03-43/490-229
1
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-3-115 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 03-43/490-229
Karar Tarihi : 17.6.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa Parlak (Başkan Y.)
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Prof Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya
ÇAKIN.
B- RAPORTÖRLER : Onur Yelda YÜKSEL, Alper KARAKURT
C- ŞİKAYET EDEN :Suhma Şirketler Grubu
Yapı Kredi Plaza C Blok K.14 İstanbul
Küçük Ev Yemek Hizmetleri ve Turizm Ltd. Şti.
Çarşı Cad. No:5 1. Levent / İstanbul
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
-Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.
Gülbahar Mah. Avni Dilligil Sok. No:24/A-6
Mecidiyeköy / İstanbul
-Accor Servisleri International A.Ş.
Talatpaşa Cad. No:5 K:1 Gültepe / İstanbul
-Network Servisleri A.Ş.
Nişantaşı Valikonağı Cad. YKB. Vakıf Apt.
No:173 K:4 D:2 Şişli / İstanbul
-Multinet Kurumsal Hizmetler A.Ş.
Yıldız Posta Cad. Dedeman İş Merkezi K:9
Esentepe / İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Sodexho Restoran Servisleri A.Ş., Accor Servisleri
International A.Ş., Network Servisleri A.Ş. ve Multinet Kurumsal Hizmetler A.Ş.'nin
4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F-İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Sodexho Restoran Servisleri
A.Ş. (Sodexho A.Ş.) ve bu şirketin kontrolünde olduğu iddia edilen Multinet Kurumsal
Hizmetleri A.Ş. (Multinet A.Ş.) ile Accor Servisleri International A.Ş. (Ticket
Restaurant)'nin birlikte Network Servisleri A.Ş. (Network A.Ş.) unvanlı bir şirket
03-43/490-229
2
kurdukları; ancak bu şirkete Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın tüzel kişiliklerinin
yerine, bu tüzel kişiliklerin yönetim kadrolarında görev alan gerçek kişilerin ortak
oldukları; kurulan bu şirket vasıtasıyla Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın 4054
sayılı Kanun'u ihlal ettikleri; Sodexho A.Ş., Ticket Restaurant ve Multinet A.Ş.'nin
yaklaşık 7 yıl süreyle Mc Donalds, Burger King, KFC, Pizza Hut gibi birkaç firmaya %
1,5-3 arasında komisyon oranı uygularken, diğer bütün üye iş yerlerine %7 oranında
komisyon uyguladıkları; bu konuda Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın
uygulamalarını beraber planladıkları ve ortak kararlar doğrultusunda hareket ettikleri,
fişli sistemden akıllı kart sistemine beraber geçme düşüncesi ile bu iki firmanın
ortaklaşa çalışmalar yaparak restoran ve lokantaları ek komisyon ve ek ücret
masrafları ödemeye zorladıkları
ileri sürülmüştür.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.11.2002 tarih, 4770 sayı; 22.11.2002
tarih, 4995 sayı ve 29.11.2002 tarih, 5092 sayı ile intikal eden şikayet başvuruları
üzerine hazırlanan 29.11.2002 tarih ve 2002-3-115/BN-02-YY sayılı Bilgi Notu,
19.12.2002 tarih ve 02-78 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Ayrıca, ikinci şikayet üzerine hazırlanan 25.12.2002 tarih ve 2002-3-119/BN-02-YY
sayılı Bilgi Notu, Kurul'un 9.1.2003 tarih ve 03-03 sayılı toplantısında görüşülmüş ve
02-78 sayılı Kurul toplantısında alınan karar uyarınca başlatılan önaraştırma
kapsamında incelenmesine karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 2.6.2003 tarih ve 2002-3-
115/ÖA-03-YY sayılı Önaraştırma Raporu 9.6.2003 tarih, REK.0.07.00.00/77 sayılı
Başkanlık önergesi ile 03-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ:İlgili Raporda;
1. söz konusu teşebbüslerin,
- kurdukları ortak girişim şirketi vasıtasıyla rekabeti kısıtladıkları,
- komisyon oranlarını birlikte belirledikleri,
- bazı üye işyerlerine daha düşük komisyon oranı uygulamak konusunda ortak
hareket ederek ayrımcılık yaptıkları
şeklinde özetlenebilecek şikayet başvurularına konu iddialar hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı,
2. bununla beraber, önaraştırma sürecinde elde edilen bazı bulgular nedeniyle
Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ve Accor Servisleri İnternational A.Ş. tarafından
gerçekleştirilen uygulama ve davranışların 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine
aykırılık oluşturduğu gerekçesi ile Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ve Accor
Servisleri İnternational A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılması gerektiği
3. 4054 sayılı Kanun'un ihlal edildiğine ilişkin olarak önaraştırma sırasında herhangi
bir bilgi ya da belgenin elde edilememesi nedeniyle Multinet Kurumsal Hizmetleri A.Ş.
ve Network Servisleri A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
03-43/490-229
3
ifade edilmektedir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Yemek çeki hizmeti, müşterisinin çeşitli lokanta ve restoranlarda yemek çeki
karşılığında yemek ihtiyacının giderilmesine olanak veren; organizasyon,
koordinasyon ve finansman hizmetlerinden oluşan bir hizmet olarak
nitelendirilmektedir.
Yemek çeki hizmetlerinin temel işlevi, müşterinin personelinin yemek ihtiyacının
karşılanmasıdır. Bu amaçla yemek çeki müşterilerinin, kendi bünyelerinde çalışan
personelle yine kendi bünyelerinde kurdukları mutfaklar ile ya da toplu yemek
müteahhitleri tarafından iş yerinin içinde pişirilerek ya da dışarıdan taşınarak
getirilmesi ya da personele yemek ihtiyacı için nakit para verilmesi gibi yöntemler
kullanılabilmektedir.
Benzer kullanım amaçlarına yöneldikleri söylenebilecek bu tür hizmetler nitelik olarak
yemek çeki hizmetlerinden farklılaşmaktadır. Toplu yemek hizmetleri, insanların
topluca çalıştığı yerlerde ya da yaşlı, hasta, çocuk gibi kendini besleyemeyen
insanların kaldıkları yerlerde, dışarıya çıkıp yemek yemeyi aratmayacak şekilde
yiyecek ve içecek sunma faaliyetlerini kapsamaktadır. Bu tür hizmetlere olan talep
yönüyle değerlendirildiğinde, toplu yemek hizmetlerinin yarattığı; iş yerlerinde metre
karelerce alanın sadece yemek amacıyla ayrılması, mutfak elemanı ve malzeme
istihdamı, muhasebede evrak karmaşaları, satın alma zorlukları, iş yerinde yemek
kokusu bulunmasının verdiği rahatsızlıklar gibi problemler yemek çeki hizmetleri
bakımından ortaya çıkmamaktadır. Sayılan türdeki farklılıklar müşterilerin tercihlerini
yemek çeki hizmetlerinden yana kullanmalarında etkili olmaktadır.
Diğer yandan az sayıda personel çalıştıran küçük iş yerinin personellerinin yemek
ihtiyacını karşılamaya yönelik olarak iş yerlerinde mutfak kurmaları ya da taşıma
usulüyle yemek hizmeti almalarının makul olmaması, yemek çeki hizmetlerini bu
hizmetlerin tercih edilme nedenleri bakımından toplu yemek hizmetlerinden
farklılaştıran diğer bir unsurdur. Ayrıca toplu yemek hizmetlerinin belli bir iş
mekanında yemek yenmesini gerektirmesi personeli yoğunlukla gezici olarak çalışan
müşteriler bakımından yemek çeki hizmetlerini alternatifsiz hale getirmektedir. Gezici
personelin yemek amacıyla işletmeye dönmek zorunda olmaması zaman tasarrufu
sağlamakta ve hareket etkinliği getirmektedir.
Yemek çeki hizmetlerini toplu yemek hizmetlerinden nitelik olarak farklılaştıran en
önemli unsur ise kullanıcısına seçme özgürlüğü sağlamasıdır. Bu sistemin doğup
gelişmesinde etkili olan en önemli faktörlerden biri, söz konusu seçme özgürlüğünü
getirmiş olmasıdır. Toplu yemek hizmeti, hizmeti alan kişinin sabit bir mekanda
kendisi tarafından seçilmemiş belli bir menü ile yemek ihtiyacının giderilmesini
03-43/490-229
4
gerektirirken, yemek çeki hizmetleri kullanıcıya dilediği mekanda, dilediği yemeği
yeme olanağı sağlamaktadır.
Söz konusu hizmetlerin ve seçim özgürlüğünün personele yemek çeki yerine nakit
para verilmesi suretiyle de sağlanabileceği ileri sürülebilecek olmakla birlikte, nakit
ödeme yöntemi ile yemek çekleri müşteriye getirdiği maliyetler bakımından
farklılaşmaktadır. Bunun temel nedeni; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 23/8.
maddesi uyarınca hizmet erbabına işverenlerce iş yeri ya da müştemilatı dışında
kalan yerlerde yemek verilmek suretiyle ve ödemenin yemek yeme hizmetini
sağlayan mükelleflere yapılması şartıyla günlük yemek bedeline ilişkin vergi muafiyeti
tanınmasına karşılık hizmet erbabına yemek bedeli olarak nakden yapılan
ödemelerin ve bu amaçla sağlanan menfaatlerin aynı maddeye göre ücret olarak
vergilendirilmesinden kaynaklanmaktadır. Bu çerçevede 2003 yılı için belirlenen 6
milyon TL tutarındaki vergisiz günlük yemek bedeli ve %20 oranındaki gelir vergisi
dilimi temel alındığında personele yemek çeki yerine nakit verilmesi halinde işveren
aynı parasal değerdeki yemek hizmeti için %49 oranında daha fazla ödeme yapmak
durumundadır.
Yemek çeki hizmeti fiilen yemek pişirme işini hiçbir şekilde kapsamaması yönüyle de
toplu yemek hizmetlerinden tamamen farklılaşmaktadır. Başka bir ifade ile konu arz
ikamesi yönüyle ele alındığında da, bu iki hizmet türü yerine getirilmesini
gerektirdikleri işlevler yönünden birbirlerinden tamamen ayrılmakta ve aynı anda hem
yemek çeki hizmeti hem de toplu yemek hizmeti veren hiçbir firmanın bulunmadığı
görülmektedir.
Diğer yandan yemek çeki hizmetlerinin çek firması ile üye iş yerleri arasındaki ticari
ilişki bakımından tamamen kendine özgü nitelikte olduğu ve mevcut durumda bu
ilişkinin başka herhangi bir hizmet ya da sistemle ikame edilebilirliğinin bulunmadığı
görülmüştür. Nitekim bu ilişki sonucunda üye iş yerleri doğrudan ve sadece
kendilerine yönelik müşteri sağlayan bu sisteme üye olmaları karşılığında belirli bir
bedel ödemektedirler. Dosya mevcudu bilgilere göre; iş yerinden iş yerine
değişmekle birlikte ortalama olarak bir üye iş yerinin yaptığı satışların %40'ının (Bu
orana ilişkin yapılan diğer bir tahmin % 20 olduğu yönündedir.) yemek çekleriyle
yapılan satışlardan oluştuğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede üye iş yerleri bakımından
oldukça önemli olduğu söylenebilecek yemek çeki hizmetlerinin alternatifini
oluşturacak ya da bunu ikame edecek herhangi bir hizmet bulunmamaktadır.
Çeşitli organizasyon ve finansman hizmetlerinin birlikte sunulmasını içeren söz
konusu hizmetlere yaygın tabiriyle “yemek çeki” hizmetleri denilmekle birlikte
günümüzde bu hizmetlerin sunulmasında yemek çeklerinin yerine akıllı kartların
kullanılması gündeme gelmiştir. Bu çerçevede ilgili ürün pazarı, "para temsili
araçlarla müşterilere tüketime hazır yiyecek ve gıda temini pazarı" olarak
tanımlanmıştır.
I.1.2. Coğrafi Pazar
İlgili hizmetin tüm Türkiye çapında sunulması, çeşitli bölgeler bazında rekabet
koşullarında farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar "Türkiye
Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul edilmiştir.
03-43/490-229
5
I.2. Taraflar
I.2.1. Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. (Sodexho A.Ş.)
Sodexho A.Ş., merkezi Paris’te bulunan Sodexho Pass International’ın iştirakidir. Söz
konusu teşebbüsün ortaklık yapısı Tablo-1'de sunulmuştur.
Tablo-1: Sodexho A.Ş.'nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Sodexho Pass International 73,92
Sargon Finance Ltd 10,00
Cheque Dejenuer CCR 10,00
Etinbis 1,52
Etin 1,52
Sodexho Alliance 1,52
Safinsod 1,52
Toplam 100,00
Sodexho Pass International; hizmet çekleri, catering, turizm konularında yavru
şirketleri ve 274.000 çalışanı ile 70 ülkede faaliyet göstermekte olup, 1993 yılının ilk
yarısından itibaren Sodexho Pass Türkiye adı altında ülke çapında 7 ilde yer alan
Bölge Müdürlükleri aracılığıyla bankacılık, finans, sigorta sektörleri başta olmak üzere
değişik iş kollarından 10.000’e yakın müşterisinin 160.000 çalışanına hizmet
vermektedir.
I.2.2.Accor Servisleri International A.Ş. (Ticket Restaurant)1
Accor Servisleri International A.Ş., dünya çapında 31 ülkede tüketime hazır yiyecek
ve yemek sektörü, otel işletimi gibi faaliyetlerin dışında yemek çeki hizmeti de
vermektedir. Söz konusu teşebbüsün sermaye yapısı Tablo-2'de sunulmuştur.
Tablo-2: Ticket Restaurant'ın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Accor S.A. 99,7073
Soltis B.V. 00,2903
Robert Lugo 00,0008
Koray Özbay 00,0008
Ferhan Görgün 00,0008
Toplam 100,0000
I.2.3.Network Servisleri A.Ş. (Network A.Ş.)2
Network A.Ş., Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant firmalarının fiili olarak ortak
kontrolündedir. Şirketin ana faaliyet konusu; özel ve kamu kuruluşları tarafından
1 Kararda yer verilen belgelerde geçen “Yemek Servisleri A.Ş.”, “ (AST) Accor Servisleri Türkiye” ve
“TR (Ticket Restaurant)” ifadeleri, Accor Servisleri International A.Ş.’yi tanımlamaktadır.
2 Kararda yer verilen belgelerde geçen "Netser" ifadesi Network Servisleri A.Ş.'yi tanımlamaktadır.
03-43/490-229
6
çalışanlarına verilecek olan her türlü sosyal yardım, avantaj ve desteğin akıllı kartlar
vasıtasıyla sağlanmasına yönelik altyapı yatırımlarının yapılması ve işletilmesidir.
Söz konusu şirletin ortaklık yapısı Tablo-3'te sunulmuştur.
Tablo-3: Network A.Ş.'nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Nadir Levent 49,996
Sadiye Özülkü 0,002
M. Emre Üge 0,002
Koray Özbay 49,996
O.Macit Söylemez 0,002
Mert Yücesir 0,002
Toplam 100,000
I.2.4.Multinet Kurumsal Hizmetler A.Ş. (Multinet A.Ş.)
Multinet A.Ş. 1999 yılında kurulmuş olup, yemek çeki sektöründe faaliyet
göstermektedir. Yemek çeki hizmetini bütünüyle akıllı kart sistemine dayalı olarak
yürütmekte olan Multinet A.Ş.’nin ortaklık yapısı Tablo-4'te sunulmuştur.
Tablo-4: Multinet A.Ş.'nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Fatma Başer 98,7
Metin Bakır 0,6
Hacer Özdemir 0,3
Yusuf Ateş 0,2
Halil Arslan 0,2
Toplam 100,0
I.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Ortak Girişim İşlemine İlişkin Tespitler ve Değerlendirilmesi
Network A.Ş.'nin kuruluşuna ilişkin izin talebiyle Sodexho A.Ş. tarafından Rekabet
Kurumu'na yapılan başvuru çerçevesinde yapılan incelemede; kuruluşu izin talebine
konu olan şirketin yemek çeki hizmetleri vermekte olan Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant firmalarının ortak kontrolünde ve bu firmalara akıllı kart altyapı ve temin
hizmetleri vermek üzere kurulacak bir ortak girişim şirketi olacağı anlaşılmış,
31.7.2001 tarih ve 01-37/365-97 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile ortak girişim
taraflarının akıllı kart alt yapı ve temin pazarında pazar paylarının ve cirolarının
bulunmaması nedeniyle, bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Ortak girişim işlemi 17.6.2002 tarihinde Network A.Ş.'nin kurulmasıyla
sonuçlanmıştır. Network A.Ş.'nin halihazırdaki ortaklık yapısının Rekabet Kurulu'nca
izin verilen işlemden farklı olduğu görülmektedir. Network A.Ş.'nin kurulmadan önce
ve Rekabet Kurulu'na bildirildiği dönemde planlanan ortaklık yapısını ve kurulması
planlanan şirketin karar alma süreçlerine ilişkin bilgileri değerlendiren Rekabet Kurulu
şirketin Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant firmalarının ortak kontrolünde bir
teşebbüs olarak kurulacağı sonucuna ulaşmıştır.
03-43/490-229
7
Network A.Ş.'nin kurulduktan sonraki mevcut ortaklık yapısı değerlendirildiğinde ise
şirketin % 50 oranındaki (A) grubu hissesinin Sodexho A.Ş. bünyesindeki gerçek
kişilere, % 50 oranındaki (B) grubu hissesinin ise Ticket Restaurant bünyesindeki
gerçek kişilere ait olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu şirketin genel kurul ve yönetim
kuruluna ilişkin toplantı ve karar alma nisapları göz önünde bulundurulduğunda
herhangi bir yönde karar alınabilmesi bakımından Sodexho A.Ş. bünyesindeki gerçek
kişilerden oluşan (A) grubu hissedarlar ile Ticket Restaurant bünyesindeki gerçek
kişilerden oluşan (B) grubu hissedarlar arasında eşitlik olduğu anlaşılmaktadır.
Taraflar, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın bağlı bulundukları yabancı kökenli
ana firmaların yeni bir şirket kurulması konusunda birtakım prosedürlerinin olması ve
bu prosedürlerin tamamlanarak yeni şirket kuruluşu için izin alınmasının belli bir
süreyi gerektirmesi ayrıca piyasa şartları, yoğunlaşan müşteri talepleri karşısında
POS cihazlarının bir an evvel temin edilip deneme çalışmalarının tamamlanmasının
istenmesi nedeniyle Rekabet Kurulu'na yapılan başvuru sırasında verilen bilgilerden
farklı olarak Network A.Ş.'ye, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın tüzel kişiliklerinin
yerine bu şirketlerin bünyesindeki gerçek kişilerin ortak olduğunu ifade etmişlerdir.
Diğer yandan Network A.Ş.'nin mevcut ortakları arasında 31.5.2002 tarihinde
imzalanmış bir "Protokol"ün bulunduğu tespit edilmiştir. Protokol'ün 3. maddesinde,
"Kurulacak Network Servisleri A.Ş. unvanlı şirketin, 28 ana ve 3 geçici maddeden
oluşan ana sözleşmesi işbu protokolün eki ve ayrılmaz bir parçasıdır"
"Şirket Hisselerinin Devri" başlıklı 4. maddesi ise
"Şirket kuruluşunun tamamlanmasını müteakiben; A grubu hissedarları hisselerini
Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.'ne, B grubu hissedarları hisselerini Accor Servisleri
International A.Ş.'ne devredeceklerdir. Her iki grup hissedarlar hisse devri bedeli
olarak Sodexho ve Accor'dan hiçbir talepte bulunmamayı ve hisselerini Sodexho ve
Accor'a gayri kabili rücu ve bedelsiz olarak devretmeyi kabul ve taahhüt ederler."
şeklinde düzenlenmiştir.
Diğer yandan mevcut durumda Network A.Ş.'ye yapılan her türlü yatırım ve harcama
Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın tüzel kişilikleri tarafından karşılanmıştır. Bunun
yanı sıra söz konusu yatırımın en büyük kısmını oluşturan POS cihazlarının mülkiyeti
Network A.Ş.'ye değil, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın tüzel kişiliklerine ait
bulunmaktadır. Elde edilen bilgilerden, ilgili şirketlerin bünyesindeki POS cihazlarının
ve diğer bazı alt yapı cihazlarının sabit kıymetlerin KDV istisnasına tabi bölünme
yöntemi ile Network A.Ş.'ye mal edilmesinin uygun görüldüğü anlaşılmaktadır. Bu
işlemin sonuçlanmasını takiben Network A.Ş.'nin hisselerinin Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant'a devri Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü'nden izin alınarak
gerçekleştirilecektir.
Dosyada bulunan bilgilerden ve yukarıda ilgili hükümlerine yer verilen "Protokol"
çerçevesinde Network A.Ş.'nin mevcut ortaklık yapısının geçici nitelikte olduğu,
ilerleyen dönemde Network A.Ş. hisselerinin bildirimde verilen bilgilere uygun olarak
Ticket Restaurant ile Sodexho A.Ş.'nin tüzel kişiliklerine aktarılacağı anlaşılmaktadır.
Ayrıca yukarıda yer verilen protokol ve Network A.Ş. için yapılmış olan yatırımın
tamamen ilgili şirketlerin tüzel kişilikleri tarafından karşılandığı dikkate alındığında
03-43/490-229
8
Network A.Ş.'nin mevcut ortaklarının bir anlamda ilgili şirketleri temsilen hareket
ettikleri ve fiili bakımdan Network A.Ş.'nin kontrolünün Ticket Restaurant ile Sodexho
A.Ş. arasında paylaşıldığı anlaşılmaktadır.
"Kontrol" kavramı, hem 4054 sayılı Kanun'da hem de bu Kanun'a dayanılarak
çıkarılan Tebliğlerde hukuki olmaktan çok ekonomik bir kavram olarak ele alınmıştır.
Nitekim 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2/1. maddesinin (c) bendinde yer verilen ifadelerden
anlaşılacağı üzere kontrol kavramı daha çok fiili durum temelinde ele alınması gerekli
bir kavramdır. Bu çerçevede Network A.Ş.'nin mevcut durumda ortaklık yapısının
bildirim sırasında verilen bilgilere göre farklılaşmış olmasının ekonomik ve fiili etkileri
bakımından bildirim konusu işlemden farklı etkiler doğurmayacağı ve ayrıca bu
durumun geçici nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.
Network A.Ş.'nin faaliyet konusu ve amacı, ana sözleşmesinin "Konu ve Amaç"
başlıklı 3. maddesi ile bu maddede değişiklik yapıldığına ilişkin "Düzeltme
Beyannamesine" göre "bireylerin günlük hayatlarını kolaylaştırmak amacıyla yeni
ürünlerin ve servislerin temin edilmesinin akıllı kartlar vasıtasıyla gerçekleştirilmesi ve
telekomünikasyon, internet, elektronik, elektromanyetik ve iletişim teknolojisi alt yapı
yatırımlarının gerçekleştirilmesi ve işletilmesidir". Yapılan incelemeler sonucunda söz
konusu şirketin fiilen de anılan konu ve amacına uygun olarak Ticket Restaurant ve
Sodexho A.Ş.'ye teknolojik alt yapı hizmeti verdiği ve hiçbir şekilde yemek çeki
hizmeti vermediği anlaşılmıştır. Bu çerçevede Network A.Ş.'nin mevcut durumda
faaliyet konusunun ve sunduğu hizmetlerin hem ana sözleşmesi bakımından hem de
fiili durum bakımından bildirim konusu ortak girişim şirketinin planlanan
faaliyetlerinden ayrılan bir yönünün bulunmadığı görülmektedir.
Diğer yandan Network A.Ş.'yi birlikte kurmuş olan Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant
arasında söz konusu ortak girişim işlemi nedeniyle bazı konularda bilgi alışverişinin
ve ortak kararlar alınmasının söz konusu olduğu tespit edilmiştir. Bu tespitlere göre;
Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant, Network A.Ş. üzerinden POS cihazı konulacak
ve Netser Sözleşmesi yapılacak üye iş yerlerini birlikte belirlemekte ve her iki
firmanın da onayından geçmiş bulunan üye iş yeri listelerine göre bu cihazın
kurulumu gerçekleştirilmektedir. Listelerin belirlenmesinde her iki firmanın da
anlaşmalı olduğu üye iş yerleri öncelikle temel alınmakta, daha sonra firmaların ayrı
ayrı ya da birlikte müşterilerinin yoğun olduğu bölgelerdeki üye iş yerlerine POS
cihazı kurulması yönündeki taleplerine ilişkin orta yol bulunarak listeler
hazırlanmaktadır. Oluşturulan listelerde POS cihazı kurulacak üye iş yerlerinin bir
öncelik sırasına tabi tutuldukları ve listelerde yapılacak değişikliklerin ya da listeye
eklenecek üye iş yerlerinin her iki firmanın onaylaması ile gerçekleştirildiği
anlaşılmıştır. Diğer yandan şirket yetkililerinden alınan bilgilere göre; taraflardan
birinin onay vermediği bir üye iş yerine POS cihazının kurulabilmesi, için her iki şirket
için de 200 olarak belirlenen kontenjanın kullanımı ile mümkündür.
Ortak girişim işlemi için Rekabet Kurumu'na yapılan başvuru ve önaraştırma
döneminde ilgililerle yapılan görüşmeler sırasında elde edilen bilgilere göre; taraflar,
akıllı kart alt yapı temin hizmetleri için gerekli yatırımın büyüklüğü nedeniyle ortak
şirket kurarak bu yatırımı birlikte gerçekleştirmeyi amaçlamaktadırlar. Akıllı kart alt
yapı temin hizmetlerinin gerektirdiği yatırımın en büyük bölümünü POS cihazlarının
satın alınması için yapılması gereken harcama oluşturmaktadır. Nitekim piyasada
03-43/490-229
9
350 ABD Doları karşılığında alınıp satılan POS cihazlarından her üye iş yerine birer
adet yerleştirildiği (üye iş yerlerinin dışarıdan gelen siparişlere de karşılık vermeleri
durumunda bir üye iş yerinde bulunması gerekli POS cihazı sayısı artmaktadır)
varsayımı ile 26 bin POS cihazının alınması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Nitekim
bildirim sırasında söz konusu yatırımın maliyetine ilişkin olarak yapılan tahmine göre
10 bin adet POS cihazı alındığı varsayımı altında (tamamen akıllı kartlara
geçildiğinde bu rakamın 26 bin olması gerekecektir) toplam 4.120.000 ABD Doları
olması beklenen yatırımın 3.500.000 ABD Dolarlık kısmı POS cihazlarından
kaynaklanacaktır. Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın tüm üye işyerlerinin %
98'inde birlikte bulunmaları nedeniyle, ortak girişimin kurulmasındaki temel amaç, her
üye işyerine iki yerine bir POS cihazının konulmasıdır. Bu nedenle, hangi üye
işyerine POS cihazının konulacağına ilişkin kararların ortak alınması ortak girişim
işleminin ortaya çıkardığı bir sonuçtur.
Bu durumla bağlantılı olarak değinilmesi gerekli diğer bir nokta, şikayet konusu
iddialardan biri olan Ticket Restaurant ve Sodexho A.Ş.'nin akıllı kartlara geçiş
nedeniyle üye iş yerlerine ortak kararlarla ek yükümlülükler getirdikleri iddiasıdır. Bu
tür yükümlüklere Network A.Ş.'nin üye iş yerleriyle yaptığı "Netser Sözleşmelerinde"
yer verilmektedir. Dolayısıyla söz konusu yükümlülükler hem Ticket Restaurant'ın
hem de Sodexho A.Ş.'nin ortak kararlarıyla belirlenmektedir. Söz konusu sözleşmede
6 başlıktan oluşan hizmet kalemlerinin her biri için 5'er ABD Doları'nın Netser
hizmetleri karşılığında üye iş yerince ödenmesi öngörülmektedir. Edinilen bilgilere
göre; halihazırda üye iş yerlerinden alınmayan bu ücretlerin alımına 2004 yılından
itibaren başlanması planlanmaktadır.
Bu noktada ortaya çıkan durum, Network A.Ş.'nin akıllı kart alt yapı temin hizmetlerini
Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'a vermesine karşın bu hizmetlerin ücretini üye iş
yerlerinden almasıdır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre; Sodexho A.Ş. ve
Ticket Restaurant, Network A.Ş.'den aldıkları akıllı kart alt yapı temin hizmetleri
karşılığında bu şirkete herhangi bir ücret ödememektedirler. Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant'ın hizmetleri üçüncü kişilerden almaları varsayımı altında olması gereken,
bu şirketlerin üçüncü kişilere belli bir ücret ödemeleri ve daha sonra maliyetlerinde
ortaya çıkan bu artışı üye iş yerlerine yansıtmalarıdır. Mevcut durumda ise bu
şirketler, akıllı kart alt yapı temin hizmetlerinin maliyetlerinde ortaya çıkardığı artışı
üye iş yerlerine ayrı ayrı yansıtmak yerine Network A.Ş. üzerinden ortak bir şekilde
yansıtmaktadırlar.
Ancak bu noktada belirtilmelidirki; Sodexho A.Ş. ya da Ticket Restaurant'ın, ayrı ayrı
ve birbirleriyle rekabet ederek maliyetlerinde ortaya çıkan artışı mümkün olduğu
kadar az bir şekilde üye iş yerlerine yansıtmalarını gerektirebilecek tek neden, üye iş
yerlerinin daha uygun koşullar ileri süren firmayla çalışmayı istemeleri sonucunda
rakibin üye iş yerlerinden çıkarılmasıdır. Çünkü ancak bu şekilde söz konusu
firmalardan herhangi biri üye iş yeri ağının yaygınlığı yönünden verdiği hizmeti
rakibininkinden farklılaştırabilecek ve bu suretle rakibine göre daha fazla müşteri
kazanabilecektir.
Ancak akıllı kartlara geçiş amacıyla kurulan ortak girişim şirketi üzerinden gerekli
yatırımın ortaklaşa karşılanması, her iki firmanın da mümkün olduğunca çok üye iş
yerinde birlikte olmalarını gerektirmektedir. Ne kadar çok üye iş yerinde beraber
03-43/490-229
10
olurlarsa o kadar akıllı kart sisteminin getirdiği maliyetleri bölüşmüş olacaklardır.
Dolayısıyla ilgili şirketlerden herhangi birinin, diğeriyle rekabete girip maliyet artışını
daha az yansıtarak kazandığı üye iş yerlerinde tek başına olması halinde, o üye iş
yerlerinde akıllı kartların getirdiği maliyetleri rakibiyle paylaşmaması nedeniyle
maliyeti yarı yarıya yükselmiş olacaktır. Bunun sonucu ise, üye iş yerinin artık sadece
Sodexho A.Ş. ya da Ticket Restaurant'ın müşterilerine hizmet veriyor olmasına, diğer
bir deyişle müşteri potansiyelinin yarı yarıya düşmüş olmasına karşın, mevcut
durumda her iki firmanın birlikte toplam olarak uyguladıkları ek ücret tutarının belki
biraz daha altında ancak yakın bir tutarda ödeme yapmalarının gerekmesidir. Ayrıca
her iki şirket bu yatırımı ayrı ayrı gerçekleştirmiş olsalardı, maliyetleri iki katına
çıkacak ve bunun bir sonucu olarak da üye iş yerlerinden, -her iki şirketin de
müşterilerine hizmet verdikleri varsayımı altında- mevcut durumda alınan ücretin
hemen hemen iki katının alınması gerekecekti.
Açıklamalar çerçevesinde, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın akıllı kart alt yapı
temin hizmetlerinin gerektirdiği yatırımı paylaşmak amacıyla gerçekleştirdikleri ortak
girişim işleminin bir sonucu olarak ortaya çıkan ek ücretlerin Network A.Ş. üzerinden
her iki firmanın ortak kararlarıyla alınmasının olumsuz etkileri, söz konusu yatırımın
iki firma tarafından ortaklaşa gerçekleştirilmiş olması nedeniyle üye iş yerlerinin daha
düşük ek ücret ödeyecek olmalarının yarattığı olumlu etkiyle dengelenebilecektir.
Diğer yandan bu durum rekabete ilişkin birtakım olumsuzlukları da engellemektedir.
Nitekim daha önce belirtildiği üzere, aynı üye iş yerinde bulunan Sodexho A.Ş. ile
Ticket Restaurant'ın akıllı kart sistemine geçiş nedeniyle maliyetlerinde ortaya çıkan
artışı üye iş yerlerine ayrı ayrı yansıtmaları halinde, birinin diğerlerine kıyasla daha
düşük ek ücret (komisyon) uygulaması, ancak o üye iş yerinde kendi lehine
münhasırlığı sağlayacaksa mümkün olacaktır. Bu şekilde söz konusu yemek çeki
firmasının rakiplerini üye iş yerlerinden çıkararak kendisine bağlı daha yaygın bir iş
yeri ağıyla hizmet vermesi, yemek çeki firmasının müşteri sayısını artırabilecektir.
Ancak belirli üye iş yerlerinin belirli yemek çeki firması ile münhasır temelde
çalışması piyasaya girmek isteyen yeni yemek çeki firmalarına da giriş engeli
yaratabilecektir.
I.3.2. Komisyon Oranlarına İlişkin Tespitler ve Değerlendirilmesi
Önaraştırma sürecinde firmalardan alınan sözleşme örneklerinden ve yetkililerin
yaptıkları açıklamalardan ilgili pazarda üye iş yerlerinin tümüne (bunların birkaç
istisnası kararın ilerleyen bölümünde değerlendirilecektir.), verdikleri hizmet türüne ya
da sundukları yemek çeşitlerine göre yapılan ayrımdan bağımsız olarak, Ticket
Restaurant ve Sodexho A.Ş.'nin %7 oranında komisyon uyguladığı anlaşılmıştır.
Diğer yandan üye iş yerlerinin getirdikleri çekler karşılığında ne zaman yemek çeki
firması tarafından üye iş yerine ödeme yapılacağına ilişkin bir ödeme takvimi
bulunmaktadır. Hem Sodexho A.Ş. hem de Ticket Restaurant tarafından uygulanan
bu takvime göre üye iş yerlerine ayda ortalama iki kez ödeme yapılmaktadır. Bu
çerçevede hem Sodexho A.Ş. hem de Ticket Restaurant üye iş yerleri ile ortalama
olarak 15 günlük bir vade ve %7 komisyon oranından oluşan aynı koşullarla
çalışmaktadırlar. Multinet A.Ş.'nin ise akıllı kartlarla hizmet vermesinden kaynaklı
olarak farklı bir sistemi bulunmaktadır. Multinet A.Ş. üye iş yerleriyle bunların tercih
edecekleri vadeye göre değişen oranlarda komisyon oranı uygulamasını içeren bir
03-43/490-229
11
sistemle çalışmaktadır. Bu sistemde, üye iş yerleri seçtikleri vade dilimine göre %7 ile
9 arasında değişen komisyon oranı ile karşı karşıyadırlar. Vade kısaldıkça komisyon
oranı yükselmektedir. Multinet A.Ş., ortalama 20 gün vadeli bir ödeme için üye iş
yerine %7 komisyon uygulamaktadır. Bu çerçevede söz konusu firmanın da üye iş
yerlerine uyguladığı koşulların Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın uyguladığı
koşullarla büyük ölçüde benzer olduğu, her üç firmanın da üye iş yerlerine
uyguladıkları koşullarda paralel davrandıkları anlaşılmaktadır.
Paralel davranış teşebbüsler arası işbirliğinin bir sonucudur. Rakipler arası işbirliği
kavramı iki alt başlıktan oluşmaktadır. Bunlardan ilki gizli işbirliğidir. Ekonomistler
tarafından getirilmiş olan gizli işbirliği kavramı, az sayıda aktörün faaliyet gösterdiği
pazarlarda bu aktörlerin, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi anlamında herhangi bir
anlaşma ya da uyumlu eyleme girişmeksizin ya da bu tür eylemlere girişmelerine
gerek kalmaksızın, pazarın özellikleri gereği paralel bir şekilde davranmaları ve
birlikte pazar gücüne sahip olmalarından kaynaklanan faydaları elde etmeleri olarak
tanımlanmaktadır. Oligopolisitik bağımlılık ya da oligopol sorunu olarak nitelendirilen
bu durum, bu tür piyasalarda faaliyet gösteren teşebbüslerin kendi pazar
stratejilerinin rakiplerin pazar stratejilerine bağlı olduğunun farkında olması nedeniyle
ortaya çıkmakta ve teşebbüslerin aralarında herhangi bir anlaşma olmamasına karşın
paralel şekilde davranabilmelerine ve rekabetçi düzeyin üstünde karlar elde
edebilmelerine olanak vermektedir.
Teşebbüsler arası işbirliğinin diğer alt başlığı açık işbirliğidir. Açık işbirliği 4054 sayılı
Kanun ile yasaklanan teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs
birliği kararı unsurlarından oluşmaktadır. İlgili firmalarda yapılan yerinde
incelemelerde komisyon oranlarını birlikte belirlediklerine ya da en azından bu
konuda bilgi alışverişinde bulunduklarına ilişkin herhangi bir bilgi ya da belge
edinilememiştir. Ayrıca Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın birlikte kurdukları ortak
girişim şirketi üzerinden bu şirketin işleri ile ilgili olsun ya da olmasın komisyon
oranlarına ilişkin herhangi bir bilgi alışverişinde bulunduklarına dair belgeye
rastlanılamamıştır.
Pazarda az sayıda firma faaliyet göstermektedir. En büyük iki firmanın (Sodexho A.Ş.
ve Ticket Restaurant) pazarın % 80'ini oluşturması nedeniyle yoğunlaşma derecesi
yüksektir. Bu yönleriyle söz konusu pazar oligopolistik bir pazardır. Diğer yandan
Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant, gerek pazar payları, gerekse pazarın özellikleri
itibarıyla önem arz eden "mümkün olduğunca çok sayıda üye iş yerlerinden oluşan
bir ağa sahip olmak" kriteri bakımından benzer pazar güçlerine sahiptirler. Bu
çerçevede ne Ticket Restaurant'ın ne de Sodexho A.Ş.'nin birbirlerinden bağımsız
hareket etme güçleri bulunmaktadır. Bu yönleriyle söz konusu pazar hiçbir firmanın
tek başına hakim durumda bulunmadığı dar oligopole yakın nitelikte bir pazardır.
Mevcut durumda pazarın çok önemli bir bölümünü oluşturan Sodexho A.Ş. ile Ticket
Restaurant'ın %…..'ar oranla aynı pazar payına sahip oldukları, Multinet A.Ş.'nin ise
pazar payının %….. olduğu anlaşılmaktadır. Pazarın geçmiş durumuna bakıldığında
ise lider konumundaki iki firmanın ayrı ayrı pazar paylarının bazı dönemlerde %40'ın
üzerine yükseldiği ancak genel olarak birbirine çok yakın seviyelerde seyrettiği
görülmektedir.
03-43/490-229
12
Yemek çeki sektöründe faaliyet gösteren firmaların başlıca maliyet unsurlarını,
personel giderleri, baskı giderleri ve dağıtım (kargo ve posta) giderleri
oluşturmaktadır. Değişken maliyet niteliğindeki bu giderlerin yanında, özel taklit
edilemez baskının oluşturulması amacıyla yapılan ilk yatırım maliyeti ise sabit maliyet
niteliğindedir. Sektörün ilk dönemlerinden itibaren bu maliyet yapısı yemek çeki ile
hizmet veren her firma için benzer olmakla birlikte Multinet A.Ş.'nin pazara akıllı kart
uygulaması ile girmesi bu firmanın ilgili hizmetlerin yemek çeki ile verilmesiyle
karşılaştırıldığında daha yüksek olan sabit maliyetlerle karşı karşıya gelmesine yol
açmıştır. Mevcut durumda yemek çekiyle verilen hizmet bakımından benzer maliyet
yapılarına sahip olan Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant'ın ise akıllı kartlar
vasıtasıyla hizmet vermek amacıyla ortak bir şirket kurmuş olmaları ve dolayısıyla bu
şirketten akıllı kart alt yapı temin hizmetini aynı koşullarda alıyor olmaları hem maliyet
yapılarını hem de maliyet düzeylerini birbirlerine yakınlaştırmaktadır.
İlgili pazarda faaliyet gösteren firmaların çok büyük sayılarda kullanıcı, müşteri ve
üye iş yerleri ile çalışıyor olmaları ve bu firmaların üye iş yerleri ile olan ilişkilerinin
münhasır nitelikte olmaması başka bir ifadeyle, iş yerlerinin büyük çoğunluğunun her
üç firmanın da sisteminin üyeleri olmaları, pazarın üye iş yeri kanadında şeffaflığı
artıran önemli bir unsurdur. Ayrıca üye iş yerlerine uygulanan komisyon oranının
pazarın oluşmaya başladığı ilk dönemlerden itibaren %7 olduğunun pazardaki bütün
aktörler tarafından bilindiği, sektörün uygulamaları bakımından uzun süredir standart
hale geldiği ve pazarın lideri konumundaki firmaların üye iş yeri sözleşmelerinin
"Genel Hükümler" başlıklı bölümünde matbu halde yer alacak kadar belirli olduğu
anlaşılmıştır. Nitekim şikayetçi de üye iş yerlerine uygulanan komisyon oranının 7
senedir %7 olduğunu kabul etmiştir. Bu durum, yemek çeki firmalarının üye iş yerleri
ile olan ilişkilerinde en önemli unsuru oluşturan komisyon oranı bakımından pazarın
ne kadar şeffaf olduğunun göstergesidir.
İlgili pazar bakımından firmaların verdikleri hizmeti birbirinden farklılaştıran iki unsur
bulunmaktadır. Bunlardan ilki firmaların üye iş yeri ağlarının yaygınlığıdır. Diğeri ise
söz konusu hizmetin akıllı kart ya da yemek çekiyle sunulmasıdır. Müşterilerin hangi
firmadan hizmet alacaklarına ilişkin tercihlerinde üye iş yeri ağının yaygınlığı önemli
bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant'ın üye iş yeri
yaygınlıklarının birbirine çok yakın olduğu görülmektedir. Multinet A.Ş. ise 7.800 üye
iş yerinden oluşan daha dar bir ağa sahip bulunmaktadır. Halihazırda Multinet A.Ş.
ilgili hizmetleri tamamen akıllı kartlar vasıtasıyla vermekle birlikte, Sodexho A.Ş. ve
Ticket Restaurant hizmetlerinde kısmen akıllı kartları kısmen yemek çeklerini
kullanmaktadırlar. Bu iki firmanın birlikte akıllı kart sistemine geçmeleri nedeniyle
verdikleri hizmet tamamen aynıdır. Ayrıca akıllı kartlar bakımından bu sisteme geçiş
tamamlandığında Ticket Restaurant ile Sodexho A.Ş.'nin verdikleri hizmeti Multinet
A.Ş.'nin verdiği hizmetten farklılaştıracak herhangi bir unsur kalmayacaktır. Bu
çerçevede halihazırda pazarın büyük bölümünü oluşturan iki firmanın verdikleri
hizmet homojen niteliktedir.
İlgili pazarın yukarıda ele alınan özelliklerinin, oligopolistik bağımlılığın ortaya
çıkmasına neden olabilecek özellikler olduğu görülmektedir. Önaraştırma sürecinde
teşebbüslerin komisyon oranlarını birlikte belirlediklerine ya da bu konu hakkında bilgi
alışverişinde bulunduklarına ilişkin bir bilgi ve belge elde edilememiş olması
dolayısıyla, oligopolistik bağımlılığın ortaya çıkmasına elverişli koşulları bulunan bu
03-43/490-229
13
pazarda teşebbüslerin komisyon oranlarına ilişkin paralel davranışlarının pazarın
özelliklerinden kaynaklandığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.3.3. Ayrımcılık İddialarına İlişkin Tespitler ve Değerlendirilmesi
Ayrımcılık iddialarına ilişkin olarak önaraştırma döneminde elde edilen bilgi ve
belgelerden Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın Mc Donals, Burger King ve Pizza
Hut gibi üye işyerlerine uyguladıkları komisyon oranının %3 olduğu anlaşılmıştır.
Multinet A.Ş. ise Mc Donalds ve Burger King'e 20 günlük vade içi % 1,8 oranında
komisyon uygularken, Pizza Hut ve Kentucky Fried Chicken restoranlarına 20 günlük
vade için % 4 oranında komisyon uygulamaktadır. Bu çerçevede ilgili pazarda faaliyet
gösteren her üç firmanın da Mc Donalds, Burger King, Pizza Hut, Kentucy Fried
Chicken gibi restoranlara daha düşük dolayısıyla farklı komisyon oranı uyguladığı
anlaşılmaktadır.
Bir teşebbüsün alıcılarına ya da ticari ilişkide bulunduğu kişilere her farklı davranışı
ayrımcılık değildir. Bir teşebbüsün, kiminle hangi koşullar altında iş yapacağı
konusunda sahip olduğu serbestinin bir yansıması olarak, ticari politikası uyarınca
ticari ilişkide bulunduğu teşebbüsler arasında fiyat ya da diğer koşullar bakımından
farklı uygulamalara gitmesi olanağı bulunmaktadır. Bu türden uygulamalar çoğu
zaman rekabeti sınırlayıcı nitelikte olmadığı gibi, teşebbüslere farklı pazar koşulları,
müşteri kitleleri, farklı talepler karşısında esnek davranabilme imkanı vermektedir.
Rekabet kuralları ayrımcılığı; amacı, aracı ya da etkisi rekabeti kısıtlayan ya da
bozan bir anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararı olduğunda veya hakim
durumun kötüye kullanılması sayılabilecek bir durumda yasaklamaktadır. Birinci
durum 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (e) bendi ile kontrol edilmeye çalışılmakta
ve en az iki teşebbüsün anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararından
kaynaklanan birlikte hareketleri ile, ticari ilişkide bulundukları taraflardan birini
diğerine göre rekabette daha kötü duruma düşürmelerini yasaklamayı
amaçlamaktadır. Nitekim ayrımcılığın rekabet üzerindeki olumsuz etkileri ancak
ekonomik ve rasyonel sebeplere dayanmaması ve ticari ilişkide bulunulan eşit
durumdaki teşebbüslerden birini diğerine göre rekabette dezavantajlı duruma
getirmesi halinde ortaya çıkacaktır. Diğer yandan 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin
(e) bendi anlamındaki bir ayrımcılık iddiası, fiyat ve ticari alım-satım şartlarına ilişkin
ise, bu iddianın aynı zamanda aynı maddenin (a) bendi kapsamında
değerlendirilmesi mümkün olacaktır. Bu yönüyle söz konusu ayrımcılık iddiasına
ilişkin değerlendirme yukarıda komisyon oranlarının birlikte belirlenmesine ilişkin
olarak yapılan değerlendirmeyle paralellik taşımaktadır. Dolayısıyla sayılan üye iş
yerlerine belli bir komisyon oranı uygulanmasına ya da bu iş yerlerine daha düşük
komisyon oranı uygulanmasına yönelik olarak teşebbüslerin ortak kararlarla birlikte
hareket ettiklerine ilişkin bir bilgi ya da belge elde edinilemediğinin söz konusu
ayrımcılık iddiası bakımından da tekrarlanması gerekmektedir. Bunun bir sonucu
olarak da, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın sayılan üye iş yerlerine %3
oranındaki aynı komisyonu uyguluyor olmalarının ve bu bakımdan da paralel
davranış içinde olmalarının pazarın oligopolistik bağımlığa yol açan özelliklerinden
kaynaklanabileceği anlaşılmaktadır.
03-43/490-229
14
Diğer yandan rekabet kuralları bağlamında ayrımcılık, ekonomik ve rasyonel
gerekçelere dayanmama ve eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması ile
eşit durumda olmayan kişilere aynı şartların uygulanması kriterlerini içermektedir.
Sayılan türdeki üye iş yerlerine neden daha düşük komisyon oranı uyguladıklarına
ilişkin sorulara her üç firmanın da genel müdürleri benzer gerekçeleri ileri
sürmüşlerdir. Buna göre; müşteriler yemek çeki firmalarıyla anlaşma yaparken,
üyeleri arasında Mc Donalds, Burger King gibi restoranların olup olmadığına özellikle
dikkat etmekte ve bu tür restoranları talep etmektedirler. Bu üye iş yerlerinin bir
yemek çeki firmasının üye ağı içinde yer almaması yemek çeki firmasının mevcut ve
potansiyel müşterilerini kaybetmesi riskini beraberinde getirmektedir. Ayrıca sayılan
türdeki üye iş yerleri -diğer üye iş yerleriyle karşılaştırıldıklarında- ödedikleri royalty,
her türlü girdilerinin belirli standartlarda olması gerekliliğinin getirdiği maliyetler ve her
alışveriş için fatura kesmelerinden kaynaklanan çok daha yüksek maliyetlerle, zor
koşullarda ve düşük karlılık oranlarıyla çalışmaktadırlar. Dolayısıyla bu tür üye iş
yerlerinin firmanın sisteminden ayrılmamaları için düşük komisyon oranı uygulaması
gerekmektedir. Ayrıca pazarda faaliyet gösteren firmaların cirolarının diğer üye iş
yerleriyle karşılaştırıldığında önemli bir oranı, müşterilerin sayılan türdeki üye iş
yerlerinden aldıkları hizmetler karşılığında kullandıkları yemek çeklerinden elde
edilmektedir. Bu oran Ticket Restaurant için toplam cironun %7'si, Multinet A.Ş. için
ise % 3'üdür.
Bu noktada ve ilgili teşebbüslerin ileri sürdükleri yukarıdaki gerekçelerin
çerçevesinde, lehine farklı uygulama yapılanlarla yapılmayanların "eşit durumdaki
kişi" ya da "eşit durumdaki alıcı" olup olmadıklarının ve bu gerekçelerin ekonomik ve
rasyonel gerekçeler olup olamadıklarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Mc Donalds, Burger King gibi üye iş yerlerinin, belirli standartlarda sundukları hizmet
kaliteleri, bilinirlikleri ve coğrafi olarak Türkiye'nin dört bir tarafında faaliyette olmaları,
diğer benzer iş yerlerinin sahip oldukları müşteri kitlesinden çok daha büyük bir
kitleye (yemek çeki kullanıcısı olan veya olmayan) hizmet vermelerine olanak
tanımakta ve ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin mevcut ya da potansiyel
müşterileri tarafından talep edilmektedir. Müşterilerin bu tercihleri doğrultusunda,
sayılan türdeki üye iş yerlerinin teşebbüsün üye ağında yer alması ya da almaması
sunduğu hizmet kalitesinin bir değişkenini oluşturmakta ve teşebbüsün mevcut ve
potansiyel müşteri sayısını olumlu ya da olumsuz yönde etkilemektedir. Dolayısıyla
bir yemek çeki firmasının diğeriyle rekabetinde bu tür dünyaca tanınmış fast-food
zincirlerini sistemine dahil etmesi hem müşteri sayısına etkisi hem de bu tür iş
yerlerinin yemek çeki firmasının bilinirliğine ve tanınmışlığına yapacağı katkı yönüyle
önemli bir unsur haline gelmektedir. Bu noktadan hareketle rakipler daha düşük
oranda komisyon uygularken bir firmanın daha yüksek komisyonlar uygulayarak bu
tür üye iş yerlerini dolayısıyla müşterilerini kaybetme riskine girmesi beklenemez.
Diğer yandan geniş iş hacmine sahip kuruluşların yukarıda değinilen özelliklerinin
belirlediği müşteri tercihleri doğrultusunda, herhangi bir yemek çeki sistemine üye
olmaları özelde üyesi oldukları yemek çeki sistemine olduğu kadar, genel anlamda
yemek çeklerine yönelik talebin artmasına da katkıda bulunan, dolayısıyla yemek
çeki firmalarının satışlarını artıran bir unsurdur. Yemek çeki hizmeti veren firmaların
başlıca giderlerini (burada akıllı kartlar bakımından oluşan giderler dikkate alınmamış
03-43/490-229
15
olmakla birlikte bu değerlendirmeyi etkilemeyecektir) işçilik ve kağıt baskı maliyetleri
oluşturmaktadır. Özel taklit edilemez baskının yapılması amacıyla yapılan ilk yatırım
maliyeti de düşünüldüğünde satış cirosu arttıkça genel gider payı azalmaktadır. Bu
çerçevede sayılan iş yerleri yemek çeki firmalarının satışlarının artmasına yaptıkları
katkıyla dolaylı olarak bu firmalara maliyet avantajı sağlamaktadırlar.
Ayrıca sayılan türdeki iş yerlerinin iş hacimlerinin yüksekliğine paralel olarak, yemek
çeklerinin bu kuruluşlarda daha yoğun kullanılması sonucunda yemek çeki
firmalarının bu kuruluşlar üzerinden verdikleri hizmetten elde ettikleri ciroları diğer
üye iş yerleriyle karşılaştırıldığında yüksek seviyededir.
Açıklamalar çerçevesinde lehine ayrımcılık yapıldığı iddia edilen üye iş yerlerinin
diğer benzer iş yerleri ile eşit konumda olmadıkları ve farklı komisyon uygulamasının
ekonomik ve rasyonel gerekçelerinin bulunduğu kanaatine varılmıştır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen açıklama ve değerlendirmeler ışığında,
1-şikayet başvurularına konu olan iddialar bakımından soruşturma açılmasına gerek
olmadığına,
2- a) bununla beraber, önaraştırma sürecinde elde edilen bazı bulgular nedeniyle
Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ve Accor Servisleri İnternational A.Ş. tarafından
gerçekleştirilen uygulama ve davranışların 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine
aykırılık oluşturduğu gerekçesi ile Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ve Accor
Servisleri İnternational A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına,
b) soruşturmanın, Kurul Üyesi Süreyya ÇAKIN'ın başkanlığında yeter sayıda raportör
eliyle yürütülmesine; bu soruşturma ile ilgili işlemler sırasında, 4054 sayılı Kanun'un
14. ve 15. maddelerinin uygulanması konusunda Başkanlığa ve Soruşturma
Heyeti'ne yetki verilmesine; yasanın 16. ve 17. maddeleri ile diğer ilgili maddelerinin
gözönünde bulundurulmasına,
3- 4054 sayılı Kanun'un ihlal edildiğine ilişkin olarak önaraştırma sırasında herhangi
bir bilgi ya da belgenin elde edilememiş olması dolayısıyla Multinet Kurumsal
Hizmetleri A.Ş. ve Network Servisleri A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek
olmadığına
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy