Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-65 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-55/832-225
Karar Tarihi : 8.9.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER : Adnan AKGÜN, Ş. Demet KAYA
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : BenQ Corporation
Temsilcisi Av. Mehmet GÜN
Kore Şehitleri Caddesi No:32 Zincirlikuyu 80300 İSTANBUL 20
D. TARAFLAR : - BenQ Corporation
157 Shan-Ying Road, Dueshian Taoyuan 333
Taiwan, R.O.C.
- Siemens AG
Baierbrunner Strasse 23 D- 81379 München, Almanya
E. DOSYA KONUSU: Siemens AG’ye ait Siemens Taşınabilir Cihazlar İşi’nin
BenQ Corporation tarafından devralınması işlemine 4054 sayılı kanun 30
çerçevesinde izin verilmesi talebi
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.8.2005 tarih ve 5556 sayı ile giren
bildirim üzerine eksikliği tespit edilen bilgi ve belgeler başvuru sahibi temsilcilerinden
istenmiş ve 19.8.2005 tarih ve 5850 sayı ile Kuruma intikal eden belgelerle bildirim
tamamlanmıştır. Bildirimin tamamlanması üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 2.9.2005 tarih ve 2005-2-65/Öİ-05-AA sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu, 2.9.2005 tarih ve REK.0.06.00.00-120/105 sayılı
Başkanlık önergesi ile 05-55 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Siemens AG’ye ait Siemens
Taşınabilir Cihazlar İşi’nin BenQ Corporation tarafından devralınması işleminin
tarafların toplam cirosu bakımından 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devir işlemi olduğu, ancak bu
işlem sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum
yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili piyasada
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle ilgili
devralma işlemine izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
05-55/832-225
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Taraflar arasında “Siemens Taşınabilir Cihaz İşinin” devrine ilişkin olarak imzalanan
Sözleşmede devredilecek işin kapsamı “Kısıtlama olmamakla beraber cep telefonları,
veri iletimi cihazları ve ilgili donatılar da dahil olmak fakat Satıcının Rakip Dual Band
Ürünleri ve Telsiz iletişim modülleri hariç olmak üzere Telsiz Standartlarını da
birleştiren mobil cihazların araştırması, geliştirilmesi, üretimi, satışı ve dağıtımını
kapsayan MD (mobil cihazlar) Varlığı Ülkeleri de dahil olmak üzere Satıcının bir kaç
yargı bölgesindeki cep telefonu işi” olarak belirlenmiştir.
60
Günümüzde, cep telefonları her ne kadar birtakım teknolojik ve bireysel ihtiyaç ve
zevklere hitap eden farklı özellikler taşısa ve farklı iletişim standartlarına sahip olsa
da bu farklılıkların hiçbiri cep telefonunun iletişim kurma odaklı işlevinin önüne
geçememekte ve sonucunda da hem tüketici tarafında hem de üretici tarafında cep
telefonu üretim ve satışı piyasasını daha dar piyasalara ayrıştıracak düzeyde önem
taşımamaktadır.
İkinci olarak, cep telefonu üreticilerinin cep telefonu aksesuarları, yedek parçaları ve
hizmetleri üretimini cep telefonu üretimi ile bütünleştirmeleri nedeniyle söz konusu
ürünlerin üretimini ve satışını cep telefonu üretim ve satışı pazarıyla aynı pazarda 70
değerlendirmek mümkündür.
Özgün tasarım imalatı (ÖTİ) faaliyetinde bulunan firmaların bu faaliyetlerine yönelik
müşterilerinin, son kullanıcılar ya da perakendeciler yerine Orijinal ekipman üreticileri
(OEM) kapsamında da nitelendirilebilen ve ÖTİ firmalarından sağladıkları ürünleri
kendi markaları altında katma değerli ya da katma değersiz bir şekilde tekrar satışa
sunan diğer cep telefonu firmaları olması nedeniyle ÖTİ cep telefonu pazarı markalı
cep telefonu üretimi ve satışı pazarının bir üst pazarı olarak değerlendirilmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarları “markalı cep telefonu, 80
aksesuarları, yedek parçaları ve ilintili hizmetlerin üretimi ve satışı pazarı” ve “Özgün
Tasarım İmalatı (ÖTİ) cep telefonları üretim ve satışı pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Söz konusu devralma işleminin tarafları ve rakip firmalar ilgili ürün pazarını oluşturan
ürünlerin üretim ve satışını global olarak gerçekleştirmekte ve pazara giriş çıkış da
önemli bir engelle karşılaşmamaktadırlar; ancak ilgili coğrafi pazarın belirlenmesinde
önem taşıyan homojen rekabet ortamının oluşmasının bağlı olduğu taşıma
maliyetleri, gümrük vergileri veya dağıtım sisteminin etkinliği göz önünde 90
bulundurulduğunda bu faktörlerin tam anlamıyla Türkiye genelinde aynı düzeyde
gerçekleştiği ve sonucunda homojen rekabet koşullarının Türkiye genelinde geçerli
olduğu görülmektedir. Bu nedenle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları”
olarak belirlenmiştir.
05-55/832-225
3
H.2. Taraflar Hakkında Bilgi
H.2.1. BenQ 100
Tayvan Kanunları uyarınca kurulmuş olan BenQ, iletişim ve çoklu ortam (multimedya)
cihazları işinde faaliyet göstermektedir. BenQ’nun faaliyetleri, sergileme ve
görüntüleme, ağ oluşturma ve komünikasyon, dijital medya & bilgisayar ürünleri ve
kayıt işi olmak üzere beş ana grupta toplanmaktadır. Tüm bu iş birimleri, dijital
görüntüleme, tarayıcılar ve klavyeler, cep telefonları (GSM cep telefonları ve CDMA
cep telefonları da dahil olmak üzere), dijital projektörler, kayıt cihazları, kablosuz
teknolojiler ve elektronik parçalarını kapsayan geniş bir ürün yelpazesinden
oluşmaktadır. Cep telefonu üretimi alanında, BenQ, hem BenQ markalı ürünleri
satmakta, hem de diğer cep telefonu üreticilerine ÖTİ hizmeti sağlamaktadır. BenQ
hiçbir hissedarı tarafından kontrol edilmemektedir. Hissedarlık yapısı aşağıdaki 110
tabloda yer almaktadır.
Tablo1: BenQ’nun 2005 yılı itibarıyla hissedarlık yapısı
Yerleşik Kişiler %54
Diğer yerleşik Kuruluşlar %20
Yabancı Kuruluşlar ve Kişiler %18
Devlet Kurumları %5
Yerleşik finansal kurumlar %3
Toplam %100
BenQ Türkiye’deki satış faaliyetlerini, Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışında kurulmuş
bulunan ve satış, AR&GE ve lojistik sahasında kendine bağlı şirketi olan BenQ (M.E
“Middle East”) FZE aracılığıyla yürütmektedir. BenQ’nun ayrıca Türkiye’de, kendisine
bağlı bulunan ve 9.4.2004 tarihinde kurulmuş olan bir irtibat bürosu bulunmaktadır.
İrtibat bürosu Türkiye’de satış işlemi gerçekleştirmemekte yalnızca Türkiye’de satış
yapılan şirketler ile BenQ (M.E) FZE arasında aracılık faaliyeti göstermekte ve 120
Türkiye’ye yapılan satışlar sadece BenQ (M.E) FZE defterleri üzerinden
faturalandırılmaktadır.
BenQ’nun 2004 yılı itibarıyla Türkiye’de taşınabilir cep telefonlarının, telefon
aksesuarları satışından ve ilgili hizmetlerden elde ettiği ciro (…………………) TL’dir.
İlgili teşebbüsün 2004 yılında Taşınabilir cep telefonlarının satışında sahip olduğu
pazar payı %(…)’den küçük olmakla birlikte aksesuarlar ya da ilgili hizmetlerden elde
ettiği pazar payı ise 2004 yılında elde ettikleri (………………) TL tutarındaki satış
nedeniyle (…)’a çok yakın olarak gerçekleşmiştir. BenQ, ÖTİ’den Türkiye’de etkin bir
faaliyeti bulunmaması nedeniyle pazar payı elde etmemiştir. 130
H.2.2 Siemens
Berlin ve Münih, Almanya merkezli bir şirket olan Siemens halihazırda dünyanın
önde gelen elektronik şirketlerinden biridir. Siemens’in faaliyet alanları; bilgi ve
iletişim, otomasyon ve kontrol, elektrik, nakliye, medikal ve aydınlatma olarak altı ana
başlık altında toplanabilir. Finansman ve emlak gibi diğer faaliyetleri bulunan
Siemens’in BSH Bosh und Siemens Hausgerate GmbH ve Fujitsu Siemens
Computers (Holding) BV gibi bağlı şirketleri de bulunmaktadır.
140
Siemens’in İletişim bölümünde bir grup olarak yer alan Siemens Taşınabilir Cihazlar
İşi hücresel iletişim teknolojisi donanımlı mobil cihazların araştırma, geliştirme, üretim
ve satışı alanlarını kapsamakta ve genel olarak cep telefonları, cep telefonu
05-55/832-225
4
aksesuarları, yedek parçalar üretimi ve satışı ile ve ilintili hizmetler faaliyet konusunu
oluşturmaktadır.
Bildirim konusu devralma işleminin hisse devri kısmını oluşturan şirketlerden biri olan
Product Visionaires Firması ise Siemens’in bir yan kuruluşu niteliğinde olup Siemens
Taşınabilir Cihazlar İşine ilişkin portföy planlaması sürecinin bir parçasını
oluşturmakta, cep telefonu endüstrisinde yeni akımları araştırmakta ve ürün fikir ve 150
konseptleri geliştirmektedir. Product Visionaries’in herhangi bir yan kuruluşu
bulunmamaktadır.
Bağımsız bir şirket olarak 1998 de kurulan “Symbian” cep telefonları için ileri
düzeyde açık, standart yazılım teknolojileri geliştiren ve sunan bir yazılım firmasıdır.
Halihazırdaki sahipleri Nokia, Sony Ericsson, Ericsson, Samsung, Panasonic ve
%8,4’lük payla Siemens’tir.
Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens Türkiye) ise hisselerinin %99.8’ine sahip
bulunan Siemens’in Türkiye’deki yan kuruluşudur. Söz konusu kuruluş, bilgi ve 160
iletişim, otomasyon ve kontrol, enerji, ulaşım, medikal ve aydınlatma gibi Siemens’in
iş sahalarında faaliyet göstermektedir. Söz konusu devralma sonucunda, Siemens
Türkiye’nin Siemens Taşınabilir Cihazlara ilişkin malvarlıkları BenQ’ya
devredilecektir.
Siemens Türkiye’nin Siemens Taşınabilir Cihaz İşi kapsamında 2004 yılı itibarıyla
Türkiye’de (…………………) TL elde etmiştir. Taşınabilir telefonların üretim ve
satışında pazar payı ise %(…) olarak gerçekleşmiştir.
Siemens Türkiye’nin, Türkiye’de ÖTİ alanında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. 170
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. 1997/1 sayılı Tebliğ Kapsamında Yapılan Değerlendirme
Dosya konusu devir işlemi temel olarak Siemens Taşınabilir Cihazlar İşi’ne ilişkin
Merkezi MD ve Yerel MD Varlıkları’nın devri olmak üzere iki aşamalı tasarlanmış olup
Merkezi MD Varlıkları birtakım Siemens Hisseleri ve çeşitli fikri ve sınai mülkiyet
haklarının devrini, yerel MD Varlıkları ise ülkemiz açısından ofis demirbaşları satış ile
ilgili varlıklar ve yine bu iş ile ilgili çeşitli alacak ve borçları kapsamaktadır. Dosya
konusu işlem, malvarlığı devri sonucunda BenQ, Siemens Taşınabilir Cihaz İşi’ni tek
başına kontrol eder hale geleceğinden ilgili işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. 180
maddesinin (b) bendi kapsamında bir devralma işlemidir.
Teşebbüslerin 2004 yılı cirolarının toplamının Türk Lirası Karşılığı1
(……………………) TL’dir. Diğer taraftan, Türkiye sınırları içersinde BenQ’nun pazar
payı %5’in altında, Siemens’in pazar payı ise %(…) olarak gerçekleşmiştir.
Bu bilgiler ışığında tarafların toplam cirolarının 1997/1 sayılı tebliğin 4. maddesinde
öngörülen ciro eşiğini aştığı tespit edildiğinden, söz konusu devralma işlemi anılan
tebliğ uyarınca Rekabet Kurulu’ndan izin almak üzere bildirilmesi gerekli bir devralma
işlemidir. 190
1 İlgili devralma işleminin taraflarının ayrı ayrı ve toplam cirolarının hesaplanmasında esas alınan döviz
Kuru 31 Aralık itibarıyla geçerli olan Merkez Bankası Efektif Döviz Alış fiyatıdır.
05-55/832-225
5
4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrasında, bir veya birden fazla
teşebbüsün hakim durum yaratmaya ya da hakim durumlarını güçlendirmeye yönelik
olarak piyasadaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde
birleşmeleri veya bu sonucu doğuracak şekilde bir teşebbüsün başka bir teşebbüsü
devralması hukuka aykırı bulunmuş ve yasaklanmıştır.
Ülkemizde Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Telekomünikasyon Kurumu’ndan gerekli
izinleri almak kaydı ile her marka cep telefonunu ithal etmek ve üretmek mümkün
bulunmaktadır. Bu çerçevede çeşitli ülkelerde imal edilen ürünler, direkt imalatçı 200
firmaların temsilcilikleri veya yetkili distribütörleri kanalıyla Türkiye’de satışa arz
edilmektedir.
Bunun yanı sıra, ülkemizde yerli üretim yapan Aselsan ve Raks gibi diğer firmalar da
mevcut olduğu gibi Arçelik gibi firmalar da fason üretim yoluyla cep telefonu üretim ve
satış faaliyetlerini sürdürebilmektedirler. Bu bağlamda her marka cep telefonu cihazı
ithalat, yerli üretim ya da fason üretim yoluyla piyasada yer alabildiğinden ve Sanayi
ve Ticaret Bakanlığı ve Telekomünikasyon Kurumu tarafından belirlenen teknik ve
ticari standartların karşılanması dışında herhangi bir pazara giriş engeli bulunmaması
nedeniyle pazarda serbest rekabet şartları mevcut bulunmaktadır. 210
Yukarıdakilere ek olarak pazarın rekabetçi yapısı üzerinde etkide bulunan diğer bir
husus da söz konusu pazarın teknoloji yoğun bir pazar olmasıdır. Telekom
sektöründe yaşanan hızlı teknolojik gelişme cep telefonu cihaz piyasasını da
doğrudan etkilemektedir. Yakın zamana kadar sadece ses ve mesaj iletiminde
kullanılan cep telefonları artık internet erişiminin de dahil olduğu pek çok fonksiyona
sahiptir. Bu nedenle markalar arası rekabet yoğun olduğu kadar, marka içi rekabet de
yoğundur. Yeni teknolojiler ile fonksiyonu artan ürün modellerinin pazara arz edilmesi
fiyata da yansımakta, geliştirilen fonksiyonları taşımayan ürünlerin fiyatlarında büyük
oranda düşüş gözlenmektedir. 220
Aşağıdaki tabloda ise Siemens ve BenQ’da dahil olmak üzere pazarda faaliyet
gösteren en büyük altı firmanın pazar payı bilgilerine yer verilmektedir. Görüldüğü
üzere ülkemize özgü olarak Nokia markası %(…)’lük pazar payı ile pazar liderliğini
elinde bulundurmakta iken Siemens %(…) lık pazar payı ile ikinci sırada yer
almaktadır.
Tablo 2: 2004 Yılı Türkiye Pazar Payları
Taşınabilir Telefonların Üretim ve Satışı (%)
BenQ (….)
Simens Taşınabilir Araç İşletmesi (….)
Nokia (….)
Motorola (….)
Samsung (….)
Sony Ericsson (….)
Yukarıdaki tabloya göre, söz konusu devralma işlemi sonrasında BenQ’nun düşük 230
pazar payına bağlı olarak pazardaki yoğunlaşma seviyesi de düşük seviyelerde
olacaktır.
Sonuç olarak, pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazardaki konumları, ilgili ürün
pazarına giriş önünde engellerinin olmaması ya da bu engellerin çok sınırlı olması,
ilgili ürün pazarının teknoloji yoğun ve dinamik bir pazar olması, alternatif yerel üretim
05-55/832-225
6
ve satış firmalarının varlığı, BenQ’nun halihazırda Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içersinde pazar payının çok düşük olması hususları göz önünde bulundurulduğunda
devir işlemi ile birlikte yaşanacak yoğunlaşmanın herhangi bir şekilde hakim durum
yaratmayacağı ya da mevcut bir hakim durumu güçlendirmeyeceği görülmektedir. 240
H.3.2. Sözleşmede Yer Alan Rekabet Etmeme Yükümlülüğü Açısından
Değerlendirme
Devir Sözleşmesinin Rekabet Etmeme hükümlerini belirleyen 17.3. maddesinin (a)
bendinde aşağıdaki hükümlere yer verilmektedir;
“a) Avrupa Birliğinin herhangi üye devleti için Kapanış tarihinden sonraki 3 yıl için
herhangi başka bir devlet için kapanıştan sonraki 5 yıllık bir süre için Satıcı kendi
iştiraklerinin doğrudan ya da dolaylı olarak (i) Rekabet eden ürünleri üretmesi ya da
satmasına ya da (ii) Rekabet eden ürünleri üreten ya da satan herhangi bir kişiye işini 250
yürütmesi ile ilgili herhangi bir ilgi duymayacaktır. Satıcının mali yatırım amaçları için
elde tutulan herhangi bir menkul değere sahip olması Satıcıya doğrudan ya da
dolaylı olarak yönetim fonksiyonları veya rekabet eden firmaya karşı maddi bir
etkileme sağlamadan bu 17.3 (a) bölümünde bir ihlal teşkil etmeyecektir. Taraflar Bu
17.3. Bölümünde içerilen rekabet etmeme mukavelesinin, (SSMC ya da uygunsa
PRC NewCo tarafından yürütülen) mobil cihaz işlerine şu anda ya da gelecekte,
Satıcının söz konusu alandaki çıkarlarına bakılmaksızın uygulanmayacağını kabul
ederler.
b) Kapanış’tan sonraki iki yıllık süre için Satıcı iştiraklerinin ses özellikleri için
Kablosuz Standartlar kullanan Dual Mod Ürünlerini (diğer Kurumsal Ürünlerinden 260
farklı olarak) doğrudan veya dolaylı olarak üretilmemesini ya da satılmamasını
sağlayacaktır.”
Yukarıda yer verilen Sözleşme hükmünün Avrupa Birliği üye devletleri için 3 yıl bu
ülkeler dışında kalan ve ülkemizin de içinde yer aldığı diğer ülkeler açısından 5 yıl
rekabet etmeme yükümlülüğü öngörmesinin ticari ve ekonomik gerekçeleri hakkında
taraf temsilcisinden bilgi talep edilmiş ve konuya ilişkin şu açıklama getirilmiştir:
“Avrupa Birliği’nin tek ekonomik Pazar olması ve ekonominin öngörülemez
gelişmelerden az etkileniyor olması, pazarda faaliyet gösteren firmaların ekonomik
kalkınma planlarını sağlıklı bir biçimde yaparak gelecek yatırım planlarını 270
yapabilmelerini ve kar hedeflerine ulaşabilmelerini sağlamakta ve böylelikle
yatırımların ayakta kalarak, teşebbüslerin pazarda rekabet edebilmesine imkan
vermektedir. Kaldı ki, Avrupa Birliği mevzuatı, ekonomik gerçekleri açısından, rekabet
etmeme yükümlülüğünün ancak 3 yıl ile sınırlandırılmasına izin vermektedir.
Taraflar arasında Avrupa Birliği dışında yapılan devir işlemi sonucunda, rekabet
etmeme yasağının 5 yıl olarak öngörülmesi, yukarıda bahsedilen güvencenin diğer
ülkelerde bu rahatlıkta öngörülemiyor olmasından da kaynaklanmaktadır. Özellikle,
Türkiye gibi değişken ekonomiye sahip olan bir pazarda yatırım yapmak isteyen
yabancı bir yatırımcının, gelecekte, pazarda rekabet gücünün bulunması için bu süre
gereklidir.” 280
Birleşme ve devralmalarla birlikte taraflara getirilen rekabet etme yasakları, üçüncü
kişi ya da teşebbüslerin ekonomik davranışlarını etkileyecek herhangi bir kısıtlama
içermeme, yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve yoğunlaşmanın uygulanmasına yardımcı
olacak nitelikte olma, kısıtlamanın kapsamının, süresinin, coğrafi uygulama alanının
işlemin yürütülmesinde gerekli olandan fazla sınırlanmama (Orantılılık ilkesi
çerçevesinde olma) gibi kriterleri karşılaması halinde yan sınırlama, karşılamaması
05-55/832-225
7
ve sözleşmeden ayrılabilir nitelikte olması halinde 4. madde kapsamında sınırlama
olarak değerlendirilmektedirler.
290
Yapılan incelemelerde devir işlemi ile birlikte getirilen yan sınırlamaların yalnızca
işlemin taraflara getirilen yükümlülükleri kapsadığı, bu sınırlamaların işlem ile
doğrudan ilgili olduğu ve getirilen süre kısıdının başvuru konusu işlem dahilinde
makul bir süre olduğu görülmüştür.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ kapsamında izne tabi bir devir işlemi olduğu, ancak işlem sonucunda 4054 300
sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasın veya
mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirime konu
işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy