Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-140 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 06-13/152-37
Karar Tarihi : 16.2.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Alper KARAKURT, Bedia Sanem ŞİMŞEK, Osman Tan
ÇATALCALI
C.ŞİKAYET EDEN : Ulaş Su adına Dursun BALTACI
Kürkçübaşı Mah. Atmaca Sokak No: 4/2
Fatih – İstanbul
D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN :
İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ)
İnkılap Cad. No: 34 Aksaray – İstanbul
Hamidiye Kaynak Suları Sanayi Turizm ve
Ticaret A.Ş.(Hamidiye A.Ş.)
İstanbul Cad. No: 5 Kemerburgaz Eyüp – İstanbul
E. DOSYA KONUSU: İSKİ’nin sanayi suyu satışı yapan firmaların
faaliyetlerine engel olmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; İSKİ tarafından 7.12.2005 10
tarihinde, tankerlerin Fatih-Eminönü-Beyoğlu ilçelerine girişinin yasaklandığı ve
3.1.2006 tarihinde kuyularının kapatılacağına dair bir yazının gönderildiği, ancak
ilgili mevzuatta İSKİ’ye kuyuların kapatılmasına yahut su tankerlerinin belirli
yerlere girişini engellemeye yönelik bir yetki tanınmadığı, öte yandan anılan
bölgelerin çok sayıda sanayi işletmesi barındırdığı, İSKİ’nin yoğun bir iş hacmine
sahip olan bölgede gerek kendi tankerleriyle gerekse yan kuruluşu durumundaki
Hamidiye A.Ş. vasıtasıyla su dağıtma faaliyetinde bulunduğu ve şikayet konusu
uygulamaları ile maksadının tüm su dağıtımını tek elden gerçekleştirmek olduğu,
özel teşebbüslere ait kuyuların kapatılmasının ve araçların belli bir bölgeye
girişinin engellenmesinin söz konusu teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırması 20
06-13/152-37
2
nedeniyle 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil ettiği iddia edilerek gereğinin
yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.12.2005 tarih, 8933 sayı ile giren
başvuru üzerine, 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 3.2.2006 tarih ve 2005-3-140/İİ-06-BSŞ sayılı İlk
İnceleme Raporu 10.2.2006 tarih ve REK.0.07.00.00-110/6 sayılı Başkanlık
önergesi ile 16.2.2006 tarih ve 06-13 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
30
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; İSKİ’nin, sanayi suyu satışı
yapan firmaların kuyularını kapatmak ve aynı zamanda Fatih-Eminönü-Beyoğlu
bölgesine, sanayi suyu satışı yapan tankerlerin girişini engellemek suretiyle, söz
konusu teşebbüslerin faaliyetlerini durdurmasının sosyal regülasyon
çerçevesinde gerçekleştirilen bir idari işleme dayanması nedeniyle, 4054 sayılı
Kanun kapsamında ihlal olarak değerlendirilemeyeceği ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 40
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Su endüstrisine talep tarafından bakıldığında, suyun üç temel kullanım amacına
hizmet ettiği görülmektedir:
- Hanehalkı kullanımı (içme ve kullanma suyu olarak)
- Endüstriyel kullanım
- Tarımsal kullanım
Bu ayrıştırmada, her bir kullanım amacının talep ettiği kalite seviyesi büyük önem 50
taşımaktadır. Buna göre, içme suyu en yüksek kalite standartlarında olması
gereken su iken, sanayide kullanılan su için (gıda sektörü gibi özel durumlar hariç
olmak üzere) standartlar daha düşük olmaktadır. Yalnızca banyo, mutfak gibi
alanlardaki amaçlara hizmet eden kullanma suyu hanelerin yanı sıra, otel,
lokanta, ticarethane gibi işyerlerinde de gereklidir. Ancak, konutlarla işyerleri
arasında ticari amaç güdülüp güdülmemesine dayanan bir farklılık söz konusudur
ve bu farklılık tarifelere de yansımaktadır. Bu husus İSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin
10.3. maddesinde
“İşyeri, Sanayi ve Şantiye grubu abonelerinin su kullanım amaçlarının
ticari olduğu göz önüne alınarak, bunlara uygulanan su satış tarifesi 60
konutlara göre daha yüksek düzeyde tespit edilir.”
şeklinde ifade edilmiştir.
Şikayet konusu uygulamalar da dikkate alındığında, inceleme kapsamına
alınması gereken ürünlerden biri işyerlerine satışı yapılan kullanma suyu olarak
ortaya çıkmaktadır. Öte yandan, yine söz konusu uygulamalar, sanayi suyu satışı
06-13/152-37
3
için izin almış olan firmalara yöneldiği ölçüde sanayi suyuyla da yakından ilgilidir.
Bu noktada da ürünlerin nitelikleri ve kullanım amaçları arasındaki farklar göz
önünde bulundurularak, şikayete konu inceleme bakımından ilgili ürün pazarları;
“işyerlerine satışı yapılan kullanma suyu” ve “sanayi suyu” olarak tespit edilmiştir. 70
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar, İSKİ’nin su tesisatı kurmak ve işletmekle görevli ve yetkili
olduğu “İstanbul ili büyükşehir belediyesi sınırları” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Ulaş Su unvanlı teşebbüs dilekçesinde; sanayi suyu satışı ile iştigal ettiğini bu
faaliyeti gerçekleştirmesi için yasa ile gerekli kılınan izinleri aldığını ifade ederek, 80
dilekçenin 1 numaralı ekinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ)’ne yapılan
başvuru ve bu başvuru sonucu 5.9.2005 tarihinde alınan “Yeraltı Suyu Arama
Belgesi”ne, 3 numaralı ekinde Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel
Müdürlüğü’nden 14.4.2005 tarihinde alınan “Yetki Belgesi”ne, 4 numaralı ekinde
ise İSKİ’nin yapılan analizlerin sonucunda numune suyun sanayi suyu olarak
kullanılabileceğine dair 2.7.2004 ve 2.11.2004 tarihlerinde verdiği onaylara yer
vermiştir. 6 numaralı ekte ise şikayetçi teşebbüsün “Sanayi Suyu Satış İzin
Belgesi”ni yenilemek üzere İSKİ’ye yaptığı başvurunun imza aşmasında
olduğuna dair İSKİ’den gönderilen 28.2.2005 tarihli yazı görülmektedir.
90
I.2.1. Yeraltı Sularına İlişkin Mevzuat
I.2.1.1. 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun
Yeraltı su kaynaklarının araştırılması, kullanılması, korunması ve tescili 167 sayılı
“Yeraltı Suları Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir. Bu Kanun’un 2. maddesinde
yeraltı suları, yeraltındaki durgun veya hareket halinde olan bütün suları
kapsayacak şekilde tanımlanmış; 3. maddesinde yeraltı suyu işletme sahalarının
DSİ’nin teklifi üzerine ilgili bakanlıkça (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı) kabul
ve ilan edileceği, 4. maddesinde ise “8. madde hükmüne göre” belge alınarak 100
açılması gereken kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer vasıflarıyla
çekilecek su miktarının DSİ tarafından tayin ve tesbit edileceği hükme
bağlanmıştır.
Takip eden madde hükümlerinde ise yeraltı suyu aranmasında belge almayı icab
ettiren işler için bir sene süreli arama belgesi verildiği (madde 9), arazisinde
yeraltı suyu bulunan kimsenin yine DSİ’ye başvurarak kullanma belgesi alması
gerektiği (madde 10) belirtilmiştir.
3.7.2003 tarihinde kabul edilen 4916 sayılı Çeşitli Kanunlarda ve Maliye 110
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 22. maddesi ile 167 sayılı Kanun’un 4.
06-13/152-37
4
maddesinin “Kuyu açan kimse, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyaçlarına
yetecek miktarını kullanmaya yetkilidir”1 şeklindeki 3. fıkrasına aşağıdaki cümleler
eklenmiştir:
“Bu miktarı aşan sular ile sulama, kullanma ve işlenerek veya doğal haliyle
içme suyu olarak satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları, Hazinenin özel
mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki
kaynak suları2, 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince 120
kiraya verilir. Tahsil edilen kira gelirinden; yeraltı veya kaynak suyunun
çıktığı yer, köy sınırları içinde ise o yerdeki köy tüzel kişiliğine %15,
belediye sınırları içinde ise ilgili belediyeye %25 oranında pay verilir.”
Özetle, yapılan değişiklik, yeraltı sularının İl Özel İdarelerinden kiralanması
gereğini doğurmuştur.
I.2.1.2. Yeraltı Suyunun Satışı, Taşınması, Tüketilmesi ve Denetlenmesi
Esaslarını Belirleyen Yönetmelik
Şikayet konusunun incelenmesi açısından temel teşkil eden yasal düzenleme, 130
İSKİ Genel Kurulunca onaylanarak yayınlanan “Yeraltı Suyunun Satışı,
Taşınması, Tüketilmesi ve Denetlenmesi Esaslarını Belirleyen Yönetmelik
(Yönetmelik)”tir. Bu Yönetmelik, Tarifeler Yönetmeliğinin aşağıda aktarılan 7.2.
maddesi uyarınca çıkarılmıştır:
“Yeraltı ve yerüstü sularının sanayi, inşaat ve benzeri sektörlerde
kullanılması için özel kişilerce satılması ve taşınması İSKİ’nin izin ve
denetimine bağlıdır. Bu işle iştigal edenlerden, miktarı ve şekli İSKİ
Yönetim Kurulunca belirlenen ‘İzin ve Denetim Bedeli’ alınır. Bu amaçla su
satanların, taşıyanların ve alanların uygulaması gereken esaslar, Genel
Kurulca onaylanacak Yönetmelik ile belirlenir.” 140
Yönetmeliğin 2. maddesi ile, yeraltı suyu elde eden ve bu suyun sanayi, inşaat ve
benzeri sektörlerde kullanılması için taşıyan ve satan özel kişilerin İSKİ’ye
başvurarak;
- Sanayi Suyu Satış İzin Belgesi,
- Sanayi Suyu Taşıma İzin Belgesi
almaları zorunlu kılınmış, yapılan incelemeler sonucunda belirlenen esaslara
uygunluğu tespit edilen kişilere verilecek izin belgelerinin geçerlilik süresi de 1 yıl
olarak belirlenmiştir.
150
Yönetmeliğin 1 ve 2 numaralı Eklerinde, anılan izin belgelerinin birer örneği yer
almaktadır. Yönetmeliğin ilk sayfasında dipnot olarak belirtildiği üzere, bu Eklerde
17.6.2005 tarihinde 1256 sayılı Genel Kurul Kararı ile tadilat yapılmıştır. Bu
1 Faydalı ihtiyaç, 167 sayılı Kanun’da Yeraltı suyunu kullanacak kimsenin faydalı kullanışları için
muhtaç olduğu su miktarı olarak tanımlanmaktadır.
2 21.4.2005 tarihinde kabul edilen 5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
değişiklik yapılmasına Dair Kanun ile buraya “(mazbut vakıflara ait sular hariç)” ibaresi de
eklenmişir.
06-13/152-37
5
tadilatla, izin alan kişilerin uyacakları esaslar arasına, Fatih, Eminönü ve Beyoğlu
ilçelerinde su taşıması ve satışı işlerini asla yapmayacakları da eklenmiştir.
Aynı şekilde İzin Belgelerinde yer alan ve Yönetmeliğin 5.7. ve 6.2. maddelerinde
düzenlenen bir başka husus da, sanayi suyu satışı ve taşımasıyla iştigal
edenlerin faturalarına;
“- İçilmez. 160
- Mutfak ve banyolarda kullanılmaz.
- Makine soğutma, fabrikalar, boyahaneler, imaathaneler, inşaatlarda
kullanılır.”
ibarelerini eklemek zorunda oluşlarıdır. Bunun önemi, aşağıda da ifade edileceği
üzere, sanayi suyu satış ve taşıma izni almış olanların çıkardıkları ve ancak
“sanayi suyu” olma niteliğine sahip suları işyerlerine “kullanma suyu” olarak
satamayacakları anlamına gelmesidir.
Son olarak altı çizilmesi gereken bir diğer husus da, sanayi sularını taşıyacak ve
satacak olanlar ile bu suyu satın alarak kullanacak olanların, belirlenmiş olan 170
esaslara uyup uymadığının kontrolünün İSKİ tarafından gerçekleştirildiğidir.
Ayrıca Yönetmeliğin 9.6. maddesinde, sanayi suyu satışı yapan kuyuların
gereken hallerde kapama işlemlerinin “Müşteri Hizmetleri Daire Başkanlığı
denetiminde Emniyet gücü, Zabıta ekibi, Elektrik ve Mekanik Daire Başkanlığı ile
ilgili Şube Müdürlüğü, Vakıf Sular Müdürlüğü elemanlarından” oluşan bir ekip
tarafından gerçekleştirileceği belirtilmektedir.
I.2.2. İSKİ’nin Yeraltı Sularının Satışına Yönelik Uygulamaları
Yeraltı sularının çıkarılması, taşınması, satışı ve denetlenmesi hususlarını 180
düzenleyen hükümlerin ardından, şikayet konusu edilen eylemlerin daha iyi
anlaşılması için, gerek şikayet dilekçesinin ekinde yer alan önemli belgelerin,
gerekse ilk inceleme sürecinde yapılan görüşmeler sonucu elde edilen bilgilerin
ayrıntılı incelenmesi gerekmektedir.
Şikayet dilekçesinin 7 numaralı ekinde İSKİ’den şikayetçi Ulaş Su’ya 2005 yılının
sonuna doğru gönderildiği anlaşılan “Kuyu Kapama” konulu yazı yer almaktadır.
Bu yazıda tam olarak aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“Fatih, Eminönü ve Beyoğlu ilçelerinde sanayi işletmeleri olmadığından
(İdaremiz tarafından kullanma suyu satışı yapan tüm kuyulara sanayi suyu 190
satış izin belgesi verildiğinden, yer altı suyu satışı, taşınması, tüketilmesi
ve denetlenmesi esaslarını belirleyen yönetmeliğin 6.2. maddesinde;
a) İçilmez,
b) Mutfak ve banyolarda kullanılmaz,
c) Makine soğutma, farbrikalar, boyahaneler, imalathaneler, inşaatlarda
kullanılır, olduğu belirtildiğinden) bu ilçelerde su satışı yapan kuyuların
kapatılması ve sanayi suyu taşıyan tankerlerin üç ilçeye girmesinin
önlenmesi için sur içine su satışı ve taşıma yapılması 30.6.2005
tarihinden itibaren İdaremiz ve Valiliğimiz tarafından yasaklanmıştı.”
06-13/152-37
6
200
10 numaralı ekte3 ise İSKİ’nin İstanbul Valiliği’ne yazdığı, Valiliğin 30.12.2004
tarihinde tebellüğ ettiği4 “Şehir İçine Tankerlerin Sokulmaması” konulu yazı
görülmektedir. Bu yazıda İSKİ daha önce “izinsiz ve denetimsiz olarak kuyu suyu
satan ve taşımacılığını yapan firmaları” ve “bunların toplum sağlığına, trafik
düzenine ve vergi kaybı ile deprem bölgesi olan [İstanbul’un] yer altı yapısına”
verdiği zararları bildirdiğinden hareketle, turistik tesisler ile otel ve lokantalarda
kontrolsüz ve hijyenik olmayan su kullanımının engellenmesi için tek yolun,
tankerlerin şehir içine sokulmaması olduğu vurgulanmıştır. Aynı yazıda İSKİ’nin
işyerlerine verdiği suyun fiyatlarıyla ilgili olarak şu açıklamalar yapılmıştır:
“İdaremizce 01.01.2005 tarihinden itibaren işyerlerine verilen su fiyatında 210
%35-40 civarında indirim yapılmış olması (1 m3 su fiyatı 2003 yılında
4.900.000 TL, 2004 yılında 4.400.000 TL iken, 2005 yılında ise 3.000.000
TL’ye düşürülmüştür), ayrıca Merkezi hükümetin KDV oranında (suda)
%10 civarında indirim yapması ile 2005 yılında oluşacak su fiyatlarında
büyük düşüş olacaktır.”
Söz konusu yazı üzerine Valilik gereğinin yapılması için kaymakamlıklara yazı
yazmıştır. Zeytinburnu Kaymakamlığına gönderilen yazı örnek olarak 11 numaralı
ekte yer almaktadır. Ancak, yine Valilikten İSKİ’ye gönderilen 16.3.2005 tarihli bir
yazı (12 numaralı ek) tam tersi yönde bir görüşe yöneliktir. Yazıdan anlaşıldığı 220
üzere, Turistik Otelciler, İşletmeciler ve Yatırımcılar Birliği, İSKİ’nin belirli ilçelere
tankerle su taşınmasını engelleme uygulaması hakkında şikayetçi olmuş, Valilik
de İSKİ’den turizmin olumsuz yönde etkilenmemesi için söz konusu uygulamanın
sona erdirilmesini istemiştir.
Benzer bir şikayet Valiliğe, Bakırköy Sanayi Suyu Tedarikçileri Derneği tarafından
da ulaştırılmıştır. 28.11.2005 tarihli dilekçede (13 numaralı ek) kuyu kapama
uygulamasının geçerli olduğu bölgede birçok tekstil ve sanayici firmaların
bulunduğu ve bunların “ihtiyacı olan suyun İSKİ tarafından karşılanmasının teknik
ve maliyet açısından mümkün olmadığı” ifade edilmiş, uygulamanın sanayicilerin 230
faaliyetleri açısından da olumsuz sonuçlar doğuracağı iddia edilmiştir.
İstanbul İl Genel Meclisi Üyesi Mehmet Özoğul’un İl Özel İdaresi Genel
Sekreterliğine hitaben yazdığı 9.9.2005 tarihli yazıda (9 numaralı ek); İSKİ’nin,
ticari araçlarıyla faaliyette bulunan firmalardan belirli bedeller karşılığında
aldıkları izinlerden bahsedilmiş, İSKİ’nin de yer altı suyu kullanarak Hamidiye
A.Ş. su tankerleri ve İSKİ amblemli su tankerleriyle faaliyetini devam ettirmekte
olduğu belirtilmiş, ancak İSKİ’nin taleplerini Valilik makamına ve bağlı
müdürlüklerine ve çeşitli birimlere yazılı müracaatla iletmesinin yetki kargaşasına
yol açtığının altı çizilmeye çalışılmıştır. 240
3 Şikayet dilekçesinin içinde verilen ek sıralamasında hata yapılmış, bu yüzden ek
numaralandırması 9 numaralı ekten itibaren kaymıştır. Raporda ve kararda, belgelerin üzerinde
yazılan ek numarasına atıf yapılmaktadır.
4 Şikayet dilekçesinde de, yazının üstüne sehven 29.12.2005 tarihinin yazıldığı ifade edilmiştir.
Yazının 2004 yılının sonunda Valiliğe gönderilmiş olduğu anlaşılmaktadır.
06-13/152-37
7
Raportörlerce şikayetçi ile yapılan görüşmelerde, İSKİ’nin kuyu kapatma
uygulamasının kapsamına ilişkin yeterli veri sağlanamamıştır. Öte yandan, elde
edilen bilgiler ancak belirli kuyuların kapatılmış olduğu yönündedir. 20’den fazla
kuyunun faaliyette bulunduğu bölgede Ulaş Su firmasının kuyusunun da daha
önce İSKİ’nin kendilerine bildirdiği 3.1.2005 tarihinde kapatıldığı, şikayetçinin bu
uygulamaya ilişkin olarak İstanbul Bölge İdare Mahkemesi nezdinde dava
sürecini başlattığı görülmektedir.
Şikayetçi aynı zamanda kendi fiyatlarıyla Hamidiye A.Ş.’nin fiyatları arasında çok 250
büyük bir fark olduğunu belirtmiş ve bu durumun tankerle su alan firmaları zor
durumda bıraktığını iddia etmiştir. Bu iddiaya yönelik olarak sunulan fatura
örneklerinde; Hamidiye A.Ş.’nin 16 tonluk bir tankeri (KDV hariç) 70 YTL fiyatla
satarken, şikayetçi firmanın fiyatının 35 YTL olduğu görülmektedir. Aşağıda 1 m3
suya İSKİ, Hamidiye A.Ş. ve şikayetçinin uyguladığı fiyatlar yer almaktadır; bunlar
içinde İSKİ tarifelerinin şebekeden erişilen suya ilişkin olduğunun altı çizilmelidir:
Tablo 1: İSKİ, Hamidiye A.Ş. ve Ulaş Su’yun Fiyatları
İSKİ’nin işyerlerine uyguladığı fiyat tarifesi* (şebeke ile) 3 YTL/ m3
İSKİ’nin sanayi ve şantiyelere uyguladığı fiyat tarifesi* 3 YTL/ m3
Hamidiye A.Ş.’nin fiyatı (tanker ile) (……) YTL/ m3**
Ulaş Su’yun fiyatı (tanker ile) (……) YTL/ m3
* Kaynak:
** Atık su bedeli dahil 260
İSKİ’nin “Tanker ve Kuyu Suyu İşyeri” başlığıyla 1,5 YTL/ m3 olarak belirleyip
tahsil ettiği bir tarife de mevcuttur. Raportörlerce yapılan görüşmeler sonucunda
bu tarifenin tankerle su alan işyerlerine uygulanan atık su bedeline işaret ettiği
anlaşılmıştır. Dolayısıyla, şikayetçi firmanın uyguladığı fiyata, söz konusu atık su
bedeli eklendiğinde nihai bedel Hamidiye A.Ş.’nin fiyatına eşitlenmektedir.
Şikayetçinin verdiği bilgiler ve gönderdiği faturalar doğrultusunda görüşülen
oteller, şikayetçi ve benzeri firmalardan tankerle su almanın daha az maliyetli
olduğunu ve İSKİ’nin, bulundukları bölgeye bu tankerlerin girişini engellemeleri 270
neticesinde daha pahalı su almak durumunda kaldıklarını ifade etmişlerdir.
Şikayet dilekçesi ekleri arasındaki Bakırköy Sanayi Suyu Tedarikçileri Derneği’nin
yazısında isimleri yer alan sanayi kuruluşları ile de görüşülmüş, Fatih, Eminönü
ve Beyoğlu ilçelerinin sınırlarında yer almasa da, bu bölgeler yakınında yer alan
söz konusu kuruluşların bir kısmı tankerle su alımına devam ettiklerini, bir kısmı
ise şebekeye bağlanarak su temin ettiklerini belirtmişlerdir.
Bu noktada belediye iktisadi teşekkülü niteliğindeki Hamidiye A.Ş.’nin %55,02
hissesine İstanbul Büyükşehir Belediyesi sahipken, İSKİ’nin de şirkette %44,88
oranında pay sahibi olduğu belirtilmelidir. Tablo 2’de de görüldüğü üzere geri 280
kalan hisseler de belediyenin diğer kuruluşlarına aittir. İnceleme kapsamında elde
06-13/152-37
8
edilen bilgiler şebeke suyuna erişimi olmayan yerlere tankerlerle su taşınması
faaliyetinin söz konusu üç bölge için tamamen Hamidiye A.Ş. vasıtasıyla
yürütülmekte olduğuna işaret etmektedir.
Tablo 2: Hamidiye A.Ş. Ortaklık Yapısı
HİSSEDAR PAY ORANI (%)
İstanbul Büyükşehir Belediyesi 55,02
İSKİ Genel Müdürlüğü 44,88
İDO A.Ş. 0,05
İGDAŞ 0,02
İSTON A.Ş. 0,02
Toplam 100,00
* Kaynak:
I.2.3. Değerlendirme
290
Yukarıda yer verilen yasal düzenlemeler ve inceleme kapsamında ulaşılabilen
bilgi ve belgeler İSKİ’nin yer altı suyu çıkarılması, taşınması ve satışına ilişkin
temel bir soruna işaret etmektedir. Bu sorunun tam olarak anlaşılabilmesi için
öncelikle kullanma suyu ile sanayi suyu arasındaki ayrıma dikkat edilmesi
gerekmektedir. Buna göre; İSKİ bir süredir devam ettirdiği anlaşılan uygulaması
sonucunda çeşitli izin prosedürlerinden geçen firmalara “sanayi suyu” satmaları
için izin vermektedir. Ancak bu firmalar çıkardıkları suyu yalnızca sanayi
kuruluşlarına değil, aynı zamanda, şikayetçinin kendisinin de işaret ettiği üzere,
oteller gibi işyerlerine de satmaktadır. Bizzat İSKİ’nin Yönetmeliği
doğrultusundaki yasal düzenleme, sanayide kullanılabileceği tespit edilen suyun 300
işyerlerindeki ihtiyaçlar için uygun olmadığını vurgulayacak şekilde olmasına
rağmen, bugüne kadar sanayi suyunun kullanma suyu olarak satılmasına izin
verdiği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, şikayetin doğmasına sebep olan uygulamanın esas olarak ilgili
mevzuata uygunluğun sağlanması bakımından geç kalmış bir uygulama
olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Aynı şekilde, aksi yöndeki söz konusu
uygulamanın bugüne kadar devam etmesinde İSKİ’nin kendi karar ve
eylemlerinin payı olduğu da söylenebilir. Nitekim İSKİ’nin yukarıda yer verilen
yazışmalarındaki “idaremiz tarafından kullanma suyu satışı yapan tüm kuyulara 310
sanayi suyu satış izin belgesi verildiğinden” ifadesi bu durumu gösterir niteliktedir.
Gerek inceleme sırasında yapılan görüşmelerden, gerekse şikayetçinin
göndermiş olduğu faturalardan anlaşıldığı üzere sorun, sanayi suyu satışının
değil, işyerlerine yapılan tankerle su satışının engellenmesidir. Otellerin, tankerle
taşıma ve satış yapan firmalardan daha ucuza su alabildiklerini belirtmeleri bir
yanılsamaya yol verecek niteliktedir: bu otellerin daha ucuza aldıkları su kullanma
suyu değil, sanayi suyudur.
06-13/152-37
9
Bu doğrultuda şikayete konu edilen uygulama, kuyu kapatma ve tankerlerin Fatih, 320
Eminönü, Beyoğlu bölgesine girişinin engellenmesi olarak ikiye ayrıldığında, ilk
uygulamanın yukarıda sözü edilen yanlışlığın (sanayi suyu olarak satışına izin
verilen ürünün kullanma suyu olarak satılması) düzeltilmesi paralelinde
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Öte yandan, yine İSKİ’nin yazışmalarındaki ifadeler, işyerlerinin şebekeden su
almalarının istendiğini göstermektedir. İşyerlerine uygulanan tarifede indirime
gidildiği de bu doğrultuda ifade edilmiştir. Ancak şebeke suyuna erişimleri çeşitli
sebeplerle geçici ya da kalıcı olarak mümkün olmayan işyerlerine Hamidiye A.Ş.
su götürmektedir. Hamidiye A.Ş.’nin kuruluş amaçları incelendiğinde, söz konusu 330
teşebbüsün, İstanbul’da şebeke hattı bulunmayan yerlere, İSKi adına şehir suyu
dağıtımının yapılması ile görevlendirildiği görülmektedir. Bu yönüyle, şebeke
suyuna erişimi olmayan ya da çeşitli sebeplerle geçici olarak şebeke suyundan
yararlanmayan Fatih, Eminönü, Beyoğlu bölgesindeki kullanıcılara Hamidiye A.Ş.
tarafından tankerlerle kullanım suyunun satılması, İSKİ’nin asli fonksiyonu olan
bir uygulamadır.
Kuyu kapatılmasının yanı sıra tankerlerin Fatih, Eminönü, Beyoğlu bölgelerine
girişinin engellenmesi uygulamasına bakıldığında, durumun, temel anlamda
İSKİ’nin kararlarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Ancak, yukarıdaki 340
açıklamalar burada da göz önünde bulundurulursa, tankerlerin anılan bölgelere
girişinin engellenmesinin, genellikle bu bölgeler dışında konuşlanmış olan sanayi
kuruluşlarının faaliyetlerini zedelemeyeceği, İSKİ’nin kapatma kararının dışında
kalmış, yani faaliyetine devam eden kuyuların da bu sanayi kuruluşlarına satış
yapmaları önünde engel olmadığı da açıktır. Nitekim uygulamada Fatih-Eminönü-
Beyoğlu bölgesinde kuyu sahibi olup da bu bölge dışında yer alan ve yalnızca
sanayi kuruluşu niteliğindeki yerlere satış yapan teşebbüslerin faaliyetlerine
devam ediyor olmaları, yukarıdaki öngörüyü doğrular mahiyettedir.
J. SONUÇ 350
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
İSKİ’nin, sanayi suyu satışı yapan firmaların kuyularını kapatmak ve aynı
zamanda Fatih-Eminönü-Beyoğlu bölgesine, sanayi suyu satışı yapan tankerlerin
girişini engellemek suretiyle, söz konusu teşebbüslerin faaliyetlerini
durdurmasının sosyal regülasyon çerçevesinde gerçekleştirilen bir idari işleme
dayanması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal olarak
değerlendirilemeyeceğine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
360
Full & Egal Universal Law Academy