Tic. Ltd. Şti. arasında
imzalanan 16.12.2003 tarihli bayilik sözleşmesinden oluşan dikey anlaşmanın,
malikle işletici arasında 06.11.2003 tarihli kira sözleşmesi ile hukuki ve iktisadi
11-44/970-321
2
bağlantı tesis edilmesi nedeniyle, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde yer alan
istisna hükmünden yararlanamadığı, dolayısıyla 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 50
sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı ve bu tarihten itibaren grup
muafiyeti kapsamı dışında kaldığı,
- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, taraflara gerekçeli kararın
tebliği tarihinden itibaren altmış günlük sürede aralarındaki dikey anlaşmayı
sonlandırmaları hususunda süre verilmesinin, aksi takdirde haklarında soruşturma
açılacağının kendilerine bildirilmesinin uygun olacağı,
- Söz konusu anlaşmaya 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5.
maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınamayacağına,
2- Şirin Pet. Ürn. Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan başvuru bakımından;
- Şirin Pet. Ürn. Tic. Ltd. Şti.’nin yapmış olduğu dosya konusu başvurunun, 60
Shell&Turcas Petrol A.Ş.’nin 38 ayrı istasyona ilişkin olarak yapmış olduğu bireysel
muafiyet başvurusu kapsamında Rekabet Kurulu’nun 7.10.2010 tarih ve 10-
63/1313-491 sayılı kararı ile hükme bağlandığı ve bu çerçevede taraflar arasındaki
dikey anlaşmanın 25.10.2012 tarihine kadar grup muafiyeti kapsamında olduğu, bu
nedenle dikey anlaşmanın süresine ilişkin olarak yeni bir değerlendirme yapılmasına
gerek bulunmadığı,
- Shell&Turcas Petrol A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği
yönündeki şikayetlerin reddedilmesi gerektiği
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 70
I.1. Shell&Turcas Petrol A.Ş. (Shell&Turcas)
Dosyadaki bilgilere göre; Türkpetrol ve Madeni Yağlar T.A.Ş. ile İngiliz Burmah Castrol
firması ile ortaklaşa kurulan Turcas Petrolcülük A.Ş. (Turcas), Tabaş Petrolcülük A.Ş.
(Tabaş) tarafından satın alınmış olup 1999 yılında iki şirket Turcas Petrol A.Ş. unvanı
altında birleşmiştir.
Rekabet Kurulunun 06-08/103-29 sayı ve 02.02.2006 tarihli kararı ile izin verilen işlem
sonucunda ise Turcas Petrol A.Ş. (Turcas) ve The Shell Company of Turkey Ltd.
(Shell), Shell&Turcas Petrol A.Ş. (Shell&Turcas) unvanlı ortak girişim şirketi çatısı
altında faaliyetlerini birleştirmişlerdir.
I.2. Konu ile İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları 80
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak
tanımlanmaktadır. Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise, Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı
aşan rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
Rekabet Kurulunun konuya ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca, 90
18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan
dikey anlaşmaların, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan
dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile
düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
11-44/970-321
3
Bunun yanında 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, anlaşmalardaki rekabet etmeme
yükümlülüklerine veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde
anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin
olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı 100
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde
sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu
tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklindedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 36. paragrafında ise, Tebliğ’in
5. maddesinde dikey anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak
düzenlenen istisna konusunda, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna, 110
“öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya
da şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının
alınması ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan;
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz
konusu değildir.” şeklinde açıklama yer almaktadır.
Söz konusu hüküm ve açıklamalar dikkatle irdelendiğinde, bahse konu istisnadan
yararlanmanın, öncelikle iki koşuldan birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna 120
göre alıcı (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini:
- ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir
üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt istasyonu)
üzerinde,
- ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste
sürdürmelidir.
Bunun yanı sıra Kılavuzda açıkça belirtildiği gibi, taraflar arasındaki dikey ilişkinin
istisna hükmünden yararlanabilmesi için, söz konusu ilişkinin en baştan itibaren
yukarıda belirtilen koşullara uygun olarak kurulması gerekmektedir. Nitekim 130
Danıştay’ın TOTAL/Akdağ dosyasında, Rekabet Kurulu kararına karşı Danıştay 13.
Dairesi’nin E.2006/1604 esas numarasına kayden açılan dava sonucunda verilen
13.05.2008 tarih ve K.2008/4196 sayılı kararın gerekçesi, bu değerlendirmeyi haklı
kılmaktadır. Söz konusu kararda özetle; dağıtıcının bayiyle kurmuş olduğu hukuki
ilişkinin yani taraflar arasındaki dikey anlaşmanın temelinin işletme sözleşmesi ve kira
sözleşmesi olmak üzere iki sözleşmeye dayandığı belirtildikten sonra, Yüksek
Mahkeme’nin, bayilik sözleşmesi de dahil olmak üzere anlaşmanın unsurlarında
sonradan oluşacak değişikliklerin değil, anlaşmanın en baştan itibaren 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygun olarak kurulup kurulmadığının dikkate alınması ve değerlendirmenin bu
çerçevede yapılması gerektiğine işaret ettiği görülmektedir. 140
Bunun yanında konunun akaryakıt sektörü özelinde ayrı bir önemi de bulunmaktadır.
Şöyle ki; akaryakıt sektöründe akaryakıt istasyonu olmaksızın istasyonlu bayilik
faaliyeti yürütülememesi nedeniyle, dağıtım firmalarının ve bayilerin yürüttükleri ticari
faaliyet ile istasyon arasında sıkı bir ilişki söz konusudur. Bu nedenle, 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesinde sayılan özel durum bir yana bırakılırsa, beş yıllık rekabet
yasağı süresinin esasen; “bir dağıtıcının bir istasyonu tek seferde yapacağı
11-44/970-321
4
sözleşmeler yoluyla diğer dağıtıcıların faaliyetine kapatabileceği üst sınır” olarak
yorumlanması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun ve Danıştayın konuyla ilgili olarak daha önce almış
olduğu kararlar ile de sabit olduğu üzere, intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer 150
etkiye sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin
2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen beş yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden
olmaktadır. Bu bakımdan, işbu dosya kapsamında yer alan ve rekabet yasağı içeren
bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmelerin, aralarındaki
hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’e
uygunluklarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
I.3. Shell&Turcas Hakkındaki Şikayetlere İlişkin Tespit ve Değerlendirmeler
I.3.1. Kemal LOFÇALI
Kurum kayıtlarına 27.05.2011 tarih ve 4057 sayı ile giren şikayet dilekçesinde; ilgili
taşınmaz üzerinde, Turcas Petrolcülük A.Ş. (Turcas) lehine 16.12.2003 tarihinde 10 yıl 160
süreli intifa hakkı tesis edildiği, söz konusu intifa hakkının 18.09.2010 tarihinde terkin
edilmesi gerektiği halde, Shell&Turcas’a 02.09.2010 tarihinde çekilen ihtarnameye
rağmen intifanın terkininin yapılmadığı belirtilerek, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
Shell&Turcas’tan 19.07.2011 tarihinde elde edilen bilgilerde;
- Şikayet konusu istasyon ile ilgili olarak Shell&Turcas’ın kanuni selefi ile akdedilmiş
olan dikey anlaşmaların süresinin 1988 yılında başladığı,
- 2003 yılında ise malikler Engin Lofçalı ve Emin Lofçalı ile şirketin kanuni selefi
arasında 16.12.2003 tarihinde 10 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği ve Gül Evrensel
Petrol ve Petrol Ürünleri Otomotiv Pazarlama Turizm Tekstil İnşaat Taahhüt İth. İhr. 170
San. Tic. Ltd. Şti. (Gül Evrensel Petrol) ile 16.12.2003 tarihinde bayilik sözleşmesi
akdedildiği,
- Şirket kayıtlarında malikler ile işletici arasında herhangi bir akrabalık ve iktisadi
bağlantının bulunmadığı, aksinin de bugüne kadar ileri sürülmediği,
- 5 yıllık bayilik sözleşmesi süresinin sonunda Gül Evrensel Petrol ile 16.12.2008
tarihinde 5 yıl süreli bayilik sözleşmesi akdedildiği,
- Şirket kayıtlarına göre malik ile işletici arasında herhangi bir bağlantı
bulunmadığından, dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde yer alan
istisna hükmünden yararlandığı,
- Shell&Turcas’ın kanuni selefi Turcas Petrol A.Ş. lehine intifa hakkı tesis edilmesi 180
üzerine bu şirket tarafından intifa hakkına dayalı olarak Shell&Turcas lehine kira
hakkı tesis edildiği,
- Dikey ilişki istisna hükmüne uyduğundan taraflar arasında tekrar anlaşma
sağlanamadığı takdirde anlaşmanın 16.12.2013 tarihinde sona ereceği,
ifade edilmiştir.
Bir anlaşmanın, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5 yıllık rekabet etmeme yükümlülüğünün
istisnasını oluşturan 5/a maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için dağıtım
şirketinin (sağlayıcı) ilgili akaryakıt istasyonuna ilişkin ayni veya şahsi hakkını
doğrudan malikten alması ve daha sonra bu istasyonu malik ile bağlantısı olmayan
başka bir şahsa işlettirmesi şartı aranmaktadır. Bu çerçevede malikler Emin Lofçalı, 190
Engin Lofçalı ile Shell&Turcas ve Gül Evrensel Petrol arasındaki üçlü ilişkinin, iddia
edildiği gibi Tebliğ’in 5/a maddesinde yer alan istisna hükmüne uyması için Gül
Evrensel Petrol ile Emin Lofçalı/Engin Lofçalı arasında iktisadi veya hukuki herhangi
bir bağlantının bulunmaması gerekmektedir.
11-44/970-321
5
Bu çerçevede, her ne kadar Shell&Turcas tarafından gönderilen yazıda kendilerinde
bulunan bilgiler çerçevesinde, malik ile işletici arasında herhangi bir bağlantı
bulunmadığı ifade edilmiş olsa da, Gül Evrensel Petrol ile malikler arasında bir kira
ilişkisinin var olduğu başvuru sahibi tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına
22.07.2011 tarihinde intikal ettirilen 06.11.2003 tarihli (01.02.2004 başlangıç tarihli)
Kira Sözleşmesinden anlaşılmaktadır. Taraflar arasında daha sonra 01.02.2010 200
başlangıç tarihli bir kira sözleşmesi daha akdedilmiştir. Söz konusu kira
sözleşmelerinin varlığı malik ile işleten (bayi) arasında gerek hukuki gerekse iktisadi bir
bağlantının bulunduğunu göstermektedir. Bu bağlantı da ilk kira sözleşmesi olan
06.11.2003 tarihinde kurulmuştur. Rekabet Kurulunun geçmiş tarihli kararlarında da
bayi ile malik arasındaki kira sözleşmesinin varlığı bağlantı sayılmaktadır1. Nitekim
taşınmaza ilişkin kira bedelinin işleten (bayi) tarafından intifa hakkı sahibi yerine
maliklere ödenmesi de yine taraflar (malik ve işleten) arasındaki bağlantının somut bir
göstergesidir.
Yukarıda I.2.1. belirtildiği üzere, Rekabet Kurulunun konuya ilişkin olarak daha önce
almış olduğu kararlar uyarınca, 18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih 210
itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan dikey anlaşmaların, 18.09.2010 tarihinde kadar
2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır.
Bu çerçevede somut olayda, malikler tarafından Shell&Turcas’ın kanuni selefi lehine
16.12.2003 tarihinde tanınan intifa hakkı ve onunla bağlantılı Shell&Turcas ile Gül
Evrensel Petrol arasında imzalanan 16.12.2003 tarihli bayilik sözleşmesinden oluşan
dikey anlaşmanın, malikle işletici arasında 06.11.2003 tarihli kira sözleşmesi ile hukuki
ve iktisadi bağlantı tesis edilmesi nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde yer
alan istisna hükmünden yararlanamadığı, dolayısıyla 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2
sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı ve bu tarihten itibaren grup
muafiyeti kapsamından çıktığı değerlendirilmektedir. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 220
9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, taraflara gerekçeli kararın tebliği tarihinden
itibaren altmış günlük sürede aralarındaki dikey anlaşmayı sonlandırmaları hususunda
süre verilmesinin, aksi takdirde haklarında soruşturma açılacağı yönünde görüş
bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
I.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un “Muafiyet” başlıklı 5. maddesine göre, Rekabet Kurulu, bu
maddede belirtilen koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma,
uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir: Bu koşullar 5. maddenin birinci
fıkrasında aşağıdaki şekilde sayılmıştır: 230
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması
Dikey anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerine Tebliğ ile getirilen beş
yıllık sürenin üzerinde bir süre için muafiyet tanınması ancak ve ancak çok istisnai
hallerde makul görülebilir. Rekabet Kurulu tarafından akaryakıt sektöründeki dikey
anlaşmalara bireysel muafiyet verilebilmesinin şartları 25.02.2010 tarih ve 10-19/229-240
87 sayılı Delta ve 18.3.2010 tarih ve 10-24/338-122 sayılı Total kararlarıyla belirlenmiş,
söz konusu kararlardan sonraki tarihli muhtelif kararlarda da benzer nitelikteki
anlaşmalara bireysel muafiyet tanınmıştır. Anılan kararlarda; dikey anlaşmaların, daha
1 Örneğin Rekabet Kurulu’nun 21.10.2010 tarih ve 10-66/1400-521 sayılı kararı.
11-44/970-321
6
önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik faaliyeti
yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulmuş yeni akaryakıt istasyonlarına ilişkin
olmaları ve akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor
olması dikkate alınarak, bayilerin beşinci yılın sonunda, dağıtım firması tarafından
üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek
anlaşmaları sona erdirebilmeleri konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, 10 yıla
kadar muafiyet tanınmasına karar verilmiştir. 250
Shell&Turcas’a gönderilen bilgi isteme yazısında anılan istasyonun, üzerinde daha
önce akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsa/arazi üzerinde kurulmuş ve yatırımları
Shell&Turcas tarafından karşılanmış yeni istasyon olup olmadığına ilişkin bilgi talep
edilmiş, Shell&Turcas tarafından gönderilen cevabi yazıda istasyonun ilk defa 1988
yılında faaliyete başladığı ifade edilmiştir. Bu çerçevede yukarıda anılan Rekabet
Kurulu kararlarındaki koşulları sağlamadığı anlaşılan dosya konusu dikey anlaşma
bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen sınırı aşan süreler için bireysel muafiyet
tanınmasının mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.3.3. Şirin Pet. Ürn. Tic. Ltd. Şti. (Şirin Petrol)
Şirin Petrol vekili tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 11.03.2011 tarih ve 1891 260
sayı ile giren şikayet dilekçesinde;
- 29.12.1992 tarihinde, bayilik sözleşmesinin teminatı olarak Shell&Turcas lehine 15
yıllığına tesis edilen intifanın, 25.10.2007 tarihinde 15 yıl süreyle yeniden tesis
edildiği,
- Söz konusu intifa hakkının 18.09.2010 tarihinde terkin edilmesi gerektiği halde,
Shell&Turcas’a çekilen ihtarnameye rağmen intifanın terkininin yapılmadığı,
- Akaryakıt ve LPG istasyon işletmeciliği yapılamaz hale gelindiğinden, istasyon
taşınmazının Temöz Petrol Nak. İnş. Gıda San. Tic. Ltd. Şti.’ye (Temöz) 15.01.2010
tarihinde 8 yıl süreyle kiraya verildiği,
- Temöz’ün, akaryakıt bayiliği için Aytemiz Akaryakıt Dağıtım A.Ş. ile, LPG bayiliği için 270
Aytemiz Gaz A.Ş. ile anlaştığı,
- 25.10.2007 tarihinde yapılan intifa sözleşmesinin yapıldığı andan itibaren geçersiz
olduğu, be nedenle Shell&Turcas’ın, söz konusu taşınmaz üzerindeki intifa hakkını
terkin etmesi gerektiği
- Shell’in intifa hakkını kullanarak hakim durumunu kötüye kullandığı ve 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesine aykırı davrandığı,
belirtilerek, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde gerekli işlemlerin yapılması talep
edilmiştir.
Shell&Turcas’tan 19.07.2011 tarihinde elde edilen bilgilerde; taraflar arasındaki dikey
ilişkinin 1992 yılında başladığı ancak en son bayilik sözleşmesinin 25.10.2007 280
tarihinde imzalanmış olduğu ve en son alınan tapuya konu hakkın 25.10.2007 tarihli
olduğu, bu nedenle dikey anlaşmanın 25.10.2012 tarihine kadar grup muafiyeti
kapsamında olduğu, bununla birlikte söz konusu istasyon hakkında daha önce Kurulun
almış olduğu bireysel muafiyet kararının mevcut olduğu ifade edilmiştir.
Bu çerçevede yapılan incelemelerde, Shell&Turcas’ın 38 ayrı istasyona ilişkin olarak
yapmış olduğu bireysel muafiyet başvurusunun Rekabet Kurulunun 07.10.2010 tarih
ve 10-63/1313-491 sayılı kararı ile hükme bağlanmış olduğu ve Şirin Petrol’ün de söz
konusu 38 istasyon içerisinde bulunduğu tespit edilmiştir. Söz konusu kararda;
Shell&Turcas ile Şirin Petrol arasındaki dikey ilişki 2005 yılı öncesinde başlamış olsa
da hem bayilik sözleşmesinin hem de tapuya konu intifa hakkının 25.10.2007 tarihinde 290
yenilendiği tespit edilerek bu tarihte tarafların iradelerinin yenilendiği kabul edilmiş ve
kararın sonuç bölümünde de yer aldığı üzere, bu tarihten itibaren 5 yıl süreyle 2002/2
sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlandığına karar verilmiştir. Daha sonra Körfez
11-44/970-321
7
Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından, Şirin Petrol ile Shell&Turcas arasında görülmekte
olan bir dava kapsamında 03.12.2010 tarih ve 2010/750 Esas sayılı müzekkere ile
davaya konu intifa hakkının 25.10.2012 tarihine kadar grup muafiyetinden faydalanıp
faydalanmayacağı konusunda Kurumumuzdan bilgi talep edilmiş, Kurumumuzca
gönderilen 20.12.2010 tarihli cevabi yazıda da anılan karar doğrultusunda benzer
açıklamalar yapılmıştır.
Bu çerçevede Şirin Petrol’ün dosya konusu başvurusunun, yukarıda anılan Kurul 300
kararında değerlendirildiği ve bu çerçevede taraflar arasındaki dikey anlaşmanın
25.10.2012 tarihine kadar grup muafiyeti kapsamında olduğu, bu nedenle dikey
anlaşmanın süresine ilişkin olarak yeni bir değerlendirme yapılmasına gerek
bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Şikayet dilekçesinde ayrıca, Shell&Turcas’ın hakim durumda bulunduğu ve intifa hakkı
vasıtasıyla hakim durumunu kötüye kullandığı yönünde iddialar öne sürülmüştür.
Rekabet Kurulu’nun 5.8.2009 tarih ve 09-34/796-199 sayılı kararı, yine sonrasında
almış olduğu 9.12.2009 tarih ve 09-58/1399-365 sayılı kararında ve yine Kurulun
4.2.2010 tarih ve 10-13/139-59, 10-13/138-58, 10-13/137-57 sayılı kararlarında da
benzer şekilde “siyah ve beyaz ürünlerden oluşan (jet yakıtı hariç) akaryakıt ürünleri 310
dağıtımı pazarında” çok sayıda dağıtım şirketinin faaliyet göstermekte olduğu ve hakim
durumda olan herhangi bir teşebbüsten söz edilemeyeceği belirtilmiştir. EPDK
tarafından yayınlanan 2011 yılı Petrol Piyasası Sektör Raporu (ilk üç ay)’na göre de ilk
beş dağıtım şirketinin benzin türleri satışından elde ettikleri pazar payları şu şekildedir:
Shell&Turcas Petrol A.Ş. %27,41; POAŞ %21,42; Opet Petrolcülük A.Ş. %19,09; BP
Petrolleri A.Ş. %13,10; Total Oil Türkiye A.Ş. %5,09. Dolayısıyla firmaların pazar
paylarına bakıldığında herhangi bir firmanın hakim durumda olduğunu söylemek
mümkün değildir. Ayrıca Shell&Turcas’ın başvuru konusu istasyon bakımından hakim
durumda olduğu yönündeki bir iddianın kabulü ise her akaryakıt istasyonunun ayrı bir
ilgili coğrafi pazar olarak kabul edilmesini gerektirir ki, böyle bir ön kabul hukuki ve 320
iktisadi bakımdan dayanaksız olup; ne sektöre yönelik tesis edilen geçmiş tarihli Kurul
kararları ne de konuya ilişkin mehaz mevzuat uygulamaları, bu tür bir değerlendirmeye
imkan tanımaktadır. Uzun süreli tapuya konu hak içeren sözleşmelerin bayilik
sözleşmelerine etkisi nedeniyle pazarın bütününde oluşturabileceği rekabeti
sınırlandırma etkisi ise Danıştay kararının ardından Kurul tarafından söz konusu
sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilmesi neticesinde bertaraf
edilecektir. Bu nedenlerle mevcut şartlarda konunun ayrıca Kanun’un 6. maddesi ile
ilişkilendirilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 330
1)- Kemal Lofçalı tarafından yapılan başvuruya ilişkin olarak;
- İlgili taşınmaz malikleri tarafından, Shell & Turcas Petrol A.Ş.'nin kanuni selefi lehine
16.12.2003 tarihinde tanınan 10 yıl süreli intifa hakkı ve onunla bağlantılı olarak
Shell&Turcas Petrol A.Ş. ile Gül Evrensel Petrol ve Petrol Ürünleri Otomotiv
Pazarlama Turizm Tekstil İnşaat Taahhüt İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. arasında
imzalanan 16.12.2003 tarihli bayilik sözleşmesinden oluşan dikey anlaşmanın, malikle
işletici arasında 06.11.2003 tarihli kira sözleşmesi ile hukuki ve iktisadi bağlantı tesis
edilmesi nedeniyle, 2002/2 sayılı Tebliğ'in 5/a maddesinde yer alan istisna hükmünden
yararlanamadığı, dolayısıyla 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
grup muafiyetinden yararlandığı ve bu tarihten itibaren grup muafiyeti kapsamı dışında 340
kaldığına,
11-44/970-321
8
- Söz konusu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet tanınamayacağına,
- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, taraflara
gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren 60 gün içinde aralarındaki dikey anlaşmayı
sonlandırmaları gerektiği, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
işlem başlatılacağı yönünde görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın
görevlendirilmesine, 350
2)- Şirin Pet. Ürn. Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan başvuruya ilişkin olarak;
- Şirin Pet. Ürn. Tic. Ltd. Şti.'nin yapmış olduğu dosya konusu başvurunun,
Shell&Turcas Petrol A.Ş.'nin 38 ayrı istasyona ilişkin olarak yapmış olduğu bireysel
muafiyet başvurusu kapsamında Rekabet Kurulu'nun 07.10.2010 tarih ve 10-63/1313-
49 sayılı kararı ile hükme bağlandığı ve bu çerçevede taraflar arasındaki dikey
anlaşmanın 25.10.2012 tarihine kadar grup muafiyeti kapsamında olduğu, bu nedenle
dikey anlaşmanın süresine ilişkin olarak yeni bir değerlendirme yapılmasına gerek
bulunmadığına,
- Shell & Turcas Petrol A.Ş.'nin 4054 sayılı Kanun'un 6.maddesini ihlal ettiği yönündeki
şikayetin reddine 360
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy