Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-109 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 08-41/553-206
Karar Tarihi : 27.6.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE.
B. RAPORTÖRLER: Bekir KOCABAŞ, Selvi KOCABAY
C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik talebi vardır.
D. HAKKINDA İLK: Kızılırmak Seyahat Turizm Ltd. Şti.
İNCELEME YAPILAN Yeni Otobüs Terminali No:11 Sivas
20
E. DOSYA KONUSU: Sivas-Kayseri arasında otobüsle yolcu taşımacılığı hizmeti
veren Kızılırmak Seyahat Turizm Ltd. Şti.’nin ilgili pazara girişleri engellediği ve
aşırı fiyat uyguladığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, Sivas-Kayseri arası otobüs ile
yolcu taşımacılığı güzergahında tek firma olarak faaliyet gösteren Kızılırmak Seyahat
Turizm Ltd. Şti. (Kızılırmak Seyahat)‘nin, söz konusu güzergahta minibüs hattı
kurulmasına izin vermediği ve ilçe terminaline rakip firmaların girmesine engel olduğu;
ayrıca firmanın 110 km. olan Kayseri ile Sivas’ın Şarkışla ilçesi arasındaki otobüs
seferleri için belirlediği bilet fiyatının 9 YTL, 95 km. olan Kayseri ile Sivas’ın bir başka 30
ilçesi olan Gemerek arasındaki seferler için belirlediği fiyatın ise 5 YTL olduğu iddia
edilmekte ve konuya ilişkin olarak Rekabet Kurumu tarafından gereğinin yapılması talep
edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.5.2008 tarih ve 3162 sayı ile intikal
şikâyet dilekçesi üzerine, düzenlenen 19.6.2008 tarih ve 2008-4-109/İİ-08-BK sayılı İlk
İnceleme Raporu, 20.6.2008 tarih ve REK.0.08.00.00-110/163 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 08-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 40
-Kızılırmak Seyahat’in ilçe terminaline başka firma almayarak ve anılan güzergahta
minibüs hattına da izin vermeyerek başka bir firmanın faaliyet göstermesine engel
olduğu yönündeki şikayetin 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği,
-Kayseri-Sivas güzergahında tek firma olarak faaliyet gösteren Kızılırmak Seyahat’in;
Kayseri-Gemerek arasında 5 YTL fiyat uygularken; aynı güzergahta bulunan Kayseri-
Şarkışla arasında 9 YTL uygulamasının rekabet ihlali teşkil ettiği iddiasının Kanun
kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmakla birlikte söz konusu şikayete ilişkin
olarak bu aşamada herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer
verilmiştir.
08-41/553-206
2
50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı, "karayolu ile yolcu taşımacılığı
pazarı" ; ilgili coğrafi pazar ise, “Kayseri ve Sivas arası yolcu taşıma güzergahı” olarak
tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
Karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı sektörünü düzenleyen temel mevzuat,
Karayolu Taşıma Kanunu, bu Kanun kapsamında Ulaştırma Bakanlığı tarafından
çıkartılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı
Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’dir. 60
Raportörlerce Kızılırmak Seyahat’in internet sitesinden edinilen bilgiye göre, Kızılırmak
Seyahat’in uyguladığı fiyat tarifeleri başvuru tarihinden sonra değiştirilmiştir. Kayseri-
Şarkışla arasındaki otobüs seferleri için uygulanan fiyat 9 YTL’den 12 YTL’ye, Kayseri-
Gemerek arasındaki otobüs seferleri için uygulanan fiyat ise 5 YTL’den 8 YTL’ye
yükseltilmiştir.
Şikâyet konusu hatta gerçekleştirilen otobüsle yolcu taşımacılığı faaliyeti hakkında daha
fazla bilgi edinilmesi amacıyla raportörlerce Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Sivas
Ulaştırma Bölge Müdürlüğü ile görüşülmüştür. Yapılan görüşmede, Kayseri ve Şarkışla
arası mesafenin 115 km. olduğu ve söz konusu mesafe için Ulaştırma Bakanlığı
tarafından belirlenen taban fiyatın 9,61 YTL olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, Kızılırmak 70
Seyahat’in belirlemiş olduğu fiyatın (12 YTL) taban fiyatın üzerinde bulunduğu ve söz
konusu fiyat tespitinin kendileri tarafından onaylandığı öğrenilmiştir. Görüşmede ayrıca,
Kayseri ve Gemerek arası mesafenin yaklaşık 81 km. olduğu, bu mesafe için minimum
7,5 YTL fiyat tespit edilebileceği öğrenilmiş ve Kızılırmak Seyahat’in belirlemiş olduğu
fiyatın bu seviyenin üzerinde yer aldığı bilgisi edinilmiştir. Buna ek olarak, Kayseri-Sivas
hattında Kızılırmak Seyahat’in otobüsle yolcu taşımacılığı hizmeti veren tek firma olduğu
öğrenilmiştir.
I.2.1 Pazara Girişlerin Engellendiği İddiasına İlişkin Değerlendirme
Şikâyet başvurusunda Kızılırmak Seyahat’in Kayseri-Sivas arasında faaliyet gösteren
tek firma olduğu ve bu firmanın ilçe terminaline başka firma almayarak ve anılan 80
güzergahta minibüs hattına da izin vermeyerek başka bir firmanın faaliyet göstermesine
engel olduğu (pazara girişlerin engellendiği) şikayet edilmektedir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Karayolu
Taşıma Yönetmeliği uyarınca, mesafesi 100 km’nin altında kalan şehirlerarası
güzergahlarda yolcu taşımacılığı yapılmasına izin verilmesi konusunda il ve ilçe trafik
komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle valilikler yetkili kılınmıştır. Dolayısıyla
şikâyetçinin iddia ettiğinin aksine, yolcu taşımacılığı ile iştigal eden bir teşebbüsün
herhangi bir güzergahta minibüs hattının kurulmasına izin verilmesi ya da verilmemesi
hususunda hukuken hiçbir yetkisi bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin “Terminaller” başlıklı 51. maddesinde 90
“Karayolu taşımacılığının ayrılmaz bir parçası ve temel altyapısı olan terminaller ve
terminal işletmeciliği Bakanlığın denetim ve iznine tabidir. Terminaller gerçek ve tüzel
kişiler ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından kurularak, inşa edilerek ve kiralanarak
işletilebilir. Gerçek ve tüzel kişiler, asgari terminal şartlarını haiz olmak kaydıyla ilgili
mahalli idareden izin alarak, bağımsız özel terminaller kurabilir, inşa edebilir ve/veya bu
08-41/553-206
3
durumda olan terminalleri kiralayarak işletebilir. Yetki belgesi alınmadan terminal
işletmeciliği yapılamaz.” şeklinde bir düzenleme yapılmıştır. 5272 sayılı Belediye
Kanunu’nun belediyenin yetkileri ve imtiyazlarını düzenleyen 15. maddesinin (j)
bendinde ise, “Toptancı ve perakendeci halleri, otobüs terminali, fuar alanı, yat limanı ve
mezbaha kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek veya bu yerlerin gerçek ve tüzel 100
kişilerce açılmasına izin vermek” belediyenin yetki ve imtiyazları arasında sayılmıştır. Bu
düzenlemelerden, özel terminaller dışındaki yolcu terminallerinin işletme yetkisinin
belediyelere ait olduğu, ayrıca bu terminallerin işletilmesinin Ulaştırma Bakanlığı
tarafından denetlendiği; dolayısıyla yolcu taşımacılığı ile iştigal eden herhangi bir
teşebbüsün hukuken rakiplerinin terminale girmesine izin vermeme yetkisinin
bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, rakiplerin terminale girmesinin hukuk dışı
yollarla engellenmiş olabileceği ortaya çıkmaktadır ki, bu tür eylemlerin 4054 sayılı
Kanun kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
I.2.2. Aşırı Fiyat İddiasına İlişkin Değerlendirme
Şikayet başvurusunda, Kayseri-Sivas güzergahında tek firma olarak faaliyet gösteren 110
Kızılırmak Seyahat’in; mesafesi 95 km olan Kayseri-Gemerek arasında 5 YTL fiyat
uygularken; aynı güzergahta bulunan ve mesafesi 110 km olan Kayseri-Şarkışla
arasında 9 YTL uyguladığı belirtilerek Kayseri-Şarkışla arasında uygulanan fiyatın
yüksek olduğu (aşırı fiyat) şikayet edilmektedir.
Bu çerçevede, Kızılırmak Seyahat’in Kayseri-Gemerek arasında uyguladığı iddia edilen
9 YTL’lik fiyatın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir “aşırı fiyat”
uygulaması olarak değerlendirilebilmesi için, ilk koşul olarak Kızılırmak Seyahat’in ilgili
pazarda hakim durumda bulunması, ikinci koşul olarak da uygulanan fiyatın rekabet
hukuku anlamında “aşırı fiyat” niteliğini taşıması gerekmektedir.
Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde “hakim durum”; “belirli bir 120
piyasadaki bir veya daha fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır. Bu bağlamda, herhangi bir teşebbüsün
hakim durumda bulunması; söz konusu teşebbüsün pazar gücünü belirleyen unsurlara
bağlıdır. Bu unsurlar genel olarak; ilgili teşebbüsün pazar payı, talebin yapısı (müşteri
bağımlılığı, talebin fiyat esnekliği), pazardaki giriş-çıkış engelleri (pazardaki potansiyel
rekabet) ve alıcıların alım gücüdür. Kanun’un 6. maddesi kapsamında “hakim durum”
tespitinin yapılabilmesi için, bu faktörlerin bir bütün olarak değerlendirilmesi önem arz
etmektedir.
Bu dosya bakımından Kızılırmak Seyahat’in ilgili pazarda hakim durumda bulunduğu 130
kabul edilse bile, şikayet konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlali
olarak değerlendirilebilmesi için, şikayete konu 9 YTL’lik fiyatın “aşırı fiyat” niteliğini haiz
olması gerekmektedir. Rekabet Kurulu’nun önceki kararları ve Avrupa Topluluğu
uygulamaları ışığında aşırı fiyatın; “pazar gücünün kötüye kullanımı sonucunda bir
ürünün ekonomik değeri ile fiyatı arasındaki makul olmayan farklılığın bulunması”
şeklinde tanımlanması mümkündür.
Kızılırmak Seyahat’in uyguladığı fiyatın “aşırı fiyat” olup olmadığı değerlendirilirken
öncelikle karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan firmaların Ulaştırma
Bakanlığı’nın sürekli gözetim ve denetimi altında faaliyetlerini yürütmekte olduklarının
dikkate alınması gerekmektedir. Karayolu Taşıma Kanunu’nun 11. maddesinde, aşırı 140
fiyat uygulamaları söz konusu olduğunda Ulaştırma Bakanlığı’na Tavan Fiyat Tarifesi
yayımlama yetkisi verilmiştir. Kızılırmak Seyahat’in belirlediği fiyatların ilgili mevzuat
08-41/553-206
4
uyarınca Ulaştırma Bakanlığı tarafından onaylandığı da göz önüne alınırsa uygulanan
fiyatın “aşırı fiyat” olarak değerlendirilmesi mümkün gözükmemektedir
Diğer taraftan, şikayet başvurusunda 110 km mesafe için yüksek bulunan 9YTL’lik fiyat
“Asgari Ücret Tarifesi Tebliği”nde 110 km mesafe için uygulanması zorunlu kılınan
asgari fiyat olan 9,61 YTL’nin de altında bir fiyattır. Nitekim, bu zorunluluğun bir sonucu
olarak fiyat 9 YTL’den 12 YTL’ye yükseltilmiştir
Sonuç olarak Kızılırmak Seyahat tarafından Kayseri-Şarkışla arasında 9 YTL’lik bir fiyat
uygulanmasının, “aşırı fiyat” niteliklerini haiz olmaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 150
6. maddesi kapsamında bir “hakim durumun kötüye kullanılması” olarak
değerlendirilemeyeceği; dolayısıyla şikayet konusuna ilişkin olarak bu aşamada
herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı değerlendirilmiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Kızılırmak Seyahat Turizm Ltd. Şti.’nin ilçe terminaline başka firma almayarak ve ilgili
güzergahta minibüs hattına da izin vermeyerek başka bir firmanın faaliyet
göstermesine engel olduğu yönündeki şikayetin 4054 sayılı kanun kapsamında
olmadığına,
2- Kayseri-Sivas güzergahında tek firma olarak faaliyet gösteren Kızılırmak Seyahat 160
Turizm Ltd. Şti.’nin Kayseri-Gemerek arasında 5 YTL fiyat uygularken, aynı
güzergahta bulunan Kayseri-Şarkışla arasında 9 YTL uygulamasının rekabet ihlali
teşkil ettiği iddiasına ilişkin olarak ise bu aşamada herhangi bir işlem yapılmasına
gerek olmadığına,
3- Şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy