Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-4-104
Karar Sayısı : 04-60/865-204
Karar Tarihi : 20.9.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, 10
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER : Kemal Tahir SU, Hatice AKKAYA
C. ŞİKAYET EDEN : HSBC Bank A.Ş.
Ayazağa Mh. Ahi Evran Cd. Dereboyu Sk.
34398 Maslak/İstanbul
D. ŞİKAYET EDİLEN : - Akbank T.A.Ş.
Sabancı Center 34330 4. Levent/İstanbul
- Finansbank A.Ş. 20
Büyükdere Cd. No:129 80300 Gayrettepe/İstanbul
- T.Garanti Bankası A.Ş.
Nispetiye Mah. Aytar Cd. No:2 34340 Beşiktaş/İstanbul
- Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
Yapı Kredi Plaza D Blok 34330 Levent/İstanbul
- T. İş Bankası A.Ş.
İş Kuleleri 34330 Levent/İstanbul
- T. Dış Ticaret Bankası A.Ş.
Yıldız Posta Cd. No:4 34353 Gayrettepe/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Şikayet edilen bankaların bazı perakendeciler ve servis 30
sağlayıcıları ile sadece bu bankalara ait kredi kartlarına taksit ve ödüllü işlem
uygulanması için münhasır anlaşmaları bulunduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, bazı bankaların çeşitli perakendeciler
ve servis sağlayıcıları ile sözlü veya yazılı olarak sadece bu bankalara ait kredi
kartlarına taksit ve ödüllü işlem yapılabilmesi için münhasır anlaşmaları olduğunun
düşünüldüğü; şikayetçiye ait kredi kartlarının da taksitli ve ödüllü olarak
kullanılabilmesine ilişkin taleplere, bu işyerleri tarafından, bankalar ile münhasır
çalışma içinde oldukları yönünde cevap verildiği ifade edilmektedir. Dilekçede,
Akbank T.A.Ş. (Akbank)’nin Carrefour, BP, Varan Otobüs ve McDonald’s ile;
Finansbank A.Ş. (Finansbank)’nin Marks&Spencer ve Gima ile; T.Garanti Bankası 40
A.Ş. (Garanti)’nin Tansaş, YKM, YKM Turizm ve Shell ile; Yapı Kredi Bankası A.Ş.
(Yapı Kredi)’nin Total, Elf, Yimpaş, Praktiker ve Real ile; T. İş Bankası A.Ş. (İş
04-60/865-204
2
Bankası)’nin ve T. Dış Ticaret Bankası A.Ş. (Dışbank)’nin Petrol Ofisi A.Ş. ile
münhasırlık anlaşmalarının bulunduğu kanaatine varıldığı belirtilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.6.2004 tarih, 3239 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 13.9.2004 tarih, 2004-4-104/İİ-04-KTS sayılı İlk
İnceleme Raporu, 16.9.2004 tarih, REK.0.08.00.00/211 sayılı Başkanlık önergesi ile
20.9.2004 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da, iddia konusu uygulamaların üye
işyerleri ile bankaların aynı ekonomik bütünlük içinde yer almalarından veya üye 50
işyerlerinin tek banka ile çalışma yönündeki tercihlerinden kaynaklanması ve üye
işyeri sözleşmelerinde rekabet etmeme yükümlülüğüne (münhasırlık) ilişkin
hükümlere rastlanmaması nedenleriyle şikayet konusu ile ilgili olarak önaraştırma
açılmasına veya soruşturma yapılmasına gerek bulunmadığı ifadelerine yer
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı: Şikayet konusu çerçevesinde ilgili ürün pazarı, tüketici
finansmanı kuruluşları ve bankalar tarafından pazarlanan “ileriki bir tarihte ödeme ya
da taksitle alışveriş ve tüketici finansmanı olanağı sağlayan ve belirli işyerlerinde 60
geçerli olan tüketici finansmanına yönelik kredi kartı pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar: Şikayet konusu çerçevesinde ilgili coğrafi pazar, "Türkiye
Cumhuriyeti Sınırları" olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Mevcut başvuru kapsamında, Akbank, Yapı Kredi, Garanti, İş Bankası, Dışbank ve
Finansbank’ın belirli üye işyerleri ile münhasır çalıştıkları iddia edildiğinden şikayet
konusu banka-üye işyeri ilişkileri ayrı ayrı değerlendirilmiştir.
I.2.1. Akbank T.A.Ş.: Şikayet dilekçesinde Akbank’ın CarrefourSa A.Ş.
(CarrefourSa), BP Petrolleri A.Ş. (BP), Varan Turizm Seyahat T.A.Ş. (Varan Turizm)
ve Mc Donalds Restaurantları A.Ş. (Mc Donalds) ile münhasır çalıştığı iddia 70
edilmiştir. Akbank, Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. (Sabancı Holding) bünyesinde
yer alan bir teşebbüstür. Şikayete konu üye işyerlerinden CarrefourSa, 1996 yılında
Fransız hipermarket zinciri Carrefour ile Sabancı Holding ortaklığında kurulmuştur.
Dolayısıyla CarrefourSa mağazalarında yalnızca Axess Card’ın geçerli olması
uygulamasının, üye işyeri sözleşmelerinde yer alan münhasırlığa ilişkin hükümden
değil, iki teşebbüsün aynı ekonomik bütünlük içinde yer almalarından kaynaklandığı
anlaşılmıştır.
Rekabet Kurulu’nun 19.3.2004 tarih ve 04-21/228-M sayılı kararı gereğince kredi
kartları pazarına yönelik olarak yapılan sektör araştırması sırasında BP Yönetim
Kurulu üyesi Bülent KENCEBAY, kart yaygınlığı, bankanın şirket markasına yapacağı 80
reklam katkısı, ödeme günü süreleri, üye işyeri komisyonu, ödül uygulamasındaki
banka katkısı gibi unsurlar nedeniyle Akbank’la çalışmaya karar verdiklerini;
bayilerine de Akbank’ı tavsiye ettiklerini; ancak birçok bayinin Akbank dışındaki
bankalarla da üye işyeri sözleşmesi olduğunu ifade etmiştir. Akbank yetkilileri ise BP
istasyonlarında tüm kartların kabul edildiğini, ödül/puan uygulamasının yalnızca
Axess kredi kartlarına uygulandığını, bu durumun BP’nin kendi tercihi olduğunu ve
04-60/865-204
3
BP’yi kısıtlayan bir sözleşme hükmü bulunmadığını ifade etmişlerdir. Ayrıca sektör
araştırması sırasında edinilen Ak Ödeme Sistemleri A.Ş. ile BP arasında akdedilen
Axess Kredi Kartı Programı Üye İşyeri Sözleşmesinde rekabeti kısıtlayıcı bir hüküm
bulunmamaktadır. 90
Öte yandan, görevli raportörlerin talebi üzerine taraflarca gönderilen, Akbank’ın
Varan Turizm ile imzaladığı protokol, Varan Konaklama Tesisleri A.Ş. ile imzaladığı
üye işyeri sözleşmesi ve Mc Donalds ile imzaladığı üye işyeri sözleşmesi, 16.7.2004
tarih ve 3931 sayı ile; Varan Turizm ile imzaladığı üye işyeri sözleşmesi, 6.8.2004
tarih ve 4368 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Bu sözleşmelerde ve protokolde
rekabeti kısıtlayıcı bir hüküm bulunmamaktadır.
I.2.2. Finansbank A.Ş.: Şikayet dilekçesinde Finansbank’ın Marka Mağazacılık A.Ş.
(Marks&Spencer) ve Gima Gıda ve İhtiyaç Maddeleri T.A.Ş. (Gima) ile münhasır
çalıştığı iddia edilmiştir. Finansbank, Fiba Şirketler Grubuna bağlı bir bankadır. 1956
yılında bir kamu iktisadi teşekkülü olarak kurulan Gima’nın çoğunluk hisseleri ve 100
yönetimi, 1996 yılında Fiba Şirketler Grubu'na geçmiştir; Finansbank, Gima
hisselerinin %24.17’sine sahiptir. Ayrıca, Marks&Spencer Plc. İngiltere'den
franchising haklarını satın alan Fiba Şirketler Grubu, 1999 yılında Marka Mağazacılık
A.Ş.’yi kurmuştur. Dolayısıyla Gima ve Marks&Spencer mağazalarında yalnızca Card
Finans’ın geçerli olması uygulaması, üye işyeri sözleşmelerinde yer alan
münhasırlığa ilişkin hükümden değil, söz konusu teşebbüslerin banka ile aynı
ekonomik bütünlük içinde yer almalarından kaynaklanmaktadır.
I.2.3. T. Garanti Bankası A.Ş.: Şikayet dilekçesinde Garanti Bankası’nın TANSAŞ
Perakende Mağazacılık Ticaret A.Ş. (Tansaş), Yeni Karamürsel Giyim ve İhtiyaç
Malzemeleri (YKM), Yeni Karamürsel Turizm Ltd. Şti. (YKM Turizm) ve The Shell 110
Company of Turkey Ltd. (Shell) ile münhasır çalıştığı iddia edilmiştir.
1973 yılında İzmir'de kurulan Tansaş’ın İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne ait olan
hisselerinin %32.98'i, 1996 yılında halka arz edilmiştir. 1999 yılında Tansaş
hisselerinin %24.1’i Garanti Bankası, %20.4’ü Doğuş Holding A.Ş. tarafından
devralınmıştır. Bu çerçevede Tansaş mağazalarında yalnızca Bonus Card’ın taksit ve
ödül uygulaması sağlamasının, üye işyeri sözleşmelerinde yer alan münhasırlığa
ilişkin hükümden değil; iki teşebbüsün aynı ekonomik bütünlük içinde olmalarından
kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Garanti Bankası ile YKM arasındaki üye işyeri ilişkisi ile ilgili olarak yapılan
Önaraştırma sonucunda, Rekabet Kurulu’nun 22.7.2004 tarih ve 04-48/631-157 sayılı 120
kararı ile, YKM ve Garanti Bankası arasında imzalanan “Ortak Kart Düzenleme
Sözleşmesi”ne ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar
verilmiştir. Garanti Bankası tarafından gönderilen ve 10.9.2004 tarih, 4996 sayı ile
Kurum kayıtlarına intikal eden konuya ilişkin yazıda, 4.8.1999 tarihinde YKM ile
imzalanan Ortak Kart Düzenleme Sözleşmesi’nin “Rekabet Etmeme” başlıklı XI.
maddesinin taraflar arasında imzalanan 1.9.2004 tarihli Düzeltme Sözleşmesi ile iptal
edildiği ve YKM’nin İş Bankası ile sözleşme imzaladığı bildirilmiştir.
Garanti Bankası hakkında yürütülen Önaraştırma sırasında Shell ile 10.10.2000
tarihinde 2 yıl süreli olarak imzalanan “Bonus Kredi Kartı Programı ve Shop&Miles
Kredi Kartı Programı Sözleşmesi” ve 2002 tarihli “Shop&Miles Kredi Kartı Programı 130
Sözleşmesi” ile “Bonus Kredi Kartı Programı Sözleşmesi” temin edilmiştir. 10.10.2000
tarihli Program Sözleşmesinin Rekabet Etmeme başlıklı XII. maddesinde,
04-60/865-204
4
“Şirket, bu Sözleşme süresince, BANKA veya BANKA’nın yetkilendireceği bir tüzel
kişilik dışında bir üçüncü gerçek/tüzel kişiliğin, ŞIRKET logosunu kullanmak suretiyle
İSTASYON’larda alışveriş yapılmasına olanak tanıyan kart çıkarmasına ve kart yolu
ile taksitli ödeme veya hediye/ödül programları uygulamasına izin vermeyecektir.
..BANKA, işbu Sözleşme’nin süresi boyunca bir başka akaryakıt, otogaz ve madeni
yağ dağıtım şirketini her iki kredi kartı programına da dahil etmeyecektir.”
hükümleri yer almaktadır. 140
Ancak SHELL tarafından Garanti Bankası'na gönderilen 6.9.2002 tarihli ihtarname
ile, sözleşmenin 10.10.2002 tarihi itibarıyla feshedildiği tespit edilmiştir. Garanti
tarafından taslak olarak hazırlanan 2002 tarihli sözleşmeler incelenmiş ve bu
sözleşmelerde rekabeti kısıtlayıcı bir hükme rastlanmamıştır.
I.2.4. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.: Şikayet dilekçesinde Yapı Kredi Bankası’nın Total
Oil Türkiye A.Ş., Elf (2002 yılında Total ile Total Oil Türkiye A.Ş. unvanı altında
birleşti), Yimpaş Yozgat ihtiyaç Maddeleri Pazarlama ve Ticaret A.Ş. (Yimpaş),
Praktiker Yapı Marketleri A.Ş. ve Real Hipermarketler Zinciri A.Ş. (Real) ile münhasır
çalıştığı iddia edilmiştir. Real mağazalarında World Card’ın yanısıra İş Bankası
Maximum Card’a; Yimpaş mağazalarında World Card, Bonus Card ve Asya Finans 150
kredi kartına taksit/puan uygulaması yapıldığından, Yapı Kredi ile Real ve Yimpaş
arasında münhasır bir ilişki bulunmadığı anlaşılmıştır.
Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin Yimpaş, Total Oil ve Praktiker ile imzaladığı, Kurum
kayıtlarına 29.7.2004 tarih ve 4195 sayı ile intikal eden üye işyeri sözleşmelerinde
rekabeti kısıtlayıcı herhangi bir hükme rastlanmamıştır. Bu çerçevede Total ve Elf’te
taksit/ödül uygulamasında yalnızca World Card’ın geçerli olmasının, sözleşmeden
kaynaklanmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca sektör araştırması döneminde raportörlerin
görüştüğü yetkililerin, “akaryakıt istasyonlarının genel olarak tek kartla çalışmayı
tercih etmelerinin benzin istasyonlarında kar marjlarının düşük olmasından ve tek
kartla müşteri sadakati sağlamaya çalışmalarından kaynaklandığı” şeklindeki ifadeleri 160
de bu uygulamanın nedenlerini açıklayıcı niteliktedir.
I.2.5. T. İş Bankası A.Ş. ve T. Dış Ticaret Bankası A.Ş.: Şikayet dilekçesinde İş
Bankası’nın ve Dışbank’ın Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile münhasır çalıştığı iddia
edilmiştir.
POAŞ’ın %47.42’lik hissesi, Dışbank’ın ana sermayedarı olan Doğan Şirketler
Grubu’na; %39.33’lük hissesi ise İş Bankası’na aittir. Dolayısıyla POAŞ’ın ortağı olan
bankalarla çalışmasının üye işyeri sözleşmesinde yer alan sınırlayıcı bir hükümden
kaynaklanmadığı anlaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; şikayet dilekçesinde yer 170
alan iddia konusu uygulamalara ilişkin olarak, bu uygulamaların üye işyerleri ile
bankaların aynı ekonomik bütünlük içinde yer almalarından veya üye işyerlerinin tek
banka ile çalışma yönündeki tercihlerinden kaynaklandığına, iddia konusu üye işyeri
sözleşmelerinde rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükümlere rastlanmadığına;
04-60/865-204
5
dolayısıyla şikayet konusu ile ilgili olarak önaraştırma yapılmasına veya soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy