Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2015-1-41 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 15-32/452-136
Karar Tarihi : 28.07.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN
B. RAPORTÖRLER: Başak ARSLAN, Muhammed Safa UYGUR, Metin DEMİRCİ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Karahallılar Otom. Akaryakıt Day. Tük. Malları San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Tayfun SÜMER
Aydınevler Mah. Sanayi Cad. Saydam Plaza No:19/7 34854
Küçükyalı-Maltepe/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Shell & Turcas Petrol A.Ş.
Karamancılar İş Merkezi Gülbahar Mah. Salih Tozan Sok. No:18
B Blok Esentepe-Şişli/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Shell&Turcas Petrol A.Ş.’nin yapmış olduğu dikey anlaşma ve
çeşitli uygulamalar yolu ile 4054 sayılı Kanun’u ve 2002/2 sayılı Tebliğ’i ihlal ettiği
iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; 12.05.2008 tarihli sözleşmeyle
başvuruya konu akaryakıt istasyonu üzerinde Shell&Turcas Petrol A.Ş. (SHELL) lehine
10 yıl süreli kira hakkı tesis edildiği, maliklerce 2013 yılında SHELL’e dikey ilişkinin
sonlandırılması yönünde ihtarname gönderildiği, ancak SHELL tarafından bu yönde
herhangi bir adım atılmadığı ifade edilerek, SHELL hakkında gerekli işlemlerin yapılması
talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.05.2015 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 15.06.2015 tarihli ve 2015-1-41/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 15.06.2015 tarihli
Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Konuya
ilişkin karar uyarınca düzenlenen 14.07.2015 tarihli ve 2015-1-41/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
SHELL ile Karahallılar Otom. Akaryakıt Day. Tük. Malları San. ve Tic. A.Ş.
(KARAHALLILAR PETROL) arasındaki dikey ilişkinin 13.09.2015 tarihine kadar
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ)
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı,
Dolayısıyla SHELL hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
(4054 sayılı Kanun) 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer olmadığı ve
şikâyetin reddinin gerektiği
ifade edilmiştir.
15-32/452-136
2/5
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Dosya Konusu Dikey Anlaşmaya Yönelik Bulgular
(5) Yapılan başvuruda özetle;
KARAHALLILAR PETROL’ün Paşaalanı Mah. Bandırma Cad. Yeni Sanayi Sitesi,
1.Kapı yanı, No:228/A Balıkesir’de bulunan taşınmazı 11.05.2008 tarihinde malik
Balıkesir Küçük Sanayi Sitesi Yapı Kooperatifi’nden 10 yıl süreyle kiraladığı,
KARAHALLILAR PETROL ile SHELL arasında mezkûr taşınmaz üzerinde kurulu
akaryakıt istasyonunun işletilmesi amacıyla 12.05.2008 tarihli ve 10 yıl süreli alt kira
anlaşması imzalandığı, yine taraflar arasında 21.05.2008 tarihli bir Yatırım protokolü
imzalandığı,
SHELL ile KARAHALLILAR PETROL arasında 06.05.2009 tarihinde imzalanan ek
protokol ile tarafların beş yıllık grup muafiyeti süresi sonunda dikey ilişkinin geçersiz
hale geleceğinin karşılıklı olarak mutabakata bağlandığı, daha sonra tarafların 2010
yılı içerisinde bir başka protokol daha imzaladıkları,
2013 yılında SHELL’e dikey ilişkinin sonlandırılması gerektiği hususunda ihtarname
gönderildiği,
Bunun üzerine, SHELL’in Balıkesir 1.Sulh Hukuk Mahkemesinde alt kira
sözleşmesine dayanarak dava açtığı ve tahliye talep ettiği, Balıkesir 1.Sulh Hukuk
Mahkemesinin 2013/911 E. ve 2013/1215 K. sayılı kararında SHELL lehine karar
vermesi üzerine SHELL’in icra takibine giriştiği,
Öte yandan, İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesinde SHELL tarafından açılan diğer
bir davada mahkemenin 2014/451 E. ve 2014/387 K. sayılı kararında dikey ilişkinin
beş yıl süreli grup muafiyetinden yararlanma süresinin dolduğunu tespit ederek
SHELL’in alacak taleplerini reddettiği,
SHELL’in eylemlerinin rekabet etmeme yükümlülüğünün fiilen uzatılması niteliğinde
olduğu ve rekabet karşıtı etkilere yol açtığı
ifade edilerek, SHELL hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
(6) Anılan başvuruya ilişkin olarak SHELL tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına
01.07.2015 tarihinde giren yazıda ise özetle;
KARAHALLILAR PETROL’ün dosya konusu taşınmazı 11.05.2008 tarihinde malik
Balıkesir Küçük Sanayi Sitesi Yapı Kooperatifi’nden 10 yıl süreyle kiraladığı, daha
sonra KARAHALLILAR PETROL ile SHELL arasında 12.05.2008 tarihinde mezkûr
taşınmaz üzerinde kurulu akaryakıt istasyonunun işletilmesi amacıyla 10 yıl süreli alt
kira sözleşmesinin imzalandığı ve bu sözleşmenin 13.10.2008 tarih ve 11713
yevmiye numarası ile taşınmazın tapu kaydına da şerh edildiği,
KARAHALLILAR PETROL ile SHELL arasındaki bayilik ilişkisinin 01.03.1993
tarihinde başlamakla beraber, taraflar arasında 05.11.2008 tarihinde beş yıllık yeni
bir bayilik sözleşmesi imzalandığı,
Taraflar arasında bahse konu sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun ve ilgili mevzuata
uyumlu hale getirilmesi amacıyla da 13.09.2010 tarihinde bir protokol imzalandığı ve
18.09.2010 tarihinde beş yıl süreli yeni bir bayilik sözleşmesinin imzalandığı,
13.09.2010 tarihli protokol uyarınca özgür iradesi ile KARAHALLILAR PETROL
tarafından 27.12.2010 tarih ve (…..) fatura numarası ile (…..)TL+KDV tutarında
faturanın SHELL’e keşide edildiği, bu durumun her iki tarafın da yeni bir bayilik ilişkisi
kurulması noktasında mutabık olduğunu gösterdiği,
15-32/452-136
3/5
Protokolde taraflar arasındaki ilişkinin 18.09.2015 tarihine kadar devam edeceğinin
açıkça hükme bağlandığı,
Nitekim Rekabet Kurulu kararlarında da uzun süreden beri devam eden dikey
ilişkilerde, taraflar arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden sözleşmelerin, imzalanan
yeni sözleşmeler yoluyla yenilenmesinin yeni bir irade beyanı olarak değerlendirildiği,
SHELL’in, mezkûr taşınmaz üzerinde kurulu akaryakıt istasyonunda 12.05.2018
tarihine kadar geçerli bir kira hakkının mevcut olmasına rağmen rekabet hukuku
kurallarına riayet edebilmek amacıyla alt kira hakkının bayi ile 18.09.2010 tarihinde
imzalanan bayilik sözleşmesinin süresinin bitiş tarihi olan 18.09.2015 tarihine kadar
kısaltılması için ilgili tapu müdürlüğüne başvurduğu, ancak bu başvurunun işlem
sırasında KARAHALILLAR PETROL’ün muvafakatinin olmaması nedeni ile
reddedildiği,
Dolayısıyla tapuya şerhli alt kira sözleşmesinin süresinin tapuda 18.09.2015 tarihine
kadar kısaltılamamış olmasında SHELL’in herhangi bir sorumluluğunun ya da
ihmalinin bulunmadığı,
KARAHALILLAR PETROL’ün 18.09.2010 tarihli bayilik sözleşmesini ve tapuya şerhli
alt kira sözleşmesini hukuka aykırı olarak feshederek Enerji Piyasası Düzenleme
Kurumuna başvurduğu ve SHELL’in kira hakkına sahip olduğu taşınmaz üzerinde
başka bir dağıtım firmasının amblemi altında haksız olarak faaliyet göstermeye
başladığı,
SHELL’in alt kira sözleşmesine dayanarak müdahalenin men’i davası açtığı ve tahliye
talep ettiği, Balıkesir 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2013/911 E. ve 2013/1215 K. sayılı
kararı ile tapuya şerhli kira sözleşmesinin 18.09.2015 tarihine kadar geçerli olarak
devam etmekte olduğu gerekçesi ile akaryakıt istasyonunun SHELL’e teslimine karar
verdiği, söz konusu kararın Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 2014/6304 E. ve 2015/3454
K. sayılı kararı ile onandığı,
Böylelikle taraflar arasındaki ilişkinin 18.09.2010 tarihinde imzalanmış olan bayilik
sözleşmesi ile yenilenmiş olduğunun ve bu çerçevede alt kira sözleşmesinin de
süresinin 18.09.2015 tarihine kadar geçerli olduğunun kesinleşmiş mahkeme kararı
ile sabit hale geldiği
ifade edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
I.2.1. 2002/2 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(7) 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri, anılan Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin çıkarılan Dikey
Anlaşmalara İlişkin Kılavuz ve Kurulumuzun kararlarında ortaya konulan esaslar
uyarınca, akaryakıt sektöründe dağıtım şirketleri ile bayileri arasında düzenlenen ve
bayiye rekabet etmeme yükümlülüğü getiren bayilik sözleşmeleri ile bunlarla bağlantılı
intifa, kira ve benzeri sözleşmelerin, kural olarak beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile
getirilen grup muafiyetinden yararlanma ve uygulanma imkânı bulunmaktadır. Bununla
birlikte, belirli koşulların varlığında, ilgili dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde düzenlenen istisna kapsamında kabul edilmesi
ihtimal dâhilindedir. Ancak bir dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in anılan
maddesinde öngörülen istisna hükmünde kabul edilebilmesi için, dikey anlaşmanın
kurulduğu andan itibaren malik ile işletici arasında herhangi bir hukuki veya iktisadi
bağlantının bulunmaması gerekmektedir.
(8) Bu çerçevede, SHELL ile KARAHALLILAR PETROL arasında kurulan dikey ilişkinin,
kurulduğu tarih itibarıyla söz konusu istasyonda faaliyet gösteren bayi ile malikin ilişkili
olması sebebiyle 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde
15-32/452-136
4/5
öngörülen istisna hükmü kapsamında olmadığı; ayrıca dosya konusu akaryakıt
istasyonunun daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arazi üzerinde
sıfırdan kurulan bir tesis niteliği de taşımaması nedeniyle Kurulumuzun yerleşik
kararlarında ortaya koymuş olduğu koşulları karşılamadığı ve dikey anlaşmaya bireysel
muafiyet de tanınamayacağı değerlendirilmektedir.
(9) Öte yandan daha önceki Kurulumuz kararlarında da yer verildiği üzere1, uzun süreden
beri devam eden dikey ilişkilerde, taraflar arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden
sözleşmelerin, tarafların özgür iradeleriyle imzaladıkları yeni sözleşmeler yoluyla
yenilenmesi yeni bir irade beyanı olarak kabul edilebilmekte ve bu şekilde duruma göre
taraflar arasında yeni bir dikey anlaşmanın yapıldığından bahisle bu durum, grup
muafiyeti kapsamındaki sürelerin hesaplanmasında göz önüne alınmaktadır.
(10) Bu doğrultuda dosya konusu dikey anlaşma incelendiğinde; anlaşma devam ederken
taraflar arasında yeni bir bayilik sözleşmesi imzalanması amacıyla 13.09.2010 tarihli
protokol ile Kurulumuz tarafından akaryakıt sektörüne ilişkin uygulamalarında dikey
anlaşmaların sürelerine yönelik geçiş döneminin sonu olarak belirlenen 18.09.2010
tarihinde yeni bir bayilik sözleşmesi akdedilmiş olduğu dikkate alındığında, yeni bir dikey
anlaşma kurmak yönünde tarafların iradelerinin yenilendiği sonucuna varılmaktadır.
I.2.2. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü Süresinin Başlangıcına Esas Alınacak Tarihe
İlişkin Değerlendirme
(11) Kurulumuzun geçmiş tarihli kararlarında, akaryakıt sektöründeki dikey anlaşmalarda yer
alan rekabet etmeme yükümlülüğü sürelerinin başlangıç tarihine, dikey anlaşmayı teşkil
eden sözleşmelerden ilkinin imzalandığı tarih esas alınmaktadır. Öte yandan, konuyla
ilgili olarak Danıştay 13. Dairesinin 14.04.2015 tarihli ve 2011/688 E., 2015/1456 K. sayılı
ve 14.04.2015 tarihli ve 2011/710 E., 2015/1459 K. sayılı kararlarında farklı bir
değerlendirmeye gidildiği görülmektedir. Mezkûr kararlar incelendiğinde, Danıştay 13.
Dairesince “taraflar arasında henüz bayilik sözleşmesi bulunmamasına karşın salt kira
sözleşmesinin imzalanmış olması veya intifa hakkı tesis edilmesinin (kurulmamış bir
dikey ilişkide rekabet yasağı olamayacağından) muafiyetin başlangıç tarihine esas
alınması”nın hukuka uygun bulunmadığı ve “rekabet etmeme yükümlülüğünün ortaya
çıktığı ilk anlaşmanın gerçekleştiği (yani bayilik sözleşmesinin imzalandığı) andan itibaren
muafiyetin başlatılması gerektiği” görüşünün vurgulandığı anlaşılmaktadır.
(12) Konuya ilişkin Danıştay içtihatları doğrultusunda, akaryakıt sektöründe imzalanan
intifa/kira sözleşmelerinin alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüklerinin fiilen
uzamasına neden olduğu değerlendirilmekle birlikte, rekabet etmeme yükümlülüğü
süresinin başlangıcına esas alınacak tarihe ilişkin farklı bir değerlendirmeye gidilmesi
gerekmektedir. Bu doğrultuda, taraflar arasında henüz mal veya hizmetlerin alımı, satımı
veya yeniden satımı amacıyla yapılan bayilik anlaşmalarından önceki döneme tekabül
eden sürelerin alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü kapsamında
değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmaktadır.
(13) Dosya kapsamında Kurulumuza sunulan bilgi ve belgelerden, tarafların 13.09.2010
tarihinde bayilik ilişkisinin kurulmasını öngören bir protokol imzaladıkları; akabinde
18.09.2010 tarihinde bayilik sözleşmesi imzaladıkları anlaşılmaktadır. Bu hâlde, dikey
anlaşmanın bayilik sözleşmesinin imzalandığı 18.09.2010 tarihinden itibaren beş yıl
süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden yararlandığı
değerlendirilmektedir.
1 Kurulumuzun 08.04.2010 tarihli, 10-29/436-162 sayılı ve 07.10.2010 tarihli, 10-63/1313-491 sayılı
kararları.
15-32/452-136
5/5
J. SONUÇ
(14) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Shell&Turcas Petrol A.Ş. ile Karahallılar Otom. Akaryakıt Day. Tük. Malları San. ve
Tic. A.Ş. arasındaki dikey ilişkinin 18.09.2015 tarihine kadar 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına,
2. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy