Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-3-56 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 06-44/541-143
Karar Tarihi : 15.6.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Alper KARAKURT, B. Sanem ŞİMŞEK
C. ŞİKAYET EDEN : Mustafa MUSTAFAOĞLU
Bağdat Cad. No:100 Küçükyalı Maltepe İstanbul 20
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.
Gülbahar Mahallesi Avni Dilligil Sk. No: 24-A/6 İstanbul
Accor Servisleri International A.Ş.
Talatpaşa Cad. No:5 Kat:1 Gültepe İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant firmalarının, üye
market olma talebini reddettikleri iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Sodexho Restoran Servisleri
A.Ş. (Sodexho A.Ş.) ve Accor Servisleri International A.Ş. (Ticket Restaurant)
firmalarından, üye market olma talebinde bulunulduğu, ancak yeni üyelik kabul
edilmediği gerekçesi ile talebin reddedildiği açıklanarak, bu durumun haksız
rekabete yol açması nedeni ile bilgilendirilmek istendiği ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.5.2006 tarihinde intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6.
maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 30.5.2006 tarih ve 2006-40
3-56/İİ-06-A.K. sayılı İlk İnceleme Raporu, 9.6.2006 tarih, REK.0.07.00.00-
110/139 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant firmalarının, üye market olma talebini reddettikleri iddiasıyla yapılan
06-44/541-143
2
başvuruya ilişkin olarak, anılan teşebbüslerce üye işyeri seçiminde objektif
kriterlerin göz önüne alınması, üye işyeri seçimine ilişkin uygulamaların rekabeti
kısıtlama amacı içerdiği yönünde herhangi bir delilin bulunmaması ve eylemin
pazardaki rekabeti olumsuz etkileme olasılığının görülmemesi nedenleriyle söz 50
konusu eylemin 4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlal oluşturmadığı, dolayısıyla
şikayetin reddinin gerektiği sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yemek Çeki Sisteminin İşleyişi
Başvuruya konu olan uygulamanın doğru bir şekilde değerlendirilmesini teminen,
29.11.2004 tarih ve 04-74/1084-270 sayılı Rekabet Kurulu Kararında ayrıntılı bir
şekilde ortaya konmuş olan yemek çeki sistemine ilişkin özet bilgilere yer vermek 60
gerekmektedir:
Yemek Çeki/Kuponu (Cheque Restaurant, CR): Bir kısım işyerleri ile bu
işyerlerinde çalışan personelin yiyecek ihtiyaçlarının işyerine ait tesisler dışında,
nakit para yerine, üzerinde değeri yazılı bulunan ve bu değer üzerinden hamiline
para ödemeksizin, sisteme üye işyerlerinde yemekten yararlanma olanağı veren
ve yalnızca yemek ve tüketime hazır gıda hizmeti satın alınabilen kupon ya da
çeklerdir.
Yemek Çeki Sistemi (Cheque Restaurant Sistemi): Yemek çeki hizmeti veren 70
firma tarafından üye kuruluşlar aracılığıyla müşteri personeline yemek hizmetinin
organizasyonudur.
Müşteri: Yemek çeki hizmeti veren firmalarla "hizmet sözleşmesi" imzalayarak
personelinin bu firmaların verdiği hizmetlerden faydalanmasını sağlayan kurum
ya da kuruluşlardır.
Kullanıcı: Müşteri personeli olup, üye işyerlerinin hizmetinden faydalanacak
kişidir.
80
Üye İşyeri (Üye Kuruluş): Yemek çeki sistemine dahil olan ve yemek çekleri
karşılığında yemek ve tüketime hazır gıda veren lokanta, restoran, büfe, pastane,
café, kebapçı, hamburgerci, pizzacı, muhallebici, şarküteri, market vs. türü
kuruluşlardır.
Bu tanımlarla bağlantılı olarak yemek çeki sisteminin işleyişi şu şekilde
özetlenebilir;
- Yemek çeki hizmeti veren firmalar personeline yemek çeki vermek isteyen
müşteriler ile "hizmet satış sözleşmesi" imzalarlar.
- Müşteri her ay verilmek üzere hazırlanmış standart yemek kuponu sipariş 90
formunu doldurarak o ay için ne kadar yemek çeki talep ettiğini yemek çeki
firmasına iletir.
06-44/541-143
3
- Yemek çeki firması almış olduğu sipariş formuna göre, yemek çeklerini
belirli formatlar içerisinde basarak, müşterinin talebi doğrultusunda
kullanıcı sayısına göre ciltleyerek hazırlar.
- Yemek çeki hizmeti veren firma tarafından hazırlanan yemek çeklerinin
kullanıcıları bu kuponların geçtiği tüm üye işyerlerinde istedikleri miktarda,
istedikleri zamanlarda (Satın alınan yemek çekleri sadece içinde bulunulan
senede geçerlidir. Bu nedenle çekler her senenin 31 Aralık tarihine kadar
kullanılmalıdır.) yemek tüketme olanağına sahip olurlar. 100
- Üye işyerleri hizmet verdikleri kullanıcılardan elde ettikleri yemek çeklerini,
bunlara çeklerin toplam bedeli tutarındaki faturayı ekleyerek yemek çeki
firmasının anlaşmalı olduğu banka şubesine makbuz karşılığı teslim eder.
- Üye işyerleri bankaya teslim ettiği yemek çeklerinin karşılığında yemek
çeki firmasından yine banka aracılığıyla ortalama 15 günde bir ödeme alır.
- Üye işyerleri bankaya teslim ettikleri yemek çeklerinin faturaları üzerinden
belli bir komisyon oranı kadar daha düşük ödeme alarak bir anlamda
yemek çeki firmasına komisyon oranı kadar ödeme yapmış olurlar.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 110
Yemek çeki sisteminin genel işleyişi göz önünde bulundurularak, başvuru konusu
uygulamanın, gerek pazara yönelik geçmiş tarihli incelemelerde elde edilen
bilgiler, gerekse uygulamaya ilişkin olarak pazarda yapılan inceleme sonucunda
ulaşılan veriler doğrultusunda değerlendirilmesi mümkündür. Bu değerlendirme,
teknik bilgi ve analiz gerektiren ilgili ürün pazarı ve dolayısıyla hakim durum
tespiti yapılmadan, doğrudan başvuru konusu uygulamaya odaklanılarak
yapılacaktır.
Temel olarak yemek çeki sistemine dahil olan üye işyerleri, lokanta, restoran gibi 120
yemek satışı yapan yerlerdir. Bununla birlikte market, bakkal gibi kuru gıda satışı
yapan yerler de, üye işyeri olabilmektedir.
Öte yandan, market ya da bakkalları, diğer üye işyerlerinden ayıran önemli bir
nokta bulunmaktadır. 1995 yılı Temmuz ayında çekli yemek sistemine ilişkin
olarak kanun ve yönetmeliklerde yapılan düzenlemelerle, yemek çeki
organizasyonu yapılan şirketlerden alınan yemek kupon faturalarının direkt olarak
gider yazılarak vergiden düşülmesi olanağı doğmuştur. Buna göre yapılan
değişiklikle, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 23/8. maddesinde hizmet
erbabına işverenlerce işyeri ya da müştemilatı dışında kalan yerlerde yemek 130
verilmek suretiyle ve ödemenin yemek yeme hizmetini sağlayan mükelleflere
yapılması şartıyla sağlanan günlük yemek bedeline ilişkin istisna tutarına yer
verilmiştir. Her yıl Bakanlar Kurulu kararı ile yenilenen bu tutar 2006 yılı için KDV
dahil 9,74 YTL’dir. Bu çerçevede, bakkal ya da market türü alışveriş yerlerinde
yalnızca gıda bulunmaması ve yemek çekleri ile söz konusu yerlerden gıda dışı
alışverişin de yapılabilmesi, hukuki açıdan sorunlu olarak değerlendirilmektedir.
Bu yönüyle yemek çeki sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler, market/bakkal
tarzı üye işyeri ağının fazla genişlemesini tercih etmemektedirler.
06-44/541-143
4
Diğer taraftan, herhangi bir marketin üye işyeri olarak belirlenmesinde, söz 140
konusu marketin coğrafi olarak faaliyet gösterdiği bölgede, başka bir marketin
olup olmadığı da gözönünde bulundurulmaktadır. Nitekim aynı bölgede başka bir
marketin bulunması durumunda, bu bölgede yeni bir marketin üye işyeri olarak
belirlenmesi, yemek çeki firmalarına önemli bir avantaj sağlamamaktadır.
Son yıllarda yemek çekinin yerini alan akıllı kartlar ile çalışmak için pos cihazına
ihtiyaç duyulduğundan, üye işyeri seçiminde, eskiye nazaran daha sıkı koşullar
aranmaktadır. Nitekim pos cihazının yatırım maliyetinin amortismanı için, üye
işyerinin, belirli bir satış hacmine sahip ve kullanıcıların yoğun olduğu bir bölgede
faaliyet gösteren bir teşebbüs olmasına dikkat edilmektedir. 150
Şikayetçi tarafından belirtilen hususlar incelendiğinde, herhangi bir sebep
gösterilmeksizin kendisinin sisteme dahil edilmediğinin dile getirildiği
görülmektedir. Ancak, çok da geniş olması arzu edilmeyen market tarzı üye
işyerlerinin seçiminde, yemek çeki şirketinin göz önünde bulundurduğu objektif
kriterler bulunmaktadır. Bu noktadan hareketle, birer üye işyeri olarak
restoranlardan farkı yukarıda açıklanan bakkal/marketlerin, yemek çeki hizmeti
açısından da eşit konumdaki alıcılar olarak görülmediği ortaya çıkmaktadır.
Nitekim, faaliyet gösterdiği coğrafi alanın kullanıcı yoğunluğu gibi nitelikleri, satış
hacmi ve bu çerçevede yemek çeki firmasına yükleyeceği maliyetler açısından 160
bakkal/market tipi işyerlerinin farklılaştığını söylemek mümkündür.
Buna ek olarak, şikayetçi teşebbüsün üye işyeri olarak kabul edilmemesinde,
yemek çeki şirketlerinin rekabeti kısıtlama amacının olduğunu söylemek ise
mümkün değildir. Diğer bir deyişle, söz konusu eylem, pazardaki rekabeti
olumsuz etkilemekten önemli ölçüde uzaktır.
4054 sayılı Kanun’un Hakim Durumun Kötüye Kullanılması başlıklı 6. maddesinin
b bendinde “Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için
farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması” 170
rekabet ihlali olarak sayılmıştır. Mal vermenin kesilmesi durumu da Kanun’un bu
hükmü uyarınca aşağıdaki şartları taşıması halinde rekabet ihlali olarak
değerlendirilebilecektir1:
- Mal vermeyi kesen firmanın hakim durumda olması,
- Firmalar arasında uzun süreli ve düzenli bir ticari ilişkinin süregelmiş
olması,
- Sağlayıcı firmanın herhangi bir objektif nedene dayanmadan mal vermeyi
kesmesi,
- Mal vermenin kesilmesi sonucunda rekabeti kısıtlayıcı bir etkinin doğmuş
veya doğabilecek olması. 180
Başvuru konusu eylem yukarıdaki kriterler açısından değerlendirildiğinde;
eylemin rekabeti kısıtlama amacı ile yapıldığına ilişkin herhangi bir tespitin
1 20.11.2001 tarih ve 01-56/554-130 sayılı Kurul Kararı.
06-44/541-143
5
yapılamadığı, pazardaki rekabeti olumsuz etkilemekten uzak olduğu ve üye
işyerlerinin seçiminde uygulanan objektif kriterlerin bulunduğu dosya mevcudu
bilgi ve belgeden anlaşılmaktadır. Bu nedenlerle, mal vermeyi reddetme
eyleminin, objektif olmayan kriterlere dayalı olarak, rekabeti kısıtlama amacıyla
ya da bu etkiyi doğurur şekilde uygulandığını söylemenin mümkün olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
190
J. SONUÇ
Dosya konusu şikayete ilişkin eylemin 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal
oluşturmaması nedeniyle herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına,
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy