Sivas il merkezinde faaliyet gösteren sürücü kurslarının aralarında anlaşma yaparak sürücü kursu fiyatlarını birlikte belirledikleri iddiası - Karar Sayı 10-25/350-124

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-4-47 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 10-25/350-124
Karar Tarihi : 22.3.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan)
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan), Mehmet Akif
ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet
İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Sinan BOZKUŞ, Selvi KOCABAY,
Mehmet ÇETİN

C. ŞİKÂYET EDEN: İsimler saklı tutulmuştur.
20
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN:

1- Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği
Demircilerardı Mah. Muammerbey Sokak No:21 Sivas

2- Sivas Uzman Eğt. Öğr. Ulaş. Hiz. Ltd. Şti. (Özel Ak Doğuş MTSK)
Atatürk Cad. Müftülük Sokak No:2 Sivas

3- Sivas Denge Eğitim Öğr. Tel. Tic. Ltd. Şti. (Özel Doğru Denge MTSK)
Demircilerardı Mah. Muammerbey Sokak No:7 Sivas 30

4- Özel Yeni Deniz MTSK (Hasan Haluk AYGEL)
Paşabey Mah. Atatürk Cad. Tecer İş Merkezi Kat:2 No:59 Sivas

5- Sivas Işık Sürücü Kursu Eğ. Öğr. Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Öz Işık MTSK)
Atatürk Cad. No:69 Sivas

6- Doğuş Eğitim Öğr. Tesisleri Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Uzay MTSK)
Yeni Çarşı No:15 Sivas
40
7- Ön-Taş Önder Eğ. Öğr. San. Tic. A.Ş. (Özel Büyük Oto MTSK)
Demircilerardı Mah. Muammerbey Sokak No:21 Sivas

8- Murat Eğitim Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Murat MTSK)
İstasyon Cad. Her-iş Sitesi Kat:1 No:1 Sivas
10-25/350-124
2

9- Kongre Eğitim Hiz. Tic. Ltd. Şti. (Özel Kongre MTSK)
Atatürk Cad. Vakıflar İşhanı Kat:2 Sivas

10- Özel 24 Eylül MTSK (Mehmet Kürşat COŞKUN) 50
Sularbaşı Mah. 11-1. Sokak Yunus Emre İşhanı No:35 Sivas

11- Doruk Eğitim Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Doruk Oto MTSK)
Atatürk Cad. Aker İşhanı Kat:2 Sivas

12- Yıldız Eğitim Öğr. Hiz. Tic. San. A.Ş. (Özel Büyük Başak MTSK)
Atatürk Cad. Millet İşhanı No:4 Kat:3 Sivas

E. DOSYA KONUSU: Sivas il merkezinde faaliyet gösteren sürücü
kurslarının aralarında anlaşma yaparak sürücü kursu fiyatlarını birlikte 60
belirledikleri iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikâyet dilekçelerinde, Sivas ilinde faaliyet gösteren
sürücü kurslarının kurdukları dernek vasıtasıyla sürücü kurs ücretlerini birlikte
belirledikleri iddia edilmiş ve 4054 sayılı Kanun çerçevesinde gerekli işlemlerin
yapılması talep edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.2.2009 tarih ve 21 sayı ile intikal
eden şikâyet dilekçesi üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 6.4.2009
tarih ve 2009-4-47/İİ-09-SK sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 70
13.4.2009 tarih ve 09-14 sayılı toplantısında görüşülmüş ve Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Önaraştırma
kararının alınmasından sonra Kurum kayıtlarına giren 14.4.2009 tarih ve 2697
sayılı şikâyet başvurusu da aynı önaraştırma kapsamında değerlendirilmiştir.
Yürütülen önaraştırma sonucunda hazırlanan 4.6.2009 tarih ve 2009-4-47/ÖA-
09-KT sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul’un 18.6.2009 tarih ve 09-29 sayılı
toplantısında görüşülerek, Sivas il merkezinde faaliyet gösteren sürücü kursları
tarafından kurs ücretlerinin birlikte belirlenmesi suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla, Sivas il merkezinde faaliyet
gösteren 11 adet motorlu taşıt sürücü kursu ile Sivas Özel Sürücü Kursları 80
Derneği hakkında aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
karar verilmiştir.

Soruşturma açılması ile ilgili tebligat taraflara, Kanun’un 43. maddesi hükmü
çerçevesinde 29.6.2009 tarihinde yapılmış ve haklarında soruşturma yürütülen
taraflardan 30 gün içinde birinci yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir.

Hakkında soruşturma yürütülenlerden Özel Murat MTSK’nın savunması
15.7.2009 tarihinde, Özel Büyük Başak MTSK’nın savunması 30.7.2009
tarihinde, Özel Ak Doğuş MTSK, Özel Doğru Denge MTSK, Özel Yeni Deniz 90
MTSK, Özel Öz Işık MTSK, Özel Doruk Oto MTSK, Özel 24 Eylül MTSK Özel
10-25/350-124
3
Uzay MTSK, Özel Büyük Oto MTSK, Özel Kongre MTSK ve Sivas Özel Sürücü
Kursları Derneği’nin savunması 3.8.2009 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir.

Yürütülen Soruşturma’nın sonunda hazırlanan ve Soruşturma Heyeti’nin
görüşleri ile yaptığı tespitleri içeren 25.11.2009 tarih ve SR/09-09 sayılı
Soruşturma Raporu, aynı Kanun’un 45. maddesi uyarınca tüm Kurul üyeleri ile
ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. Gönderilen bildirime cevaben; 10 adet sürücü
kursu ile Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği tarafından iletilen ikinci yazılı 100
savunmalar 31.12.2009-5.1.2010 tarihleri arasında Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir. Özel Yeni Deniz MTSK tarafından savunma gönderilmemiştir.
Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan Ek Yazılı Görüş, Kanun’un 45/2.
maddesi uyarınca 20.1.2010 tarihinde tüm Kurul üyelerine ve taraflara tebliğ
edilmiştir. Tarafların üçüncü yazılı savunmaları 12.2-25.2.2010 tarihleri arasında
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Hakkında soruşturma yürütülen taraflar sözlü
savunma talebinde bulunmamıştır.

Kurul, 1.3.2010 tarih ve 10-22/308-M sayılı kararı ile sözlü savunma toplantısı
yapılmasına gerek olmadığına ve Kanun’un 48. maddesi uyarınca nihai karar 110
toplantısının 22.3.2010 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir. Kurul, 22.3.2010
tarihinde 10-25/350-124 sayı ile nihai kararını vermiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ

Soruşturma Heyeti’nde yer alan raportörler tarafından;

a) Sivas Uzman Eğt. Öğr. Ulaş. Hiz. Ltd. Şti. (Özel Ak Doğuş MTSK), Yıldız
Eğitim Öğr. Hiz. Tic. San. A.Ş. (Özel Büyük Başak MTSK), Ön-Taş Önder Eğ.
Öğr. San. Tic. A.Ş. (Özel Büyük Oto MTSK), Sivas Denge Eğitim Öğr. Tel. Tic. 120
Ltd. Şti. (Özel Doğru Denge MTSK), Özel Yeni Deniz Oto MTSK (Hasan Haluk
AYGEL), Doruk Eğitim Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Sivas Doruk Oto MTSK), Sivas
Işık Sürücü Kursu Eğ. Öğr. Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Öz Işık MTSK), Kongre
Eğitim Hiz. Tic. Ltd. Şti. (Özel Kongre Oto MTSK), Murat Eğitim Tic. San. Ltd. Şti.
(Özel Murat MTSK), Özel 24 Eylül MTSK (Mehmet Kürşat COŞKUN), Doğuş
Eğitim Öğr. Tesisleri Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Uzay Oto MTSK) ve Sivas Özel
Sürücü Kursları Derneği’nin Sivas il merkezinde sürücü adaylarına yönelik özel
eğitim hizmetleri pazarında, hizmet fiyatı ile hizmetin satım koşullarını tespit
etmek ve sürücü adaylarını paylaşmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin (a) ve (b) bentlerini ihlal ettikleri ve 4054 sayılı Kanun’un 16. 130
maddesinin üçüncü fıkrası ile “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve
Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para
Cezalarına İlişkin Yönetmelik” hükümleri uyarınca idari para cezası ile
cezalandırılmaları gerektiği,

b) Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği’nin soruşturma safhasında verdiği
belgelerin eksik, yanlış ve yanıltıcı olduğu anlaşıldığından, Kanun’un 16.
10-25/350-124
4
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca, gayri safi gelirinin %0,1’i (binde
bir) oranında cezalandırılması gerektiği,
140
kanaat ve sonuçlarına ulaşıldığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Mevzuata İlişkin Bilgiler

Motorlu taşıt sürücü kursları ile ilgili düzenleme içeren yasal mevzuat; 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan Karayolları Trafik
Yönetmeliği, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu ve bu Kanun’a
dayanılarak hazırlanan Özel Öğretim Kurumları Öğrenci Ücretleri Tespit ve 150
Tahsil Yönetmeliği ile MEB Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği ve Motorlu Taşıt
Sürücü Kursu Yönetmeliği’nden oluşmaktadır.

- 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu

18.10.1983 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2918 Sayılı
Karayolları Trafik Kanunu’na göre sürücü adayları, Türkiye Cumhuriyeti sınırları
içerisinde motorlu taşıt kullanabilmek için sürücü kurslarında eğitim almak ve
eğitimden sonra düzenlenen sınavları başarı ile geçmek durumundadırlar. 2918
sayılı Kanun’da sürücü belgelerine ilişkin esaslar belirlenmiştir. Kanun’un konu 160
ile ilgili 36, 38 ve 39. maddelerine aşağıda yer verilmiştir:

“Sürücü belgesi alma zorunluluğu:

Madde 36 - Motorlu araçların, sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler
tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır.
Araçlar, bu Kanunda sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahip sürücüler ile
iki veya çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya geçerli
uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebilir…
170
Sürücü belgesi sınıfları:

Madde 38 - Sürücü belgeleri, kullanılacak araçların cinslerine ve gruplarına
göre aşağıdaki sınıflara ayrılmıştır.
"A1" Sınıfı Sürücü Belgesi, Motorlu bisiklet kullanacaklara,
"A2" Sınıfı Sürücü Belgesi, Motosiklet kullanacaklara,
"B" Sınıfı Sürücü Belgesi, Otomobil, minibüs veya kamyonet kullanacaklara,
"C” Sınıfı Sürücü Belgesi, Kamyon kullanacaklara,
"D" Sınıfı Sürücü Belgesi, Çekici kullanacaklara,
"E" Sınıfı Sürücü Belgesi, Otobüs kullanacaklara, 180
"F" Sınıfı Sürücü Belgesi, Lastik tekerlekli traktör kullanacaklara,
"G" Sınıfı Sürücü Belgesi, İş makinesi türünden motorlu araçları
kullanacaklara,
10-25/350-124
5
"H" Sınıfı Sürücü Belgesi, Özel tertibatlı olarak, imal, tadil veya teçhiz
edilmiş motosiklet veya otomobil türünden araçları kullanacak hasta veya
sakatlara,
"K" Sınıfı Sürücü Aday Belgesi, Yönetmelikte belirtilen şartlar ve esaslara
göre, sürmeyi öğrenmek isteyen sürücü adaylarına, verilen sürücü
belgeleridir.
190
Sürücü belgelerine ait esaslar:

Madde 39 – Sürücü belgelerine ait esaslar şunlardır;
a) Araçları kullanma yetkisi:
1. A 1, F, G ve H sürücü belgeleri ile yalnız kendi sınıflarındaki araçlar,
2. A 2 sınıfı sürücü belgesi ile A 1,
3. B sınıfı sürücü belgesi ile F,
4. C sınıfı sürücü belgesi ile B ve F,
5. D sınıfı sürücü belgesi ile C, B ve F,
6. (Değişik: 17/10/1996 - 4199/17 md.) E sınıfı sürücü belgesi ile B, C ve F, 200
sınıfı sürücü belgeleri ile kullanılan araçlar da sürülebilir.”

- Karayolları Trafik Yönetmeliği

18.7.1997 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na dayanılarak hazırlanan Karayolları Trafik
Yönetmeliği’nde motorlu araç sürücülerinin yetiştirilmesi için sürücü kursları
açmak, özel sürücü kursu açılmasına izin vermek, bunları her safhada
denetlemek Milli Eğitim Bakanlığı’nın görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Yönetmelik’te ayrıca, Motorlu taşıt sürücüsü yetiştirmek, yetişmiş olanlara sınav 210
sonucu sertifika vermek ve trafik ile ilgili öğretim ve eğitim yaptırmaya ilişkin esas
ve usullerin Milli Eğitim Bakanlığınca çıkarılan Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu
Yönetmeliği ile belirlendiği ifade edilmiştir.

- 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu

8.2.2007 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 5580 sayılı Özel Eğitim
Kurumları Kanunu’nun yürürlüğe girmesi ile 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları
Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır. 5580 sayılı Kanun, özel öğretim kurumlarına
kurum açma izni verilmesi, kurumun nakli, devri, personel çalıştırılması, 220
kurumlara yapılacak mali destek ve bu kurumların eğitim-öğretim, yönetim,
denetim, gözetim ve personel çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları
düzenlemektedir. Kanun’un 3. maddesi uyarınca, bir kurumda öğretime
başlayabilmek için Milli Eğitim Bakanlığı’ndan kurum açma izni alınması
zorunludur. Gerçek ve tüzel kişiler tarafından; hizmet içi eğitim kapsamına giren
faaliyetler dışında Kanun kapsamında belirtilen faaliyetler, bu Kanun’a göre
yetkili makamlardan kurum açma izni alınmadan yapılamamaktadır.

10-25/350-124
6
5580 sayılı Kanun’un 2. maddesinde, “motorlu taşıt sürücüsü yetiştirerek sınav
sonucu sertifika veren ve trafikle ilgili eğitim-öğretim yaptıran özel öğretim 230
kurumları” olarak tanımlanan motorlu taşıt sürücü kursları, Kanun’un 11.
maddesine göre Milli Eğitim Bakanlığı’nın denetim ve gözetimi altında bu Kanun
hükümlerine tabi olarak faaliyet göstermektedir.

Özel öğretim kurumlarının kursiyerlerden tahsil edecekleri ücretlere ilişkin
esaslar Kanun’un 13. maddesinde belirlenmiştir. Buna göre, özel öğretim
kurumları öğrenim ücreti ve diğer ücretleri, kurumlarca her yıl tespit edilerek
Ocak ayından itibaren en geç Mayıs ayında ilân edilmek zorundadır. Ücretlerin
hangi esaslara göre tespit, tayin, ilân ve tahsil edileceğinin yönetmelikle
belirlenmesi öngörülmüştür. 240

- Özel Öğretim Kurumları Öğrenci Ücretleri Tespit ve Tahsil Yönetmeliği

Özel öğretim kurumlarının ücretlerini hangi esaslara göre belirleyeceği 625 sayılı
Özel Öğretim Kurumları Kanunu’na dayanılarak hazırlanan ve 4.6.1988 tarihinde
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Özel Öğretim Kurumları Öğrenci
Ücretleri Tespit ve Tahsil Yönetmeliği ile düzenlenmekteydi. Ancak söz konusu
Yönetmelik, 625 sayılı Kanun’un yerini alan 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları
Kanunu’na dayanılarak hazırlanan ve 11.2.2009 tarihli Özel Öğretim Kurumları
Öğrenci Ücretleri Tespit ve Tahsil Yönetmeliği’nin yürürlüğe girmesi ile 250
yürürlükten kaldırılmıştır. Hâlihazırda, özel öğretim kurumlarında öğrenci ve
kursiyer ücretlerinin hangi esaslara göre tespit, ilan ve tahsil edileceğiyle ilgili
usul ve esaslar 11.2.2009 tarihli Yönetmelik ile düzenlenmektir. Aşağıda bahsi
geçen iki yönetmeliğin ilgili hükümlerine yer verilmiş ve yönetmeliklerin
soruşturma kapsamında önem arz eden farlılıklarına değinilmiştir.

4.6.1988 tarihli Yönetmelik:

“Ücretlerin Tespit ve Tahsiline Ait Esaslar
260
Ücretlerin Tespit ve Tahsili
Madde 5- (Değişik: 1.5.1990/20505 RG) Ücretler aşağıdaki esaslara göre
tespit edilir.
a) (Değişik: 17.7.1998/23405 RG) Özel Öğretim Kurumları öğrenci ücretleri,
her yıl Mayıs ayında, kurum tarafından tespit ve basın yoluyla ilân olunur.
Bu ilânlarda; yıllık ücret tutarıyla birlikte, peşin veya süreli ödemeler ve
kurumca belirlenecek indirimler kıstaslarıyla birlikte belirtilir.
Ayrıca öğrencilerine yemek, beslenme, taşıt, pansiyon ve benzeri hizmetleri
verecek kurumlar, bu hizmetler için alacakları ücretleri de Mayıs ayı içinde
tespit ve ilân ederler. 270
b) (Değişik: 17.7.1998/23405 RG) Bu Yönetmelikte belirtilenler dışında
öğrenciden bağış ve yardım da dahil olmak üzere hiçbir ad altında ücret
alınmaz.
10-25/350-124
7
c) Süresi içinde ücret ilânı yapmayan kurumlar, bir önceki yılın ücretini
alırlar.
d) İlân edilmeden öğrencilerden ücret tahsil edilemez.
e) Okullarda öğrencileri yetiştirmek, geliştirmek ve imtihanlara hazırlamak
maksadıyla kurs açılması ve günlük programların bitiminden sonra
gündüzlü öğrenciler için etüd saatleri düzenlenmesi halinde öğrencilerden
ayrıca ücret alınır. Okullar bu kursların ücretlerini resmî okullarda 280
uygulanan ücrete göre alırlar. Bu hükmün aksine davranan kurucu ve
yöneticiler hakkında Kanunun 15 inci ve 47 nci maddeleri uygulanır.
f) (Değişik: 17.7.1998/23405 RG) Kurumlarca ilânların örnekleri millî eğitim
müdürlüklerine verilir. İlânların birer örneği ilçe ve il millî eğitim
müdürlüklerinde saklanır. Bir örneği de valiliklerce toplu halde Haziran ayı
içerisinde Bakanlığa gönderilir.
g) Kurumlar ilân ettikleri ücretleri bir sonraki ilân tarihine kadar
değiştiremezler.

Madde 6- (Değişik: 17.7.1998/23405 RG) Kurumlar öğrenci ücretlerini, 625 290
sayılı Kanunun 2 nci maddesinde ifade edilen hükümlere uygun olarak;
a) Sağladıkları eğitim ve öğretim imkânlarına,
b) Gelişmelerine de imkân verecek yatırım ve hizmetlere,
c) Personel ve işletme giderlerine,
ç) Devlet İstatistik Enstitüsünün Nisan ayı itibarıyla ilân etmiş olduğu o
ildeki yıllık tüketici fiyat endeksine,
göre tespit ve ilân ederler.
Kurumlar yapmış oldukları yatırımlara ilişkin bilgi ve belgelerini engeç nisan
ayının başında valiliğe bildirirler. Yatırımlardan kaynaklanan farklar, Devlet
İstatistik Enstitüsünün Nisan ayı itibarıyla ilân etmiş olduğu o ildeki yıllık 300
tüketici fiyat endeksinin en çok %10'u kadar, öğrencinin bir yıllık eğitim
ücretine yansıtılabilir.
Kurumlar, ücretlerini yukarıdaki esaslara göre tespit ve ilân ettiklerini yetkili
makamlara belgelendirmek zorundadırlar.

Ücretlerin Taksitlendirilmesi
Madde 8- Kurumlar yıllık ücretlerini, en az üç eşit taksitte alırlar. Ancak,
isteyen öğrenci velileri ücretleri defaten veya iki taksitte ödeyebilirler.

11.2.2009 tarihli Yönetmelik 310

“Ücret tespiti
Madde 5 – (1) Kurumlar, Kanunun 12 nci maddesinde ifade edilen
hükümlere uygun olarak ilköğretim birinci, ortaöğretimin hazırlık, dokuzuncu
sınıfları ile diğer özel öğretim kurumlarının öğrenci ve kursiyer ücretlerini;
veli veya kursiyerlerle yapacakları özel sözleşmelerinde sağlayacaklarını
belirtikleri eğitim ve öğretim imkânlarına, gelişmelerine de imkân verecek
yatırım ve hizmetlere ve diğer işletme giderlerine göre tespit ederler.
…
10-25/350-124
8
(3) Kurumlar, öğrenci ve kursiyer ücret tespitlerini, istenildiğinde yetkili 320
makamlara belgelendirirler.
(4) Ücretlerin ilan edilmesi için verilen süreden sonra kurum açma izni
verilen kurumların öğrenci ve kursiyer ücreti, bulundukları ilde aynı tür
kurumların ilan ettikleri en düşük ücretten aşağı olamaz.

Ücretlerin ilanı
Madde 6 – (1) Ücretler aşağıdaki esaslara göre ilan edilir.
a) Kurumların öğrenim ve diğer ücretleri, kurumlarca her yıl tespit edilerek
ocak ayından itibaren mayıs ayının sonuna kadar ilan edilir. Bu ilanlarda
ders yılı, aylık veya ders saati ücretiyle birlikte, peşin veya süreli ödemeler 330
ve kurumca belirlenecek diğer indirimler belirtilir. Öğrenci ve kursiyerlere;
yetiştirme kursu, yemek, servis, pansiyon, etüt ve benzeri hizmetleri
verecek kurumlar, bu hizmetler için alacakları ücretleri de aynı tarihlerde
tespit ve ilan ederler.
b) Bu Yönetmelikte belirtilenlerin dışında öğrenci ve kursiyerlerden, bağış
ve yardım da dâhil olmak üzere hiçbir ad altında ücret alınmaz.
c) Kurumlar, ücretlerini ilân etmeden önce öğrenci ve kursiyerlerden ücret
tahsil edemez.
ç) Kurumlar ücret ilanlarını, süresi içinde doğrudan bağlı bulundukları il
veya ilçe millî eğitim müdürlüğüne verir ve Bakanlığın İLSİS programına 340
işleyerek belirtilen süre sonuna kadar kurumda velilerin görebilecekleri bir
yere asar. Ayrıca, kurumca uygun bulunan diğer yollarla velilere
duyurulmasını sağlayabilir.
d) Kurumlar ilan ettikleri ücretleri bir sonraki ilan tarihine kadar artıramaz.
(2) Süresi içinde ücret ilanı yapmayan kurumlar bir önceki yılın ücretini alır.
Ayrıca, süresi içinde ücret ilanı yapmayan kurumlar hakkında Kanunun 7
nci maddesi hükümleri uygulanır.

Ücretlerin tahsili
Madde 8 – (1) Okullar, yıllık öğrenci ücretlerini en az beş eşit taksitte tahsil 350
eder. Ancak isteyen öğrenci velileri ücretleri peşin veya beşten az sayıda
taksitte de ödeyebilir. Diğer kurumlar ücretlerini peşin veya belirleyecekleri
sayıda taksitte tahsil eder.
(2) Yeni kayıtlarda ücretin ilk taksiti kesin kayıt esnasında alınır. Ara
sınıflarda ise bir sonraki öğretim yılının ilk taksiti, haziran ayı içinde alınır.
(3) Okullar, çalışma takviminde belirtilen tarihte yeni ders yılına ait ücretini
ödemeyen öğrencilerin kayıtlarını yenilemeyebilir.”

4.6.1988 tarihli Yönetmelik ile motorlu taşıt sürücü kurslarına her yıl tespit
ettikleri ücretleri basın yoluyla ilan zorunluluğu getirilmiştir. 11.2.2009 tarihli 360
Yönetmelik ile ise basın yoluyla ilan zorunluluğu kaldırılmıştır. Bunun yerine
sürücü kurslarına her yıl belirledikleri ücretleri Milli Eğitim Bakanlığı’nın İLSİS
programına işleyerek belirtilen süre sonuna kadar kurumlarına velilerin
görebilecekleri bir yere asmaları zorunluluğu getirilmiştir. Buna ek olarak,
11.2.2009 tarihli Yönetmelik ile yapılan bir diğer değişiklik ilan edilen ücretlerin
10-25/350-124
9
değiştirilmesi ile ilgilidir. 4.6.1988 tarihli eski Yönetmelik’te sürücü kurslarının ilân
ettikleri ücretleri bir sonraki ilân tarihine kadar “değiştiremeyecekleri” hükme
bağlanmışken, 11.2.2009 tarihli Yönetmelik ile kursların ilan ettikleri ücretleri bir
sonraki ilan tarihine kadar “artıramayacakları” belirtilmiştir.
370
- MEB Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği

5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu, 3797 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının
Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun ile 1739 sayılı Millî Eğitim Temel
Kanunu’na dayanılarak hazırlanan ve 8.3.2008 tarihli Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren MEB Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği, her
derece ve türdeki özel öğretim kurumlarının açılış ve işleyişiyle ilgili usul ve
esasları düzenlemektir.

Yönetmeliğe göre özel öğretim kurumlarına kurum açma izni valilikçe verilir. 380
İznin verilebilmesi için gerekli şartlar ve belgeler içinde önem kazananlar
şunladır: Kurucu ya da temsilcisinin hüküm giymemiş olması; kurucu tüzel kişi
ise kuruluş amaçları içinde özel öğretim kurumu işletmeciliği yapılacağına ilişkin
ifadenin de yer aldığı ticaret sicil gazetesinde yayımlanmış ana sözleşme, tüzük
ya da vakıf senedi; kurumun açılacağı binanın yerleşim planı; MEB Özel Eğitim
Okulları Çerçeve Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış kurum yönetmeliği;
yönetici ile derslere girmesi gereken toplam eğitim personelinin en az üçte birine
ait görevlendirme teklifleri; kurum binası kurucuya ait ise tapu senedi örneği,
kurum binası kiralık ise en az bir yıllık kira sözleşmesi.
390
Yukarıda belirtilen şartların eksiksiz ve uygun olması hâlinde İl Millî Eğitim
Müdürlüğünce; Bayındırlık ve İskân Müdürlüğü, Sağlık Müdürlüğü ve İtfaiye
Müdürlüğünden, kuruma ait binanın, kurum türü dikkate alınarak müdürlükçe
belirlenen standartlara göre incelenmesi istenir. İncelemede binanın uygun ve
yeterli olduğunun belirtilmesi hâlinde görevlendirilen ilköğretim müfettişlerince,
binanın kurumun türüne göre belirlenen standartlarda kullanılış amaçlarına her
bakımdan uygun ve yeterli olup olmadığı; meyhane, kahvehane, kıraathane, bar,
elektronik oyun merkezleri gibi umuma açık yerler ile açık alkollü içki satılan
yerlerin kurumların açılacağı binalarda yer alıp almadığı; binanın bölümlerin her
birinin kaç kursiyer için yeterli olduğu, bunlara göre kurumun kursiyer 400
kapasitesinin ne olabileceği, standartlara uygun araç-gerecin bulunup
bulunmadığı, motorlu taşıt sürücü kursları için uygun direksiyon eğitim alanı
raporu ve elektrik projesinin olup olmadığı tespit edilir. Şartların yerine
getirildiğinin belirlenmesi hâlinde valilikçe kurum açma izni verilir.

- Motorlu Taşıt Sürücü Kursu Yönetmeliği

Yönetmelik, motorlu taşıt sürücüsü yetiştirmek, yetişmiş olanlara imtihan sonucu
sertifika vermek ve trafikle ilgili öğretim ve eğitim yaptırmak üzere açılan motorlu
taşıt sürücüleri kurslarının açılış ve işleyişi ile bu kurslarda görev alacak 410
personele ait esasları düzenlemektedir.
10-25/350-124
10
I.2. İlgili Pazar

I.2.1. İlgili Ürün/Hizmet Pazarı

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 41/d maddesi uyarınca sürücü
adayları, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde motorlu taşıt kullanabilmek için
sürücü kurslarında eğitim almak ve eğitimden sonra düzenlenen sınavları başarı
ile geçmek durumundadırlar. Sürücü ehliyeti almak isteyen bir kişi için, söz
konusu sürücü kurslarında eğitim alması kanunen zorunlu olduğundan, kurslar 420
tarafından verilen bu hizmetin herhangi bir ikamesi bulunmamaktadır. Bu
nedenle ilgili hizmet pazarı, "sürücü adaylarına yönelik özel öğretim hizmetleri
pazarı" olarak tespit edilmiştir.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Şikâyet konusu uygulamanın Sivas ilinde gerçekleşiyor olması nedeniyle, ilgili
coğrafi pazar "Sivas ili" olarak belirlenmiştir.

I.3. Hakkında Soruşturma Yapılan Taraflar 430

I.3.1. Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği (Dernek)

Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği, 2004 yılı Ekim ayında Sivas ilinde faaliyet
gösteren sürücü kursu temsilcileri tarafından kurulmuştur. Dernek Tüzüğü’nde,
“sivil toplum faaliyetlerinin etkinleştirilmesi ve geliştirilmesini sağlamak, sürücü
kurslarının haklarını korumak ve geliştirmek” amaç olarak belirlenmiştir. Tüzüğün
10. maddesinde yönetim kurulunun 7 asil ve 7 yedek üyeden oluşacağı, denetim
kurulunun ise 3 asil ve 3 yedek üyeden oluşacağı belirtilmiştir.
440
Dernek’in 18 üyesinin bulunmakta, bunların 11’i Sivas il merkezinde, 7’si ise
çevre ilçelerde faaliyet göstermektedir. Dernek’in üyeleri aşağıda yer almaktadır:

Tablo-1: Dernek üye listesi
Ünvanı Faaliyet Yeri
Özel Büyük Oto MTSK Sivas/Merkez
Özel Uzay Oto MTSK Sivas/Merkez
Özel 24 Eylül MTSK Sivas/Merkez
Özel Büyük Başak MTSK Sivas/Merkez
Özel Doruk Oto MTSK Sivas/Merkez
Özel Murat Oto MTSK Sivas/Merkez
Özel Deniz MTSK Sivas/Merkez
Özel Özışık MTSK Sivas/Merkez
Özel Ak Doğuş MTSK Sivas/Merkez
Özel Kongre MTSK Sivas/Merkez
10-25/350-124
11
Özel Doğru Denge MTSK Sivas/Merkez
Özel 14 Eylül MTSK Sivas/Şarkışla
Özel Haşimoğulları MTSK Sivas/Şarkışla
Özel Özmurat MTSK Sivas/Gemerek-Yeniçubuk
Özel Gürün MTSK Sivas/Gürün
Özel Darımla MTSK Sivas/Yıldızeli-Yavu
Özel Üçyıldız MTSK Sivas/Yıldızeli
Özel Dilek MTSK Sivas/Kangal
Kaynak: Denek tarafından gönderilen bilgiler

Dernek’in Yönetim ve Disiplin Kurulu üyeleri sırasıyla aşağıdaki şekildedir:

Tablo-2: Dernek yönetim kurulu üyeleri
Adı Soyadı Temsil Ettiği Sürücü Kursu
Yılmaz KIZILKANAT Özel Büyük Oto MTSK
Erdal ATÇA Özel Büyük Oto MTSK
Dursun YILMAZER Özel Uzay Oto MTSK
Kürşad COŞKUN Özel 24 Eylül MTSK
Mustafa COŞKUN Özel Büyük Başak MTSK
Murat ARSLAN Özel Doruk Oto MTSK
Emin BOZKURT Özel Üçyıldız MTSK
Kaynak: Denek tarafından gönderilen bilgiler 450

Tablo-3: Dernek disiplin kurulu üyeleri
Adı Soyadı Temsil Ettiği Sürücü Kursu
Yılmaz KIZILKANAT Özel Büyük Oto MTSK
Erdal ATÇA Özel Büyük Oto MTSK
Dursun YILMAZER Özel Uzay Oto MTSK
Kürşad COŞKUN Özel 24 Eylül MTSK
Mustafa COŞKUN Özel Büyük Başak MTSK
Murat ARSLAN Özel Doruk Oto MTSK
Kaynak: Denek tarafından gönderilen bilgiler

I.3.2. Özel Ak Doğuş MTSK

14.8.2007 tarihinde kurulan Özel Ak Doğuş MTSK, Sivas Uzman Eğt. Öğr. Ulaş.
Hiz. Ltd. Şti. unvanlı şirkete bağlı olarak faaliyet göstermektedir. Şirketin yönetim
kurulu Selahattin GÖKÇE, Ayhan MERT ve Tevfik MERT’ten oluşmaktadır.
Şirketin müdürü Lütfi EĞLENOĞLU’dur. 460





10-25/350-124
12
I.3.3. Özel Doğru Denge MTSK

1.8.2006 tarihinde kurulan Özel Doğru Denge MTSK, Sivas Denge Eğitim Öğr.
Tel. Tic. Ltd. Şti. bünyesinde faaliyet göstermektedir. Şirketin müdürü Nurettin
BİRKİYE’dir. 470

I.3.4. Özel Yeni Deniz MTSK

16.1.2007 tarihinde faaliyete geçen Özel Yeni Deniz MTSK bir şahıs işletmesidir.
Kursun kurucusu Hasan Haluk AYGEL ve müdürü Ahmet ŞAHİN’dir.

I.3.5. Özel Öz Işık MTSK

Sivas Işık Sürücü Kursu Eğ. Öğr. Tic. San. Ltd. Şti.’ne bağlı olarak faaliyet
gösteren kurs, 9.6.2008 tarihinde kurulmuştur. Şirketin müdürlüğünü Hüseyin 480
ÖZKAYNAKÇI yürütmektedir.

I.3.6. Özel Uzay MTSK

1989 yılında kurulan kurs, Doğuş Eğitim Öğr. Tesisleri Tic. San. Ltd. Şti.
bünyesinde faaliyet göstermektedir. Şirketin müdürü Dursun YILMAZER’dir.

I.3.7. Özel Büyük Oto MTSK

Ön-Taş Önder Eğ. Öğr. San. Tic. A.Ş. unvanı ile faaliyet gösteren şirket 1987 490
yılında kurulmuştur. Şirketin Yönetim Kurulu Yılmaz KIZILKANAT, Vahap ÇİL ve
Mustafa ÇİL’den oluşmaktadır.

I.3.8. Özel Murat MTSK

Murat Eğitim Tic. San. Ltd. Şti. bünyesinde faaliyet gösteren Özel Murat MTSK,
1989 yılında kurulmuştur. Şirketin müdürlüğünü Murat KAYA yürütmektedir.

I.3.9. Özel Kongre MTSK
500
Kurs Kongre Eğitim Hiz. Tic. Ltd. Şti. bünyesinde faaliyet göstermektedir.

I.3.10. Özel 24 Eylül MTSK

Sürücü kursu bir şahıs işletmesi olup kurucusu Mehmet Kürşat COŞKUN’dur.

I.3.11. Özel Sivas Doruk MTSK
1988 yılında kurulan Özel Doruk Oto MTSK, Doruk Eğitim Tic. San. Ltd. Şti.
bünyesinde faaliyet göstermektedir. Şirketin müdürlüğünü 2003 yılından itibaren
Murat ARSLAN yürütmektedir. 510

10-25/350-124
13
I.3.12. Özel Büyük Başak MTSK

Özel Büyük Başak MTSK, 4.9.1989 tarihinde kurulan Yıldız Eğitim Öğr. Hiz. Tic.
San. A.Ş.’nin bünyesinde faaliyet göstermektedir. Şirketin Yönetim Kurulu
Mustafa COŞKUN, Ayşegül COŞKUN ve Mikail HASBEK’ten oluşmaktadır.


I.4. Yapılan Tespitler ve Deliller
520
I.4.1. İfade Tutanakları

I.4.1.1. Sivas İl Milli Eğitim Müdürlüğü ile Yapılan Görüşme

Raportörlerin Müdürlük yetkilisi ile yaptıkları görüşmede Sivas il merkezinde 11,
ilçelerde 10 olmak üzere toplam 21 sürücü kursunun faaliyet gösterdiği, ayrıca
sürücü kurslarının üye olduğu bir derneğin bulunduğu ve kurslara yapılan
duyuruların zaman zaman bu dernek vasıtası ile gerçekleştirildiği belirtilmiştir.

Müdürlük yetkilisi, Sivas ilinde uygulanan sürücü kurs fiyatları ile ilgili olarak 530
Derneğin ildeki tüm kurs fiyatlarının uyumunu sağlamak için çalışmalar yaptığını
bildiklerini, şehir merkezindeki 11 kursun çoğunluğunun bu fiyatlara uyum
sağlarken çevre ilçelerdeki kursların daha düşük ücretle kayıt yaptığı yönünde
duyumlar alındığını, ancak Derneğin bu ilçelerdeki kursların fiyatlarının da şehir
merkezindekilerle aynı seviyeye getirilmesi yönünde gayretlerinin bulunduğunu
ifade etmiş ve Sivas ilinde 2008-2009 yılında B sınıfı ehliyet kurs fiyatlarının 600
TL, E sınıfı kurs fiyatlarının ise 850 TL olduğunu, belirtilen fiyatların altında ücret
alan kurslarla ilgili şikâyetlerin İl Milli Eğitim Müdürlüğüne intikal etmesi
durumunda ilköğretim müfettişlerince gerekli inceleme, araştırma ve
değerlendirmenin yapılmakta olduğunu belirtmiştir. 540

I.4.1.2. Sürücü Kursları ile Yapılan Görüşme

Raportörlerin görüştüğü yöneticiler tarafından, Dernek’in 2004 yılında kurulduğu
ve Dernek’e Sivas merkezdeki tüm sürücü kurslarının üye olduğu, ilçelerden ise
yalnızca Zara ve Suşehri’ndeki kursların üye olmadığı belirtilmiştir. Dernek
yöneticileri Dernek’in çeşitli konularda üyelerine ve kamuya yardımcı olmaya
yönelik çalışmalar yaptığını, bu kapsamda öncelikle kurslar arasındaki
dayanışmanın, hizmet kalitesinin artırılmasının, sorunların idari mercilere
iletilmesinin, yetkililer nezdinde ortak temsilin sağlanmasının ve özellikle de 550
gerekli kalite standartlarının korunmasının amaçlandığını ifade etmişlerdir.
Ayrıca, bilgisayar programları gibi yeni teknolojilerin kullanımını ve
yaygınlaşmasını sağlamak için üyelerin teşvik edilmesi ve personelin eğitimi gibi
konularda faaliyet gösterdiği bildirilmiştir. Diğer yandan Dernek’in kurs
sahiplerinin ve çalışanlarının mevzuatla uyumlu davranışlarda bulunmalarını
sağlamak için çalışmalar yapmakta olduğu, bu kapsamda üyelerin bilgilendirildiği
ve eğitildiği, Dernek’in bir başka ilgi alanının da kaçak çalıştırılan işçilerle ilgili
10-25/350-124
14
olduğu, böyle bir durum tespit edildiğinde ilgili mercilere şikâyette bulunulduğu ve
gerekli denetimin yapılmasının sağlandığı ifade edilmiştir.
560
Görüşmede, Dernek’in yukarıda yer verilen hususların dışında il merkezinde ve
ilçelerdeki kurs ücretlerinin ilan edilen ücretlere uyulmasını sağlamak amacıyla
çeşitli faaliyetlerde bulunduğu, yapılan bu faaliyetler sonucu il merkezindeki
kursların bu tarifeye uymasının büyük ölçüde sağlanmasına rağmen ilçelerdeki
kursların uyumu konusunda bazı aksaklıkların yaşandığı, ancak Dernek olarak,
bu kursların da ilan edilen ücretlere uymasını sağlamak için kendileri ile çeşitli
görüşmeler yapıldığı belirtilmiştir. Ayrıca, Dernek’in kursların ilan ettikleri
ücretlere ve belirlenen standartlara uyumunun sağlanması için ekipler kurarak
denetimde bulunduğu ifade edilmiştir.
570
Dernek’in faaliyetleri ile ilgili olarak belirtilen diğer bir husus da 2008 yılı Temmuz
ayından itibaren uygulamaya konulan havuz sistemidir. Sistemin işleyişi şöyle
açıklanmıştır:

“Öncelikle bir kursa önkayıt yaptıranlar kişisel arzusu gereği o kursta
kalmak istiyorsa o kursta bırakılmaktadır. Ancak bu oran kursa kayıt
yaptıran toplam kursiyer sayısının %10’unu geçemez. Toplam aday
sayısının %40’ı kayıt yaptıran kuruma, geriye kalan %50 ise lig usulü
çekilen kura ile iki kurs arasında değiştirilmekte, fazla olan kısım kayıt
yaptırılan kuruma verilmektedir. Sonuçta kursun hizmet verdiği öğrenci 580
sayısı değişmemekte sadece kısmi bir öğrenci değişimi yapılmaktadır.”

Bu sistemin amacının kurslar arasındaki araç-gereç, eğitim kalitesi ve hizmet
standardı gibi hususların kursiyerler tarafından kıyaslanmasına imkân tanımak
olduğu, sonuç olarak da gerçekten de kurslar arasındaki hizmet rekabetinin
artmasının sağlandığı ve kalitenin artırıldığı belirtilmiştir.

Yapılan görüşmede kurs ücretleri hakkında da bilgi alınmıştır. Buna göre il
merkezinde kurs ücretleri peşin ve taksitli eşit olmak üzere B grubunda 600 TL, E
Grubunda 850 TL olarak belirlenmiş ve ilan edilmiştir. Buradaki kursların ilan 590
edilen ücretlere büyük ölçüde uymakta olduğu, ancak yukarıda da belirtildiği
üzere çevre ilçelerdeki (Suşehri, Yıldızeli, Şarkışla ve Zara) kursların bu ücretlere
uymadığı ve 250-400 TL arasındaki bir tutarla kursiyer kaydı yaptıkları ifade
edilmiştir.

Sürücü kursu yöneticilerinin belirttiği bir diğer husus da Milli Eğitim Bakanlığı ve
Maliye Bakanlığının denetimleri ile ilgilidir. Milli Eğitim Bakanlığı gönderdiği çeşitli
yazılarda tüm kursların ilan edilen ücretlere uyulmasını istemektedir. Maliye
Bakanlığı da yaptığı denetimlerde tahsil edeceği vergi oranlarını ilan edilen
ücretler üzerinden yapmaktadır. Örneğin bir kurs B Grubu ehliyet için ilan ettiği 600
fiyat 600 TL ise 500 TL’lik fatura kesmesi durumunda vergi cezası ile karşı
karşıya kalmaktadır. Öte yandan Maliye Bakanlığı vergi tahsilâtını kurs hizmeti
10-25/350-124
15
verildikten sonra gerçekleştirmektedir. Bu durumda kurslar henüz tahsil etmediği
ücretlerin vergisini ödemek zorunda kalmaktadır.

Son olarak Dernek yöneticileri, Dernek’in başarılı faaliyetleri sonucu, Sivas
merkezdeki kurs sayısı son 2 yılda 6’dan 11’e çıktığını ve neredeyse 2 katı
oranında bir artış sağlandığını, bu durumun da Dernek’in Sivas’taki sürücü
kursları arasında rekabeti artırdığını ortaya koyduğunu ifade etmişlerdir.
610
I.4.2. Yerinde İncelemeler Sırasında Elde Edilen Belgeler

I.4.2.1. Dernek Karar Defteri

Dernek karar defterinde yer alan konuya ilişkin bazı kararlar aşağıdaki ifadeleri
taşımaktadır:

- 10.7.2005 tarihli karar
“Suşehri ilçesinde faaliyette bulunan Suşehri MTSK ile ilçede bir kez daha
görüşme yapılarak derneğe üye olmasının sağlanmasına aksi takdirde sözü 620
edilen MTSK hakkında ilgili birimlerle faaliyete geçilerek yasal işlemlerin
başlatılmasına”

- 17.4.2007 tarihli karar
“…derneğimizin faaliyetlerine aykırı hareket eden Dilara sürücü kursu sahibi
Nazım Düz’ün ihracına”

- 22.8.2007 tarihli karar
“Dernek faaliyetlerini gözden geçirerek dernek kararlarına uymayan üyelere
maddi ve manevi cezalar verilmesine” 630

- 25.6.2008 tarihli karar
“1) Fiyat istikrarının bozulmaması için havuz sistemine geçilmesine buna
ilişkin bir protokol hazırlanmasına bu protokolün tüm kurucular tarafından
imza altına alınmasına”

- 30.12.2008 tarihli karar
“1) Havuz sistemi ile ilgili hazırlanan protokole uymayan ya da ihlal eden,
fiyat istikrarını bozarak haksız gelir elde eden sürücü kurslarının tespit
edilerek disiplin kuruluna sevki ve gerekli cezaların verilmesine 640
2) Aylık mutad olarak yapılan toplantılarda alınan kararlara uymayan sürücü
kurslarının disiplin kuruluna sevkine ve gerekli cezaların verilmesine”

- 23.2.2009 tarihli karar
“2) Merkez ilçede faaliyet gösteren Kongre - Büyük Başak - Doruk - Deniz -
Denge M.T.S. Kurslarının disiplin kuruluna sevkine
3) Suşehri - Zara - Şarkışla - Yıldızeli ilçelerinde faaliyet gösteren M.T.S.
Kurslarının disiplin kuruluna sevkine”
10-25/350-124
16

I.4.2.2. Defterdarlıktan Gelen Yazı ve Dernek’in Cevabi Yazısı 650

Sivas Valiliği Defterdarlık Vergi Denetmenleri Koordinatörlüğü tarafından
20.8.2008 tarihinde Dernek’e gönderilen yazıda, “2007 yılında sürücü belge
sertifikalarının en az maliyet fiyatlarının, sürücü belge türüne göre hesaplanarak
bildirilmesi, ayrıca iskonto yapılmakta ise en fazla veya en az iskonto oranlarının
ve maliyet bedeli altında fatura düzenlenip düzenlenemeyeceğinin bildirilmesi”
istenmiştir.

Dernek tarafından gönderilen 29.8.2008 tarihli cevabi yazıda ise, Kurumlarca ilan
edilen fiyat listesi üzerinden herhangi bir iskonto yapılmasının ve en az maliyet 660
bedelinin altında fatura düzenlenmesinin kanunen mümkün olmadığı bildirilerek
en az maliyet bedelleri şu şekilde hesaplanmıştır:

Tablo-4: En az maliyet bedelleri
Sınıf En az Maliyet Bedeli
A1-A2 286 TL
B 421 TL
C 568 TL
D 625 TL
E 681 TL
F 263 TL
G 162 TL
H 320 TL


I.4.2.3. Dernek Tarafından Milli Eğitim Müdürlüğü’ne Gönderilen Yazılar

Dernek’in, Sivas ilindeki sürücü kurslarından ilan edilen ücretlere uymayanları İl
Milli Eğitim Müdürlüğü’ne şikâyet ettiğine ilişkin yazılar aşağıda sunulmuştur. 670

- 7.11.2006 tarihli yazı
“İlimizde faaliyette bulunan, Zara M.T.S.K, Suşehri M.T.S.K ve Suşehri
Dilara M.T.S.K’larında derneğimiz tarafından yapılan araştırma, inceleme
ve denetlemeler sonucunda 625 sayılı özel öğretim kanununda açık ibare
ile belirtilen özel öğretim kurumları ilan edilen ücretleri uygular ücret
konusunda rekabet yapamazlar, ifadesine rağmen yukarıda M.T.S Kursları
ücret konusunda rekabet yaparak ilan edilen ücretlere uymamaktadır. Adı
geçen kurslar hakkında yasal işlem yapılmasını ve faaliyetlerini standartlar
yönergesi doğrultusunda yapmalarının sağlanmasını arzederiz.” 680


10-25/350-124
17
- 16.1.2007 tarihli yazı
“İlimiz Yıldızeli ilçesi Yavu Beldesinde faaliyette bulunan Darımla M.T.S.K
Derneğimizin yaptığı inceleme sonucunda ilan edilen ücret listesine
uymadığı, faaliyetini standartlar yönergesine uygun olarak sürdürmediği ve
ekli kartvizitteki işyerini kayıt bürosu olarak kullandığı tespit edilmiştir. İlgili
Kurum hakkında gerekli işlemin yapılmasını arzederim.”

690
I.4.2.4. Milli Eğitim Müdürlüğü Tarafından Dernek’e Gönderilen Yazı

MEB Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü’nden özel öğretim kurumlarına
iletilmek üzere 20.11.2008 tarihinde Sivas İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne gönderilen
ve oradan da 1.12.2008 tarihinde Dernek’e gönderilen yazıda şu hususlara yer
verilmiştir:

“5580 sayılı Kanun’un 3. maddesinde, ‘özel okullar dışındaki diğer öğretim
kurumlarının iş ve işlemleri valiliklerce yürütülür.’ hükmü bulunmaktadır.
Buna göre; 700
…
3- Kurumlarca ilan edilen ücretlerin altında bir ücretle kursiyer kaydının
yapılmaması gerekmektedir.”

I.4.2.5. Dernek’ten Elde Edilen Protokol Metni

Dernek tarafından yapılan 25.6.2008 tarihli toplantıda “fiyat istikrarının
bozulmaması için havuz sistemine geçilmesine buna ilişkin bir protokol
hazırlanmasına bu protokolün tüm kurucular tarafından imza altına alınmasına”
karar verilmiştir. 1.7.2008 tarihinde hazırlanan protokol Dernek’ten istenmiştir. 710
Dernek tarafından gönderilen Protokol metni aşağıda aynen aktarılmaktadır:

“01.07.2008 günü toplanan Sivas Merkez İlçe Sürücü Kursları kurucuları
tarafından havuz sistemi uygulamasına geçilmesini kararlaştırılmıştır.
1- Sürücü Kurslarının kontenjanları belirlenirken kullanılabilir kontenjan
sayısına bakılacaktır.
a. Usta öğreticiler SSK primleri kontrol edilecektir.
b. Araçlar ruhsatlarından kayıtları görülerek standartlara uygunluğu
kontrol edilecektir.
2- Havuza 20 öğrencinin altında kursiyer gönderen kurslara gönderdiği 720
sayı kadar kursiyer verilecek havuzdan faydalandırılmayacaktır.
Kayıtlar kurs merkezlerince alınacak ancak kursiyerlerin tüm evrakları
ve senetleri tanzim edilmiş olarak derneğe gönderilecek.
3- Kursların kuruluşundan itibaren her 10 yılına B sınıfı bir kursiyer ekstra
olarak verilecek.
4- Mülkiyeti kurslara ait olan ve standartlara uygun olan pistlere B sınıfı iki
ekstra kursiyer verilecek.
5- Havuzdan her kurs gönderdiği kursiyer sayısı kadar kursiyer alacak.
10-25/350-124
18
6- A2, D, G, H sınıfı programı olanlar kayıt ettikleri kursiyer kendilerinde
kalacak. 730
7- Havuz gerçekleştikten sonra havuza dâhil olan kurumlar ortak yatırım
konusunda teşvik edilecek sosyal kültürel faaliyetlere önem
verilecektir.
8- Havuzdan dağıtım yapıldıktan sonra her ne surette olursa olsun kurslar
tarafından öğrenci kaydı yapılmayacak aksine davrananlar ya
öğrencinin kaydını silecek ya da kursiyerin ücretini dernek hesabına
yatıracaktır.
9- İş ve işlemlerin zamanında yapılması kursların zarara uğratılmaması
açısından alınan karara uyulacak uymayanlar hakkında en az 1.000 TL
ceza uygulaması yapılacaktır.” 740

I.4.2.6. Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği Disiplin ve Ceza Yönergesi

Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği Disiplin ve Ceza Yönergesi’nin 1.
maddesinde amacın “Sivas ilindeki MTSK’ların haklarını korumak, haksız
rekabeti önlemek, eşit koşullarda çalışma hayatını düzenlemek” olduğu
belirtilmektedir. 5. maddede ise Disiplin Kurulu’nun yaptığı inceleme ve
soruşturma sonucunda, Dernek kararlarına aykırı davranışları tespit edilen
MTSK’lara suçun oluşumuna göre (a) 5.000 TL’den 50.000 TL’ye kadar para
cezası vermeye ve (b) bir dönem faaliyetten mene karar vermeye yetkili olduğu 750
düzenlenmiştir.

I.4.2.7. Disiplin Kurulu’na Sevkedilen Sürücü Kursları

Dernek karar defterinde yer alan çeşitli tarihli kararlarda bazı kursların disiplin
kuruluna sevk edileceği yer almaktadır. Dernek tarafından gönderilen bilgilere
göre disiplin kuruluna sevk edilen kurslar ve sevk edilme gerekçeleri şu
şekildedir:

Tablo 5: Disiplin kuruluna sevk edilen kurslar ve sevk edilme gerekçeleri 760
Kurs Adı Ceza Gerekçesi Ceza Tahsil Durumu
Büyük Başak Sürücü Kursu Havuz dağılımına uymamak 1.000 TL Tahsil edildi.
Kongre Sürücü Kursu Havuz dağılımına uymamak 1.000 TL Tahsil edilmedi.
Yeni Deniz Sürücü Kursu Havuz dağılımına uymamak 1.000 TL Tahsil edilmedi.
Doğru Denge Sürücü Kursu Havuz dağılımına uymamak 1.000 TL Tahsil edilmedi.

I.4.2.8. … Tarafından Gönderilen Protokol Metni

… tarafından gönderilen Protokol metni, yukarıda Dernek tarafından gönderilen
metinden bazı farklılıklar içermektedir. Dursun YILMAZER (Özel Uzay MTSK),
Yılmaz KIZILKANAT (Özel Büyük Oto MTSK), Gökay YILMAZ (Özel Doğru
10-25/350-124
19
Denge MTSK), Osman YILDIRIM (Özel Kongre MTSK), Celal KAYA (Özel Murat
MTSK), Kürşat COŞKUN (Özel 24 Eylül MTSK) ve Selahattin CENGİZOĞLU
(Özel Ak Doğuş MTSK) tarafından imzalanan protokol metni aşağıda aynen yer
almaktadır. 770

“01.07.2008 günü toplanan Sivas Merkez İlçe Sürücü Kursları kurucuları
tarafından havuz sistemi uygulamasına geçilmesini kararlaştırılmıştır.
Yapılan açık oylama sonucunda kurumlar aşağıdaki gibi oy
kullanmışlardır:

Uzay M.T.S.K. (Kabul)
Büyük Oto M.T.S.K. (Kabul)
Büyük Başak M.T.S.K. (Katılmadı)
Doruk M.T.S.K. (Kabul) 780
Deniz M.T.S.K. (Kabul)
Doğru Denge M.T.S.K. (Çekimser)
Kongre M.T.S.K. (Kabul)
Murat M.T.S.K. (Kabul)
Işık M.T.S.K. (Kabul)
24 Eylül M.T.S.K. (Kabul)
Akdoğuş M.T.S.K. (Kabul)

Yukarıda açıklanan oylama sonucunda aşağıda belirtilen protokol
maddeleri tektek oylanarak oybirliği ile 2008 (8. Dönem Temmuz)’dan 790
itibaren uygulamaya geçilmesi kabul edilmiştir.

Bu protokol çerçevesinde hiçbir baskı ve tahakküm altında kalmaksızın
işbu protokolün altına imza atan biz Sürücü Kursları kurucu-kurucu
temsilcileri olarak protokol dışında herhangi bir faaliyetimizin Sivas Özel
Sürücü Kursları Derneği tarafından tespit edilmesi durumunda yediemin
olarak Erdal ATÇA’ya teslim edilen 50.000,00 YTL’lik senedimiz üzerinden
dernek yönetim kurulunca tespit edilecek tutarı ödemeyi garanti ediyoruz.
Ödemediğimiz takdirde senedimizin icra iflas kanunu gereğince işleme
konulmasını şartsız-koşulsuz herhangi bir itiraza gerek kalmaksızın kabul 800
ediyoruz.

Bu protokolün Sivas mahkemelerinde delil olarak kabul edilmesini
imzamızla teyit ediyoruz.

Madde 1- Sürücü Kurslarının kontenjanları belirlenirken kullanılabilir
kontenjan sayısına bakılacaktır.
a. Usta öğreticiler SSK primleri kontrol edilecektir.
b. Araçlar ruhsatlarından kayıtları görülerek standartlara uygunluğu
kontrol edilecektir. 810

10-25/350-124
20
Madde 2- Havuza 20 öğrencinin altında kursiyer gönderen kurslara
gönderdiği sayı kadar kursiyer verilecek havuzdan
faydalandırılmayacaktır. Kayıtlar kurs merkezlerince alınacak ancak
kursiyerlerin tüm evrakları ve senetleri tanzim edilmiş olarak dernek
merkezine gönderilecek her kurs gönderdiği dosyanın içine kurşun
kalemle kursunun ismini yazacak.

Madde 3- Kursların kuruluşundan itibaren her 10 yılına B sınıfı bir kursiyer
ekstra olarak verilecek. 820

Madde 4- Mülkiyeti kurslara ait olan ve standartlara uygun olan pistlere B
sınıfı iki ekstra kursiyer verilecek.

Madde 5- Havuza ençok aday gönderen 1. 2. 3. kurslara toplam aday
sayısının %10’u ödül olarak dağıtılacak dağıtım aşağıdaki şekilde
olacaktır.
1.ye %5
2.ye %3
3.ye %2 830

Madde 6- Havuz oluştuktan sonra havuza katılacak kurslar Sivas Özel
Sürücü Kursları Derneği hesabına 50.000,00 YTL yatıracak aksi
davrananlar hakkında dernek ve Sürücü Kursları tarafından yasal
çerçevede her türlü yaptırım ve baskı uygulanacaktır.

Madde 7- Havuzdan kursiyer dağıtımında uygulanacak esas ve usuller
aşağıdaki gibi olacaktır.

a) Kursların toplam yaşı = çıkan sayı 840
10
b) Usulüne uygun pist sayısı * 2 = çıkan sayı
c) Toplam kursiyer sayısının %10’u = çıkan sayı

Toplam kursiyer sayısı – (a+b+c) = Çıkan sayı = Katsayı
Kullanılabilir
kontenjan
sayısı

Katsayı * Kursun kullanılabilir kontenjan sayısı = havuzdan alacağı sayı 850

Madde 8- A2-D-G-H sınıfı programı olanlara bu sınıf sürücü belgesi
alanlar ayrı havuzdan dağıtım yapılacaktır.

Madde 9- Havuz gerçekleştikten sonra havuza dâhil olan kurumlar ortak
yatırım konusunda teşvik edilerek sosyal kültürel faaliyetlere ağırlık
verilecektir.
10-25/350-124
21

Madde 10- Dernek adına ortak herhangi bir Avukatla anlaşılacak tahsil
edilmeyen senetler dernek tarafından Avukata verilerek tahsil edilmesi 860
sağlanacaktır.

Madde 11- Taksitler aşağıdaki gibi olacaktır.
a) A2-B-H ve farklarda 4 taksit
b) C-D-E sınıfı 6 taksit olarak uygulanacaktır.

Madde 12- Merkez ilçeden faaliyet gösteren Sürücü Kursları Yıldızeli-
Şarkışla-Gemerek-Gürün Merkez ve köyleri dışında kalan tüm il ve ilçeler
ile köylerde kayıt reklam faaliyetlerinde bulunabilecektir.
870
Madde 13- İşbu protokol üç sahifeden ibarettir, sonradan ekleme ve
çıkarma yapılamaz.

I.4.2.9. Dernek Tarafından Sürücü Kurslarına Gönderilen Disiplin Kurulu
Tutanağı

27.2.2009 tarihinde Dernek tarafından sürücü kurslarına gönderilen yazıda,
disiplin kurulunun 26.2.2009 tarihli toplantısında tutulan ve Yılmaz KIZILKANAT
(Özel Büyük Oto MTSK), Erdal ATÇA (Özel Büyük Oto MTSK), Dursun
YILMAZER (Özel Uzay Oto MTSK), Murat ASLAN (Özel Doruk Oto MTSK), M. 880
Kürşat COŞKUN (Özel 24 Eylül MTSK) ile Mustafa COŞKUN (Özel Büyük Başak
MTSK) tarafından hazırlanarak imzalanan tutanak metni yer almaktadır.
Tutanak’ta, (Dernek) Yönetim Kurulu’nun 30.12.2008 gün ve 31 No’lu kararına
istinaden, yine Yönetim Kurulu’nun 23.2.2009 gün ve 32 No’lu kararı ile aşağıda
isimleri yazılı MTSK’ların disiplin kuruluna sevk edildiği belirtilmektedir. Konu ile
ilgili kısımlar aşağıda aynen aktarılmaktadır.

“26.02.2009 günü toplanan disiplin kurulumuz konuyu derinlemesine
görüşerek karşılarında belirlenen cezaları vermiştir.
890
a) 1- Kongre M.T.S.K = 5.000 TL = BEŞBİN =
2- Büyük Başak M.T.S.K. = 1.000 TL = BİN =
3- Deniz M.T.S.K. = 2.500 TL = İKİBİNBEŞYÜZ =
4- Denge M.T.S.K. = 2.500 TL = İKİBİNBEŞYÜZ =

b) Suşehri ve Zara ilçelerinde faaliyette bulunan M.T.S. Kurslarına önce
Dernek tarafından ihtar verilmesine (Noter Kanalı) daha sonra haklarında
T.C. Mahkemelerinde tazminat davası açılmasına karar verildi.

c) 1- Darımla M.T.S.K. Yıldızeli = 5.000 TL =BEŞBİN= 900
2- Üçyıldız M.T.S.K. Yıldızeli = 1.000 TL =BİN=
3- Haşimoğulları M.T.S.K. Şarkışla = 5.000 TL =BEŞBİN=
4- 14 Eylül M.T.S.K. Şarkışla = 1.000 TL =BİN=
10-25/350-124
22

d) Tebliğinden en çok 15 gün içinde ödemeler yapılacaktır.
Yukarıda alınan kararlar oybirliği ile alınmıştır.

Not: Tekrarında cezalar Beş Kat uygulanacaktır.”

910
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

J.1. Ücret İlanları ve İlgili Mevzuat Hakkında Değerlendirme

Sürücü kursları 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nun 2. maddesi
kapsamında özel öğretim kurumu sayılmakta ve bu Kanun’da belirtilen
düzenlemelere tabi tutulmaktadır. Özel öğretim kurumlarının tahsil edeceği
ücretlere ilişkin esaslar ise 5580 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan ve
11.2.2009 tarihinde yürürlüğe giren Özel Öğretim Kurumları Öğrenci ve Kursiyer
Ücretleri Tespit ve Tahsil Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. Söz konusu Yönetmelik, 920
4.6.1988 tarihli Özel Öğretim Kurumları Öğrenci ve Kursiyer Ücretleri Tespit ve
Tahsil Yönetmeliği’nin yerini almıştır.

11.2.2009 tarihli Yönetmelik uyarınca özel öğretim kurumları ücretlerini her yıl
tespit ederek Ocak ayından Mayıs ayı sonuna kadar ilan etmek zorundadır. Bu
ilanlarda ders yılı, aylık veya ders saati ücretiyle birlikte, peşin veya süreli
ödemeler ve kurumca belirlenecek diğer indirimler belirtilmelidir. Ayrıca, bu tarihe
kadar ücretlerini ilan etmeyen kurslar bir önceki yılda uyguladıkları ücretleri tahsil
etmeye devam etmek durumunda kalmakta, buna ek olarak kurumlar, ilan
ettikleri ücretleri bir sonraki ilan tarihine kadar arttıramamaktadır. Eski 930
Yönetmelik uyarınca kursların ücret ilanlarını basın yoluyla yapmaları
zorunluluğu bulunurken, yeni Yönetmelik ile bu zorunluluk kaldırılmış, bunun
yerine kursların ücretlerini Milli Eğitim Bakanlığı’nın İLSİS programına işleyerek
belirtilen süre sonuna kadar velilerin görebilecekleri bir yere asmaları zorunluluğu
getirilmiştir. Ayrıca eski Yönetmelik ile kurumların ilan ettikleri ücretleri bir sonraki
ilan tarihine kadar değiştirmeleri yasaklanırken, yeni Yönetmelik ile ücretlerin
arttırılması yasaklanmıştır.

Önem arz eden hususlardan ilki, ilgili mevzuatın ilan edilen ücretlerden daha
düşük bir tutarla kursiyer kaydı yapmaya izin verip vermediğidir. Esasen önemli 940
olan, kursların ilan ettikleri ücretlerin altında bir tutarla kayıt yapmalarının
mümkün olup olmadığı değil, kursların ortak bir ilan vererek kurs ücretlerini
birlikte belirlemeleridir. Bununla birlikte, sürücü kurslarında ilan ettikleri ücretlerin
altına inemeyeceği şeklinde bir algı bulunmaktadır. Bu husus özellikle Milli Eğitim
Bakanlığı’nın eski Yönetmelik’in yürürlükte olduğu dönemde sürücü kurslarına
gönderdiği genelge ile ortaya çıkmaktadır. Söz konusu genelgede sürücü
kurslarının ilan ettikleri tutarın altında bir ücretle kayıt yapmamaları
istenmektedir.

10-25/350-124
23
Yeni Yönetmelik’in 6(a) maddesinde “…ilanlarda ders yılı, aylık veya ders saati 950
ücretiyle birlikte, peşin veya süreli ödemeler ve kurumca belirlenecek diğer
indirimler belirtilir.” hükmü yer almaktadır. Öte yandan, eski Yönetmelik’teki
kurumların ilan ettikleri ücretleri bir sonraki ilan tarihine kadar
“değiştiremeyeceği” ibaresi “arttıramayacağı” şeklinde değiştirilerek bu konudaki
algı farklılığının da önlenmesi amaçlanmıştır. Nitekim Milli Eğitim Bakanlığı Özel
Kurumları Genel Müdürlüğü’nden gelen ve Kurum kayıtlarına 23.11.2009 tarih ve
8386 sayı ile intikal eden yazıda da, ilgili mevzuat uyarınca sürücü kurslarının
ilan ettikleri ücretlerin altında bir tutarla kursiyer kaydı yapmalarının mümkün
olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla 11.2.2009 tarihinde yürürlüğe giren yeni
Yönetmelik uyarınca kursların ilan ettikleri ücretin altında bir tutarla kursiyer 960
kaydı yapabilecektir.

Esasen eski Yönetmelik yürürlükte iken dahi sürücü kurslarının ilan ettikleri
ücretlerden daha düşük bir tutarla kursiyer kaydı yapmaları mümkündü. Eski
Yönetmelik’in 5(a) maddesinde de yeni Yönetmelik’te bulunan hükümlere benzer
şekilde “…yıllık ücret tutarıyla birlikte, peşin veya süreli ödemeler ve kurumca
belirlenecek indirimler kıstaslarıyla birlikte belirtilir.” hükmü bulunmaktadır. Diğer
taraftan, eski Yönetmelik’in yürürlükte olduğu dönemde alınan Danıştay kararı bu
durumu açıkça ortaya koymaktadır. Konuya ilişkin Danıştay 9. Dairesi’nin
16.1.1997 tarih, E. 1996/4654, K. 1997/177 sayılı kararında bahse konu ücret 970
ilanlarının tavan fiyat niteliğinde olduğu ve ilan edilen tutardan daha düşük bir
ücretle kursiyer kaydı yapılabileceği belirtilmiştir.

Karar, Kayseri Vergi Mahkemesi’nin Erciyes Vergi Dairesi Müdürlüğü lehine
verdiği 12.6.1996 tarih, 1996/665 sayılı kararının, bir sürücü kursu tarafından
temyiz edilmesi ile ilgilidir. Erciyes Vergi Dairesi Müdürlüğü sürücü kursunun ilgili
dönemde beyan ettiği azami hizmet bedeli altında kurs ücreti uyguladığını, buna
göre gelir beyanında bulunduğunu tespit etmiş ve re’sen azami bedeller
üzerinden matrah takdir ederek, mükellef sürücü kursuna vergi borcu çıkarmıştır.
980
Danıştay 9. Dairesi’nin mezkûr kararında:

“Olayda 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu ve bu kanun uyarınca
yayımlanan Özel Öğretim Kurumları Öğrenci ücretleri Tespit ve Tahsil
Yönetmeliğine göre yükümlü kurs işletmeciliği tarafından önceden tespit
ve ilan edilen kurs ücretleri altında bir ücretle sözleşme yapıldığı ve bu
sözleşmede gösterilen ücret esas alınarak fatura kesilip buna göre hasılat
kaydı yapıldığı,…. anlaşılmıştır.

Gerek 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununda gerekse bu Kanun 990
uyarınca yayımlanan yönetmelikte, kurs işletmesi tarafından önceden
tespit ve ilan edilen kurs ücreti altında ücret alınamayacağı yolunda
herhangi bir hüküm bulunmadığı …”

10-25/350-124
24
ifadelerine yer verilerek özel sürücü kurslarınca ilan edilen bedellerin azami
olduklarına, bu bedeller üzerinden indirim yapılabileceğine hükmedilmiştir. Bu
çerçevede, gerek eski Yönetmelik hükümlerinin geçerli olduğu 2009 yılı Şubat
ayı öncesi dönemde, gerekse de yeni Yönetmelik’in yürürlüğe girmesinden sonra
sürücü kurslarının ilan ettikleri ücretlerin altında bir tutarla kursiyer kaydı
yapmalarının önünde bir engel bulunmamaktadır. 1000

Bir diğer husus ise tüm sürücü kursları tarafından birlikte verilen ücret ilanlarıdır.
Sürücü kurslarının uygulayacağı fiyatları duyurdukları ilanlar (11.2.2009 tarihine
kadar yürürlükte olan Yönetmelik gereği) basın yoluyla yapıldığından, ilan tarihi
itibariyle kamuya açıklanmış olmakta ve dolayısıyla diğer kuruluşlar da
birbirlerinin fiyatlarından haberdar olmaktadır. Bu anlamda ilgili pazardaki
fiyatların (ilan edildikten sonra) oldukça şeffaf olduğu söylenebilir. Ancak sürücü
kursları bir sonraki öğretim yılında uygulayacağı ücretlerin yayımlandığı tarihe
kadar şeffaf değildir. Her bir kurs kendi yatırımlarını, öğrenci kapasitesini ve diğer
maliyetlerini göz önüne alarak ücret ilanlarını yapmak durumundadır. 1010
Uygulamada ise sürücü kurslarının bir sonraki yıl uygulayacakları ücretleri diğer
kurslarla birlikte ortak olarak yayımlayarak ilan ettikleri görülmektedir. Nitekim
Sivas’ta da sürücü kursları ücret ilanlarını bir arada yapmaktadır. Ortak ilan
vermenin kursların ilan maliyetlerini düşürdüğü ifade edilebilirse de ilgili
pazardaki rekabetin önüne geçerek ortak bir fiyatın belirlenmesini ve
uygulanmasını kolaylaştırmaktadır. Zira kurslar ücret ilanı için önceden bir araya
gelmekte ve hangi tutar üzerinden ilan verileceğini kararlaştırmaktadır. Rekabetçi
bir piyasada her bir teşebbüsün ayrı ayrı belirlemesi gereken ücretlerin, bu
şekilde bir araya gelerek belirlenmesi ve ortak ilan verilmesi teşebbüsler
arasındaki rekabetin kısıtlandığının en önemli göstergesidir. 1020

J.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme

J.2.1. Teşebbüsler Arasında Bir Anlaşmanın Varlığı

Sivas il merkezinde faaliyet gösteren sürücü kurslarınca yapılan rekabeti
kısıtlayıcı bir anlaşmanın varlığına ilişkin elde edilen deliller üç başlık altında
toplanmaktadır. İlki teşebbüslerin ücret ilanı aşamasında bir araya gelerek ortak
ilan vermeleri, ikincisi Dernek vasıtası ile alınan kararların bulunduğu Dernek
Karar Defteri’ndeki ifadeler ve üçüncüsü de 2008 yılı Temmuz ayında yürürlüğe 1030
konan Protokol’dür.

4.6.1988 sayılı Özel Öğretim Kurumları Öğrenci ve Kursiyer Ücretleri Tespit ve
Tahsil Yönetmeliği gereği 11.2.2009 tarihine kadar sürücü kurslarının bir sonraki
yıl uygulayacakları fiyatları basın yoluyla ilan etmeleri gerekmekteydi. Söz
konusu Yönetmelik hükmü ile sürücü kurslarından beklenilen her kursun kendi
uygulayacağı ücretleri tespit ederek ilan vermesi iken, gerek hakkında
soruşturma yürütülen sürücü kursları tarafından yapılan ilanlar gerekse de kurs
temsilcileri tarafından yapılan açıklamalar kursların her yıl ortak ilan verdiklerini
göstermektedir. Kursların uygulayacağı ücretleri birlikte tespit ederek ortak ilan 1040
10-25/350-124
25
vermeleri ilgili mevzuat tarafından zorunlu tutulmayan, sürücü kurslarının ilan
masraflarını paylaşmak amacıyla yaptıklarını belirttikleri bir uygulamadır. Ancak
söz konusu uygulama, ilan edilen ücretlerin altında fiyat uygulanmaması
gerektiği algısı ile birlikte değerlendirildiğinde, sürücü kurslarının ilan edilen
ücretlere uymaları ve bu suretle fiyat rekabeti yapmamaları sonucunu
doğurmaktadır. Bu durum ise 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendi
kapsamında bir rekabet ihlalidir.

Teşebbüsler arasında rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki bir anlaşmanın varlığının
göstergelerinden bir diğeri de Dernek Karar Defteri’nde bulunan ifadelerdir. 1050
Özellikle 25.6.2008 tarihli kararda yer alan “Fiyat istikrarının bozulmaması için
havuz sistemine geçilmesine” şeklindeki ifade fiyat birliği sağlamaya yönelik
faaliyetleri ortaya koymaktadır. Yine 30.12.2008 tarihli kararda da benzer ifadeler
kullanılarak “…fiyat istikrarını bozarak haksız gelir elde eden sürücü kurslarının
tespit edilerek disiplin kuruluna sevki ve gerekli cezaların verilmesine” karar
verilmiştir. Bu ifadelerden de anlaşılacağı üzere teşebbüsler, sürücü kurs hizmeti
fiyatlarının belirlenmesi aşamasında bir araya gelerek sürücü adaylarına
verilecek eğitim hizmetinin satım fiyatını birlikte belirlemişlerdir.

Öte yandan, sürücü kursları yalnızca satım fiyatını değil satım koşullarını da 1060
birlikte belirlemişlerdir. Protokol’ün 11. maddesinde yer alan “Madde 11- Taksitler
aşağıdaki gibi olacaktır. a) A2-B-H ve farklarda 4 taksit, b) C-D-E sınıfı 6 taksit
olarak uygulanacaktır.” ifadeleri teşebbüslerin kurs ücretlerinin tahsilinde
uygulanacak taksit tutarlarına sınırlamalar getirerek satım koşullarını da ortak bir
şekilde belirlediklerini göstermektedir.

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un “Rekabeti Sınırlayıcı
Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı 4. maddesinde “belirli bir mal veya
hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya
da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek 1070
nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs
birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” hükmü yer
almaktadır. Aynı maddenin (a) bendinde ise “Mal veya hizmetlerin alım ya da
satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut
satım şartlarının tespit edilmesi” yasaklanan haller arasında sayılmıştır. Söz
konusu davranışlar, aynı pazarda faaliyet gösteren rakip teşebbüslerin
sundukları mal veya hizmetlerin satış fiyatlarını ve satış koşullarını tespit etmeleri
şeklinde değerlendirilen uygulamalar olup, bu tür anlaşmalar ağır rekabet ihlalleri
arasındadır.
1080
Sivas il merkezinde faaliyet gösteren sürücü kursları tarafından 2003-2004 ve
2009-2010 öğretim yılları arasında yapılan ücret ilanları, Dernek Karar
Defteri’nde yer alan ifadeler ve Protokol maddeleri incelendiğinde ve ayrıca
sürücü kursları tarafından yapılan açıklamalar dikkate alındığında, kursların her
bir sürücü belgesi sınıfı için her yıl birbirleri ile aynı fiyatı belirleyerek birlikte ilan
verdikleri ve taksit sayılarını birlikte belirledikleri sonucuna varılmıştır. Söz
10-25/350-124
26
konusu sürücü kurslarının bir araya gelerek her yıl uygulayacakları ücretleri, bir
başka deyişle sürücü kursu hizmetinin satım fiyatını ve satış koşullarını birlikte
tespit etmeleri şeklindeki uygulamaları 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a)
bendi çerçevesinde yasaklanan bir teşebbüsler arası anlaşmadır. 1090

J.2.2 Protokol ile Kurulan Havuz Sistemi ve İlgili Pazara Etkisi

Dernek Karar Defteri’nde yer alan 25.6.2008 tarihli kararla “Fiyat istikrarının
bozulmaması için havuz sistemine geçilmesi buna ilişkin bir protokol
hazırlanmasına bu protokolün tüm kurucular tarafından imza altına alınması”
karara bağlanmıştır. Söz konusu ifadeler, Dernek’in üyelerin birlikte tespit ve ilan
edilen ücretlere uymaları ve bu şekilde fiyat istikrarının sağlanması için
çalışmalar yaptığını göstermektedir. 1.7.2008 tarihinde bahsi geçen havuz
sisteminin kurulmasına ve uygulanmasına yönelik bir protokol hazırlanarak 1100
sürücü kursları tarafından imzalanmıştır.

Protokol’ün esas olarak iki işlevi bulunmaktadır. İlki, oluşturulan bir formül
aracılığı ile sürücü belgesi almak isteyen kursiyerlerin sürücü kursları arasında
paylaştırılması, ikincisi ise bir kursa kayıt yaptıran kursiyerlerin diğer kurslara
gönderilerek anlaşmadan cayan sürücü kursunun tespit edilmesidir.

Havuz sistemi şu şekilde işlemektedir: Her kurs dönem başlamadan önce kendi
merkezlerinde kursiyer kaydı alacak, sonrasında kayıt sırasında hazırlanan tüm
evrak ve senetleri Dernek merkezine gönderecektir. Bu şekilde Dernek’te 1110
kursiyer havuzu oluşturulacak ve sonrasında Dernek tarafından Protokol
metninde yer alan formül kullanılarak, her bir kursun söz konusu havuzdan
alacağı kursiyer sayısı tespit edilecektir. Bu şekilde her bir kursa hangi
kursiyerlerin ve toplamda kaç kursiyerin gideceği belirlenecektir.

Hesaplama sonucunda kurslara tahsis edilen kursiyer sayısı, kursların kaydını
yaptıkları ve havuza gönderdikleri yani ilk başta sahip olduğu kursiyer sayısı ile
aynı olmamaktadır. Çıkan sonuçlara göre, daha uzun süredir faaliyet gösteren,
piste sahip olan ve/veya daha fazla sayıda kursiyer kaydı yapan kursların
havuzdan aldıkları kursiyer sayısı ilk başta kayıt yaptıkları kursiyer sayısına 1120
kıyasla artmakta, diğerlerinin ise azalmaktadır. Diğer taraftan, kursların kayıt
yaptıkları kursiyer sayısının kullanılabilir kontenjanlarına oranı başka bir deyişle
doluluk oranı da etkili olmaktadır. Buna göre daha fazla kontenjana sahip büyük
kurslar ile kontenjanı daha küçük olan kursların doluluk oranının hemen hemen
aynı olması durumunda, büyük kurslar küçük kurslara kıyasla havuzdan daha
fazla öğrenci alarak daha avantajlı olmaktadır.

Protokol metnindeki havuz sisteminin uygulanması sonucunda, kurslar hem kayıt
yaptıkları kursiyer sayısından farklı bir sayıda kursiyer almakta hem de sürücü
adayları kayıt yaptırdıkları kursta değil Dernek’in belirlediği kursta eğitim 1130
almaktadır. Bu durum kursiyerlerin tercihlerini kısıtlamakta, kursiyer, eğitim
almak istediği ve kayıt yaptırdığı kurs dışında başka bir kursa devam etmek
10-25/350-124
27
durumunda kalmaktadır. Sürücü kursları ile yapılan görüşmelerde toplam
kursiyer sayısının %50’sinin ön kayıt yaptırılan kursta kalacağı, kalan %50’sinin
ise diğer kurslara gönderileceği belirtilmiştir. Sonuç olarak havuz sistemi
uygulamasının rakip sürücü kursları arasında müşteri paylaşımı sonucunu
doğurmakta ve söz konusu uygulamalar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (b)
bendinde düzenlenen “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü
piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” kapsamında
değerlendirilmektedir. Başka bir deyişle, havuz sistemi müşteri paylaşımı 1140
sonucunu doğurduğundan 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (b) bendini ihlal
etmektedir.

Havuz sisteminin ikinci etkisi ise kursların fiyat birlikteliğine uyup uymadıklarının
tespit edilmesini önemli ölçüde kolaylaştırmasıdır. Kurulan sisteme göre, sürücü
kursları kursiyer kaydı almakta ve yapılan senetler dâhil tüm evrakları Dernek’e
göndermektedir. Bu sayede Dernek Yönetim ve Disiplin Kurulu kursların
uyguladığı fiyatları görebilmektedir. Ayrıca, kurslara havuzdan kursiyer tahsisi
yapılması ve sonuç olarak bir kursa başka bir kurs tarafından kaydı yapılan
kursiyerlerin gönderilmesi ihtimalinin yüksek olması, uygulanan fiyatların kurslar 1150
tarafından çapraz kontrolünü de sağlamaktadır. Sonuç olarak, sürücü kursları
tarafından kurulan ve uygulanan havuz sistemi sürücü kurslarının fiyat
birlikteliğine uyumunun denetlendiği bir denetim mekanizması görevi
üstlenmekte ve bu şekilde sürücü kursları tarafından fiyat birlikteliğine yönelik
kurulan kartelinin denetim unsurunu içermektedir.

J.2.3 Anlaşmanın Uygulanmasında Dernek’in Rolü

Dernek Tüzüğü’ne göre Dernek’in amacı, “sivil toplum faaliyetlerinin
etkinleştirilmesi ve geliştirilmesini sağlamak, sürücü kurslarının haklarını 1160
korumak ve geliştirmek” tir. Sürücü kursu yetkilileri de Dernek’in, kursların hizmet
kalitesinin artırılması, mevzuata uyumlu bir şekilde faaliyet göstermelerinin
sağlanması, kursların yetkililer nezdinde temsil edilmesi ve ortak sorunlara
çözüm aranması için çalışmalar yaptığını ifade etmişlerdir. Ayrıca, Dernek’in
kursların ilan edilen ücretlere uymalarını sağlamak amacıyla faaliyetlerde
bulunduğunu belirtmişlerdir. Sivas İl Milli Eğitim Müdürlüğü yetkilisi ise Dernek’in
ildeki tüm kurs fiyatlarının uyumunu sağlamak için çalışmalar yaptığını ifade
etmiştir. Sonuç olarak Dernek, kursların uyguladıkları ücretlerin ilan ettikleri
ücretler ile uyumlu olması, ilan edilen ücretlerin altında ücret alınmaması için
çalışmalar yapmaktadır. 1170

Dernek’in 25.6.2008 tarihli kararında yer alan “Fiyat istikrarının bozulmaması için
havuz sistemine geçilmesine buna ilişkin bir protokol hazırlanmasına bu
protokolün tüm kurucular tarafından imza altına alınmasına” ifadeleri ve
30.12.2008 tarihli kararında yer alan “Havuz sistemi ile ilgili hazırlanan protokole
uymayan ya da ihlal eden, fiyat istikrarını bozarak haksız gelir elde eden sürücü
kurslarının tespit edilerek disiplin kuruluna sevki ve gerekli cezaların verilmesine”
10-25/350-124
28
ifadeleri de Dernek’in sürücü kursu hizmetinde fiyat birlikteliği sağlanması
amacıyla çalışmalar yaptığını göstermektedir.
1180
Sürücü kurslarının birlikte fiyat belirleyerek ortak ilan vermeleri ve ilan edilen
fiyatların altına inilmemesine yönelik yapılan çalışmaların, kursların aralarında
yapmış olduğu bir teşebbüsler arası anlaşma mı yoksa Dernek tarafından alınan
bir teşebbüs birliği kararı mı olduğu değerlendirilmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 3.
maddesinde teşebbüs birliği “Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için
oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlik” olarak
tanımlanmıştır. Bu tanıma göre tüzel kişiliği haiz Sivas Özel Sürücü Kursları
Derneği bir teşebbüs birliğidir. Bir teşebbüs birliği tarafından alınan kararın, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir tür teşebbüs birliği kararı olarak
nitelendirilebilmesi için kararın bağlayıcı ve etki doğurucu olması gerekmektedir. 1190
Buna göre, üye olmanın zorunlu olmadığı, alınan kararların üyeler tarafından
bağlayıcı olmadığı ve alınan kararlara uymayan üyelere herhangi bir yasal
yaptırımı bulunmayan Dernek, birlik gibi tüzel kişiliğe sahip veya tüzel kişiliği
olmayan oluşumlar tarafından alınan kararlar söz konusu Kanun maddesi
kapsamında teşebbüs birliği kararı değildir.

Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği, Sivas ilinde faaliyet gösteren sürücü kursları
tarafından kurulmuştur. Dernek’in yönetim ve denetim kurulları Dernek’e üye
sürücü kurslarından oluşmaktadır. Kurslarının bir araya gelerek ücretleri birlikte
belirlemeleri ve ortak ilan vermeleri Dernek’in kurulmasından önce de var olan bir 1200
uygulamadır. Dernek, kursları bir çatı altında toplamış ve kursların bir araya
gelmesinde kolaylaştırıcı bir rol oynamıştır. Dernek ayrıca, ücret ilanlarının
verilmesi görevini de üstlenmiştir. Buna ek olarak Dernek, ücret ilanlarına uyulup
uyulmadığını denetleyerek ve uymayanların disiplin kurulunca cezalandırılmasını
sağlayarak ilan edilen ücretlere uyumu kolaylaştırmıştır.

Ancak Dernek’in ücret ilanlarına uyulması, havuz sisteminin uygulanması gibi
kararları teşebbüs birliği kararı değildir. Dernek’e üye olmak zorunlu değildir.
Dernek, sürücü kurslarının üyesi olmaları zorunlu olan meslek birlikleri veya
odaları olmayıp, ilgili mevzuatta da bu yönde herhangi bir hüküm 1210
bulunmamaktadır. Dernek’in kararlarına uymayan sürücü kurslarının üyelikten
çıkarılması, bir dönem faaliyetten men edilmesi ve para cezası verilmesi gibi
yaptırımları bulunsa da, Dernek’in üyeleri üzerinde mevzuattan kaynaklanan
herhangi bir yaptırım gücü bulunmamaktadır. Dolayısıyla, Dernek bünyesinde
alınan kararlar ve yürütülen çalışmaların teşebbüsler arası bir anlaşmaya
dayandığı, Dernek’in yalnızca söz konusu anlaşmanın uygulanmasını
kolaylaştırıcı bir platform olduğu sonucuna varılmıştır.

J.2.4 Protokol Kurallarına ve Dernek Kararlarına Uymayanların
Cezalandırılması 1220

Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği Disiplin ve Ceza Yönergesi’nin 5. maddesine
göre Dernek, Disiplin Kurulu’nun yaptığı inceleme ve soruşturma sonucunda,
10-25/350-124
29
Dernek kararlarına aykırı davranışları tespit edilen sürücü kurslarına suçun
oluşumuna göre 5.000 TL’den 50.000 TL’ye kadar para cezası vermeye ve bir
dönem faaliyetten mene karar vermeye kendini yetkililendirmiştir. Buna ek
olarak, aşağıda yer verilen Dernek Yönetim Kurulu kararlarında da Dernek
kararlarına uyulmaması durumunda ceza verileceği belirtilmiştir:

- 17.04.2007 tarihli karar 1230
“…derneğimizin faaliyetlerine aykırı hareket eden Dilara sürücü kursu
sahibi Nazım Düz’ün ihracına”

- 22.08.2007 tarihli karar
“Dernek faaliyetlerini gözden geçirerek dernek kararlarına uymayan
üyelere maddi ve manevi cezalar verilmesine”

- 30.12.2008 tarihli karar
“1) Havuz sistemi ile ilgili hazırlanan protokole uymayan ya da ihlal eden,
fiyat istikrarını bozarak haksız gelir elde eden sürücü kurslarının tespit 1240
edilerek disiplin kuruluna sevki ve gerekli cezaların verilmesine
2) Aylık mutad olarak yapılan toplantılarda alınan kararlara uymayan
sürücü kurslarının disiplin kuruluna sevkine ve gerekli cezaların
verilmesine”

- 23.02.2009 tarihli karar
“2) Merkez ilçede faaliyet gösteren Kongre - Büyük Başak - Doruk - Deniz
- Denge M.T.S. Kurslarının disiplin kuruluna sevkine
3) Suşehri - Zara - Şarkışla - Yıldızeli ilçelerinde faaliyet gösteren M.T.S.
Kurslarının disiplin kuruluna sevkine” 1250

Dernek, fiyat birlikteliğine ve bu birlikteliğin sürdürülebilmesi amacıyla kurulmuş
olan havuz sisteminin uygulanmasına uymayan sürücü kurslarına ceza
verilmesini karara bağlamıştır. Nitekim, Büyük Başak MTSK, Kongre MTSK, Yeni
Deniz MTSK ve Doğru Denge MTSK’nın havuz dağılımına uymamaları nedeniyle
Dernek Disiplin Kurulu’na sevk edildiği ve her birine 1.000 TL ceza vermiştir. Söz
konusu ceza Büyük Başak MTSK’dan tahsil edilmiştir.

Öte yandan, 1.7.2008 tarihli Protokol metninde, “Bu protokol çerçevesinde hiçbir
baskı ve tahakküm altında kalmaksızın işbu protokolün altına imza atan biz 1260
Sürücü Kursları kurucu-kurucu temsilcileri olarak protokol dışında herhangi bir
faaliyetimizin Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği tarafından tespit edilmesi
durumunda yediemin olarak Erdal ATÇA’ya teslim edilen 50.000,00 YTL’lik
senedimiz üzerinde dernek yönetim kurulunca tespit edilecek tutarı ödemeyi
garanti ediyoruz.” ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu ifadeler Protokol’ü
imzalayan sürücü kurslarının Protokol’e uymayı taahhüt ettiklerini, uymamaları
durumunda cezalandırılmayı ve cezaların tahsilâtının garanti altına alınması
amacıyla Dernek tarafından talep edilen senetleri vermeyi kabul ettiklerini
göstermektedir.
10-25/350-124
30
Son olarak, … tarafından gönderilen Dernek Disiplin Kurulu tutanağında, Disiplin 1270
Kurulu’nun 26.2.2009 tarihli toplantısında belirlediği ceza tutarları yer almaktadır.
Buna göre, Özel Kongre MTSK’ya 5.000 TL, Özel Büyük Başak MTSK’ya 1.000
TL, Özel Deniz MTSK ile Özel Doğru Denge MTSK’ya ise 2.500 TL ceza
verilmiştir. Tutanağın sonunda, cezaların tebliğden sonra en çok 15 gün içinde
ödeneceği, ihlallerin tekrarında ise cezaların beş katının uygulanacağı ifade
edilmiştir. Bu durum, sürücü kurslarının anlaşmaya uyumun sıkı bir şekilde
denetlenmesi ve anlaşmaya uymayanların cezalandırılması konusunda
çalışmalar yaptığını göstermektedir.

Sonuç olarak, sürücü kursları tarafından yapılan rekabeti sınırlayıcı anlaşmada, 1280
fiyat birlikteliği ve müşteri paylaşımı unsuru içeren havuz sistemine uyumun
sağlanması, uymayanların cezalandırılması ve bu suretle caydırıcılığın
bulunması amacıyla bir ceza mekanizması kurulduğu ve söz konusu
anlaşmanın, kartelin bir diğer unsuru olan cezalandırmayı da içerdiği neticesine
varılmıştır.

J.3. Anlaşmanın İlgili Pazardaki Etkisi

Rekabet hukuku açısından fiyat tespitine ve pazar paylaşımına yönelik
anlaşmalar en ciddi rekabete aykırılık halleri arasında değerlendirilmiş ve çok 1290
açık bir biçimde yasaklanmıştır. Bir anlaşmada rekabeti sınırlama amacı açıksa,
anlaşmanın kendisi veya en azından rekabeti bozucu hükümleri, “per se” rekabet
ihlali olarak değerlendirilmektedir. Bu durumda anlaşmanın rekabet üzerindeki
etkilerinin incelenmesine gerek yoktur.

Her ne kadar rekabet hukuku bağlamında bir anlaşmanın varlığının ispatlanması
halinde bu anlaşmanın varlığı rekabet ihlali olarak yeterli görülse dahi
teşebbüsler arasında gerçekleştirilen anlaşmanın uygulanıp uygulanmadığı
ihlalin ağırlığını tespit etmek bakımından önem taşımaktadır. Sürücü kurslarının
ortak ilan edilen fiyatlarda indirim yapmamaya ilişkin kararlarının uygulanıp 1300
uygulanmadığını tespiti amacıyla kursların 2003-2009 yılları arasında ilan ettikleri
ücretler ile kayıt yaptıran kursiyerlerden tahsil ettikleri ücretleri gösteren
faturaların incelenmiştir. Tablo 4 ve Tablo 5’te kursların yıllar itibariyle ilan
ettikleri ücretler ve bu ücretlere uyum oranları yer almaktadır. Şekil 1 ve Şekil
2’de ise B ve E sınıfı sürücü belgelerine yönelik ilan edilen edilen ücretlere uyum
oranları gösterilmiştir.


Tablo 4: İlan Edilen Ücretler (TL)
2003-
2004
2004-
2005
2005-
2006
2006-
2007
2007-
2008
2008-
2009
2009-
2010 Kurs Adı
B E B E B E B E B E B E B E
Ak Doğuş
MTSK - - - - - - - - - - 600 850 600 850
Büyük Başak
MTSK 300 475 335 520 510 760 570 820 570 820 600 850 600 850
10-25/350-124
31
Büyük Oto
MTSK 300 475 335 520 510 760 570 820 570 820 600 850 600 850
Doğru Denge
MTSK - - - - - - - - - - 600 850 600 850
Yeni Deniz Oto
MTSK - - - - - - - - - - 600 850 600 850
Doruk Oto
MTSK 300 475 335 520 510 760 570 820 570 820 600 850 600 850
Kongre Oto
MTSK - - - - - - - - - - 600 850 600 850
Murat MTSK 300 475 335 520 510 760 570 820 570 820 600 850 600 850
Uzay MTSK 300 475 335 520 510 760 570 820 570 820 600 850 600 850
24 Eylül MTSK 300 475 335 520 510 760 570 820 570 820 600 850 600 850
Öz Işık MTSK
- - - - - - - - - - - - 600 850
Kaynak: Sürücü kursları tarafından gönderilen ücret ilanları 1310
Tablo 5: Sürücü Kurslarının İlan Edilen Ücretlere Uyum Oranları (%)
2003-
2004
2004-
2005 2005-2006 2006-2007 2007-2008 2008-2009 2009-2010 Kurs Adı
B E B E B E B E B E B E B E
Ak Doğuş
MTSK - - - - - - - - 100 100 100 100 100 100
Büyük Başak
MTSK 0 0 38 10 99 90 34 25 5 0 0 0
Büyük Oto
MTSK 0 50 47 98 100 90 91 97 99 100 100 97 100
Öz Işık MTSK - - - - - - - - - - 99 100 98 100
Uzay MTSK 0 0 65 67 99 97 73 100 100 98 100 100 100 100
24 Eylül MTSK 0 0 35 95 9 94 86 83 90 88 92 80 82 69
Doğru Denge
MTSK - - - - - - 98 100 100 96 100 99 100 100
Yeni Deniz Oto
MTSK - - - - - - 100 0 100 100 100 100 100 100
Doruk Oto
MTSK 0 0 0 0 100 46 100 100 100 100 100 100 100 0
Murat MTSK 58 46 97 94 100 100 99 96 100 100 100 100
Kongre Oto
MTSK - - - - - - - - 54 70 87 88 0
Kaynak: Sürücü kurslarından istenen faturalar




10-25/350-124
32
Şekil 1: Kursların “B” Grubu Ehliyet Bakımından İlan Edilen Ücretlere Uyum Oranı
0%
25%
50%
75%
100%
2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007 2007-2008 2008-2009 2009-2010
Büyük Başak MTSK Büyük Oto MTSK Öz Işık MTSK Uzay MTSK
24 Eylül MTSK Doğru Denge MTSK Yeni Deniz Oto MTSK Doruk Oto MTSK
Kongre Oto MTSK Murat MTSK Ak Doğuş MTSK

Kaynak: Sürücü kurslarından istenen faturalar
Şekil 2: Kursların “E” Grubu Ehliyet Bakımından İlan Edilen Ücretlere Uyum Oranı 1320
0%
25%
50%
75%
100%
2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007 2007-2008 2008-2009 2009-2010
Büyük Başak MTSK Büyük Oto MTSK Öz Işık MTSK Uzay MTSK
24 Eylül MTSK Doğru Denge MTSK Yeni Deniz Oto MTSK Doruk Oto MTSK
Kongre Oto MTSK Murat MTSK Ak Doğuş MTSK

Kaynak: Sürücü kurslarından istenen faturalar

10-25/350-124
33
2004 yılı sonunda kurulan Dernek’le birlikte teşebbüslerin ilan edilen ücretlere
uyum oranı artmıştır. Dernek’in kuruluşu, 2004-2005 öğretim yılında ilan edilen
ücretlere oranlarını kısmen etkilemiş fakat asıl etkisini 2005-2006 eğitim
döneminde göstermiştir. Kurslardan sadece Özel Büyük Başak MTSK 2005-2006
öğretim yılı dışında, genel olarak ilan edilen ücretleri uygulamamış, diğer 10 kurs
ise kayıtların büyük çoğunluğunu ilan edilen fiyatlar üzerinden yapmışlardır.
Sürücü kurslarının fiyatlarda indirim yapmamaya ilişkin kararların ve bu kararlar 1330
çerçevesinde oluşturulan Protokol’ün uygulanması sonucu istenen fiyat birliğine
büyük ölçüde ulaşılmış, teşebbüsler arasında yapılan fiyat birlikteliği anlaşması
etkin bir şekilde uygulanmış ve ilgili pazarda etkili olmuştur.

Fiyat birlikteliğine uyumu ve fiyat birlikteliğinin pazarda etkili olduğunu gösteren
bir diğer unsur ise Sivas il merkezinde faaliyet gösteren sürücü kurslarının
sayısındaki artıştır. Dernek’in kurulduğu yıldan sonra ilan edilen ücretler B sınıfı
için 335 TL’den 510 TL’ye, E sınıfı için ise 520 TL’den 760 TL’ye çıkmış ve
yaklaşık 200 TL’lik bir artış olmuştur. 2006-2007 öğretim yılına kadar 6 olan
sürücü kursu sayısı bu yıldan itibaren sürekli artmış ve 11’e yükselerek yaklaşık 1340
iki katına çıkmıştır.

Bir pazara yeni girişleri teşvik eden en önemli unsur karlılık oranlarıdır. Yeni bir
sürücü kursu açılmasının nispeten çok yüksek maliyetli bir iş olmaması, Sivas
ilinde sürücü kursu hizmetlerinin karlı olduğu gerçeği ile birlikte
değerlendirildiğinde, ücretlerdeki artışlar bu pazara yeni girişleri cazip hale
getirmiş ve yukarıda belirtildiği gibi iki yıl içerisinde 5 kurs faaliyet göstermeye
başlamıştır. Bu kadar kısa sürede kurs sayısında böyle bir artış yaşanması kartel
anlaşmasının başarılı bir şekilde uygulandığını göstermektedir. Zira, bir pazarda
talebin durağan olduğu bir durumda arz artıyorsa ya da arz talepten daha hızlı 1350
artıyorsa, o pazarda fiyatların düşmesi beklenir. Sivas ilinde sürücü kursu hizmeti
alan kursiyer sayısının yıllar itibariyle çok fazla değişmeyeceği varsayımıyla,
yeni kursların açılması ile hizmeti sunan teşebbüs sayısı ve bu şekilde hizmetin
arzı artmakta, buna karşın hizmetin fiyatı düşmemektedir. Aksine, ilan edilen
ücretler ve bu ücretlere uyum ile birlikte fiilen kursiyerlerden tahsil edilen ücretler
giderek artmakta ya da en azından sabit kalmaktadır. Dolayısıyla, kurs
ücretlerinin yükselmesi sonucu pazara yeni girişlerin olması ve arz miktarının
neredeyse iki katına çıkması, ancak bu girişin ardından fiyatlarda bir azalma
meydana gelmemesi bir yana ücretlerin artmaya devam etmesi, kurslar arasında
fiyat birlikteliğine yönelik bir anlaşmanın bulunduğunu ve bu anlaşmanın pazarda 1360
hissedilir derecede etki doğurduğunu göstermektedir.

J.4. Yanlış ve Yanıltıcı Bilgi Verilmesine İlişkin Değerlendirme

Soruşturma açılmasına karar vermesinin ardından Dernek’ten ile bazı bilgiler
istenmiştir. Bu kapsamda, önaraştırma safhasında yapılan yerinde incelemede
tutulan tutanakta sürücü kursları tarafından 2008 yılında imzalandığı belirtilen ve
Dernek Karar Defteri’nin ilgili bölümlerinde atıf yapılan Protokol metni Dernek’ten
talep edilmiştir. Dernek tarafından gönderilen Protokol metni ile daha sonra …
10-25/350-124
34
tarafından da gönderilmiş metin karşılaştırıldığında belirgin farklılıklar bulunduğu 1370
görülmüştür. Dernek tarafından gönderilen Protokol metninde, orijinalindeki bazı
maddelerin çıkarıldığı, bazı maddelerin de eksik gönderildiği kannatine
varılmıştır.

4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinde “Kanunun 14 ve 15 inci maddelerinin
uygulanmasında eksik, yanlış ya da yanıltıcı bilgi veya belge verilmesi ya da bilgi
veya belgenin belirlenen süre içinde ya da hiç verilmemesi durumunda
teşebbüsler ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin karardan bir önceki
mali yılsonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa karar
tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan 1380
yıllık gayri safi gelirlerinin binde biri oranında idarî para cezası verileceği” hükme
bağlanmıştır.

Dernek tarafından gönderilen metin, bilgi isteme yazısında belirtilen ve 2008
yılında imzalanan Protokol metninden eksik ve farklı bilgiler içermektedir.
Dernek’in yanıltıcı bilgi vermek saikiyle hareket ettiği ve bilgi istenen konuda
eksik ve yanıltıcı bilgi/belge veren Dernek’in bu eyleminin, 4054 sayılı Kanun’un
16. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde düzenlenen hale uyduğu sonucuna
varılmıştır. Bu nedenle Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği hakkında cirosunun
binde biri oranında ceza tatbik edilmesine karar verilmiştir. 1390

J. 5. Savunmaların Değerlendirilmesi

J. 5. 1. Ortak Fiyat İlanının Gerekçesine İlişkin savunma

Yapılan savunmada, sürücü kurslarının kursiyer ücretlerinin Özel Eğitim
Kurumları Öğrenci ve Kursiyer Ücretleri Tespit ve Tahsil Yönetmeliği’nde
belirtilen usul ve esaslar doğrultusunda tespit ve ilan edildiği belirtilmiştir.
Ücretlerin ilanının 2009 yılına kadar mahalli gazetelerde yapıldığı, 2009 yılında
yürürlüğe giren yönetmelikle gazete ile ilan zorunluluğunun kaldırıldığı ifade 1400
edilmiştir. Kurslarının ücret ilanlarını tek başına, birkaç kursla birlikte veya bütün
kurslarla birlikte olmak üzere değişik şekillerde yaptığı ifade edilmiştir. Sürücü
kurslarının belirledikleri ücretlerin diğer kursların tespitleri ile aynı olduğu ve
kolay uygulanması bakımından küsuratlı değil düz rakamlara bağlanarak aynı
gazetede ilan edildiği dile getirilmiştir. İlanların bu şekilde yapılmasının temel
nedeninin gazete ilan masraflarından tasarruf etmek olduğu, yaklaşık 20 yıldır
böyle bir uygulamanın yapıldığı, bu durumun 2004 yılında kurulan Dernek’le bir
ilgisinin olmadığı, Dernek’ten önce de sonra da kursların birlikte ilan verdikleri
belirtilmiştir.
1410
Sürücü kursları kursiyer ücretlerini Özel Eğitim Kurumları Öğrenci ve Kursiyer
Ücretleri Tespit ve Tahsil Yönetmeliği’nde belirtilen usul ve esaslar
doğrultusunda tespit etmektedir. Söz konusu Yönetmelik gereğince 11.2.2009
tarihine kadar ücretlerin basın yoluyla ilan edilmesi zorunluluğu bulunurken, söz
konusu tarihten sonra ilan zorunluluğu kaldırılmıştır. Yönetmelik ile kastedilen
10-25/350-124
35
sürücü kurslarının ücret ilanlarını tek başına vermeleridir. İlanların birkaç kursla
veya bütün kurslarla birlikte verilmesi yönünde ilgili kanun ve yönetmeliklerde
emredici bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak, ücret ilanlarının birlikte verilmesi
tek başına 4054 sayılı Kanun’a aykırı hareket edilmesi anlamına gelmemekle
birlikte, sürücü kursları arasında fiyatlar henüz oluşmadan iletişim ortamı 1420
sağlamaktadır. Kurslar, fiyatlarını ilan etmeden birbirleri ile haberleşmekte ve
birbirlerinin fiyatlarından haberdar olmaktadır. Her ne kadar ortak ilan vermek
maliyetleri azaltsa da bu husus fiyat birliğinin sağlanmasını kolaylaştırmakta ve
sektörde suni bir şeffaflık yaratmaktadır.

J.5.2. Ücret İlanlarına Uyulmasının İlgili Mevzuat Uyarınca Zorunlu
Olduğuna İlişkin Savunma

Teşebbüsler ücret ilanlarını bir araya gelerek belirlemekte ve ilan etmektedir.
Piyasada rekabetçi bir yapının varlığı halinde “maksimum fiyat” olarak 1430
algılanabilecek bu (ortak) ücret ilanları, Dernek’in faaliyetleri ve oluşturulan
Protokol sonucunda “tek fiyat” haline gelmiştir. Bu durum sürücü kursları
tarafından Rekabet Kurulu denetiminden kurtulmanın bir aracı olarak da
kullanılmaktadır. Şöyle ki; fiyatlarını bir arada ilan eden sürücü kursları daha
sonra İdare’nin veya Dernek’in yönlendirmesi sonucu bu tutarın altında kayıt
yapmamakta ve ilan edilen ücretlere uymaktadır. Oysa sürücü kurslarının
ilanlarını bir arada değil de ayrı ayrı vermeleri durumunda, farklı tutarlarda kurs
ücreti belirlemek mümkün olacak ve bu tutarın altına inilmesi mevzuattan veya
uygulamadan kaynaklanan nedenlerle mümkün olmasa dahi teşebbüsler
arasında rekabet yaşanabilecektir. Dolayısıyla düzenleyici kurum işlemlerinin 1440
ihlalin varlığını ortadan kaldırmadığı ve teşebbüslerin rekabeti sınırlayıcı bir
anlaşma içinde olduklarının tespiti halinde, ihlali gerçekleştiren teşebbüsler
üzerinde caydırıcı bir etkisinin olabilmesi ve ilgili pazardaki rekabetin tesisi için,
Kanun’u ihlal ettiği tespit edilen teşebbüslerin cezalandırılmalarının yerinde
olacağı kanaatine ulaşılmıştır.


J.5.3. İlan Edilen Ücretlerin Asgari Maliyetlere Göre Belirlendiği ve Asgari
Maliyetin Altında Ücret İlan Edilmesinin Yasak Olduğuna İlişkin Savunma
1450
Kursiyer ücreti tespit edilirken asgari maliyetin önemli bir rol oynadığı, asgari
maliyetin altında ücret ilanının mümkün olmadığı, tespiti halinde mevzuat gereği
soruşturma açıldığı, geçmiş yıllarda asgari maliyetin altında ücret ilanının Milli
Eğitim Bakanlığı tarafından soruşturmaya konu edildiği, bu durumun Milli Eğitim
Bakanlığı tarafından asgari eğitim sürelerine, asgari personel ücretlerine ve diğer
eğitimin zorunlu kurallarına uyulmadığının veya uyulmayacağının bir delili olarak
değerlendirildiği ifade edilmiştir.

Sürücü kurslarının uygulayacakları ücretleri belirlerken kendi maliyetleri ile elde
etmeyi planladıkları kar gibi unsurları değerlendirmeleri ve buna göre ilan 1460
vermeleri makul bir uygulamadır. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından sürücü
10-25/350-124
36
kurslarının ilan ettikleri ücretlerin mevzuata uygun bir şekilde hizmet veren bir
sürücü kursunun asgari maliyetlerinin altında olmamasının istenmesi kaliteli
hizmet verilmesinin temin edilmesi açısından uygun görülmektedir. Sürücü
kursları tarafından maliyetlerin altında ücret tahsil edilmesinin Milli Eğitim
Bakanlığı tarafından yasaklanmasının 4054 sayılı Kanun’la çelişen bir uygulama
değildir. Zira 4054 sayılı Kanun kapsamında yasaklanan, sürücü kurslarının
bireysel olarak tespit etmek durumunda oldukları ücretleri, henüz ilan edilmeden
önce bir araya gelerek birlikte belirlemeleri ve sonrasında bu ücretlere uyumu
denetlemeleridir. 1470

J.5.4. İlan Edilen Ücretlerde Artış Yapılmadığına İlişkin Savunma

Savunmada son üç dört yıldır ilan edilen ücretlerde hemen hemen hiçbir artış
yapılmadığı, asgari maliyetlerin bir miktar üzerinde ücret belirlendiği, ekonomik
kriz nedeniyle 2009 yılı için yeni bir ücret ilan etmeyi uygun bulmadıklarını ve bu
kararı ortakları ile yaptıkları toplantıda kendi bünyelerinde aldıkları ifade
edilmiştir. Ayrıca ilan edilen kurs ücretlerini Türkiye çapında incelendiğinde
benzerlik gösterdiğinin görüleceği, ücretin tespitine tesir eden en önemli faktörün
akaryakıt fiyatları olduğu bunun da Türkiye’nin her yerinde hemen hemen aynı 1480
olmasından dolayı ücretlerin benzerlik gösterdiği belirtilmiştir.

İlan edilen ücretlerdeki artış oranlarının düşük veya yüksek olması önem
taşımamaktadır. İlan edilen ücretler yıllar itibariyle hiç artırılmasa dahi bu durum
anlaşmanın varlığını ortadan kaldırmamaktadır. Savunmada belirtilen diğer bir
konu da ücret ilanlarının Türkiye genelinde benzerlik göstermesidir. İnceleme
konusu husus ücretlerin birbirine benzemesi veya yakınlık göstermesi değil
ücretlerin birlikte belirlenmesi ve belirlenen bu fiyatların uygulanmasıdır.

J.5.5. Bazı Durumlarda İlan Edilen Ücretlere Uyulmadığına İlişkin Savunma 1490

Savunmada ilan edilen ücretlere genellikle uyulmakla beraber kursiyerlerin dar
gelirli olması, aynı aileden birden fazla kayıt yaptırılması gibi durumlarda her ay
sınırlı sayıda öğrenci için indirim yapıldığı belirtilmiştir.

Kursların kimi zaman ilan edilen ücretlere uymayarak daha düşük ücretle kayıt
yapmaları kabul edilmekle birlikte 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde
yürütülen bir incelemede anlaşmanın uygulanması ya da uygulanmaması,
yalnızca verilecek cezayı ağırlaştırıcı veya hafifletici bir unsurdur. 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinde “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya 1500
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri”
hukuka aykırı kabul edilmiş ve yasaklanmıştır. Bu bakımdan teşebbüsler
arasındaki bir anlaşma hiç uygulanmasa dahi rekabeti kısıtlama amacı taşıyorsa
bu durum ihlalin varlığı için yeterlidir. Mevcut soruşturmada da kursların geneli
10-25/350-124
37
itibariyle anlaşılan fiyatlara uyum sağladığı gözlenmiş ancak Büyük Başak
MTSK’nın bu ücretlere büyük ölçüde uymadığı sonucuna varılmıştır.

J.5.6. Sürücü Kursları Arasında Rekabetin Olduğuna İlişkin Savunma 1510

Kursların öğrenci sayıları, başarı oranları dikkatle incelendiğinde kurslar
arasında kıyasıya rekabetin yaşandığının görüleceği, bazı aylar bazı kursların hiç
kayıt yapamayıp dönem açamazken bazı kursların iyi kayıt aldıkları yani her
kursun müşteri potansiyelinin farklı olduğu, yaptığı çalışmalar, reklam faaliyetleri
ve hizmet kalitesi ile orantılı olarak çok farklı sayılarda kursiyere sahip olduğunun
görüleceği, kurslarının hizmet kalitesini artırmak için tanıtıma ve reklama özel
önem verdiklerini ve bu tanıtım faaliyetlerini yaparken hiçbir kursla müşterek
hareket etmediklerini belirtilmiştir.
1520
Sürücü kurslarının birçok alanda birbirleri ile rekabet halinde olmaları belli
konularda rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma içine girmediklerini göstermemektedir.
Dernek Karar Defteri’nde yer alan ifadeler, hazırlanan Protokol metni ve
teşebbüslerin uygulayacakları fiyatları birlikte belirleyerek ortak ilan vermeleri,
teşebbüsler arasında bir fiyat anlaşmasının ve müşteri paylaşımının varlığını
ortaya koymaktadır. Serbest piyasa ekonomisinde kaynakların etkin tahsisini
temin etmede en önemli gösterge olan ve rekabet mevzuatının da asıl korumak
istediği unsurların başında gelen “fiyat mekanizması”, Sivas ilinde faaliyet
gösteren sürücü kursları tarafından işlevsiz hale getirilmiştir. Dolayısıyla diğer
alanlarda yaşanabilecek rekabetçi davranışlar bu ihlali mazur göstermemektedir. 1530

J.5.7. Birtakım Sürücü Kurslarının Mevzuata Uyumlu Hizmet Vermeyerek
Fiyatlarda İndirim Yaptıkları ve Haksız Rekabete Yol Açtığına İlişkin
Savunma

Büyük Başak MTSK tarafınan yapılan savunmada, kursun eğitime büyük önem
verdiği; eğitim süreleri, istihdam edilen personelin niteliği, kullanılan araç ve
gereçler gibi hususlarda mevzuata uyarak kaliteli hizmet verdiği ve bu nedenle
de maliyetlerinin yüksel olduğu belirtilmiştir. Çoğu illerde denetim yetersizliğinden
de faydalanarak yeterli sayı ve nitelikte kişi çalıştırmayarak eğitimi geçiştiren 1540
kursların haksız rekabet ettiklerini, eğitim kalitesini düşürerek sürücü kurslarının
imajını ve itibarını etkiledikleri, ilan ettikleri ücretlere uymayan kursların bunun
acısını kursiyerlerden çıkarttıklarını, böylelikle bütün kursların töhmet altında
kaldığı belirtilmiştir. Uygulamada bazı illerde ortaya çıkan fiyat farklılıklarının
mevzuata aykırı olarak yapılan uygulamalardan kaynaklandığı belirtilmiştir. Bazı
kursların mevzuatta belirtilen standartta eğitim vermemesinde dolayı indirimli
fiyat uyguladıkları ifade edilmiştir. Ayrıca kursiyerin kurslara maliyeti üzerinde hiç
durulmadığı, kursiyerlerin ilgili mevzuat gereği almaları zorunlu olan eğitimlerinin
kursa asgari maliyetinin araştırılmadığı, dürüst çalışan kurslarla eğitimden
kaçarak maliyetlerini düşük tutan kurslar arasındaki farklılığa değinilmediği, ilan 1550
edilen ve uygulanan ücretlerin kıyaslanarak kar oranlarının tespit edilmesi
10-25/350-124
38
suretiyle asgari maliyetin altında kurs ücreti tahsil eden kursların hangi yasa dışı
yollara başvurduklarının ortaya çıkacağı dile getirilmiştir.

Motorlu taşıt sürücü kursları 5580 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre Milli
Eğitim Bakanlığı’nın denetim ve gözetimi altında bu Kanun hükümlerine tabi
olarak faaliyet göstermektedir. Sürücü kurslarının ilgili mevzuatta belirtilen
standartlarda eğitim vermemeleri, bu nedenle maliyetlerinin düşük olması ve
haksız rekabete neden oldukları iddialarının Milli Eğitim Bakanlığı tarafından
değerlendirilmesi gerektiği, bu hususun 4054 sayılı Kanun kapsamında 1560
bulunmamaktadır.

J.5.8. Dernek’in Amacı ve Dernek Çalışmalarına İlişkin Savunma

Dernek’in, Dernek Tüzüğünde belirtilen amaçlar doğrultusunda faaliyet gösterdiği
ve sürücü kurslarının sorunlarının çözümünde etkin rol oynadığı, mevzuatta
yapılması gerekli değişikliklerle ilgili olarak TBMM ve Bakanlıklar düzeyinde
temaslarda bulunduğu dile getirilmiştir. Dernek’in faaliyet alanlarından birinin de
kurslarda çalışan personelin çalışma şartlarını iyileştirmek olduğu için dernek
üyelerinin sadece kurs sahibi veya ortaklarından oluşmadığı, kurs 1570
çalışanlarından da üyelerin bulunduğu ifade edilmiştir. Yapılan savunmada
ayrıca, Dernek üyelerinin ücret dâhil her konuda rekabet ettikleri ve bu rekabetin
seviyeli şekilde yürütülmesini teşvik ettikleri, kaliteyi yükseltme konusunda
birbirilerini teşvik ettikleri ifade edilmiştir.

Yapılan savunmada Dernek’in ilan edilen ücretlere uyulmasını teşvik etse de bu
ücretlerin belirlenmesinde hiçbir zaman aktif rol oynamadığı belirtilmiştir. Dernek
kurulduğunda ilan edilen ve uygulanan ücretler ile hâlihazırda uygulanan ücretler
arasında enflasyon oranları ve akaryakıt maliyetlerindeki artış oranlarının
ötesinde önemli bir fark oluşmadığı, Dernek’in ücretlerin artmasını sağlayan bir 1580
rol üstlenmediği ifade edilmiştir. Ayrıca sürücü kursları arasındaki rekabetin her
alanda devam ettiği ve son bir yıl içerisinde beş kursun faaliyete başladığı,
bunların bir kısmının Dernek’e üye olmadığı belirtilmiştir.

Teşebbüsler arasındaki rekabeti kısıtlayıcı anlaşmanın Dernek tarafından
oluşturulduğu iddia edilmemiştir. Dernek, yalnızca bu fiyatlara uyumu sağlamak
ve gerekli denetim faaliyetlerini yürütmek üzere oluşturulan bir platform olarak
faaliyet göstermiştir.

Son bir yıl içerisinde beş kursun faaliyete başlaması ise rekabetin varlığını değil 1590
aksine teşebbüsler arasındaki anlaşmanın, yani kurulan kartelin başarısını ortaya
koymaktadır. Giriş engellerinin olmadığı bir piyasada fiyatların yüksek olarak
algılanması durumunda pazara yeni girişler olacak ve fiyatlar tekrar rekabetçi
seviyeye dönecektir. Sivas ilindeki sürücü kursu hizmetleri bakımından da bu
piyasa mekanizması ilk aşamada işlemeye başlamış ancak ikinci aşamada
fiyatlar düşmemiştir. Zira teşebbüsler tarafından anlaşılan fiyatların düşmemesi
için bir havuz sistemi ve denetim mekanizması oluşturulmuş, anlaşmaya
10-25/350-124
39
uymayan sürücü kurslarına çeşitli cezalar verilmiştir. Bu noktada kartelin kontrol
edemediği ve başarısını etkileyen tek unsur piyasaya girişlerdir. Teşebbüsler
aralarındaki anlaşma sonucu fiyatları yüksek bir seviyede tutmuş ancak yeni 1600
girişleri engelleyemedikleri için, oluşan fiyatları ve dolayısıyla kârlılığı yüksek
gören yeni sürücü kursları faaliyet göstermeye başlamıştır.

J.5.9. Eksik İnceleme Yapıldığı İddiası

Önaraştırma raporu hazırlanırken her kursun ayrı bir tüzel kişilik olduğundan
hareketle ayrı ayrı inceleme yapılması gerekirken bütün kurslardan birer temsilci
ile toplantı yapıldığı, bu ortam içinde her kursa ait özel durumlar ve belgelerin
gündeme getirilemediği, Dernek yetkilileri ile görüşülmekle yetinilerek kurs
idarecileri ve çalışanları ile görüşülmediği, kursiyerlerle görüşülmeyerek onların 1610
fikirlerinin alınmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca kursların ücret ilanlarının tümüyle
incelenmediği, Dernek’in kuruluşundan önce ve sonrası için kıyasa esas olması
bakımından Milli Eğitim Müdürlüğü’nden kursların kuruluşundan itibaren yapılan
ilan örnekleri ve yapılan yazışmaların istenmediği ifade edilmiştir.

Rekabet Kurumu tarafından yürütülen soruşturmalarda bir ihlalin varlığının tespiti
ve bu ihlale kimlerin katıldığının belirlendiği durumlarda hakkında ihlal iddiasında
bulunulan her teşebbüste inceleme yapmaya gerek bulunmamaktadır.
Soruşturma konusu olayda Dernek tarafından oluşturulan Protokol ve Dernek
Yönetim ve Disiplin Kurulu kararları açıkça ortada iken üyesi oldukları Dernek 1620
tarafından alınan kararlara katılmadığını veya alınan kararlara karşı çıktığını
iddia eden teşebbüslerin bu iddialarını ispat etmeleri gerekmektedir.

Buna ek olarak, soruşturma safhasında teşebbüslerden 2003-2004 ve 2009-
2010 öğretim yılları arasında yaptıkları ücret ilanları ile düzenlenen bütün
faturalar talep edilmiş ve incelenmiştir.

J.5.10. Büyük Başak MTSK’nın Anlaşmaya Uymadığına Yönelik Savunma

Büyük Başak MTSK tarafından yapılan savunmada, 1.7.2008 tarihli havuz 1630
sisteminin kurulmasına yönelik yapılan toplantıya katılım sağlanmadığı ve
protokolün imzalanmadığı belirtilmiştir. Ayrıca, ilan edilen ücretlere ve havuz
sistemine uyulmadığı, bu nedenle Dernek Disiplin Kurulu tarafından 1.000 TL
ceza verildiği ancak cezanın da ödenmediği belirtilmiş ve bu nedenle kursa idari
para ceza verilmemesi gerektiği ifade edilmiştir.

Büyük Başak MTSK havuz sistemine ilişkin hazırlanan protokol metninin
görüşüldüğü 1.7.2008 tarihli toplantıya katılmamış ve protokol metnini
imzalamamıştır. Ayrıca, 2005-2006 öğretim yılı dışında, genel olarak ilan edilen
ücretlere uymamış, farklı fiyatlar uygulamıştır. Ancak kurs, Dernek karar 1640
defterinde yer alan çeşitli tarihli kararlarda belirtildiği üzere havuz sistemine
uymaması nedeniyle disiplin kurulan sevk edilmiş, kursa 1.000 TL ceza verilmiş
10-25/350-124
40
ve söz konusu tutar tahsil edilmiştir Yapılan değerlendirmede Dernek Disiplin
Kurulu tarafından protokol kurallarına uymadığı gerekçesi ile ceza verilmesi ve
verilen cezanın ödenmesinin, Büyük Başak MTSK’nın söz konusu protokole
uyma yönünde bir iradesinin bulunduğunu göstermekte, bu durumun ise
protokolün ve havuz sisteminin hiç uygulanmadığı ve karşı çıkıldığı şeklindeki
savunma ile çelişmektedir.

Buna ek olarak, Büyük Başak MTSK’nın ortağı ve yönetim kurulu üyesi olan 1650
Mustafa ÇOŞKUN Dernek yönetim ve disiplin kurulu üyesidir. Dernek Karar
Defteri’nde yer alan birçok kararda imzası bulunmaktadır. Özellikle de soruşturma
bakımından önem arz eden 25.06.2008 tarihli “Fiyat istikrarının bozulmaması için
havuz sistemine geçilmesine buna ilişkin bir protokol hazırlanmasına bu
protokolün tüm kurucular tarafından imza altına alınması” içerikli yönetim kurulu
kararı ile 30.12.2008 tarihli

“1) Havuz sistemi ile ilgili hazırlanan protokole uymayan ya da ihlal eden, fiyat
istikrarını bozarak haksız gelir elde eden sürücü kurslarının tespit edilerek
disiplin kuruluna sevki ve gerekli cezaların verilmesine 1660
2) Aylık mutad olarak yapılan toplantılarda alınan kararlara uymayan sürücü
kurslarının disiplin kuruluna sevkine ve gerekli cezaların verilmesine”

içerikli kararın altında Mustafa ÇOŞKUN’un imzası bulunmaktadır. Buna ek
olarak, 27.2.2009 tarihinde Dernek tarafından sürücü kurslarına gönderilen
yazıda, disiplin kurulunun 26.2.2009 tarihli toplantısında tutulan Mustafa
COŞKUN tarafından da imzalanan tutanakta, (Dernek) Yönetim Kurulu’nun
30.12.2008 gün ve 31 No’lu kararına istinaden, yine Yönetim Kurulu’nun
23.2.2009 gün ve 32 No’lu kararı ile Büyük Başak MTSK’nın disiplin kuruluna
sevk edildiği ve 1.000 TL cezaya çarptırıldığı belirtilmektedir. 1670

Sonuç olarak, her ne kadar Büyük Başak MTSK fiyat birlikteliğine genel olarak
uymamış ve havuz sistemine yönelik yapılmış anlaşmayı da imzalamamış olsa
da, Dernek’in fiyat birlikteliği ve havuz sisteminin gerçekleştirilmesi yönünde
almış olduğu kararlara iştirak etmiş, söz konusu kararlar kurs sahibi ve yönetim
kurulu üyesi Mustafa ÇOŞKUN tarafından imzalanmıştır. Buna ek olarak, Dernek
disiplin kurulunda da yer alan Mustafa ÇOŞKUN’un Büyük Başak MTSK’nın
disiplin kuruluna sevk edildiği ve kursa ceza verildiğine ilişkin kurul kararında da
imzası bulunmaktadır.
1680
J.5.11. Soruşturma Açılmasının Ardından Fiyat Birliktelği ve Havuz
Sistemine Son Verildiğine Yönelik Savunma

Savunmada, Dernek ve sürücü kursları hakkında soruşturma başlatılmasının
hemen akabinde 15.7.2009 tarihinde toplanan kurucuların Sivas ilinde fiyatları
serbest bırakıp havuz sistemini ortadan kaldırdıkları ve buna ek olarak, hizmet
10-25/350-124
41
satış sözleşmesi hazırlayarak hür ve özgür irade ile hizmeti satan ile hizmeti
satın alan arasında pazarlık olanağı sağladıkları belirtilmiştir.

Yılmaz KIZILKANAT (Özel Büyük Oto MTSK), M. Kürşad ÇOŞKUN (Özel 24 1690
Eylül MTSK), Dursun YILMAZER (Özel Uzay Oto MTSK), Mustafa ÇOŞKUN
(Özel Büyük Başak MTSK), Haluk AYGEL (Özel Yeni Deniz MTSK), Murat
ARSLAN (Özel Doruk Oto MTSK), Hüseyin ÖZKAYNAKÇI (Özel Öz Işık MTSK),
Selahattin GÖKÇE (Özel Ak Doğuş MTSK), Ali AKBULUT (Özel Doğru Denge
MTSK), İlhami GÜLBAHAR (Özel Kongre MTSK) tarafından imzalanan toplantı
tutanağına aşağıda yer verilmiştir.

“15.07.2009 Günü toplanan Sivas Sürücü Kursları kurucuları aşağıdaki kararları
almıştır.
1- Yukarıdaki tarihten itibaren kurslar fiyat uygulamalarında serbest olup her kurs 1700
istediği fiyata kursiyer kaydı yapabilecektir.
2- Daha önce uygulanan havuz sistemi ortadan kaldırılarak kurslar kendi
kayıtlarını kendi kurslarında tutacaktır.
3- Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği, kursların kayıt, fiyat uygulamalarına hiçbir
şekilde müdahale etmeyecektir.
4- Mali açıdan bir problem çıkmaması için defterdarlık nezdinde gerekli
görüşmeler yapılacak sonuçtan kurslar haberdar edilecektir.
5- İşbu tutanak toplantıya katılan kurucular tarafından imza altına alınmıştır.”

Toplantı tutanağından, kurslar tarafından 15.7.2009 tarihinden öncesinde 1710
kursların uyguladıkları fiyatlar konusunda serbest karar veremediklerini,
istedikleri fiyata kursiyer kaydı yapamadıklarını ve havuz sisteminin
uygulandığını kabul ettikleri sonucuna ulaşılmıştır.

Söz konusu toplantı tutanağı ve hizmet satış sözleşmelerinin incelenmesi
sonucunda, hakkında soruşturma yürütülen tarafların Dernek bünyesinde almış
oldukları rekabeti sınırlayan karar ve bu yöndeki eylemlerinden vazgeçtikleri
kanaatine varılmıştır.

J.6. Genel Değerlendirme 1720

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin genel hükmü belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu
tür karar ve eylemlerini yasaklamaktadır. Aynı maddenin (a) bendi mal veya
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile
her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi halini, (b) bendi ise mal veya
hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya
unsurlarının paylaşılması ya da kontrolünü, kısıtlayıcı hallerden biri olarak ifade 1730
etmektedir.
10-25/350-124
42

Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği bünyesinde bir araya gelen sürücü kursları,
Kanun’un 4. maddesinde belirtildiği şekilde hizmetlerin satım fiyatının ve satım
koşullarının belirlenmesine ve müşteri paylaşımına yönelik ortak karar
almışlardır. Söz konusu kararlar teşebbüslerin ortak iradesi ile ortaya çıkmış,
ihlale yol açan eylem Dernek’ten bağımsız olarak kursların kendi aralarında
mutabık kaldıkları bir anlaşmaya dayanmış, Dernek’in ise alınan kararlarda
koordinasyon sağlayıcı bir etkisi olmuş ve anlaşmanın uygulanmasını
kolaylaştırmıştır. Dernek uyguladığı çeşitli cezalarla da anlaşmaya uyulmasını 1740
temin etmeye çalışmıştır.

Teşebbüsler arasındaki rekabeti kısıtlayıcı anlaşmanın, 1.7.2008 tarihinde Sivas
il merkezinde faaliyet gösteren sürücü kurslarının bir araya gelerek hazırladıkları
Protokol ile başladığı kanaatine varılmıştır. Zira Protokol uyarınca, uzun süredir
ortak verilen ücret ilanlarına uyum sağlanmasına yönelik tedbirler alınmış,
anlaşmadan cayanların tespitini sağlayan ve sürücü kursları arasında müşteri
paylaşımına yol açan havuz sistemine geçilmiş, Protokol kurallarına uymayan
sürücü kursları hakkında çeşitli cezalar uygulanmıştır. Havuz sistemi sayesinde
anlaşmadan cayanların tespiti oldukça kolaylaşmıştır. Dolayısıyla, etkili bir kartel 1750
anlaşmasında bulunması gereken; anlaşma, denetim ve ceza unsurlarının
tümünün söz konusu Protokol’ün yürürlüğe girmesinden sonra hayata
geçirilebildiği kanaatine ulaşılmıştır.

Sonuç olarak sürücü kursları tarafından alınan kararların Kanun’un 4.
maddesinin (a) ve (b) bendine uygunluk gösterdiği ve ihlal teşkil ettiği
düşünülmektedir. Bu çerçevede, sürücü kurslarının ve üye oldukları Dernek’in
4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri ve bu nedenle Kanun’un 16. maddesi ve bu
dayanılarak hazırlanan “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar
İle Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına 1760
İlişkin Yönetmelik” (Yönetmelik), uyarınca cezalandırılmalarının yerinde olacağı
kanaatine ulaşılmıştır.

J.7. Ceza Miktarının Takdirine İlişkin Değerlendirme

Yönetmelik’in 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, karteller için verilecek
cezada, temel para cezası olarak yıllık gayri safi gelirin yüzde ikisi ile yüzde
dördü arasında bir oranın esas alınacağı, bu oranın belirlenmesinde teşebbüs
veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya
gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi unsurların dikkate alınacağı 1770
belirtilmiştir.

Sivas il merkezinde faaliyet gösteren sürücü kursları sürücü adaylarına verilecek
eğitim ücretlerinin belirlenmesi ve uygulanacak taksit adetleri konusunda
anlaşmışlar, bir protokol düzenleyerek Sivas ilindeki sürücü adaylarını
paylaşmışlar ve bu anlaşmanın uygulanması için gerekli denetim faaliyetlerini de
gerçekleştirmişlerdir. Bahse konu eylemler 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
10-25/350-124
43
(a) ve (b) bentlerine uygunluk göstermekte ve bu tür eylemler kartel anlaşması
olarak nitelendirilmektedir. Bu nedenle hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslere ve Dernek’e verilecek temel para cezasının, %2 (yüzde iki) olarak 1780
belirlenmesinin yerinde olacağı kanaatine ulaşılmıştır.

Yönetmelik’in 7. maddesinde hafifletici unsurlar sayılmıştır. 7. maddenin birinci
fıkrasında yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi haricinde incelemeye yardımcı
olunması ve diğer teşebbüslerin zorlamasının bulunması hallerinde cezanın
dörtte bir ile beşte üç arasında indirilebileceği belirtilmiştir. Bu kapsamda,
Kongre, Büyük Başak ve Yeni Deniz MTSK’ların anlaşmaya uymayarak para
cezasına çarptırıldığından bu sürücü kurslarına verilecek para cezasının dörtte
bir oranında indirilerek %1,5 (yüzde bir vigül beş) oranında uygulanması
gerektiği neticesine varılmıştır. Doğru Denge MTSK’ya verilecek temel para 1790
cezasının ise; teşebbüsün, gerek Protokol’ün imzalanması aşamasında çekimser
kalması, gerek anlaşmaya uymaması nedeniyle cezalandırılması, gerekse de
soruşturma sürecinde gönderdiği belgelerin incelemeyi kolaylaştırması
sebepleriyle beşte üç oranında indirilerek %0,8 (binde sekiz) oranında
uygulanmasının yerinde olacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Hakkında soruşturma yürütülen diğer yedi MTSK (Ak Doğuş MTSK, Özel Büyük
Oto MTSK, Özel Doruk Oto MTSK, Öz Işık MTSK, Özel Murat MTSK, Özel Uzay
Oto MTSK, Özel 24 Eylül MTSK) ve Dernek’e ise verilecek cezanın %2 (yüzde
iki) olarak uygulanması gerektiği kanaatine varılmıştır. 1800


K. SONUÇ

18.6.2009 tarih, 09-29/606-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı
savunmalara ve incelenen dosya kapsamına göre;

1. Sivas Uzman Eğt. Öğr. Ulaş. Hiz. Ltd. Şti. (Özel Ak Doğuş MTSK), Sivas
Denge Eğitim Öğr. Tel. Tic. Ltd. Şti. (Özel Doğru Denge MTSK), Özel Yeni 1810
Deniz MTSK (Hasan Haluk AYGEL), Sivas Işık Sürücü Kursu Eğ. Öğr. Tic.
San. Ltd. Şti. (Özel Öz Işık MTSK), Doğuş Eğitim Öğr. Tesisleri Tic. San. Ltd.
Şti. (Özel Uzay MTSK), Ön-Taş Önder Eğ. Öğr. San. Tic. A.Ş. (Özel Büyük
Oto MTSK), Murat Eğitim Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Murat MTSK), Kongre
Eğitim Hiz. Tic. Ltd. Şti. (Özel Kongre MTSK), Özel 24 Eylül MTSK (Mehmet
Kürşat COŞKUN), Doruk Eğitim Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Doruk Oto MTSK),
Yıldız Eğitim Öğr. Hiz. Tic. San. A.Ş. (Özel Büyük Başak MTSK) ve Sivas
Özel Sürücü Kursları Derneği’nin Sivas il merkezinde sürücü adaylarına
yönelik özel eğitim hizmetleri pazarında, hizmet fiyatı ile hizmetin satım
koşullarını tespit etmek ve sürücü adaylarını paylaşmak suretiyle 4054 sayılı 1820
Kanun’un 4. maddesinin (a) ve (b) bentlerini ihlal ettiklerine OYBİRLİĞİ ile,

10-25/350-124
44
2. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve “Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” hükümleri
uyarınca,

2009 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirlerinin … oranında olmak üzere;
- Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği’ne 327,05 TL
- Sivas Uzman Eğt. Öğr. Ulaş. Hiz. Ltd. Şti. (Özel Ak Doğuş MTSK)’ye 1830
3.157,31 TL
- Sivas Işık Sürücü Kursu Eğ. Öğr. Tic. San. Ltd. Şti.(Özel Öz Işık MTSK)’ye
4.772,05 TL
- Doğuş Eğitim Öğr. Tesisleri Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Uzay MTSK)’ye
4.918,32 TL
- Ön-Taş Önder Eğ. Öğr. San. Tic. A.Ş. (Özel Büyük Oto MTSK)’ye 4.710,37
TL
- Murat Eğitim Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Murat MTSK)’ye 3.313,33 TL
- Özel 24 Eylül MTSK (Mehmet Kürşat COŞKUN)’ya 4.940,02 TL
2009 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirlerinin …’i oranında olmak üzere; 1840
- Kongre Eğitim Hiz. Tic. Ltd. Şti. (Özel Kongre MTSK)’ye 2.112,46 TL
- Yıldız Eğitim Öğr. Hiz. Tic. San. A.Ş. (Özel Büyük Başak MTSK)’ye
5.162,16 TL
- Özel Yeni Deniz MTSK (Hasan Haluk AYGEL)’ya 1.482,99 TL
2009 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirinin ...’i oranında olmak üzere;
- Sivas Denge Eğitim Öğr. Tel. Tic. Ltd. Şti. (Özel Doğru Denge MTSK)’ye
2.267,21 TL
2008 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirinin (2009 mali yılı sonunda
oluşan gayri safi gelir bilgisine ulaşılamadığından) ...’si oranında olmak üzere;
- Doruk Eğitim Tic. San. Ltd. Şti. (Özel Doruk Oto MTSK)’ye 2.193,71 TL 1850

idari para cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile,

3. Sivas Özel Sürücü Kursları Derneği’nin soruşturma safhasında verdiği
belgelerin eksik, yanlış ve yanıltıcı olduğu anlaşıldığından, Kanun’un 16.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca, gayri safi gelirinin ...’i (...)
oranında olmak üzere 16,35 TL idari para cezası ile cezalandırılması
gerekmekle birlikte aynı Kanun maddesinde belirlenen asgari para
cezasından az olamayacağı hükmü çerçevesinde anılan Kanun maddesi ve
2010/1 sayılı Tebliğ dikkate alınarak söz konusu Derneğe 11.446,4 TL idari 1860
para cezası verilmesine OYBİRLİĞİ ile

10-25/350-124
45
Danıştay yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.






1870









1880









1890









1900








10-25/350-124
46
Rekabet Kurulu’nun 22.03.2010 Tarih ve 10-25/350-124 Sayılı Kararına
1910

KARŞI OY GEREKÇESİ


Kurulumuz mezkur kararıyla, kararın 2. maddesinde belirtilen 4054
Sayılı Kanun’un 4.maddesinin a ve b fıkralarına aykırı uygulamaları nedeniyle,
aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma,
Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde
Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik uyarınca Sivas Özel Sürücü
Kursları Derneği’ne ve haklarında soruşturma yapılan Sivas ilinde faaliyet 1920
gösteren onbir adet sürücü kursuna 2009 mali yılı sonunda oluşan gayri safi
gelirlerinin % 0.8 ile % 2 oranında değişen idari para cezası kesilmesine karar
vermiş bulunmaktadır. Anılan bu para cezası belirlenirken 4054 sayılı yasa ile
birlikte, yukarıda anılan ve Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve
Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para
Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in ilgili hükümlerinin uygulanarak verilen ceza
miktarının hesaplanması ile ilgili bölümünü içeren sonuç cezaya aşağıda
belirteceğim gerekçelerle katılmıyorum.

4054 Sayılı ‘’Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.maddesinin 1930
4.fıkrasında; ‘Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda
bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin
üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun
hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda
oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde
onuna kadar idarî para cezası verilir. ‘’ denilmiş, son fıkrasında da; ‘’ Bu
maddeye göre verilecek idarî para cezalarının tespitinde dikkate alınan hususlar,
işbirliği halinde para cezasından bağışıklık veya indirim şartları, işbirliğine ilişkin
usul ve esaslar Kurulca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.’’ hükmü
bulunmaktadır. 1940

Bu hükümleri yorumlarsak; Yasa Koyucu, maddenin 4.fıkrası ile
verilecek cezalarda alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların
yüzde ona kadar verileceğini hükme bağlamış, son fıkrasında ise sadece ‘’
cezanın tespitinde dikkate alınan hususlar ‘’ kavramını getirmiş ve Rekabet
Kurulu’na sadece cezanın tespitinde dikkate alınacak hususların belirlenmesine
ilişkin yönetmelik çıkarma konusunda sınırlı yetki vermiştir. Cezanın tespitinde
dikkate alınacak hususlar derken yasa koyucu neyi kastetmektedir? Burada
kastedilen hangi fiillere, ne miktarda ceza vereceğini tespit et demek anlamında
değil, 16.madde ile verilen ceza sınırları içerisinde ( % 10 ‘a kadar) ceza 1950
takdir ederken hangi unsurlara göre veya hangi şartların varlığı halinde cezayı
ağırlaştıracaksın veya hafifleteceksin, bir başka deyişle yasada öngörülen
sınırlar içerinde ceza tayin ederken, takdir yetkini kullanma adına hangi
unsurları dikkate alarak ceza tesis edeceksin anlamındadır. Yasa koyucu
10-25/350-124
47
Rekabet Kurulu’na, Yönetmelik yaparken hangi fiillere ne ceza verileceğini tespit
etme yolunda bir yetki verseydi o zaman yasaya; ‘’Bu maddeye göre verilecek
idarî para cezalarının tespiti ve maddeye göre verilecek idarî para cezalarının
tespitinde dikkate alınan hususlar ‘’ kavramını birlikte getirirdi.

‘’ Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar İle Hakim 1960
Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik’in; ‘’Temel Para Cezası’’ başlığı altındaki 5.maddesinde; ‘’ Temel
para cezası hesaplanırken, Kanunun 4 üncü ve 6 ncı maddelerinde yasaklanmış
davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin
üyelerinin, nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun
hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda
oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin;
a) Karteller için, yüzde ikisi ile yüzde dördü,
b) Diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü,
arasında bir oran esas alınır. 1970
(2) Birinci fıkrada yazılı oranların belirlenmesinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs
birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya gerçekleşmesi
muhtemel zararın ağırlığı gibi hususlar dikkate alınır.
(3) Birinci fıkraya göre belirlenen para cezası miktarı;
a) Bir yıldan uzun, beş yıldan kısa süren ihlallerde yarısı oranında,
b) Beş yıldan uzun süren ihlallerde bir katı oranında,
arttırılır.’’ denilmiş, yine 6.maddesinde Ağırlaştırıcı Unsurlar ve 7.maddesinde de
Hafifletici Unsurlar ayrı ayrı sayılmıştır.

Yukarıda açıkça görüleceği üzere Yasa Koyucu 16.maddeye göre 1980
verilecek cezalarda; alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların
yüzde ona kadar verileceğini hükme bağlamasına ve Rekabet Kurulu’na
yukarıda geniş olarak açıkladığımız gibi, Yönetmelikle düzenlenmesi yetki aşımı
nedeniyle mümkün olmayan bir konuda, Yönetmelikle düzenleme yapılarak belli
suçlar için, belirli cezalar getirilmiş, yine Yönetmelikte, Kanunda olmayan bir
kural getirilerek alt sınır ve yasada öngörülmeyen üst sınır belirlenmiş ve
Karteller için yüzde iki ile dört arası, diğer ihlaller içinse binde beş ile yüzde üçü
şeklinde ceza verilmesi öngörülmüştür.

Yönetmelikler, Kamu Kuruluşlarının kendi görev alanlarına giren 1990
konularda yasa ve tüzük uygulanmasına yönelik yönetsel anlamdaki hukuk
kurallarıdır. Anayasanın 124.maddesine göre Başbakanlık, Bakanlıklar ve Kamu
Kuruluşları görev alanları ile ilgili yasa ve tüzüklerin uygulanmasını belirleyen
yönetmelik çıkarabilir. Anayasa’mızın 11.maddesinin 2.fıkrasına göre Kanunlar
Anayasa’ya aykırı olamayacağı gibi, bu kuraldan hareketle hukukun genel
ilkelerine göre; Yönetmelikler de yasa ve tüzüklere aykırı olamayacağı gibi
üst hukuk kurallarına da aykırı olamaz. Yönetmelikler yasanın açıkça yetki
vermediği bir konuda yeni bir düzenleme yapamayacağı gibi, Yasa ile öngörülen
kuralı sınırlayamaz. Yeni bir hüküm koyamaz.
2000
10-25/350-124
48
Olayımızda 4054 Sayılı Yasanın 16.maddesi ile konulan kural, anılan
yönetmelikle bir anlamda değiştirilmekte ve Kurulun hareket alanı
daraltılmaktadır. Yasa ile getirilmeyen ve Yönetmelik Koyucuya ceza miktarlarını
ve ceza sınırlarını saptama konusunda verilmiş bir yetki olmamasına rağmen,
belirli suçlara verilecek cezaların saptanması, para cezasına alt sınır konulması
ve yeni, bir üst sınır konulması 4054 sayılı yasanın 16.maddesine aykırıdır. Öte
yandan 5/1-b bendinde; karteller dışında kalan diğer ihlaller için, binde beşi ile
yüzde üçü oranında bir ceza öngörülmesi, Yasanın 16/son maddesinde Kurulca
çıkarılması için verilen yönetmelik yetkisini aşmaktadır. Zira yönetmelik ile temel
ceza tespiti mümkün değildir. Bu nedenle yasaya aykırı bulunan Yönetmelik 2010
hükümlerine göre ceza belirlenmesinin olanaklı olmadığı, hukuken sakat olduğu
açıktır. Öte yandan bu karşı oy sahibinin yetkisinde bulunan ceza miktarını tespit
etme yetkisi, daha önce görev yapan ve aynı seviyede olan üyelerin çıkardığı bir
düzenleme ile ipotek altına alınmaktadır.

Bu görüşe karşı bir sav getirilebilir. ’’Yönetmelik Danıştay’ca iptal
edilmediğine göre hukuken geçerlidir ve zaten verilen cezada yönetmeliğin 6. ve
7. maddeleri uygulanarak sonuç olarak cezanın, yasanın öngördüğü alt ve üst
sınırlara ulaşmaktadır.’’ Hukukun genel ilkeleri, hafifletici ve ağırlaştırıcı
unsurların bulunmadığı olayda Rekabet Kurulu’nun anılan yönetmeliğe göre alt 2020
ve üst sınır belirleme yönünden bağlı olması karşısında bu savın bir geçerliliği
olamaz.

Öte yandan, yukarıda belirtilenlerin dışında anılan Yönetmeliğin hukukun
genel ilkelerine ve Kanuna aykırılıkları bulunmaktadır. Türk hukukunda, 5237
sayılı yeni Türk Ceza Kanunu’nun yürürlüğe girmesi ile birlikte para cezası
kalmamıştır. Bu yani rekabet otoritesinin verdiği ‘’ İdari Para Cezası’’dır. Bu
nedenle yönetmelikte geçen para cezası kavramı ceza kanununa aykırıdır.

Karara karşı olduğum bir hususta şudur ; Kurulumuz kararının 2 nolu 2030
hüküm fıkrasında aynen’’ Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin
üçüncü fıkrası ve “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile
Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik” hükümleri uyarınca, 2009 mali yılı sonunda oluşan gayri safi
gelirlerinin %..... oranında olmak üzere;…………TL para cezası verilmesine karar
vermiştir. Bu hüküm fıkrası açık değildir. Ceza kararlarında hüküm fıkralarının
açık olması bir başka deyişle ceza hükmünün hakkında soruşturma yapılan ve
ceza verilen tarafça açıkça anlaşılması gerekir. Ceza hükümlerinde arttırım ve
indirimlerin neler olduğu, Yönetmeliğin hangi maddelerinin uygulanarak sonuç
cezanın verildiğinin açıkça anlaşılabilir bir şekilde yazılması gerekir.Olayımızda 2040
Kurulumuz kararında hüküm fıkrasını bu şekilde yazmamış sadece yukarıda
belirttiğim gibi 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve “Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” hükümleri
uyarınca, 2009 mali yılı sonunda oluşan gayri safi gelirlerinin %..... oranında
10-25/350-124
49
olmak üzere;…………TL para cezası verilmesine şeklinde belirtmiştir. Bu
nedenle de karara katılmıyorum.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, Kurulun Yasaya aykırı yönetmeliğin
5.maddesini uygulamaksızın, 16.maddeye göre ve yönetmeliğin 6 ve 2050
7.maddesinde öngörülen olaydaki ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurları da göz
önüne alıp, takdir yetkisini kullanarak, ihlalin gerçekleştiği pazardaki cirolarında
düşük oluşu, göz ardı edilmeksizin % 10 sınırı içinde kalmak koşuluyla sonuç
ceza miktarını 2008 mali yılında oluşan gayri safi gelirlerinin binde iki olarak tayin
etmesi gerekirken aksi yönde, Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve
Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para
Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in 5.maddesinin (a) fıkrasına göre kartel ihlalleri için
öngörülen yüzde iki oranını temel ceza olarak ve aynı yönetmeliğin
7.maddesinde öngörülen hafifletici unsurlarda göz önüne alarak; sonuçta 2008
mali yılında oluşan gayri safi gelirlerinin binde 8 ve yüzde iki oranında değişen 2060
oranlarda idari para cezası tesis edilmesi yolunda verdiği kararın 2.maddesine
katılmıyorum.
Reşit Gürpınar
Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy