Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-88 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 09-34/802-203
Karar Tarihi : 5.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Tuğçe KOYUNCU
C. ŞİKAYET EDEN: Hekimoğlu Petrol Tic. San. A.Ş.
Fevzi Çakmak Mh. Ankara Yolu Üzeri No:182 Karatay/Konya
D. HAKKINDA İLK İNCELEME 20
YAPILAN : Shell&Turcas Petrol A.Ş.
Karamancılar İş Merkezi, Gülbahar Mah. Salih Tozan Sok. No:18
B Blok Esentepe - Şişli 34394 İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.Ş.’nin rekabeti engelleyici
işlemlerinin önlenmesi talebi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; mülkiyeti başvuru sahibi
Hekimoğlu Petrol Tic. San. A.Ş. (Hekimoğlu)’ye ait olan taşınmazın 1.11.1993 tarihli
kira sözleşmesi ile Shell&Turcas A.Ş. (Shell)’ye 20 yıl süreyle kiralandığı, kira 30
sözleşmesi karşılığında Shell ile Hekimoğlu arasında 1.11.1993 tarihli akaryakıt bayiliği
işletme sözleşmesi imzalandığı, söz konusu işletme sözleşmesinin 1997 yılında
karşılıklı olarak feshedildiği ve aradaki bayilik ilişkisinin son bulduğu, ancak Shell’in kira
sözleşmesinin şerhine ilişkin tapudaki kaydı terkin ettirmediği, Shell’in adı geçen
taşınmazı Avcan Gıda ve Petrol Ürünleri Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Avcan Gıda)’ye
kiraladığı ve taraflar arasında işletme sözleşmesi imzalandığı, gerek yasal düzenleme,
gerekse Rekabet Kurulu kararları uyarınca Hekimoğlu ile Shell arasındaki kira
sözleşmesinin 18.9.2010 tarihinde feshedilmiş sayılacağına ilişkin ihtarname
gönderilmesine rağmen Shell tarafından gönderilen cevabi ihtarnamede, kira
sözleşmesinin bitim tarihinin 1.11.2013 olduğunun kendilerine bildirildiği, bu durum 40
karşısında 4054 sayılı Kanunun 4. ve 6. maddelerine aykırı davranan Shell’in rekabeti
engelleyici işlemlerinin önlenmesi için Rekabet Kurumuna başvuru zorunluluğu
doğduğu belirtilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.7.2009 tarih ve 4666 sayı ile giren bildirim
üzerine, yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 24.7.2009 tarih ve 2009-1-88/İİ-09-
İAY sayılı İlk İnceleme Raporu, 28.7.2009 tarih, REK.0.05.00.00-110/144 sayılı
Başkanlık önergesi ile 09-34 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
50
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
09-34/802-203
2
- Taraflar arasındaki işleticilik sözleşmesi ve bununla bağlantılı 1.11.1993 tarihli kira
sözleşmesinden oluşan rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin, 18.9.2010 tarihine
kadar 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
grup muafiyetinden yararlandığına,
- 18.9.2010 tarihinden sonra taraflar arasında mevcut olan dikey ilişkinin her iki tarafın
da rızası olmaksızın herhangi bir sebeple uzatılmaya zorlanması halinde 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edilebileceği hususunun
Shell&Turcas Petrol A.Ş.’ye bildirilmesi gerektiği,
- Bununla birlikte kira şerhinin tapudan terkinine karar verme yetkisinin hukuk 60
mahkemelerinde olduğu, bu hususta da başvuru sahibine bilgi verilmesi gerektiği,
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Yargı kararları, Rekabet Kurulunun 30.10.2008 tarih ve 08-61/997-389 sayılı Total-
Akdağ kararı ve sonrasında almış olduğu 5.3.2009 tarihli 09-09/186-56 sayılı
Polpet-Moil ile 09-09/187-57 sayılı Barbaros-Alpet kararları çerçevesinde, taraflar
arasındaki akaryakıt bayiliğine ilişkin işletme sözleşmesi ile kira sözleşmesinin 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. 70
Rekabet Kurulunun, akaryakıt sektörüne yönelik olarak yapılan önaraştırma
neticesinde aldığı 15.11.2006 tarihli ve 06-84/1059-306 sayılı kararında, Total-Mevlana
kararına atıfla rekabet yasağına ilişkin olarak yapmış olduğu değerlendirmede,
18.9.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve bu tarih itibarıyla kalan süreleri beş yılı
aşan anlaşmaların 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetten yararlanma ve uygulama süresi bulunduğu belirtilmiştir.
Taraflar arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden ilk anlaşma olan kira sözleşmesi,
1.11.1993 tarihli olup, 20 yıl süreyle geçerli olmak üzere akdedilmiştir. Dolayısıyla
taraflar arasındaki dikey ilişki, 18.9.2010 tarihine kadar grup muafiyeti kapsamındadır. 80
Bayilik sözleşmesinin feshedilmiş olması söz konusu dikey ilişkiyi kesintiye
uğratmayacaktır. 18.9.2010 tarihine kadar taraflar müzakere ederek mevcut
sözleşmeleri sonlandırmak suretiyle, beş yılı aşmayacak şekilde yeni bayilik
sözleşmesi ve bu süre ile uyumlu olarak yeni intifa veya kira sözleşmesi
akdedebilecektir. Bu tarihten sonra taraflar arasında akdedilmiş olan işleticilik
sözleşmesi ve onunla bağlantılı kira sözleşmesinden oluşan “rekabet yasağına dayalı
dikey ilişki”nin her iki tarafın da rızası olmaksızın herhangi bir sebeple uzatılmaya
zorlanması halinde, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis
edilebilecektir.
90
Dağıtıcı ile istasyon sahibi arasında hem bayilik hem de kira sözleşmesinin bulunduğu
durumlarda, kira sözleşmesinin muafiyetten yararlanabileceği üst sınır taraflar
arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden ilk anlaşmanın yapıldığı tarihten itibaren beş
yıldır. Dolayısıyla taşınmazın Avcan Gıda’ya kiralanması ve işleticilik sözleşmesi
imzalanması, dikey ilişkinin grup muafiyetinden yararlanma süresi bakımından farklı bir
yoruma gitmeyi gerektirmemektedir. Nitekim Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 38.
paragrafında, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna, “öncelikle ve özellikle”
ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da şahsi haklar
kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması ve bunu
müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da kullanma/yararlanma 100
hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik ilişkisinin kurulması ile
09-34/802-203
3
sınırlıdır.” hükmü yer almaktadır. Bu nedenle, mevcut bayilik sözleşmesinin taraflarında
değişiklik olması halinde geriye kalan kira süresi bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5
(a) maddesinde yer alan istisna hükmünün uygulanması mümkün değildir. Bu
çerçevede, taraflar arasında akdedilmiş olan işleticilik sözleşmesi ve onunla bağlantılı
kira sözleşmesinden oluşan “rekabet yasağına dayalı dikey ilişki”, 18.9.2010 tarihine
kadar grup muafiyeti kapsamındadır.
Rekabet Kurulu, Grup Muafiyeti Tebliğleri ile 4054 sayılı Kanunun 4. maddesinin hangi
şartlara sahip anlaşmalara uygulanmayacağını önceden ilan etmektedir. Dolayısıyla 110
grup muafiyeti Tebliğlerine uygun olarak yapılan anlaşmaların Kurul’a bildirilmesi
gerekmediği gibi bunlarla ilgili olarak Kuruma başvuru yapılması halinde de öncelikle
Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyeti koşullarının geçerli olup olmadığının tespit
edilmesi gerekmektedir. Bu açıdan değerlendirildiğinde, ilgili sözleşmelerin hâlihazırda
grup muafiyeti kapsamında olduğu, dolayısıyla bu aşamada önaraştırma veya
soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
Diğer taraftan, başvuru konusu kira şerhinin terkinine karar verme yetkisi hukuk
mahkemelerinde olduğundan, bu husus Rekabet Kurumunun görev alanı içine
girmemektedir. 120
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Taraflar arasındaki işleticilik sözleşmesi ve bununla bağlantılı 1.11.1993 tarihli kira
sözleşmesinden oluşan rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin, 18.9.2010 tarihine
kadar 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
grup muafiyetinden yararlandığına,
2. 18.9.2010 tarihinden sonra taraflar arasında mevcut olan dikey ilişkinin her iki
tarafın da rızası olmaksızın herhangi bir sebeple uzatılmaya zorlanması halinde
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edileceği hususunun 130
Shell&Turcas Petrol A.Ş.’ye bildirilmesine,
3. Bununla birlikte kira şerhinin tapudan terkinine karar verme yetkisinin hukuk
mahkemelerinde olduğu hususunda başvuru sahibinin bilgilendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy