1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/Ç.D.-01/3 (Devralma)
Karar Sayısı : 01-06/53-16
Karar Tarihi : 30.1.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖR: Çiğdem DEMİREL
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: SmithKline Beecham Plc.
Temsilcileri: Av. Gülperi Yörüker, Sezin Turan
M.Fadlullah Cerrahoğlu Avukat Bürosu,
Güllü sok., No:1, 3.Levent, 80630 - İstanbul.
D- TARAFLAR: - SmithKline Beecham plc.
New Horizons Court Brentford Middlesex TW8 9EP İngiltere
- Block Drug Company Inc.
257 Cornelison Avenue Jersey City New Jersey, 073 02 ABD
E- DOSYA KONUSU: SmithKline Beecham plc'nin, Block Company Inc.'in
hisselerini devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurumumuz kayıtlarına 21.12.2000 tarih ve 5242 sayı ile
intikal eden bildirim ve tarafların piyasadan tam bir bilgi elde edememesinden
kaynaklanan ilgili pazarlara ilişkin bilgilerde eksiklik bulunması nedeniyle ve bu
durum taraf teşebbüs vekiline de bildirilerek, Eczacıbaşı İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Abdi İbrahim İlaç San. ve Tic. A.Ş., Fako İlaçları A.Ş, Biosel İlaç San. ve Tic. A.Ş.,
Pfizer İlaç A.Ş., Toprak İlaç ve Kimyevi Maddeler Sanayi ve Ticaret A.Ş., Deva
Holding İlaç Grubu'na gönderilen 08.1.2001 tarihli yazılara verilen cevabi görüşler
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 25.1.2001 tarih, D1/1/Ç.D.-
01/3 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 25.1.2001 tarih, REK.0.05.00.00/6 sayılı
Başkanlık önergesi ile 01-06 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: SmithKline Beecham plc'nin Block Drug Company
Inc.'in hisselerini devralması işleminin, diş fırçası ve diş macunu pazarlarındaki
pazar payı ve ciro değerleri açısından 1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile
değişik 4 üncü maddesinde belirtilen eşikleri aşmadığı, protez temizleyicileri ve
yapıştırıcıları ile bit tedavisi ilaçları pazarlarında ise %25'lik pazar payı eşiğinin
2 REKABET KURUMU
aşılması nedeniyle izin alınması zorunlu bir devralma işlemi olduğu, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi ve 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
çerçevesinde, protez temizleyicileri ve yapıştırıcıları pazarlarında hakim durumun
güçlendirilmediği, bit tedavi ilaçları pazarında ise rekabetin önemli ölçüde
azalmasının söz konusu olmadığı, bu bakımdan anılan devralma işlemine izin
verilmesinde herhangi bir sakıncanın bulunmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. Taraflar
1.1. SmithKline Beecham Plc. (SB)
İngiltere ve Galler'de tescilli bulunan çokuluslu, halka açık olan SB’nin faaliyet
alanı, beşeri ve veteriner müstahzar ilaç üretimi, pazarlama ve satışı, ilaç hammadde
üretim ve satışıdır.
SB, Glaxo Wellcome Plc. ile birleşmiş olup, Türkiye'deki faaliyetlerini
%100'üne sahip olduğu SmithKline Beecham İlaç Ticaret A.Ş.(SBT) aracılığıyla
sürdürmektedir. Bu şirketin faaliyet alanı, her türlü koruyucu, tedavi edici vücut
direncini artırıcı tıbbi ilaç, müstahzar ve sağlık ürünlerinin toptan olma kaydıyla
ithalatı, ihracatı, pazarlanması, alınması, satılması, depolanması, tevzii ve tanıtım
faaliyetlerinde bulunulmasıdır.
Glaxo Wellcome Türkiye'deki faaliyetlerini, konusu farmasötik ilaçların üretimi,
pazarlanması, ihracı ve ithali olan Glaxo Wellcome İlaçları Sanayi A.Ş. (GWT)
aracılığıyla sürdürmektedir.
1999 mali yılı için SB'nin dünya çapındaki cirosu, 11.763 milyon Euro, SBT'nin
Türkiye'deki cirosu, 14.255.252.784.233 TL, Glaxo Wellcome'ın dünya çapındaki
cirosu 24.651.000.000 Euro, GWT'nin Türkiye'deki cirosu 45.401.813.204.981
TL'dir.
1.2. Block Drug Company Inc (BD)
BD, 120 ülkede ağız sağlığı, sağlık ve güzellik bakımı pazarlarında faaliyette
bulunmaktadır. Block Drug'ın sermaye yapısı iki grup hisseden oluşmaktadır;
çoğunluğu A grubundan oluşan hisselerin halka arz edillmiş olup, oy hakkına sahip
olan B grubu hisselerin çoğunluğu halen Block ailesine aittir.
BD, Türkiye'deki satışlarını %100'üne sahip olduğu Stafford-Miller Limited
(SM) şirketinin ithalatı aracılığıyla gerçekleştirmekte olup, Türkiye'de herhangi bir
bağlı kuruluşu bulunmamaktadır. SM'nin Türkiye'deki dağıtıcısı ve lisans hakkını
verdiği kuruluş Ali Raif İlaç Sanayi A.Ş. (Ali Raif) 'dir.
Devir sözleşmesinde, SB'nin Block Drug'ın mevcut hisselerini teklif yoluyla
devralacağı ve SB'nin B grubu hisselerinin tümü ile A grubu hisselerinin en azından
çoğunluğunu ve mevcut B grubu hisselerini teklif süresinin dolmasından önce satın
alacağının şarta bağlandığı belirtilmektedir.
BD'nin 1999 mali yılı için Dünya çapındaki cirosu 836.9 milyon Euro olup,
Türkiye'deki toplam cirosu, 983.029.809.960 TL'dir.
3 REKABET KURUMU
2. İlgili Pazar
a) Ürün Pazarı: Tarafların Türkiye'deki faaliyetleri dikkate alındığında, her iki
teşebbüsün de diş fırçası, diş macunu ve bit tedavisi ilaçları pazarlarında faaliyette
bulundukları, ayrıca Block Drug'ın diş protez yapıştırıcısı ve temizleyicisi
pazarlarında da %33'lük pazar paylarının olduğu, dolayısıyla söz konusu devralma
işleminin Türkiye'de diş fırçası, diş macunu, bit tedavisi ilaçları, protez yapıştırıcısı
ve protez temizleyicisi pazarlarında etkili olacağı anlaşılmıştır.
Diş fırçası pazarı
Diş fırçaları, tüketici ihtiyacını karşılaması ve kullanımının farklılığı nedeniyle
temelde; belli bir güçle çalışan (örneğin elektrikle) ve elle kullanılan diş fırçaları
olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Ancak Türkiye pazarı açısından her iki teşebbüsün
de ağırlıklı olarak elle kullanılan diş fırçaları pazarladıkları, ayırım yapılması halinde
pazar paylarının daha da düşeceği gözönüne alındığında toplam diş fırçası satışları
şeklinde bir pazar tanımı yapılmıştır.
Türkiye'de, her iki teşebbüsün de faaliyet gösterdiği pazarlardan olan diş
fırçası pazarında SBT Aquafresh markalı, BD ise (SM'nin Ali Raif'e satışı aracılığıyla)
Sensodyne markalı diş fırçalarının satışıyla iştigal etmektedirler.
Diş fırçası pazarındaki pazar payı ve ciro rakamları; SBT için %4 ve
503.011.070.000 TL., SM aracılığıyla Ali Raif için %1 ve 871.386.120 TL. olup
toplam rakamlar olarak %5 ve 504.572.493.120 TL. şeklinde gerçekleşmiştir.
Diş Macunu Pazarı
Diş macunlarının "beyazlatıcılı" veya "hassas" şeklinde çeşitlerinin olduğu,
tüketicinin dişlerini beyazlatmak ya da sıcağa, soğuğa, yiyecek ve içeceklere
vb.karşı hassasiyetini korumak amacıyla bu çeşitlemenin yapıldığı bilinmektedir.
Talep ikamesi açısından bakıldığında, tüketicinin diş macununu seçerken hem
bireysel ihtiyaçlarını hem de ailesinin tercih ve ihtiyaçlarını karşılayacak ürünleri
seçtiği, fiyatın da bu tercihlerini etkilediği ortadadır. Diş macunlarının, beyazlatıcılı ve
hassas şeklinde ayrı pazarlar olarak tanımlanmasını gerektirmeyen bazı hususlar
bulunmaktadır. Günümüzde, diş beyazlatma veya hassas dişlere yönelik özelliklerin
hepsini birarada bulunduran diş macunları üretilmekte, tüketiciler de tüm özellikleri
karşılayan bu ürünlere yönelmektedirler. Tüketiciler nezdinde yapılan araştırmalar,
hassas diş sorunu olanlarının çoğunluğunun hassas dişler için üretilen diş
macunlarını almadıkları, alanların da bu ürünleri sürekli kullanmadıkları, farklı diş
macunları da kullandıklarını göstermektedir.
Arz ikamesi açısından, üreticilerin kolaylıkla belli bir tip diş macunu
üretiminden diğerine geçebilecekleri, üretimde kullanılan teknik ekipman ile aktif
maddelerin önemli ölçüde aynı olduğu, büyük miktarda ilave maliyet yaratmayacağı
bilinmektedir.
Diş macunu pazarındaki pazar payı ve ciro rakamları; SBT için %2 ve
573.357.267.000 TL., SM aracılığıyla Ali Raif için %4.5 ve 479.047.707.648 TL. olup
toplam rakamlar olarak %6.5 ve 1.052.404.974.468 TL. şeklinde gerçekleşmiştir.
4 REKABET KURUMU
Protez Temizleyicileri Pazarı
Cilalanmış yüzeyle satılan yeni protezlerde, bu cilanın korunması, tartar ve
plak lekelerinin oluşmasının ve diş macunu ile diğer aşındırıcı maddelerin
kullanılması sonucu cilanın yok olmasının önlenmesi amacıyla protez temizleyicileri
kullanılmaktadır.
Protez Yapıştırıcıları Pazarı
Protezlerin tam olarak oturtulabilmeleri için kullanılan ve yiyeceklerin protez
ve damak arasına sıkışmasını engelleyen ürünlerdir. Protez yapıştırıcıları, kişilerin
gün içinde daha rahat etmelerini sağlamaya yönelik ve belli bir süre sonra
yapışkanlığını kaybetmesi nedeniyle yenilenmesi gereken ürünlerdir. Bu ürünler ilaç
niteliğinde olmayıp, tüketiciler tarafından eczanelerden rahatlıkla alınabilmektedirler.
Protez temizleyicileri ve protez yapıştırıcıları pazarında, taraflardan sadece
BD, Türkiye'de Corega markasıyla faaliyet göstermektedir. Ayrıca, protez bakım
ürünleri pazarının az gelişmiş bir pazar olduğu, ithalat yoluyla Almanya ve İtalya'dan
Kukident (Reckitt & Colman), Blend a Dent (Procter &Gamble) ve Polydont (Murisan)
gibi rakip markaların satıldığı, pazarın sürekli değişken yapısı nedeniyle tam bir
bilginin toplanamadığı, buna rağmen Block Drug'ın SM aracılığıyla ithal ettiği bu
ürünlerin pazar paylarının her bir pazar için %33 olduğu belirlenmiştir.
Bit Tedavisi İlaçları Pazarı
Bit ve uyuzun tedavisinde kullanılan ilaçlardır. BD, SM'nin Kwell ürünlerinin
hammaddelerini ve bit tedavi ilaçlarını Türkiye'ye ithal etmesi yoluyla bu pazarda
faaliyette bulunmaktadır. Kwell ürünleri Ali Raif tarafından lisans altında
üretilmektedir. Ürünler, Kwell şampuanı, losyon ve durulayıcı krem çeşitleriyle
satılan Kwelleda'dan oluşmaktadır.
SBT şirketi bit tedavi ilaçları pazarında faal olmamakla birlikte, SmithKline
Beecham'ın, Glaxo Wellcome ile birleşmesi nedeniyle GWT'nin ilgili pazara sunduğu
Zalvor isimli ilacın pazar payı ve ciro rakamlarını dikkate almak gerekmektedir.
Bit tedavi ilaçları pazarındaki pazar payı ve ciro rakamları; GWT Zalvor için
%54 ve 1.097.955.222.000 TL., Ali Raif Kwell ve Kwellada için %17.8 ve
934.263.246.000TL. olup toplam olarak %71.8 ve 2.032.218.468.000 TL. şeklinde
gerçekleşmiştir.
Bu pazardaki taraf teşebbüs ve rakiplerin pazar payları aşağıdaki şekildedir (%):
GWT (Zalvor) 54
Ali Raif (Kwell) 10.5
Ali Raif (Kwellada) 7.3
Eczacıbaşı İlaç (Anti-Bit) 18
Abdi İbrahim İlaç (Sacabin) 8.2
Biosel (Tems) 1.1
Pierre Fabre İlaç (Itax) 0.9
Toprak İlaç (Niksen) 0.9
Biosel (Benzogale) 0.1
5 REKABET KURUMU
b) Coğrafi Pazar: İlgili ürünlerin Türkiye çapında satışının yapıldığı dikkate
alındığında, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak kabul edilmiştir.
3- Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Kontrol değişikliğinin söz konusu olduğu devralma işlemi, 1997/1 sayılı
Tebliğ'in 2/1-b maddesi gereğince Tebliğ kapsamında bir devralma işlemidir. Ancak
diş fırçası ve diş macunu pazarlarında, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile
değişik 4 üncü maddesinde belirtilen eşikler aşılmamakla birlikte, protez
temizleyicileri ve yapıştırıcıları ile bit tedavisi ilaçları pazarlarında %25'lik pazar payı
eşiği aşılmakta olup, bu nedenle söz konusu işlem izin alınması zorunlu bir devralma
işlemidir.
Sektörde yapılan araştırmalar sonucunda, protez temizleyicileri ve protez
yapıştırıcıları pazarlarında önemli bir giriş engelinin bulunmadığı, sadece Sağlık
Bakanlığı'nda tescil işleminin yapılması gerektiği, bu ürünleri genelde tüketicilerin
eczanelere danışarak aldıkları ve tüketici tercihinin daha ağırlıklı olduğu, ancak diş
hekimlerine danışılması halinde en bilinen markanın taraf teşebbüsün ürünü olan
"corega" markası olduğu, bu markaya rakip ürünlerin ithalat yoluyla ülkemize geldiği
ve bu ürünlerin fazla tanınmadığı, dolayısıyla tüketicilerin alternatif kaynaklara
ulaşmasının güç olduğu ve bu markaya bir bağımlılığın bulunduğu, devreden taraf
olan Block Drug teşebbüsünün Türkiye'de herhangi bir şirkete sahip olmadığı,
"corega" marka ürünlerini lisans anlaşması olan Ali Raif şirketi aracılığıyla
pazarladığı, dolayısıyla bu ürünlerin Türkiye'de üretilmediği, ancak resmi şekilde
düzenlenerek organize bir şekilde faaliyet gösteren tek şirket olmaları nedeniyle
markalarının iyi tanındığı hususları dikkate alındığında, gerek tescilli ve iyi organize
olması dolayısıyla tanınan ve en çok tercih edilen ürünleri üretmeleri, gerekse
tüketicilerin alternatif kaynaklara ulaşmasının güç olması nedeniyle Block Drug
teşebbüsünün söz konusu iki pazarda hakim durumda olduğu anlaşılmıştır. Bununla
birlikte, devralan taraf olan SmithKline Beecham teşebbüsünün bu pazarda faaliyette
bulunmaması nedeniyle protez temizleyicileri ve yapıştırıcıları pazarlarında sahip
olunan %33'lük pazar paylarında herhangi bir artışın olmayacağı ve pazara giriş
çıkışın serbest olduğu, dolayısıyla devralma sonrasında bu iki pazarda hakim
durumun güçlendirilmeyeceği ve bunun sonucunda rekabetin önemli ölçüde
azalmayacağı ortadadır.
Genel itibariyle ilaç sektörü önemli bir engeli barındıran bir sektördür.
Herhangi bir etken maddenin bulunması ve ilaç haline getirilmesi 10-12 yıllık bir
süreç ve maliyetli bir Ar-Ge çalışması gerektirmektedir. Her iki tarafın da faaliyette
bulunduğu pazar olan bit tedavi ilaçları pazarında; SmithKline Beecham
teşebbüsünün Glaxo-Wellcome aracılığıyla sahip olduğu %54'lük pazar payının
devralma sonrasında, Block Drug'ın Ali Raif aracılığıyla pazarladığı Kwell-Kwellada
ürünlerinin pazar payıyla birlikte toplam %71.8 olacağı belirlenmiştir.
Ancak, son beş yıl içinde Biofarma, Dinçtaş, Biosel gibi firmaların ilgili pazara
girmeleri, Eczacıbaşı İlaç San. ve Abdi İbrahim İlaç San. gibi güçlü rakiplerin
bulunması, bu tür ilaçların alıcılarının kuvvetli alım gücü olan depo, eczane ve
Sosyal Sigortalar Kurumu olması hususları ve özellikle İlaç fiyatlarının serbest
olmadığı, Sağlık Bakanlığı'nın kontrol ve onaylama yetkisinin bulunduğu dikkate
alındığında, SmithKline Beecham'ın pazardaki konumunda bir değişikliğin
6 REKABET KURUMU
olmayacağı anlaşılmıştır. Nitekim piyasadaki rakip ve potansiyel rakip olabilecek
teşebbüslerle yapılan yazışmaların çoğunluğunda, söz konusu devralmanın,
rekabetçi yapı üzerinde herhangi bir etkisinin olmayacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla
ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde sınırlanmayacağı anlaşılmıştır.
İ- SONUÇ
SmithKline Beecham plc'nin, Block Drug Company Inc.'in hisselerini
devralması işleminde, diş fırçası ve diş macunu pazarlarındaki pazar payı ve ciro
değerleri açısından 1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4 üncü
maddesinde belirtilen eşiklerin aşılmadığı, protez temizleyicileri ve yapıştırıcıları ile
bit tedavisi ilaçları pazarlarında ise %25'lik pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle
sözü edilen devralma işleminin Rekabet Kurulu'ndan izin alınması zorunlu bir
devralma işlemi olduğu, 4054 sayılı Kanun'un 7 nci maddesi gereğince, bu devir
işlemi sonucunda protez temizleyicileri ve yapıştırıcıları pazarlarında hakim durumun
güçlendirilmediği, bit tedavi ilaçları pazarında ise rekabetin bozulmasının veya
önemli ölçüde azalmasının söz konusu olmadığı kanısına varılarak, bildirim konusu
devralma işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy