Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-8 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-27/382-137
Karar Tarihi : 31.3.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Hüseyin ORMAN, Nimet ALACAPUNAR
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Tüketici Diyalog Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Öner Y.
ILGAZ
Gümüşsuyu Mahallesi Kutlu Sokak 57(43) D:2
Gümüşsuyu-Beyoğlu/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Phonak Duyu Sistemleri İth. İhr. Tic. Paz. Ltd. Şti. 20
Cumhuriyet Caddesi No 54 /14 Harbiye/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: İşitme cihazları alanında faaliyet gösteren Phonak Duyu
Sistemleri İth. İhr. Tic. Paz. Ltd. Şti.’nin fiyatları tüketici aleyhine
yükseltebilecek nitelikte bir firma olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Öner Y. ILGAZ tarafından gönderilen şikâyet dilekçesinde
özetle;
- 2008 yılında İstanbul’da İsviçre menşeli Sonova Holding AG ve Hayri
Bulman ortaklığında Phonak İşitme Cihazları Paz. ve Tic. A.Ş. (Phonak
İşitme Cihazları)’nin kurulduğunu, bu firmanın işitme cihazlarını ithal 30
ederek Türkiye’de bayileri vasıtasıyla satacağını, işitme cihazlarının
üreticisinin ise kurulan şirkette %60 oranında A grubu hisse sahibi olan
Sonova Holding AG’nin olduğunu,
- Ancak 2009 yılı sonunda Phonak AG ve Phonak Hearing Systems AG
tarafından Phonak Duyu Sistemleri İth. İhr. Tic. Paz. Ltd. Şti. (Phonak
Duyu Sistemleri) adında, 5.000 TL sermayeli ve faaliyet alanı Phonak
İşitme Cihazları’na benzer olan yeni bir şirket kurulduğunu,
- Türk ortaklı bir şirket varken aynı alanda tamamen yabancı ortaklı bir
şirket kurulmasının düşündürücü olduğunu,
- Almanya’da Phonak GmbH adlı şirketin fiyatları yüksek tutmak amacıyla 40
bayisi üzerinde baskı yaratmaktan dolayı Ekim 2009’da Alman Rekabet
Otoritesinden 4,2 milyon Avro tutarında ceza aldığını belirterek,
- Bu nedenle Phonak Duyu Sistemleri’nin de Türkiye’de fiyatları tüketici
aleyhine yükseltebilecek nitelikte bir firma olduğunu
iddia etmiş, bahse konu kuruluş hakkında gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.01.2010 tarih ve 58 sayı ile giren
şikayet üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 15.1.2010 tarih, 2010-2-50
8/İİ-10-NA sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 28.1.2010 tarih ve 10-10
sayılı toplantısında görüşülmüş ve 10-10/119-M sayılı karar ile Phonak Duyu
Sistemleri hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan inceleme
sonucunda hazırlanan 16.03.2010 tarih ve 2010-2-8/ÖA-10-HO sayılı Önaraştırma
Raporu, 19.3.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/137 sayılı Başkanlık Önergesi ile
10-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Phonak Duyu Sistemleri
hakkında, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. 60
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Taraf: Phonak Duyu Sistemleri
Dosya konusu önaraştırmada, işitme cihazı sektöründe faaliyet gösteren Phonak
Duyu Sistemleri 2009 yılı Ağustos ayında İsviçre menşeli Phonak AG ve Phonak
Hearing Systems AG tarafından, Phonak AG‘nin daha önceki dağıtıcısı Phonak
İşitme Sistemleri ile arasında imzaladığı dağıtıcılık anlaşmasını iptal etmesi üzerine
1 Kasım 2009 tarihinde kurulmuştur. 70
Phonak Duyu Sistemleri halen Phonak ürünlerinin tek yetkili ithalatçısı ve dağıtıcısı
olarak faaliyetine devam etmektedir. Firmanın mevcut durumda hisselerinin
%99,5’ine Phonak AG kalan %0,5’e ise Phonak Hearing Systems AG sahiptir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektör Hakkında Genel Bilgiler
Konu ile ilgili medyada yer alan haberlerde Türkiye’deki 8,5 milyon engelliden
yaklaşık üçte birinin işitme engelli olarak tanımlandığı ve 3 milyon civarında işitme 80
engellinin olduğu, 400 bin kişinin işitme cihazı kullanması gerekirken kullanmadığı,
yılda 110 bin işitme cihazının satıldığı ancak kulakta travmaya neden olabilecek
kalitesiz binlerce cihazın da tüketiciye satıldığı belirtilmektedir. Ayrıca işitme
cihazlarının fiyatlarının 200-300 TL aralığından başlayarak, 2-3 bin TL’ye kadar
gittiği ifade edilmektedir.
İşitme cihazı sektörünün yaklaşık pazar büyüklüğü ve piyasadaki markaların
tahmini pazar payları aşağıdaki tabloda sunulmuştur:
10-27/382-137
3
Tablo: İşitme Cihazı Pazarındaki Teşebbüslerin Pazar Payları
90
Marka Dağıtıcı Firma Adet Pazar Payı %
Oticon İdis (….) (….)
Earnet Siser (….) (….)
Unitron Orl (….) (….)
A&M Digimer (….) (….)
Siemens Digimer (….) (….)
Starkey Starkey (….) (….)
Beltone Duysel (….) (….)
Resound GAES (….) (….)
Widex Widex (….) (….)
Phonak Phonak (….) (….)
Diğerleri (….) (….)
Toplam 74.800 100,0
Kaynak: Teşebbüsten gelen cevap yazısı
I.2.2 İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüs işitme cihazları satışı ve pazarlaması
alanında faaliyet göstermektedir. İlgili ürün pazarı, önaraştırma konusu açısından
herhangi bir farklılık doğurmayacağı dikkate alınarak “işitme cihazları pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.2.3 İlgili Coğrafi Pazar
İncelemeye konu olan faaliyetlerin tüm Türkiye çapında gerçekleştirilmesi ve ülke 100
içerisinde rekabetin farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması
sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Elde Edilen Bilgiler ve Değerlendirme
I.3.1. Önaraştırma Sürecinde Tespit Edilen Hususlar
Dosya konusu olay, işitme cihazları alanında faaliyet gösteren Phonak Duyu
Sistemleri’nin fiyatları tüketici aleyhine yükseltebilecek nitelikte bir firma olduğu
iddiası üzerinedir. Önaraştırma sürecinde bu iddianın doğruluğunu araştırmak 110
üzere Phonak Duyu Sistemleri’nden konuya ilişkin bilgi istenmiştir. Elde edilen
bilgiler aşağıda sunulmuştur.
Dosya kapsamındaki bilgiye göre Phonak Duyu Sistemleri tüm ürün alımını Phonak
AG şirketinden direkt olarak yapmaktadır. Phonak Duyu Sistemleri’nin Phonak
ürünlerinin Türkiye’deki tek dağıtıcısı olduğu ifade edilmekle birlikte, Phonak AG ile
Phonak Duyu Sistemleri arasında imzalanan sözleşmede Phonak Duyu Sistemleri
lehine münhasırlık ilişkisi bulunmadığı görülmüştür. Phonak Duyu Sistemleri
satışlarını bayi kanalı ile gerçekleştirmekte olup son kullanıcıya direkt satış
yapmamaktadır. Bayilerle tip bayilik sözleşmesi çerçevesinde ilişkisini 120
yürütmektedir. Şirket yeni kurulduğundan henüz bayileşme sürecinin
tamamlanmadığı, kontrat görüşmelerinin devam ettiği bayilerin olduğu, aşağıda yer
alan bayilerle peşin ya da ödeme belgesi karşılığında çalışıldığı ifade edilmiştir.
10-27/382-137
4
Phonak Duyu Sistemleri’nin bayileri Aktif Duyu Sistemleri, Duysel, Betaton, İmer
İşitme, Algı Medikal İşitme Cihazları, Altınses Elektronik, Asel İşitme, Doğu
Karadeniz İşitme, Evren Elektronik, Engin İşitme, Gökada Özel Sağlık, Merkez
İşitme Cihazları, Narmed Tıbbi Malzemeler, Turkuaz İşitme Cihazları’ndan
oluşmaktadır.
Phonak Duyu Sistemleri ve bayi arasında imzalanan tip sözleşme örneğinin “Genel 130
Şartlar” başlıklı 1(a) maddesinde “Bu Sözleşme ile Müşteri, Sağlayıcının dağıtımını
yaptığı ve ileride dağıtımını yapacağı ekli protokolde belirtilen işitme cihazı
ürünlerini Sözleşme süresince sadece sağlayıcıdan, onunla bağlantılı bir
teşebbüsten ya da Sağlayıcının ürünlerini satma yetkisi verdiği başka bir
teşebbüsten alacağını taahhüt etmektedir” ifadeleri ile bayilerin Phonak ürünleri için
Phonak Duyu Sistemleri lehine bir münhasırlık ilişkisi içinde olduğu, bu ürünleri
başka bir teşebbüsten sözleşme gereği alamayacakları ancak sözleşme ile başka
marka ürünlerle ilgili bir kısıtlama getirilmediği anlaşılmaktadır.
Aynı sözleşmenin “Satım Şartları” başlıklı 2(b) maddesinde yer verilen “Müşteri 140
Sağlayıcı (Phonak Duyu Sistemleri) tarafından önerilen yeniden satış fiyatını
uygulamakta serbest olmakla birlikte ürünlerin yeniden satış fiyatını belirlerken
Sağlayıcının kurumsal kimliğini bozabilecek ve müşteri aleyhine etkiler
doğurabilecek her türlü uygulamadan kaçınacaktır” hükmünde yeniden satış
fiyatının tespit edildiğine yönelik bir emare bulunmamaktadır. Sözleşmenin “Süre ve
Yenileme” başlıklı 3. maddesinde sözleşmenin süresinin 1 yıl olduğu, kendiliğinden
bir yıl yenilendiği ancak sözleşme süresinin 5 yılı aşamayacağı belirtilmiştir.
I.3.2. Değerlendirme
150
Dosya konusu iddia işitme cihazları alanında faaliyet gösteren Phonak Duyu
Sistemleri’nin fiyatları tüketici aleyhine yükseltebileceği üzerinedir. Önaraştırma
kapsamında iddiaya yönelik herhangi bir somut bulguya ulaşılmamıştır.
Phonak Duyu Sistemleri’nin Phonak AG ile imzaladığı distribütörlük sözleşmesinde
tek satıcı olarak tanımlanmadığı, Phonak Duyu Sistemleri ile bayileri arasında
imzalanan bayilik sözleşmelerindeki münhasırlığın Phonak ürünleri için
tanımlandığı, yine bu bayilik sözleşmelerindeki belirlenen sürenin 5 yıl ile
sınırlandığı görülmüştür. Söz konusu sözleşmelerdeki münhasırlık ilişkisinin
Phonak Duyu Sistemleri’nin pazar payına ve pazardaki konumuna bağlı olarak 160
değerlendirilmesi gerekmektedir. Phonak Duyu Sistemleri’nin söz konusu pazardaki
yaklaşık %(….)’lük düşük pazar payı, pazarda faaliyet gösteren yaklaşık %(….)’lik
pazar payına sahip bir teşebbüsün ve bu teşebbüs haricinde faaliyet gösteren çok
sayıda teşebbüsün varlığı dikkate alındığında, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun kapsamında herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek
bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
10-27/382-137
5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 170
gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy