Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-99 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-40/553-134
Karar Tarihi : 17.6.2005
10
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Salim AYDEMİR
C. BAŞVURUDA 20
BULUNAN : - Soda Sanayii A.Ş.
D. TARAFLAR : - Soda Sanayii A.Ş.
İş Kuleleri, Kule 3
34330, 4. Levent - İstanbul
- Soda Sanayii A.Ş. bayileri
E.DOSYA KONUSU: Soda Sanayii A.Ş.’nin bayileri ile imzalamış olduğu
anlaşmalara menfi tespit belgesi verilmesi/muafiyet tanınması talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Çeşitli tarihlerde Kurum kayıtlarına giren ve en son
7.6.2005 tarih, 3922 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan başvuru üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve 8. maddeleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.6.2005 tarih, 2003-1-
99/MM-05-HHÜ sayılı Muafiyet Raporu, 15.6.2005 tarih, REK.0.05.00.00-
130/129 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-40 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Soda Sanayii A.Ş. ile yeniden satıcılar arasında imzalanan “Hafif Soda 40
Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” ve “Deri Kimyasalları Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi”nin, 3. maddesi ve 4. maddesinin 3., 4. ve 5. paragraflarında
yer alan, yetkili satıcılar üzerine doğrudan ya da dolaylı olarak rekabet
etmeme yükümlülüğü getiren hükümleri nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceği,
- Söz konusu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında olduğu
05-40/553-134
2
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili başvuruların konusunu; hafif soda ve deri kimyasalları oluşturmaktadır.
Hafif soda; esas bileşimi sodyum karbonat (Na2CO3) olan, beyaz, toz halinde
ve suda kolayca çözünebilen kimyevi bir maddedir. Cam, tekstil, deterjan,
kimya sanayi ve deri sanayi gibi birçok sektörde kullanılmaktadır. Deri
kimyasalları ise deri tabaklama işlemlerinde kullanılan krom bazlı kimyasal 60
ürünlerdir. İşbu karar kapsamında, söz konusu ürünlere ilişkin ayrıntılı bir
değerlendirme yapmaya gerek bulunmayıp, ilgili ürün pazarı “hafif soda” ve
“deri kimyasalları” olarak tanımlanmıştır.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirime konu sözleşmelerde yer alan ürünlerin, pazar koşulları bakımından
ülkenin tamamında homojen özelliklere sahip olması, bölgesel nitelik
taşımaması nedeniyle herhangi bir bölgesel coğrafi pazar söz konusu değildir.
Bu nedenle ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak 70
değerlendirilmiştir.
H.2. Değerlendirme
Rekabet Kurulu’nun 18.10.2002 tarih, 02-63/799-M sayılı kararı uyarınca
Soda Sanayii A.Ş.’ye gönderilen 18.4.2003 tarih, 888 sayılı yazıyla; Rekabet
Kurumu’na 1998, 2000 ve en son 2002 yıllarında yapılan başvurulara konu
sözleşmelerin yürürlükte olup olmadığı sorulmuştur. Söz konusu yazıya
cevaben, Kurum kayıtlarına 16.5.2003 tarih, 2171 sayı ile giren yazıda; daha
önce bildirilen sözleşmelerden, Kurum kayıtlarına 15.5.1998 tarih, 1300 sayı 80
ile intikal eden, Camsar Sanayi Ara Malları Pazarlama A.Ş.1 ile yetkili satıcıları
arasında imzalanan “Hafif Soda Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” ve 22.3.2002
tarih, 1332 sayı ile intikal eden, Soda Sanayii A.Ş. ile yetkili satıcıları arasında
imzalanan “Deri Kimyasalları Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin yürürlükte
olduğu, diğerlerinin ise yürürlükten kalktığı bildirilmiş, yürürlükte olan
sözleşmenin de 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde yeniden inceleneceği ve
Tebliğ’e aykırılıkların bulunması halinde bu aykırılıkların giderileceği ifade
edilmiştir.
Müteakiben, Kurum kayıtlarına 16.7.2003 tarih, 3231 sayı ile intikal eden 90
yazıyla; “Hafif Soda Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” ve “Deri Kimyasalları Yetkili
Satıcılık Sözleşmesi”nin değiştirilerek uygulanmaya başlandığı belirtilerek,
ilgili sözleşme metinleri (imzasız olarak) yazı ekinde sunulmuş ve bunların;
1 Rekabet Kurumu kayıtlarına 25.10.2000 tarih, 4424 sayı ile intikal eden yazıda, Camsar
Sanayi Ara Malları Pazarlama A.Ş. tarafından yürütülen faaliyetlerin 1.10.2000 tarihinden
itibaren Soda Sanayii A.Ş. tarafından yürütüleceği ifade edilmiştir.
05-40/553-134
3
sırasıyla; 14.5.1998 tarih, 275 sayılı (Kurum kayıtlarına 15.5.1998 tarih, 1300
sayı ile intikal eden) ve 1.5.1998 tarih, 2 sayılı (Kurum kayıtlarına 4.5.1998
tarih, 1002 sayı ile intikal eden) başvurular kapsamında değerlendirilmesi
talep edilmiştir. Ancak, yürürlükte olduğu bildirilen sözleşmelerin imzalı
nüshaları ve sözleşmenin eki niteliğindeki sirkülerler, 1.6.2005 tarih, 3755,
3756 sayılar ve son olarak 7.6.2005 tarih, 3922 sayı ile giren yazılarla
tamamlanmıştır. 100
Anılan başvurularda; söz konusu sözleşmelerle ilgili olarak menfi tespit
belgesi verilmesi, bunun uygun bulunmaması durumunda ise, başvurunun
muafiyet bildirimi olarak değerlendirilmesi talep edilmektedir.
Yürürlükten kalkan sözleşmelerde herhangi bir "açık rekabet ihlali"ne
rastlanmadığından, sadece yürürlükte olduğu ifade edilen sözleşmeler,
yukarıda bahsedilen değişiklikler dikkate alınmak suretiyle değerlendirilmiştir.
Başvuruya konu sözleşmeler, sözleşme konusu ürünler dışında tamamen 110
aynı içerikte olduğundan, her iki sözleşme ile ilgili olarak tek bir değerlendirme
yapılmıştır.
H.2.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
“Hafif Soda Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” ve “Deri Kimyasalları Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi”nin, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilmesi gereken maddelerine aşağıda yer verilmiştir:
Sözleşmenin, "Yeniden Satıcının Yükümlülükleri” başlıklı 3. maddesinde; 120
“1- YENİDEN SATICI, Sözleşme konusu ürünlerle muadil veya bu ürünlerle
rekabet halinde bulunan başkaca hiçbir ürünü üretemez, ithal edemez,
satamaz, dağıtamaz, stoklarında bulunduramaz, varsa üretiminde
kullanamaz, tanıtımını yapamaz, nakledemez.
2- YENİDEN SATICI ve varsa ortakları, sözleşme konusu ürünlerle rekabet
halindeki ürünleri üreten ve dağıtan şirketlere ortak olamaz, ortak alamaz ve
bağlantılı şirketleri ile de bu tip faaliyetlerde bulunamaz. Ancak yatırım
amacına yönelik hisse senedi alımları bu hükmün dışındadır.” 130
düzenlemesi yer almaktadır. Söz konusu düzenleme ile yetkili satıcılara açık
bir şekilde rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir.
Sözleşmelerin “Genel Hükümler” başlıklı 4. maddesinde yer alan aşağıdaki
hükümler de, dolaylı olarak rekabet etmeme yükümlülüğü anlamına
gelebilecek niteliktedir:
“3- Soda Sanayi A.Ş. her takvim yılı başında YENİDEN SATICILARIN ana
satış bölgesindeki pazar talep potansiyelini göz önünde bulundurarak bölge 140
tonaj limitlerini düzenler.
05-40/553-134
4
4- Yıl sonunda bölge tonaj limitinin üzerinde alım yapan firmalar A grubu, bu
limitin yarısına kadar alım yapan firmalar B grubu YENİDEN SATICI olarak
sınıflandırılır.
5- Bölge tonaj limitinin yarısının altında kalan firmalar ile üst üste iki yıl B
sınıfında kalan firmalar, YENİDEN SATICILIK müracaatında bulunan yeni
firmalara şans tanınması amacıyla sistem dışına çıkartılarak YENİDEN
SATICILIĞI iptal edilir.” 150
Sözleşmelerin Kanun’un 4. maddesi bakımından incelenmesi gereken bir
diğer hükmü ise, satış fiyatına ilişkin, “Genel Hükümler” başlıklı 4. maddenin
ilk paragrafındaki düzenlemedir. Bu hüküm; “Soda Sanayi A.Ş. çıkaracağı
sirküler ve bildirilerle satış fiyatını düzenler” şeklinde olup, burada yer alan
“satış fiyatı” ibaresinin, Soda Sanayii A.Ş.’nin yetkili satıcılara yapacağı
satışlara mı, ya da yetkili satıcıların satış fiyatlarına mı işaret ettiği önem arz
etmektedir. Konuya ilişkin olarak düzenlenen sirkülerin (satış şartları) içeriği
ve taraf temsilcilerince yapılan açıklamadan, buradaki düzenlemenin, Soda
Sanayii A.Ş.’nin, yetkili satıcılara yapacağı satışlara ilişkin olduğu 160
anlaşıldığından, söz konusu hükmün Kanun’un 4. maddesini ihlal eder
nitelikte olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Son olarak; sözleşmelerin 4. maddesinin 2. paragrafında; “Soda Sanayi A.Ş.
kamu kuruluşlarına ve özel şirketlere doğrudan toptan satış yapabilir,
gerektiğinde YENİDEN SATICI'nın ana satış bölgesinde yeni yetkili
satıcılıklar ihdas edebilir.” şeklinde yer alan ve aynı maddenin müteakip
paragraflarında da geçen, satış bölgesine ilişkin düzenlemeler de 4054 sayılı
Kanun bakımından önem arz etmektedir. Ancak, ilgili sözleşmelerde, yetkili
satıcıların “ana satış bölgesi”nden bahsedilmekle birlikte, bu bölgede bir 170
münhasırlık, ya da bölge dışına yapılacak satışlar bakımından herhangi bir
sınırlama (aktif ya da pasif satış yasağı) getirilmediği görülmektedir.
Dolayısıyla söz konusu düzenlemeler Kanun’un 4. maddesini ihlal eder
nitelikte değildir.
Bu değerlendirmeler ışığında; sözleşmelerin 3. maddesi ve 4. maddesinin 3.,
4. ve 5. paragraflarında yer alan, yetkili satıcılar üzerine doğrudan ya da
dolaylı olarak rekabet etmeme yükümlülüğü getiren düzenlemeler, Kanun’un
4. maddesine aykırı bulunmuş olup, bahse konu sözleşmelere ilişkin olarak
menfi tespit belgesi verilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. 180
H.2.2. Muafiyet Değerlendirmesi
Değerlendirmeye konu sözleşmeler; Soda Sanayii A.Ş. tarafından üretilen ve
pazarlanan “hafif soda” ve “deri kimyasalları”nın, yeniden satıcılar tarafından
pazarlanmasına ilişkindir. Dolayısıyla, söz konusu sözleşmeler ile, Soda
Sanayii A.Ş. ve yeniden satıcılar arasında yeniden satıcılık ilişkisi kurulmakta
olup, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında bir dikey anlaşma mevcuttur. Bu
bakımdan, sözleşmelerin öncelikle grup muafiyeti kapsamında olup
olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. 190
05-40/553-134
5
Yukarıda yer verildiği üzere, sözleşmelerin Kanun’un 4. maddesine aykırı
bulunan hükümleri; yetkili satıcı üzerine, doğrudan ya da dolaylı olarak
rekabet etmeme yükümlülüğü getiren, 3. maddesi ile 4. maddesinin 3.,4. ve 5.
paragraflarıdır.
Rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerin, 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında değerlendirilebilmesi için, istisnai haller dışında, süresinin beş yılı
aşmaması gerekmektedir. Değerlendirmeye konu sözleşmelerdeki rekabet
etmeme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerde herhangi bir süre tahdidi 200
bulunmamakla birlikte, sözleşmelerin süreye ilişkin 6. maddesinde;
sözleşmenin imzalandığı yıl sonuna kadar geçerli olduğu, ancak süre
bitiminden 1 ay önce taraflardan herhangi birisinin yazılı fesih bildiriminde
bulunmaması durumunda ve en fazla 5 yıl olmak kaydı ile aynı şartlarla
müteakip takvim yılı için de geçerli olacağı ifade edildiğinden, sözleşmelerin
ve dolayısıyla sözleşmeler ile getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün en
çok beş yıllık bir süreyi kapsadığı anlaşılmaktadır.
Rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin anılan hükümler dışında, Kanun’un 4.
maddesine aykırı nitelikte başka bir hüküm bulunmadığından, sözleşmeler 210
2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanmaktadır. Ancak, Tebliğ
ile sağlanan muafiyet, sözleşmenin, Kanun’un 4. maddesine aykırı olup
olmadığına ilişkin olup, Kanun’un 6. maddesinin uygulanmasını
engellememektedir. İşbu karar kapsamında da, sadece Kanun’un 4. maddesi
dikkate alınmış, herhangi bir hakim durum analizi yapılmamıştır. Dolayısıyla,
2002/2 sayılı Tebliğ’in 8. maddesinde de açıklandığı üzere, bu
değerlendirmenin, Kanun’un 6. maddesinin uygulanmasına herhangi bir engel
teşkil etmeyeceği ifade edilmelidir.
I. SONUÇ 220
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Soda Sanayii A.Ş. ile yeniden satıcılar arasında imzalanan “Hafif Soda
Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” ve “Deri Kimyasalları Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi”ne, 3. maddesi ve 4. maddesinin 3., 4. ve 5. paragraflarında yer
alan, yetkili satıcılar üzerine doğrudan ya da dolaylı olarak rekabet etmeme
yükümlülüğü getiren hükümleri nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
- Söz konusu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında 230
grup muafiyetinden yararlandığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy