REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-69 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-34/796-199
Karar Tarihi : 5.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Mert KARAMUSTAFAOĞLU, Tuğçe KOYUNCU
C. ŞİKAYET EDEN : Berkhanpet Petrol Ür. Paz. Gıda Tur. Nak. Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi Av. İlhan Işık, Av. Zekeriya Okur
GMK Bulvarı Özveren Sk. 2/14 Demirtepe/Ankara
20
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : - Shell&Turcas Petrol A.Ş.
- Shell Gaz Tic. ve San. A.Ş.
Karamancılar İş Merkezi, Gülbahar Mah. Salih Tozan Sok.
No:18 B Blok Esentepe-Şişli 34394 İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.Ş.’nin mal vermeyi reddetmek
suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Berkhanpet Petrol Ür. Paz. Gıda 30
Tur. Nak. Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti. (Berkhanpet)’nin, Shell & Turcas Petrol A.Ş.
(Shell & Turcas) ile 5.10.2007 tarihinde Akaryakıt Bayilik İşletme Sözleşmesi,
25.7.2007 tarihinde Standart Otogaz Bayilik Sözleşmesi imzaladığı, Berkhanpet’in,
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ile 537 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları Piyasası
Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun uyarınca,
akaryakıt ve LPG’yi başka bir teşebbüsten temin etme şansının olmadığı,
Berkhanpet’in, Shell&Turcas’a olan borcu nedeniyle alımlarını peşin ödemek suretiyle
yapmakta iken Shell&Turcas’ın 5.12.2008 tarihi itibarıyla mal ikmalini kestiği, buna
ilişkin tespit tutanaklarının bulunduğu, Berkhanpet’in ticari faaliyetinin sona erdiği,
Akaryakıt ve LPG bakımından alternatif temin kaynaklarının olmaması karşısında, 40
Shell&Turcas’ın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesi
çerçevesinde hakim durumunu kötüye kullandığı iddia edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.02.2009 tarih ve 1398 sayı ile giren
bildirim üzerine hazırlanan 18.6.2009 tarih ve 2009-1-69/BN-09-İAY sayılı Bilgi Notu
Rekabet Kurulu’nun 24.6.2009 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 40/1’inci maddesi uyarınca Shell&Turcas
hakkında önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. İlgili karar üzerine hazırlanan
24.7.2009 tarih ve 2009-1-69/ÖA-09-MK sayılı Önaraştırma Raporu, 28.7.2009 tarih,
REK.0.05.00.00-110/137 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-34 sayılı Kurul toplantısında 50
görüşülerek karara bağlanmıştır.
09-34/796-199
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Berkhanpet tarafından yapılan
şikayete ilişkin olarak Shell&Turcas hakkında yürütülen önaraştırma kapsamında,
şikâyet konusu eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca bir ihlal olarak
nitelendirilemeyeceği, bu nedenle şikayetin reddedilmesinin uygun olacağı ve
Shell&Turcas ve Shell Gaz Ticaret ve San. A.Ş. (Shell Gaz) hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Bilgi ve Belgeler 60
Önaraştırma kapsamında şikayetçi vekili ile 9.7.2009 tarihinde yapılan telefon
görüşmesinde; “Berkhanpet akaryakıt bayisinin, Shell&Turcas’ın mal ikmalini kesmesi
nedeniyle ve başka bir dağıtım firmasından mal temin edememesi nedeniyle faaliyetini
durdurmuş olduğu, bu konuda Asliye Ticaret Mahkemesine dava açtıkları ancak dosya
kapsamında henüz tahkikata geçilmediği, şikâyetlerini EPDK’ya da bildirdikleri,
EPDK’nın bu durumun hukuki bir süreç olduğundan bahisle şikâyetlerini reddettiği”
belirtilmiştir.
Önaraştırma kapsamında raportörlerce, taraflar arasındaki her türlü yazışma, resmi
evrak ve/veya mahkemede açılmış olan davaların ilgili kısımlarının örneği talep edilmiş
ve Kurum kayıtlarına intikal eden söz konusu belgelerden, şikâyetçinin başvuru konusu 70
olayla ilgili olarak EPDK’ya da başvuruda bulunduğu ve EPDK tarafından 5.3.2009
tarih, 6841 sayılı yazıyla ihtilafın özel hukuk hükümleri uyarınca çözülmesi
gerektiğinden, söz konusu başvuru hakkında herhangi bir işlem yapılmasına gerek
olmadığının bildirildiği anlaşılmıştır. Buna ilaveten şikayetçinin, …. Asliye Ticaret
Mahkemesinde 27.2.2009 tarihinde …. E. sayı ile Shell&Turcas’ın alternatif temin
kaynaklarını ortadan kaldırarak hakim durumunu kötüye kullanmak suretiyle davacının
ticaret yapmasını engellediği ve zarara neden olduğu iddiası ile bir tazminat davası
açtığı anlaşılmıştır.
I.2. Hukuki Değerlendirme 80
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hakim durum, ”belirli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü”
şeklinde tanımlamaktadır. Şikâyetçi tarafından ileri sürülen iddianın, mal vermeyi
reddetme eylemine örnek teşkil edebileceği görülmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinde, mal vermeyi reddetme eylemi, hakim durumun kötüye kullanılması olarak
sayılan haller arasında yer almamaktadır. Ancak, maddede beş bent halinde sayılan
haller yalnızca örnek niteliğinde olup, bunlar dışındaki benzer kötüye kullanma
hallerinin de ihlal olarak değerlendirilebileceği açıktır. Konuya ilişkin mehaz mevzuat
uygulamaları ve Rekabet Kurulu kararları uyarınca, bir teşebbüsün mal vermeyi 90
reddetme şeklindeki davranışının rekabet ihlali olarak kabul edilebilmesi için, söz
konusu teşebbüsün hakim durumda bulunduğunun tespit edilmesi, mal vermeyi
reddetmenin objektif olarak haklı gerekçelere dayanmaması ve bu eylemin rekabeti
sınırlayıcı etkisinin olması gerekmektedir.
Şikayet konusu teşebbüsün 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında hakim
durumda olduğunun tespit edilebilmesi için teşebbüsün pazardaki konumunu
incelemek gerekmektedir. Bu tespitin yapılabilmesi amacıyla dosya konusu ilgili ürün
pazarı, Rekabet Kurulunun geçmiş tarihli kararları da göz önüne alındığında “siyah ve
beyaz ürünlerden oluşan (jet yakıtı hariç) akaryakıt ürünleri dağıtımı” pazarı olarak 100
tanımlanmıştır. İlgili coğrafi pazar ise, “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
09-34/796-199
3
Dosyadaki bilgilere göre 2008 yılına ait siyah ve beyaz ürünlerden oluşan (jet yakıtı
hariç) akaryakıt ürünleri dağıtımı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin tahmini
pazar payları dağılımına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:
Tablo 1: Dağıtıcı Satış Payları
Firma Adı
Benzin
Türleri
(ton)
Piyasa
Payı
(%)
Motorin
Türleri
(ton)
Piyasa
Payı
(%)
Fuel
Oil
Türleri
(ton)
Piyasa
Payı
(%)
Genel
Toplam
(ton)
Piyasa
Payı (%)
Petrol Ofisi
Anonim Şirketi 551.413 24,8 3.455.312 28,2 340.166 34,1 4.346.891 28,1
Shell & Turcas
Petrol Anonim
Şirketi
659.689 29,7 2.242.251 18,3 11.208 1,1 2.913.148 18,8
Opet
Petrolcülük
Anonim Şirketi
371.150 16,7 1.918.705 15,6 128.362 12,9 2.418.217 15,6
BP Petrolleri
Anonim Şirketi 325.820 14,7 1.585.754 12,9 170.629 17,1 2.082.203 13,4
Total Oil
Türkiye
Anonim Şirketi
126.318 5,7 690.178 5,6 61.425 6,2 877.921 5,7
Akpet
Akaryakıt
Dağıtım
Anonim Şirketi
43.658 2,0 402.463 3,3 66.282 6,7 512.403 3,3
Altınbaş Petrol
ve Ticaret
Anonim Şirketi
31.453 1,4 344.712 2,8 8.117 0,8 384.282 2,5
Bölünmez
Petrolcülük
Anonim Şirketi
25.210 1,1 198.549 1,6 21.101 2,1 244.860 1,6
Turkuaz Petrol
Ürünleri
Anonim Şirketi
10.467 0,5 152.676 1,2 6.412 0,6 169.555 1,1
Diğer 78.010 3,4 1.274.772 10,5 182.821 18,4 1.526.603 9,9
Genel
Toplam 2.223.188 100 12.265.372 100 996.523 100 15.485.083 100
Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, Shell&Turcas’ın ilgili pazardaki pazar payı
yaklaşık %19’dur. Söz konusu pazarda Petrol Ofisi A.Ş.’nin pazar payı yaklaşık %28
civarında olup, Shell&Turcas’ı sırasıyla %15,6 oranındaki payıyla Opet Petrolcülük
A.Ş. ve %13,4 oranındaki pazar payıyla BP Petrolleri A.Ş. takip etmektedir. İlgili 110
pazarda Shell&Turcas pazar payı itibarıyla ikinci sırada yer almakta ise de, pazarda
çok sayıda dağıtım şirketi faaliyet göstermekte olup, bunlar arasında Shell&Turcas’a
yakın pazar payına sahip olan teşebbüsler de yer almaktadır. Dolayısıyla şikayetçinin
faaliyet gösterdiği pazar bakımından Shell&Turcas’ın hakim durumda olmadığı
değerlendirilmektedir.
Öte yandan Shell&Turcas’ın hakim durumda olduğu bir an için kabul edilse dahi,
şikayete konu olan davranışın objektif haklı gerekçelerinin bulunup bulunmadığının
incelenmesi gerekmektedir. Şikâyet konusu dosya kapsamındaki bilgilerden
Shell&Turcas ve Shell Gaz ile şikâyetçi arasındaki otogaz ve akaryakıt alım, satımına 120
dayalı ilişkinin şikâyetçinin Shell&Turcas’a ve Shell Gaz’a olan borçlarını ödeyememesi
nedeniyle önce peşin ödeme şekline çevrildiği, daha sonra ise akaryakıt ve otogaz
ikmalinin her iki teşebbüs tarafından sona erdirildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla anılan
teşebbüslerin şikâyetçiye yaptığı akaryakıt ve otogaz ikmalini kesmesinin nedeninin
09-34/796-199
4
şikâyetçinin borçları olduğu anlaşılmaktadır. Taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin
26. maddesinde, Berkhanpet’in sözleşmede yer alan hususlardan herhangi birine
uymaması halinde Shell&Turcas’ın mal teslimatını bir süre için durdurmak hakkına
sahip olduğu görülmektedir. Şikâyetçi, dosya kapsamındaki dilekçelerinde de taraflar
arasındaki borç ilişkisini belirterek, söz konusu borcu ödemek için ciddi girişimler içinde
olduklarını ve bu sıkıntıyı aşacak finansal yeterlilikte olduklarını belirtmiştir. Bu 130
kapsamda, taraflar arasındaki dikey ilişkiden doğan hak ve yükümlülüklerin özel hukuk
hükümleri uyarınca adli yargı yoluyla şikâyetçi tarafından açılmış olan tazminat davası
çerçevesinde çözüme kavuşturulması gerekmektedir.
Taraflar arasındaki borç ilişkisi Rekabet Hukuku açısından değerlendirildiğinde,
Shell&Turcas’ın mal ikmalini kesme (mal vermeyi reddetme) eyleminin rasyonel ve
ekonomik gerekçeleri olduğu anlaşılmaktadır. Basiretli bir tacir gibi davranması
beklenen Shell&Turcas’ın alacağını tahsil etmeden şikâyetçiye daha fazla mal ikmali
yapmasının beklenmesinin ekonomik hayatın gerçekleri göz önüne alındığında çok da
rasyonel olmadığı açıkça ortadadır. Ekonomik açıdan rasyonel gerekçelerle mal 140
vermeyi reddetmenin de 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında ihlal olarak
değerlendirilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.
Yukarıda yer verilen gerekçelerle şikâyet konusu eylemin 4054 sayılı Kanun uyarınca
bir ihlal olarak nitelendirilemeyeceği ve bu nedenle Shell&Turcas ve Shell Gaz
hakkında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
150
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca Shell&Turcas Petrol A.Ş. ve
Shell Gaz Ticaret ve San. A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Başkan V.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Mehmet Akif ERSİN
Doç. Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Murat ÇETİNKAYA Reşit GÜRPINAR
Full & Egal Universal Law Academy