Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ile Accor Servisleri International A.Ş.'nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlâl edip etmediklerinin tespiti - Karar Sayı 04-74/1084-270

10



BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 28.09.2006 TARIH VE 06-67/905-
262 NOLU KARARINA INTERNET SAYFAMIZDAKI
KARAR ARAMA BÖLÜMÜNDEN ERİŞEBİLİRSİNİZ.

20









30




(04-74/1084-270)
2





Rekabet Kurumu Başkanlığından, 40

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2002-3-115 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 04-74/1084-270
Karar Tarihi : 29.11.2004
Dosya Konusu : Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ile Accor Servisleri
International A.Ş.’nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlâl edip
etmediklerinin tespiti. 50

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.
Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN

B. SORUŞTURMA HEYETİ:
60
Başkan : Süreyya ÇAKIN
Raportörler : Hilmi BOLATOĞLU, Alper KARAKURT

C. ŞİKAYET EDEN: Resen

Ç. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:

- Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.
Gülbahar Mah. Avni Dilligil Sok. No: 24/A-6
Mecidiyeköy / İstanbul 70

- Accor Servisleri International A.Ş.
Talatpaşa Cad. No: 5 K:1 Gültepe İstanbul

D. İDDİALARIN ÖZETİ: 17.6.2003 tarih ve 03-43 sayılı toplantısında Rekabet
Kurulu, 2.6.2003 tarih ve 2002-3-115/ÖA-03-YY sayılı Önaraştırma Raporu’nu
görüşmüş ve şikayet başvurularına konu iddialar hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığına, bununla beraber önaraştırma sürecinde elde edilen
bazı bulgular nedeniyle Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ve Accor Servisleri
International A.Ş. tarafından gerçekleştirilen uygulama ve davranışların 4054 80
(04-74/1084-270)
3
sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırılık oluşturduğu gerekçesi ile Sodexho
Restoran Servisleri A.Ş. ve Accor Servisleri International A.Ş. hakkında 4054
sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca resen soruşturma açılmasına karar
vermiştir.


E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.11.2002 tarih, 4770 sayı; 22.11.2002
tarih, 4995 sayı ve 29.11.2002 tarih, 5092 sayı ile intikal eden şikayet başvuruları
üzerine hazırlanan 29.11.2002 tarih ve 2002-3-115/BN-02-YY sayılı Bilgi Notu,
19.12.2002 tarih ve 02-78 sayılı Kural toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı 90
Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. Ayrıca, ikinci şikayet üzerine hazırlanan 25.12.2002
tarih ve 2002-3-119/BN-02-YY sayılı Bilgi Notu, Kurul'un 9.1.2003 tarih ve 03-03
sayılı toplantısında görüşülmüş ve 02-78 sayılı Kurul toplantısında alınan karar
uyarınca başlatılan önaraştırma kapsamında incelenmesine karar verilmiştir.

Yapılan önaraştırma sonucunda düzenlenen 2.6.2003 tarih ve 2002-3-115/ÖA-
03-YY sayılı Önaraştırma Raporu, Rekabet Kurulu’nun 17.6.2003 tarih ve 03-43
sayılı toplantısında görüşülmüş ve şikayet başvurularına konu iddialar hakkında 100
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, bununla beraber önaraştırma
sürecinde elde edilen bazı bulgular nedeniyle Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.
ve Accor Servisleri International A.Ş. tarafından gerçekleştirilen uygulama ve
davranışların 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırılık oluşturduğu gerekçesi
ile Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ve Accor Servisleri International A.Ş.
hakkında 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca resen soruşturma
açılmasına karar verilmiştir.

1.7.2003 tarihinde, Kanun'un 43/2. maddesi uyarınca taraflara soruşturma
açıldığına dair bildirimde bulunularak taraflardan 30 gün içinde ilk yazılı 110
savunmalarını göndermeleri istenmiş ve haklarında soruşturma açılan
teşebbüslerin birinci yazılı savunmaları süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir.

Rekabet Kurulu 4.12.2003 tarih ve 03-76/942-M sayı ile soruşturma süresinin altı
ay uzatılmasına karar vermiştir. Soruşturma Heyetince tamamlanan 21.5.2004,
SR/04-8 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca tüm Kurul
Üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ olunmuş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince
taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir. Her iki
teşebbüsün de başvurusu üzerine, Rekabet Kurulu’nun 17.6.2004 tarih, 521-M 120
sayı ve 10.6.2004 tarih ve 480-M sayılı toplantılarında yazılı savunma süresinin
30 gün uzatılmasına karar verilmiştir. Soruşturma Raporu'nun tebliğini takiben
soruşturma tarafı teşebbüslerin yazılı savunmaları yasal süresi içinde Kurum'a
intikal etmiştir. Soruşturma Heyetinin hazırladığı "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un
45/2. maddesi uyarınca, 9.8.2004 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ve taraflara tebliğ
edilmiştir. Her iki teşebbüsün de başvurusu üzerine, Rekabet Kurulu’nun
(04-74/1084-270)
4
2.9.2004 tarih ve 04-57 sayılı toplantısında yazılı savunma süresinin 30 gün
uzatılmasına karar verilmiştir. Ek görüşe karşı cevaplar yasal süreleri içinde
Rekabet Kurumu'na intikal etmiştir. Söz konusu her iki teşebbüs de, Kanun’un
46. maddesi uyarınca, sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmiş olup 130
Rekabet Kurulu'nun 19.10.2004 tarih ve 942-M sayılı toplantısında, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 26.11.2004 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmasına ve sözlü savunma toplantısına soruşturma kapsamındaki tüm
teşebbüslerin davet edilmesine karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı
davetiyeleri, Kanun'un 46/2. maddesi uyarınca ilgililere gönderilmiştir.

Rekabet Kurulu 29.11.2004 tarihinde 04-74/1084-270 sayılı nihai kararını
vermiştir.

F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞLERİ: 140

İlgili raporda; yapılan incelemeler, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin
savunmaları ve elde edilen bilgi ve belgelerin ışığında;

- Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ve
- Accor Servisleri International A.Ş.'nin

4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (a) ve (b) bentlerinde hukuka aykırı ilan
edilen ve yasaklanan eylemleri gerçekleştirdiklerinin tespit edildiği,
150
yapılan bu tespitlere dayanılarak;

- hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesini ihlal etmeleri karşısında, Kanun'un 16. maddesinin 2. fıkrası gereği
cezalandırılmaları gerektiği,
- anlaşmalara ilişkin herhangi bir bildirim yapılmaması nedeniyle, söz konusu
anlaşmalar için hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslere 4054 sayılı
Kanun'un 16. maddesinin (c) bendi uyarınca ve şirketlerin yönetim kurulu
üyelerine aynı maddenin 3. fıkrası uyarınca para cezası verilmesi gerektiği
160
ifade edilmektedir.

G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

G.1. İlgili Pazar

G.1. 1. İlgili Ürün Pazarı

Yemek çeki hizmeti, müşterisinin çeşitli lokanta ve restoranlarda yemek çeki
karşılığında yemek ihtiyacının giderilmesine olanak veren; organizasyon, 170
koordinasyon ve finansman hizmetlerinden oluşan bir hizmet olarak
nitelendirilmektedir.

(04-74/1084-270)
5
Yemek çeki hizmetlerinin temel işlevi müşterinin personelinin yemek ihtiyacının
karşılanmasıdır. Bu amaçla yemek çeki müşterilerinin, personellerinin bu
ihtiyaçlarını, kendi bünyelerinde kurdukları mutfaklar ile ya da toplu yemek
müteahhitleri tarafından işyerinde pişirmek ya da dışarıdan taşımak suretiyle
verilen toplu yemek hizmetleri ile karşılamaları mümkündür. Diğer yandan
personele yemek ihtiyacı için nakit para ya da fatura karşılığı nakit verilmesi gibi
yöntemler de bulunmaktadır. 180

Benzer kullanım amaçlarına yöneldikleri söylenebilecek bu tür hizmet ve
yöntemler nitelik olarak yemek çeki hizmetlerinden farklılaşmaktadır. Toplu
yemek hizmetleri, insanların topluca çalıştığı yerlerde ya da ihtiyar, hasta, çocuk
gibi kendini besleyemeyen insanların kaldıkları yerlerde, dışarıya çıkıp yemek
yemeyi aratmayacak şekilde yiyecek ve içecek sunma faaliyetlerini
kapsamaktadır. Bu tür hizmetler talep yönüyle değerlendirildiğinde, toplu yemek
hizmetlerinin yarattığı; işyerlerinde metre karelerce alanın sadece yemek
amacıyla ayrılması, mutfak elemanı ve malzeme istihdamı, muhasebede evrak
karmaşaları, satın alma zorlukları, işyerinde yemek kokusu bulunmasının verdiği 190
rahatsızlıklar gibi problemler yemek çeki hizmetleri bakımından ortaya
çıkmamaktadır. Sayılan türdeki farklılıklar müşterilerin tercihlerini yemek çeki
hizmetlerinden yana kullanmalarında etkili olmaktadır.

Diğer yandan az sayıda personel çalıştıran küçük işyerinin personellerinin yemek
ihtiyacını karşılamaya yönelik olarak işyerlerinde mutfak kurmaları ya da taşıma
usuluyle yemek hizmeti almalarının makul olmaması, yemek çeki hizmetlerini bu
hizmetlerin tercih edilme nedenleri bakımından toplu yemek hizmetlerinden
farklılaştıran diğer bir unsurdur. Ayrıca toplu yemek hizmetlerinin belli bir iş
mekanında yemek yenmesini gerektirmesi personeli yoğunlukla gezici olarak 200
çalışan müşteriler bakımından yemek çeki hizmetlerini alternatifsiz hale
getirmektedir. Gezici personelin yemek amacıyla işletmeye dönmek zorunda
olmaması zaman tasarrufu sağlamakta ve hareket etkinliği getirmektedir.

Yemek çeki hizmetlerini toplu yemek hizmetlerinden nitelik olarak farklılaştıran en
önemli unsur ise kullanıcısına seçme özgürlüğü sağlamasıdır. Bu sistemin doğup
gelişmesinde etkili olan en önemli faktörlerden biri söz konusu seçme
özgürlüğünü getirmiş olmasıdır. Toplu yemek hizmeti, hizmeti alan kişinin sabit
bir mekanda kendisi tarafından seçilmemiş belli bir menü ile yemek ihtiyacının
giderilmesini gerektirirken, yemek çeki hizmetleri kullanıcıya dilediği mekanda, 210
dilediği yemeği yeme olanağı sağlamaktadır.

Söz konusu hizmetlerin ve seçim özgürlüğünün personele yemek çeki yerine
nakit para verilmesi suretiyle de sağlanabileceği ileri sürülebilecekse de, nakit
ödeme yönteminin yemek çeklerinin yerine kullanılması müşteriye getirdiği
maliyetler bakımından mümkün değildir. Bunun temel nedeni; 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanunu'nun 23. maddesinin 8. bendi uyarınca hizmet erbabına
işverenlerce işyeri ya da müştemilatı dışında kalan yerlerde yemek verilmek
suretiyle ve ödemenin yemek verme hizmetini sağlayan mükelleflere yapılması
(04-74/1084-270)
6
şartıyla günlük yemek bedeline ilişkin vergi muafiyeti tanınması, buna karşın aynı 220
bende göre hizmet erbabına yemek bedeli olarak nakden yapılan ödemelerin ve
bu amaçla sağlanan menfaatlerin ücret olarak vergilendirilmesinden
kaynaklanmaktadır. Bu çerçevede 2003 yılı için belirlenen 6 milyon TL+ KDV
tutarındaki vergisiz günlük yemek bedeli ve % 20 oranındaki gelir vergisi dilimi
temel alındığında personele yemek çeki yerine nakit verilmesi halinde işveren
aynı parasal değerdeki yemek hizmeti için % 49 oranında daha fazla ödeme
yapmak durumundadır.

Diğer yandan firma ya da kurumların personellerinin yemek ihtiyacını karşılamak
üzere başvurabilecekleri diğer bir yöntem de fatura karşılığı nakit ödemesidir. Bu 230
yöntemde vergi muafiyetinden yararlanılabilmekle birlikte, yönetilmesi ve kontrolü
zor olan ve firmaların muhasebe departmanlarına önemli iş yükü getiren bir
uygulamadır. Ayrıca hem nakit ham de fatura karşılığı nakit uygulamaları
işverenin sadece kendi personeline yönelik uygulamasıdır. Üçüncü kişilere ya da
piyasaya genişletilmesi mümkün olmayan bu uygulamalar, doğası gereği
ekonomik faaliyetin kişisel ihtiyaç ölçüsünü aşması gerekliliğini
karşılamadığından rekabet hukuku çerçevesinde "ekonomik faaliyet" olarak
nitelendirilemeyecek uygulamalardır.

Yemek çeki hizmeti fiilen yemek pişirme işini hiçbir şekilde kapsamadığı için de 240
toplu yemek hizmetlerinden tamamen farklılaşmaktadır. Başka bir ifade ile konu
arz ikamesi yönüyle ele alındığında da, bu iki hizmet türü yerine getirilmesini
gerektirdikleri işlevler bakımından tamamen ayrı olup, aralarında arz ikamesinin
bulunduğunu söylemek mümkün değildir.

Diğer yandan yemek çeki hizmetlerinin çek firması ile üye işyerleri arasındaki
ilişki bakımından tamamen kendine özgü nitelikte olduğu ve mevcut durumda bu
ilişkinin başka herhangi bir hizmetle ikame edilebilirliği bulunmamaktadır. Nitekim
bu ilişki sonucunda üye işyerleri doğrudan ve sadece kendilerine yönelik müşteri
sağlayan bu sisteme üye olmaları karşılığında belli bir bedel ödemektedirler. 250

Çeşitli organizasyon ve finansman hizmetlerinin birlikte sunulmasını içeren söz
konusu hizmetlere yaygın tabiriyle “yemek çeki”1 hizmetleri denilmekle birlikte
günümüzde bu hizmetlerin sunulmasında yemek çeklerinin yerine akıllı kartların
kullanılması gündeme gelmiştir. Bu çerçevede ilgili ürün pazarı, "para temsili
araçlarla müşterilere tüketime hazır yiyecek ve gıda temini pazarı" olarak
tanımlanmıştır.

Bununla birlikte, yukarıda ilgili ürün pazarının kapsamında yer alamayacağı tespit
edilen farklı sistemler, hali hazırda yemek çeki sisteminde faaliyet gösteren 260
teşebbüslerin hareket alanını belirli bir ölçüde sınırlandırmaktadır. Bu yönüyle
bahse konu sistemler gözardı edilmeyerek, Kararın ilerleyen bölümlerinde yer
verilen ve ilgili ürün pazarındaki rekabetçi süreci ilgilendiren dosya konusu

1 Kararda, "yemek çeki hizmetleri" ya da "yemek çeki sektörü" gibi ifadeler ilgili hizmetlerin akıllı
kartlarla sunulmasını da kapsayacak şekilde kullanılmıştır.
(04-74/1084-270)
7
müşteri paylaşımı anlaşmasının etkilerinin değerlendirilmesinde ve bu
değerlendirme neticesinde ulaşılan sonuçta, potansiyel rekabet unsuru olarak
gözönünde bulundurulmuştur.


G.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
270
İlgili hizmetin tüm Türkiye çapında sunulması, çeşitli bölgeler bazında rekabet
koşullarında farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar "Türkiye
Cumhuriyeti Sınırları" olarak belirlenmiştir.

G.2. Taraflar

G.2.1. Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. (Sodexho A.Ş.)2

Sodexho A.Ş. merkezi Paris’te bulunan Sodexho Pass International’ın iştirakidir.
Söz konusu teşebbüsün sermaye yapısı Tablo-1'de sunulmuştur. 280

Tablo-1: Sodexho A.Ş.'nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Sodexho Pass International 73,92
Sargon Finance Ltd 10,00
Cheque Dejenuer CCR 10,00
Etinbis 1,52
Etin 1,52
Sodexho Alliance 1,52
Safinsod 1,52
Toplam 100,00

Sodexho Pass International; hizmet çekleri, catering ve turizm konularında yavru
şirketleri ile 70 ülkede 274.000 çalışanı ile hizmet veren Fransız şirketlerinden
biri olup, 1993 yılının ilk yarısından itibaren Sodexho Pass Türkiye adı altında
ülke çapında 7 ilde yer alan Bölge Müdürlükleri aracılığıyla bankacılık, finans,
sigorta sektörleri başta olmak üzere değişik iş kollarından birçok müşteriye
hizmet vermektedir.
290
G.2.2. Accor Servisleri International A.Ş. (Ticket Restaurant)3

Ticket Restaurant dünya çapında 31 ülkede tüketime hazır yiyecek ve yemek
sektörü, otel işletimi gibi faaliyetlerin dışında yemek çeki hizmeti de vermektedir.
Söz konusu teşebbüsün sermaye yapısı Tablo-2'de sunulmuştur.

Tablo-2: Ticket Restaurant'ın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)

2 Kararda yer verilen belgelerde geçen Sdx (Sodexho), "Sodexho Pass", "Sodexho Pass Türkiye"
gibi ifadeler Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.'yi tanımlamaktadır.
3 Raporda yer verilen belgelerde geçen “Yemek Servisleri A.Ş.”, “ (AST) Accor Servisleri Türkiye” ve “TR
(Ticket Restaurant)” ifadeleri, Accor Servisleri International A.Ş.’yi tanımlamaktadır.
(04-74/1084-270)
8
Accor S.A. 99,7073
Soltis B.V. 00,2903
Robert Lugo 00,0008
Koray Özbay 00,0008
Ferhan Görgün 00,0008
Toplam 100,0000

Türkiye yemek çeki sektöründe 2003 yılı itibariyle 4 teşebbüs bulunmaktadır.
2003 yılının Mayıs ayında Sodexho A.Ş., Ticket Restaurant ve -1999 yılında 300
kurulmuş olan- Multinet A.Ş. firmalarından alınan bilgilere göre bu teşebbüslerin
sahip oldukları üye işyeri ve kullanıcı sayıları bilgileri ile pazar payı bilgileri tablo-
3’de sunulmaktadır4.

Tablo-3: Firmaların Kullanıcı ve Üye İşyeri Sayıları
Firma Adı Üye İşyeri Sayısı Kullanıcı Sayısı Pazar Payı (%)*
Ticket Restaurant (……) (……) (……)
Sodexho A.Ş. (……) (……) (……)
Multinet A.Ş. (……) (……) (……)
Toplam - 395.000 100,0
(*) Pazar payı, kullanıcı sayısı temel alınarak hesaplanmaktadır.

G.3. Yapılan Tespitler ve Deliller

Önaraştırma ve soruşturma döneminde yapılan yerinde incelemeler ve ilgililerden 310
bilgi isteme sonucunda elde edilen bulgular ve bunlara ilişkin değerlendirmeler
aşağıda sunulmuştur.

G.3.1. Günlük Satış Toplantı Tutanakları

Sodexho A.Ş. Genel Müdürlüğü'nde tespit edilen belgelerden ilk ele alınması
gereken 14 Şubat 2000 tarihli "Günlük Satış Toplantısı" başlıklı belgedir. Bu
belgenin konusunu oluşturan ve 14 Şubat 2000 tarihinde yapılmış olan toplantıya
Sodexho A.Ş.’nin Pazarlama Müdürü, Bölgeler Müdürü, Satış Müdürü ve satış
elemanları katılmışlardır. Şirket içi bu toplantıda çeşitli kararlar alındığı ve alınan 320
bu kararlar arasında; "Kesinlikle TR ile anlaşma yapıldığı dışarıya
söylenmeyecek." ifadesinin bulunduğu görülmektedir.

Yine 14 Şubat 2000 tarihli ikinci bir belge, Genel Müdür, Pazarlama Müdürü ve
bazı çalışanların şirket içinde yaptıkları toplantının metnini göstermektedir. Söz
konusu “Toplantı Tutanağı”nda Genel Müdür’ün, “Kesinlikle TR ile anlaşıldığı
söylenmeyecek” ifadesine yer verilmiştir.

4 27.11.2002 tarihinde kurulan Orbis Yazılım Hizmetleri Ticaret A.Ş. (Orbis A.Ş.), 2003 yılının Haziran
ayında sektördeki ilk müşterisi ile çalışmaya başlamıştır.
(04-74/1084-270)
9

23 Şubat 2000 tarihli, "Günlük Satış Toplantısı" başlıklı belge ise yine Sodexho
A.Ş.'nin satış personelinin katıldığı bir toplantının belgesidir. Belgede Sodexho 330
A.Ş. Satış Müdürü’nün;"TR tarafından listeler geldi. Şartlar değişecek büyük
hesaplar tutulacak." ifadeleri yer almaktadır.

7.3.2000 tarihli “Satış Günlük Toplantı Tutanağı”nda ise Satış Müdürü, Genel
Müdür’ün kendisine ilettiği bir bilgiyi toplantıya katılan diğer çalışanlara
iletmektedir. Tutanakta konuya ilişkin olarak; “Nadir bey’den gelen bilgi.
Delmas’la görüşmüş, bizim satış ekibimizin görüşmeye gittikleri firmalara biz TR
ile anlaştık denilmiş. Bu konu kesinlikle dışarıda konuşulmayacak dikkatli
davranılacak.” ifadesine yer verilmiştir. Bu ifadeler Nadir Levent’in o dönemde
Ticket Restaurant hissedarı, Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdürü olan 340
Laurent Marei Delmas’la görüştüğünü, bu görüşmede Laurent Delmas'ın Nadir
Levent'e, Sodexho A.Ş.’nin satış ekibinin gittikleri firmalara (müşterilere) Sodexho
A.Ş. ile Ticket Restaurant'ın anlaştıklarını söylediklerini belirttiği anlaşılmaktadır.
Bunun üzerine satış ekibinin bu konuyu (Ticket Restaurant ile Sodexho A.Ş.'nin
arasında anlaşma olduğunu) dışarıda konuşmamaları istenmektedir.

Yukarıda sunulan bu belgeler Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant arasında, 2000
yılının başlarında bir anlaşmanın sağlandığını ve bu anlaşmanın müşteriler
tarafından öğrenilmemesi için çaba harcandığını, Ticket Restaurant'ın Sodexho
A.Ş.'ye çeşitli listeler gönderdiğini ortaya koymaktadır. Sodexho A.Ş. ve Ticket 350
Restaurant arasında yapılan bu anlaşmanın içeriğinin anlaşılabilmesi için söz
konusu teşebbüslerde tespit edilen diğer belgelerin ele alınması gerekmektedir.

G.3.2. Rakipler Takip Raporu

Teşebbüslerde tespit edilen diğer belgelere geçilmeden önce sektörde faaliyet
gösteren firmaların genel olarak yaptıkları bir uygulama hakkında bilgi vermekte
fayda bulunmaktadır. Yemek çeki sektörü, müşteri takibinin çok önemli olduğu bir
sektördür. Bu amaçla teşebbüsler, mevcut müşterileri ve potansiyel müşteriler
hakkında sürekli ve sistematik olarak bilgi toplamaktadırlar. Sisteme girip çıkan 360
müşteriler, rakiplere giden müşteriler bunların kullanıcı sayıları ve ödeme
kabiliyetleri sürekli izlenmeye çalışılmaktadır.

Sodexho A.Ş.'de tespit edilen “Rakipler Takip Raporu” isimli belgeler bu amaçla
hazırlanmış raporlardır. Sodexho A.Ş.'nin kendi bünyesinde hazırladığı bu
raporlar, üst düzey yöneticilerine sunulmak üzere, her aya ilişkin rakip
teşebbüslerden alınan ve rakip teşebbüslere giden müşterilere ilişkin ayrıntılı
bilgiler içermektedir. “gidenler” ve “alınanlar” olmak üzere iki farklı bölümden
oluşan bu raporların, her bir bölümünde belirli dönemler itibari ile rakip
teşebbüslere giden ya da bu teşebbüslerden alınan müşterilere ait ayrı ayrı karne 370
(kişi) sayısı, ciro ve sonunda tüm rakip teşebbüslere giden ya da tüm rakip
teşebbüslerden alınan müşterilere ait toplam karne miktarı ve toplam ciro bilgileri
bulunmaktadır. Raporların devamındaki sayfalarda, genel olarak ilk sayfada
(04-74/1084-270)
10
ortaya konulan “giden” müşterilerden Ticket Restaurant ile iş yapmaya
başlayanların isimleri, bu müşterilerden elde edilen ciro ve müşterinin Ticket
Restaurant’a gitme nedeni açıklanmaktadır.

Sodexho A.Ş. tarafından kendi bünyesinde müşterilerinin takibi amacıyla tutulan
bu tarz raporların içerdiği bilgilere benzer bilgilerin, Ticket Restaurant tarafından
da Sodexho A.Ş.'den bağımsız olarak tutulduğu bilinmektedir. Ancak her iki 380
teşebbüsün kendi bünyelerinde ayrı ayrı ve düzenli olarak tuttukları bu tarz
raporlar, müşterilerinden elde ettikleri bilgiler çerçevesinde hazırlanmaktadır.

Bu nedenle Sodexho A.Ş. müşterisinin başka bir firmayla çalışmaya başlayıp
başlamadığını, müşterisinden yemek çeki siparişi gelmemesi nedeniyle söz
konusu müşteriyi telefonla arayarak ya da ziyaret ederek öğrenmektedir.
Müşterilerden telefon ya da ziyaret neticesinde elde edilen bilgi doğru olabileceği
gibi yanıltıcı da olabilecektir. Bu açıdan değerlendirildiğinde, Sodexho A.Ş. ve
Ticket Restaurant firmalarının kendi bünyelerinde ayrı ayrı tuttukları bu tarz
raporların içerdikleri bilgiler birbirleriyle örtüşmeyebilmektedir. 390

G.3.3. 2000 Yılı Hesap Dönemi

Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasında 2000 yılının başlarında bir anlaşma
yapıldığına işaret eden yukarıdaki belgelerle bağlantılı olarak ilk ele alınması
gereken belge Sodexho A.Ş.'de tespit edilen “TR’ın SDX’dan aldıkları” başlığını
taşıyan belgedir. Belge içerik olarak, bir tablo ve altında 17 Mayıs 2001 tarihinde
Ticket Restaurant Pazarlama Müdürü ile yapılan toplantı neticesinde ulaşılan
sonucu ifade eden bir cümleden ibarettir. Söz konusu tabloda “Toplam TR’ın
aldıkları” tespit edildikten sonra “SDX’ya verilmesi gereken” kullanıcı sayısı ile 400
toplanılarak “toplam borç” olarak 4487 kullanıcı sayısına ulaşılmıştır. Ticket
Restaurant’ın borçlu olduğu 4487 kullanıcı sayısından “SDX’ya verilen” 3766
kullanıcı düşüldükten sonra “verilmesi gereken fark” olarak 721 kullanıcıya
ulaşılmıştır. Tablo’nun sonuna el yazısı ile ilave edilen “Omsan” şirketine ait 200
kullanıcı da bu farka ilave edilerek 921 kullanıcı sayısına ulaşılmıştır. Belgenin en
altına ise “17 Mayıs 2001 Tibet bey ile toplantıda eskiden kabul edilmiş alacak
sayısı 921 kişi” notu düşülmüştür.

Bu ifade doğrultusunda Sodexho A.Ş. yetkilisi ile Ticket Restaurant Pazarlama
Müdürü ve Genel Müdür Yardımcısı arasında 17 Mayıs 2001 tarihinde 410
gerçekleşen toplantı sonucunda, Sodexho A.Ş.’nin Ticket Restaurant’tan 921
kullanıcı alacaklı olduğu sonucu üzerinde mutabakat sağlandığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant arasındaki toplantı 2001 yılının
Mayıs ayında gerçekleşmiş olsa da toplantıda üzerinde mutabakata varılmış 921
kullanıcı, Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasında 2000 yılında gerçekleşen
müşteri hareketliliğinin sonucudur. Nitekim aşağıda ele alınacak olan “2001
Şubat-2002 Mayıs Mutabakat Listesi”nde geçen "TR borcu olan (2000 Hesap) -
921" ifadesi, 921 kullanıcının, 2000 Hesap dönemi sonunda Ticket Restaurant’ın
(04-74/1084-270)
11
Sodexho A.Ş.'ye olan borcuna işaret ettiğini göstermektedir. Aynı zamanda ele 420
alınan bu belgede Ticket Restaurant’ın Sodexho A.Ş.'den aldığı müşteriler
arasında yer alan KVT Elektrik ve Saruhan’ın Ekim 2000’de, Altın İletişim’in ise
Kasım 2000’de Ticket Restaurant ile çalışmaya başlaması, üzerinde anlaşılan
921 kişinin 2000 yılına ilişkin olduğunu ortaya koymaktadır.

G.3.4. 2001 Şubat-2002 Mayıs Hesap Dönemi ve Mutabakat Listesi

Sodexho A.Ş.'de tespit edilen "2001 Şubat İtibari" başlıklı belgede, 2001 Şubat
ayından 2002 Mayıs ayına kadar olan dönemi kapsamak üzere iki sütun halinde,
her bir aya ilişkin “TR’tan alınan” ve “TR’a giden” müşteriler ve bu müşterilerin 430
kullanıcı sayılarına yer verilmiştir. Sodexho A.Ş. tarafından hazırlanan bu
tabloda, öncelikle Sodexho A.Ş.’nin sahip olduğu bilgiler doğrultusunda Ticket
Restaurant’tan alınan ya da Ticket Restaurant’a giden müşteriler belirtilmiştir. Bu
sütunların sağ tarafına, Ticket Restaurant tarafından Sodexho A.Ş.’ye kontrol
amaçlı gönderilmiş liste olan “TR liste” rakamları yerleştirilmiştir. Bunların sağına
ise, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant tarafından ayrı ayrı tutulmuş listelerin
“fark”ına yer verilmiştir. Bu açıdan söz konusu belge yalnızca Sodexho A.Ş.’nin
kullanıcı hareketliliğini değil aynı zamanda Ticket Restaurant tarafından
hazırlanmış ve Sodexho A.Ş.’ye gönderilmiş Ticket Restaurant kullanıcı
hareketliliğini de göstermektedir. 440

Böylelikle bu belgede aşağıda ortaya konacak olan, Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant arasında yapılan toplantı öncesinde, Ticket Restaurant tarafından
incelenmesi amacıyla Sodexho A.Ş.’ye gönderilen liste ile Sodexho A.Ş.’nin
kendi tespitleri bir araya getirilmiş ve bu iki liste arasındaki farklar tespit edilmiştir.
Diğer yandan bu belgede yer verilen Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’a ait
listelerin kimi noktalarda birbirlerinden farklılaştığı görülmektedir. Bu sebeple
tablonun sonunda “CR’a Göre Son Durum” ve “TR’a Göre Son Durum” olmak
üzere iki ayrı bölüm açılarak, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’a ait listelerin
ayrı ayrı sonuçları gösterilmiştir. Sonuç olarak her iki listeye göre de Sodexho 450
A.Ş. borçlu bulunurken, bu borç Sodexho A.Ş. listesine göre 1925, Ticket
Restaurant listesine göre 3874 kullanıcıdır. Her iki sonuçtan da “TR borcu olan
(2000 Hesap)” olarak 921 kullanıcı düşülmüştür. Söz konusu 921 kullanıcı sayısı
ise, daha önce belirtilen 17 Mayıs 2001 tarihinde Sodexho A.Ş. yetkilileri ile
Ticket Restaurant Pazarlama Müdürü ve Genel Müdür Yardımcısı arasında
yapıldığı anlaşılan toplantı sonucunda üzerinde mutabık kalınan önceki (2000
yılı) döneme ilişkin Sodexho A.Ş.’nin alacaklı olduğu kullanıcı sayısıdır.

Belgeye ilişkin olarak dikkati çeken bir diğer nokta ise, söz konusu belgenin, aylık
toplam rakamlarının yer aldığı belirli bölümlerinin kalem ile yuvarlak içine alınmış 460
olmasıdır. Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant yetkililerinin ortak mutabakatı ile
kabul edilen bu rakamlar, 2001 Şubat-2002 Mayıs dönemine ilişkin TR’tan alınan”
ve “TR’a giden” müşterilere ait aylık rakamları ortaya koymaktadır. Üzerinde
uzlaşılan aylık rakamlara ait genel toplam ise belgenin en sonunda, Ticket
Restaurant’tan alınan kullanıcı sayısını gösteren “Alınan 8473” ve Ticket
Restaurant’a giden “5389” sayıları ile ifade edilmiştir.
(04-74/1084-270)
12

Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’a ait iki farklı liste üzerinden gidilerek elde
edilen bu veriler, “2001 Şubat-2002 Mayıs Mutabakat Listesİ” (Mutabakat
Listesi)'nde ortaya konulmuştur. Söz konusu belgede yer alan tabloda “TR’tan 470
Alınan” ve “TR’a Giden” olmak üzere iki farklı sütuna yer verilmiştir. Aylar itibari
ile Ticket Restaurant’a giden ve Ticket Restaurant’tan alınan müşterilerin yer
verildiği bu tablonun içeriği, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant arasında karşılıklı
uzlaşılan müşterilerden oluşmaktadır. "Mutabakat Listesi"nin her bir sütununa
ilişkin aylık toplamlar ve en sonda yer alan genel toplam, "2001 Şubat İtibari"
başlıklı belgede Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant tarafından üzerinde anlaşılan
rakamlardır. Bu açıdan "2001 Şubat İtibari" başlıklı belgede tarafların üzerinde
tartıştıkları ve sonuca ulaştıkları rakamlar temize çekilerek "Mutabakat Listesi"
oluşturulmuştur. 9 Temmuz 2002 tarihli belgenin başında “toplantıya katılanlar”
başlığı altında Ticket Restaurant Pazarlama Müdürü ve Genel Müdür Yardımcısı, 480
Ticket Restaurant İstanbul Satış Müdürü, Sodexho A.Ş. Pazarlama Müdürü ve
Genel Müdür Yardımcısı ve Sodexho A.Ş. İstanbul Satış Müdürü’nün isimleri yer
almaktadır. Belgenin sonunda ise,

"Son durum
8473 alınan
5389 giden
3084 fark
TR borcu olan (2000 hesap) -921
2163 490

Bu hesap 31 mayıs 2002 itibariyle kapatılmıştır.
Yeni hesap 2002 haziranda başlayacaktır".

ifadelerine yer verilmiştir. Söz konusu belgeden, Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant teşebbüslerinin Genel Müdür Yardımcıları seviyesinde 9 Temmuz
2002 tarihinde toplantı yaptıkları, söz konusu toplantıda, Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant tarafından ayrı ayrı hazırlanmış listelerin müzakere edildiği, ulaşılan
mutabakat listesinin ise kayıt altına alındığı görülmektedir. Bu listeye dayanarak
elde edilen son durumda ise 2001 Şubat-2002 Mayıs dönemine ilişkin olarak, 500
Sodexho A.Ş.’nin Ticket Restaurant’a kıyasla 3084 adet daha fazla kullanıcı elde
ettiği tespit edilmiştir. 2000 yılında ise Ticket Restaurant 921 kullanıcı daha fazla
elde ettiğinden söz konusu rakam Sodexho A.Ş.’nin borcundan düşülerek hesap
kapatılmıştır. Belgede dile getirilen bir diğer önemli nokta da yeni hesap
döneminin 2002 yılının Haziran ayında başlayacak olmasıdır. Bu yönüyle söz
konusu belge 2002 yılının ikinci yarısından itibaren de benzer bir sürecin devam
etmesi üzerinde tarafların anlaştıklarını belirtmektedir.

G.3.5. Ara Dönemler
510
Hem 2000 hesap dönemi hem de 2001 hesap dönemi (2001 Şubat-2002 Mayıs
dönemi) ortalama bir yıl olarak nitelendirebileceğimiz bir zaman diliminde
(04-74/1084-270)
13
Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant arasında gerçekleşen müşteri hareketliliğini
konu almaktadır. Hesap döneminin bir yıl gibi oldukça uzun bir zaman dilimini
kapsaması, tarafları bu zaman dilimi içinde müşteri hareketliliğini zaman zaman
karşılıklı kontrol etmeye sevk etmektedir. Aynı hesap dönemi içerisinde, belirli
dönemler itibarıyla iletişim kuran Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant yetkilileri,
2001 yılı hesap döneminin başlangıcı olan Şubat ayından, toplandıkları tarihe
kadar geçen ara döneme ilişkin listelerini karşılıklı kontrol etmektedirler.
520
Nitekim Sodexho A.Ş. Genel Müdürlüğü'nde Raportörlerce tespit edilen “2001
Şubat-Nisan” başlıklı belge, Şubat ayıyla başlayan 2001 hesap döneminin ilk 4
ayını kapsayan ara döneme ilişkin Sodexho A.Ş. tarafından tutulan müşteri
listelerini içermektedir. Belgenin en altında ise “TR’nin aldıkları” ve “SDX’nun
aldıkları” sütunlarının genel toplamı alınmış, bir takım düzeltmelerden sonra
“SDX 77 verecekli” sonucuna ulaşılmıştır.

Sodexho A.Ş.’nin söz konusu dönemde, Ticket Restaurant’a kıyasla 77 adet
daha fazla kullanıcı elde ettiği anlamına gelen bu ifadenin altına da “921-77=844”
hesaplaması ve “7.6.2001” tarihi atılmıştır. Bu hesaplamayla da, bir önceki 530
belgede ortaya konulan, 2000 yılı hesap dönemine ilişkin olarak Sodexho
A.Ş.’nin Ticket Restaurant’tan alacağı olan 921 kullanıcıdan, Sodexho A.Ş.’nin
vermesi gereken 77 adet kullanıcı düşülmüştür. Ancak bu hesaplamalar
bütünüyle Sodexho A.Ş. bilgilerine dayanarak hazırlanmıştır. Nitekim bu durum
aynı belgenin en altında yer alan “Tibet beyin verdiği liste karşılıklı kontrol
edilecek” ifadesinden anlaşılmaktadır. Söz konusu belge bir bütün olarak
değerlendirildiğinde görülmektedir ki; Sodexho A.Ş., ilgili döneme ilişkin olarak
kendi bilgileri doğrultusunda düzenlediği listeyi, Ticket Restaurant’ın Pazarlama
Müdürü’nün verdiği liste ile karşılıklı kontrol edecektir.
540
Ticket Restaurant'ın Genel Müdürlüğü’nde tespit edilen diğer bir belge ise, 2001
yılı Şubat ayı başlangıç kabul edilerek 2001 yılının Eylül ayına kadar olan 8 aylık
ara dönemi kapsayacak şekilde Ticket Restaurant tarafından hazırlanmış bir
listedir. Söz konusu liste de Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’a ait müşteri
hareketliliğini konu almaktadır. Listenin en sonunda “toplam TR’tan alınması
gereken 1881 kişi” sonucuna ulaşılmıştır.

Yukarıda sunulan belgeler çerçevesinde aynı hesap dönemi içerisinde Sodexho
A.Ş. ve Ticket Restaurant tarafından tutulan listelerin ara dönemler itibarıyla
karşılıklı kontrol edilmesi, bir önceki hesap döneminde ortaya çıkan bakiye ile 550
içinde bulunulan hesap dönemine ilişkin tarafların bir araya geldiği tarihe kadar
gerçekleşen durumun karşılıklı analiz edilmesine yardımcı olmaktadır. Bu sayede
taraflar, hem ara dönemler itibarıyla borç/alacak ilişkisini tespit edebilmekte, hem
de aşağıda ele alınacağı üzere taraflardan biri aleyhine (diğeri lehine)
gerçekleşen farka bir sonraki ara dönemde müdahale etme ve bu sayede müşteri
hareketliliğine yön verme imkanına sahip olmaktadırlar.

G.3.6. “2001 Şubat-2002 Mayıs Mutabakat Listesi”nin Kapsamı
(04-74/1084-270)
14

Bu noktada “2001 Şubat-2002 Mayıs Mutabakat Listesİ” başlıklı belgede borçlu 560
ya da alacaklı olarak hangi müşterilerin kaydedildiği hususunun açıklanması
gerekmektedir.

G.3.6.1. Doğrudan İki Teşebbüs Arasında Gidip Gelen Müşteriler

Yukarıda yer verilen listeler ve içeriklerinden hemen tahmin edilebileceği üzere,
hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin "Mutabakat Listesi"ne yansıttıkları
müşterilerin başında doğrudan Sodexho A.Ş.'den Ticket Restaurant'a ya da
Ticket Restaurant'tan Sodexho A.Ş.'ye geçen müşteriler bulunmaktadır. Bu
müşterilerin hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerden birinden diğerine 570
geçmelerinde çeşitli nedenler bulunmaktadır.

Bu nedenlerden biri müşterinin çalışmakta olduğu yemek çeki firması tarafından
"Kara Liste"ye alınmış olmasıdır. Ödeme vadesi geldiği halde, önceden aldığı
yemek çeklerinin bedelini ödeyememiş olan müşteriler, çalışmakta olduğu yemek
çeki firması tarafından "Kara Liste" ye alınmakta ve borcunu ödememiş olan bu
müşterilerin sonraki yemek çeki talepleri ya da siparişleri o yemek çeki firması
tarafından karşılanmamaktadır. Çalışmakta olduğu yemek çeki firmasından yeni
yemek çeki alamayan müşteri, başka bir yemek çeki firması ile çalışmak
durumunda kalmaktadır. 580

Çeşitli belgelerde Sodexho A.Ş.'den Ticket Restaurant'a geçiş nedeni "Kara
Liste" olarak belirtilen müşterilerden, Ticket Restaurant ile üzerinde anlaşmaya
varılanların, diğer bir deyişle Ticket Restaurant'ın aldığını kabul ettiği müşterilerin
"Mutabakat Listesi"nde bulunduğu görülmektedir. Bu çerçevede "Mutabakat
Listesi"nin "TR'a giden" bölümüne kaydedilen müşterilerden, Info Trace
Bilgisayar, Viva Emlak, Yücel Elektrik Elektronik, Reysaş Uluslararası Gıda,
Viking Kağıt, Boyut Bilgisayar Yazılım, Klip Müzik Yapım, MCS Pazarlama, 3D
Bilgisayar, Emin Otomotiv, Alfa Sınai Yatırım, İzdüşüm Servis Büro gibi birçok
müşterinin kara liste nedeniyle Sodexho A.Ş.'den Ticket Restaurant'a geçtikleri 590
anlaşılmaktadır.

2001 yılı Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında Ticket Restaurant’a giden
müşterilerin ve gitme nedenlerinin sıralandığı belgede müşterilerin ayrılma nedeni
olarak belirtilen bir diğer neden Ambargo’dur. Sodexho A.Ş. Bölgeler Müdürü
tarafından tüm bölgelere gönderilen yazının içeriğinden, ambargo konulan
müşterilerin, daha sonra ayrıntılı bir şekilde açıklanacak olan geri çekme işlemi
amacıyla yemek çeki firmasınca tek taraflı olarak aşağı çekilen iskonto ve vade
oranlarını kabul ettiğine ilişkin bir yazı göndermeyen, böylelikle eski iskonto ve
vade koşullarına göre yemek çeki talebinde bulunmaya devam eden müşterileri 600
kapsadığı anlaşılmaktadır. Yemek çeki firması, henüz yeni koşulları kabul
etmemiş olan, bununla bağlantılı olarak eski iskonto ve vade koşullarına göre
yemek çeki talebinde bulunmaya devam eden bu müşterilere ambargo koyarak,
bunların eski koşullar çerçevesindeki yemek çeki taleplerini karşılamamakta,
(04-74/1084-270)
15
böylelikle müşteriyi yeni koşulları kabul etmeye ve bu konuda bir karar vermeye
zorlamaktadır.

Ambargo nedeniyle Sodexho A.Ş.’den ayrılarak Ticket Restaurant’la çalışmaya
başlayan Martaş Otomotiv, Mutabakat Listesinin 2001 yılına ilişkin “Nisan TR’a
giden” sütununa kaydedilmiştir. Yine sırasıyla 2001 yılının Nisan ve Haziran 610
aylarında Sodexho A.Ş.'den ayrılarak Ticket Restaurant ile çalışmaya başladığı
görülen Tümar Mümessillik İthalat İhracat Ltd. Şti. ile Efe Meşrubat Gıda San.
Tic. Ltd. Şti.'nin Ticket Restaurant'a gidiş nedenleri "Ambargo" olarak açıklanmış
ve bu şirketlerin isimleri "Mutabakat Listesi"nin sırasıyla "Nisan TR'a giden" ve
"Haziran TR'a giden" bölümlerine kaydedilmiştir.

2001 yılı Ağustos ayında Ticket Restaurant ile çalışmaya başladığı anlaşılan
Elektrosan Sanayi Mam. Tic. A.Ş.’nin Sodexho A.Ş.’den ayrılmasının nedeni ise
“Geri Çekmelerden Ötürü/Bilgi Dahilimizde” ibaresi ile açıklanmıştır. Diğer bir
deyişle Elektrosan A.Ş. de Sodexho A.Ş. tarafından tek taraflı tespit edilen yeni 620
finansal şartlar dolayısıyla Sodexho A.Ş.’den ayrılarak Ticket Restaurant’la
çalışmaya başlamıştır. Nitekim Elektrosan A.Ş.’nin, 2001 yılında çalışmakta
olduğu yemek çeki firmasından ayrılma nedeninin sorulduğu bilgi isteme yazısına
verdiği cevapta, 2001 yılında Sodexho A.Ş.’den ayrılması, fiyat ve ödeme
vadesindeki olumsuzluklara bağlanmıştır. Elektrosan A.Ş. de "Mutabakat
Listesi"nin "Ağustos TR'a giden" bölümüne kaydedilmiştir.

Müşterilerin bir kısmının Sodexho A.Ş.'den Ticket Restaurant'a gidiş nedenlerinin
belirtilmediği, bu bölümün boş bırakıldığı görülmektedir. Ağustos ayında Ticket
Restaurant’a gittiği tespit edilen ve "Mutabakat Listesi"nde de yer alan bir 630
firmanın ayrılma nedeni için yalnızca “Genel Md. Bildirmiş” ifadesine yer
verilmiştir. Diğer bir müşterinin Ticket Restaurant’a gidiş nedeni ise “Personel
İstedi” şeklinde açıklanmıştır. Bu örnekler Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant
arasında gerçekleşen müşteri hareketliliğinin kimi durumlarda yemek çeki firması
tarafından tam olarak tespit edilebilen bir sebebe dayanmaksızın ve müşterinin
kendisinden kaynaklanan birçok nedenden dolayı da gerçekleşebileceğini
göstermektedir.

G.3.6.2. Multinet A.Ş.'den ya da Kupon Restaurant'tan Alınan Müşteriler
640
"Mutabakat Listesi" sadece hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerden
birinden diğerine geçen müşterileri içermemektedir. “2001 Şubat-2002 Mayıs
Mutabakat Listesi” öncesinde Ticket Restaurant tarafından, hem kendisinin hem
de Sodexho A.Ş.’nin 8 aylık ara döneme ilişkin müşteri hareketliliğini aylık bazda
kontrol etmek için hazırlanan "2001 Yılı Şubat-Eylül" başlıklı listede üç farklı
açıklama yer almaktadır. İlk açıklama “MTN-SDX” şeklindedir. Bu ifade Tekofaks
Elektronik A.Ş., Kibele Turizm ve Yatırım A.Ş., Telsim Telekomünikasyon A.Ş.,
Mimel İnşaat A.Ş. şirketlerini açıklamak üzere kullanılmıştır. Bu şirketlerden
alınan bilgilere göre, söz konusu şirketler "Mutabakat Listesine" kaydedildikleri
(04-74/1084-270)
16
dönemlerde Multinet A.Ş.'den Sodexho A.Ş.'ye geçen müşterilerdir. Bu 650
çerçevede "Mutabakat Listesi" sadece doğrudan iki teşebbüs arasında gidip
gelen müşterileri içermemekte, aynı zamanda Sodexho A.Ş. ya da Ticket
Restaurant'ın diğer rakiplerinden, başka bir deyişle Kupon Restaurant ve Multinet
A.Ş.'den aldıkları bir kısım müşterileri de içermektedir.

Sodexho A.Ş. ya da Ticket Restaurant'ın üçüncü rakiplerinden aldıkları
müşterilerin neden "Mutabakat Listesi"nde yer aldıklarının ve bu müşterilerin
ortak yönlerinin ne olduğunun anlaşılabilmesi bakımından söz konusu
müşterilerden alınan bilgiler önemlidir. Her dört müşteriden de alınan bilgilere
göre bu müşteriler Multinet A.Ş.'den önce Ticket Restaurant ile çalışmış olan 660
müşterilerdir. Diğer bir deyişle bu müşterilerin ortak özellikleri, sırasıyla önce
Ticket Restaurant ile sonra Multinet A.Ş. ile çalışmış olmalarıdır. Bu müşteriler
"Mutabakat Listesi"ne kaydedildikleri dönemde Sodexho A.Ş. tarafından
doğrudan Multinet A.Ş.'den alınmış olmalarına karşın, Multinet A.Ş.'den önce
Ticket Restaurant'la çalışmış olmaları nedeniyle, "Mutabakat Listesi"nde “TR’tan
alınanlar” sütununda yer almışlar, böylelikle Sodexho A.Ş.'ye borç yazılmışlardır.

Bu çerçevede hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin sadece kendi
aralarında gidip gelen müşterileri değil, aynı zamanda diğer rakiplerinden aldıkları
müşterileri de kontrol ettikleri görülmektedir. Üçüncü rakiplerden alınan bu 670
müşterilerin "Mutabakat Listesi"ne kaydedilmesinde temel alınan kıstas bu
müşterilerin, üçüncü rakipten önce kiminle çalışmış olduklarıdır. Böylelikle
örneğin, Ticket Restaurant'tan sonra Multinet A.Ş. ile çalışan bir müşteri Sodexho
A.Ş. tarafından alındığında bu müşteri, Multinet A.Ş.'den önce Ticket Restaurant
ile çalışması nedeniyle Ticket Restaurant müşterisi, diğer bir ifade ile Ticket
Restaurant kökenli bir müşteri olarak kabul edilmekte, bu nedenle tekrar Ticket
Restaurant tarafından alınması gerekirken Sodexho A.Ş. tarafından alınması
nedeniyle, Multinet A.Ş.'den Sodexho A.Ş.'ye geçmiş olmasına karşın,
"Mutabakat Listesi"nin "TR'tan alınanlar" bölümüne kaydedilmektedir.
680
"2001 Yılı Şubat-Eylül" başlıklı listede yer alan bir diğer açıklama “KPN-SDX”
şeklindedir. Bu ifadenin açıklaması da yukarıda "MLT-SDX" ifadesi için yapılan
açıklamalarla aynıdır. Yalnızca Kentbank için kullanılan bu ifade, Sodexho A.Ş.
tarafından Kupon Restaurant'tan (Net Grup Gıda San. A.Ş.) alınan ancak Kupon
Restaurant'tan önce Ticket Restaurant ile çalışmış olan müşterileri ifade
etmektedir. "Mutabakat Listesi"nde yer alan Nezih Kitap Ltd. Şti.'den alınan
bilgilere göre, bu şirket sırasıyla Ticket Restaurant, Kupon Restaurant ve son
olarak Sodexho A.Ş. ile çalışmış ve Sodexho A.Ş. ile çalışmaya başladığında
“TR’tan alınanlar”a eklenmiştir.
690
Klemsan Elektrik A.Ş., Bimpaş Bira ve Meşrubat A.Ş., Esem Spor Giyim A.Ş.,
Didim Tekstil ve Deri Ürünleri A.Ş. ve Grup Elektronik Ltd. Şirketi’nin ise tam tersi
yönde sırasıyla Sodexho A.Ş., Kupon Restaurant ve son olarak Ticket
Restaurant ile çalıştığı ve Ticket Restaurant ile çalışmaya başladıklarında “TR’a
gidenler”e kaydedildikleri söz konusu şirketlerden alınan bilgi yazılarından tespit
(04-74/1084-270)
17
edilmiştir. Ticket Restaurant'ın 2001 yılında Kupon Restaurant'tan aldığı
müşteriler arasında yer alan; Datel Teknoloji Hizmetleri Ltd. Şti., Multimedya
Bilgisayar Yazılım Donanım, Pera İnşaat San. ve Tic. A.Ş., Pronet Güvenlik
Sistemleri ve Servis Hizmetleri Ltd. Şti.'nin de Ticket Restaurant tarafından
Kupon Restaurant'dan alınmış olmalarına karşın "Mutabakat Listesi"nin "TR'a 700
giden" bölümüne kaydedildikleri, bu çerçevede Kupon Restaurant'tan önce
Sodexho A.Ş. ile çalıştıkları anlaşılmaktadır.

G.3.6.3. Yeni Müşteriler

"Mutabakat Listesi"nde yer alan bazı müşterilerin yanında "yeni iş" ifadesinin
bulunduğu görülmektedir. Bu ifadenin açıklamasına geçmeden önce, sektörde
faaliyet gösteren teşebbüslerin kendilerine nasıl yeni müşteriler bulduklarına
değinmekte fayda bulunmaktadır. Yemek çeki firmaları, satış elemanları
aracılığıyla, müşterileri olabilecek şirketleri gazete ya da dergiler üzerinde 710
yaptıkları araştırmalar, saha çalışması ya da mevcut müşterilerinden aldıkları
referanslar yoluyla belirlemektedirler. Satış elemanları belirlenen bu şirketleri
telefonla arayarak ya da ziyaret ederek yemek çeki sistemi ve kendi firmaları
hakkında bilgi vermekte ve bu şirketleri kendileriyle çalışmak konusunda ikna
etmeye çalışmaktadırlar. Aynı potansiyel müşteriyle telefon ya da ziyaret
aracılığıyla birçok defalar görüşmelerin yapılabildiği bu ikna süreci, aylarca
sürebilmektedir. Yemek çeki firmaları böylelikle çok sayıda yeni müşteri
kazanmaktadırlar.

"Mutabakat Listesi"nde yer alan ve yanına "yeni iş" notunun düşülmüş olduğu 720
müşteriler arasında Abdi İbrahim A.Ş., Unilever, İbrahim Ethem Ulugay İlaç, Aria,
Akşam Yayın Grubu, İşnet Elektronik gibi firmalar yer almaktadır. Bu firmalardan
alınan bilgilere göre, söz konusu firmaların tamamı "Mutabakat Listesine
kaydedildikleri dönemlerde ilk defa bir yemek çeki firması ile çalışmaya başlamış,
yemek çeki sektörü için yeni müşteri konumundaki firmalardır. Diğer yandan bu
firmaların tümü aynı zamanda o dönemde, diğer bir deyişle Sodexho A.Ş. ve
Ticket Restaurant firmalarından biriyle çalışmaya başlamadan önce diğerinden
de teklif almışlardır. Bu çerçevede "Mutabakat Listesi"nde yeni iş olarak
adlandırılan müşteriler, hem Sodexho A.Ş’nin hem de Ticket Restaurant’ın teklif
verdiği yeni müşterilerden oluşmaktadır. 730

Açıklamalar çerçevesinde hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler, yukarıdaki
paragrafta açıklanan süreç sonucunda, buldukları yeni müşterilerin tamamını
değil, ki bunların sayısı zaten "Mutabakat Listesi"ne kaydedilenlerden çok daha
fazladır, her ikisinin de teklif vermiş olduklarını "Mutabakat Listesi"ne
kaydetmektedirler.

Diğer yandan "yeni işler" yalnızca “yemek çeki sistemine” yeni dahil olan şirketleri
değil, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’ın rakiplerden (Multinet A.Ş. ve Kupon
Restaurant) aldıkları ve yemek çeki sistemine ilk kez rakiplerle (Multinet A.Ş. ve 740
Kupon Restaurant) girmiş olan müşterileri de kapsamaktadır. Bu çerçevede daha
(04-74/1084-270)
18
önce Ticket Restaurant ya da Sodexho A.Ş. firmalarından herhangi biriyle hiç
çalışmamış olan müşteriler de, bu firmalar için yeni müşteri konumunda
olmalarından ötürü, "yeni iş" olarak nitelendirilmişlerdir. Örneğin Mutabakat
Listesinde 2001 yılının Kasım ayında “TR’tan alınan” sütununda gösterilen Nema
Holding A.Ş. yeni iş olarak nitelendirilmiştir. Nema Holding’den alınan bilgiye göre
söz konusu müşteri, 01.01.1998 yılında yemek çeki satın almaya ilk kez Kupon
Restaurant ile başlamış, 21.10.2001 tarihinde ise Sodexho A.Ş. ile anlaşma
imzalamıştır. Sodexho A.Ş. ile anlaşma imzalamadan önce Ticket Restaurant ve
Multinet A.Ş.’den de teklif almıştır. 750

Diğer yandan "Mutabakat Listesi"nde "yeni iş" olarak görünen bazı müşteriler için
"2001 Yılı Şubat-Eylül" başlıklı belgede “bıraktık” ifadesinin kullanıldığı
görülmektedir. "Bıraktık" ibaresi Unilever A.Ş., Abdi İbrahim İlaç Sanayi A.Ş. ve
Aria (İş-Tim A.Ş.) şirketlerinin yanlarında yer almaktadır. Her üç şirket de listede
belirtilen aylarda Sodexho A.Ş. ile çalışmaya başlamışlardır. Daha önce de
belirtildiği üzere, bu şirketler Sodexho A.Ş.’den önce başka bir yemek çeki firması
ile çalışmamışlar, bu yönüyle de "Mutabakat Listesi"nde “yeni iş” olarak
nitelendirilmişlerdir.
760
Her üç şirket de bilgi istemine ilişkin yazılara verdikleri cevapta, Sodexho A.Ş. ile
anlaşmadan önce Ticket Restaurant’tan yazılı ya da sözlü teklif aldıklarını
belirtmişlerdir. Buna göre Unilever hariç Abdi İbrahim ve Aria’ya Sodexho A.Ş.,
Ticket Restaurant’a göre daha yüksek iskonto oranı teklif etmiştir. Unilever’e ise
her iki şirketin teklifi aynıdır. Ticket Restaurant tarafından hazırlanan "2001 Yılı
Şubat-Eylül" başlıklı belgede Sodexho A.Ş.'ye bırakıldığı söylenen üç şirket’in
ortak özelliği, yeni iş olmaları ve her ikisinin birden teklif vermiş olmasıdır. Listede
Eylül ayında Sodexho A.Ş. ile çalışmaya başladığı belirtilen İbrahim Ethem
Ulagay İlaç Sanayi A.Ş.’de yeni iş olmasına (Mutabakat Listesi"nde yeni iş olarak
nitelendirilmiştir) ve her iki yemek çeki firması tarafından da teklif verilmiş 770
olmasına rağmen “bıraktık” şeklinde nitelendirilmeyerek, “TR (…..) SDX (…..)
%”(…..) ifadesi ile açıklanmıştır. Ticket Restaurant’ın (…..) gün vade, Sodexho
A.Ş.’nin ise (…..) gün vadenin yanında %(…..) iskonto verdiği anlamına gelen ve
nitekim İbrahim Ethem Ulagay İlaç Sanayi A.Ş tarafından gönderilen yazıda da
doğrulanan bu durum, “bıraktık” olarak nitelendirilen söz konusu üç şirketin farklı
bir yönünün bulunduğuna işaret etmektedir. Bu açıdan değerlendirildiğinde;
İbrahim Ethem Ulagay İlaç Sanayi A.Ş.’ye hem Sodexho A.Ş. hem de Ticket
Restaurant aralarında gerçek anlamda bir rekabet olmaksızın teklif vermişlerdir.
Müşteri söz konusu tekliflerden kendisi açısından makul olanını seçmiştir. Bu
sebepten dolayı "2001 Yılı Şubat-Eylül" başlıklı belgede İbrahim Ethem Ulagay 780
İlaç Sanayi A.Ş.’nin yanında açıklama olarak yalnızca her iki tarafın da tekliflerini
belirten “TR(…..) SDX (…..) %”(…..) ibaresi yer almıştır. Unilever A.Ş., Abdi
İbrahim İlaç Sanayi A.Ş. ve Aria (İş-Tim A.Ş.) ise Sodexho A.Ş. ile çalışmaya
başlamalarına uygun bir zemin hazırlanmak suretiyle Ticket Restaurant
tarafından Sodexho A.Ş.’ye bırakılmıştır.

(04-74/1084-270)
19
G.3.7. Ticari Stratejilerin Şekillendirilmesi

Hem 2000 hesap dönemi hem de 2001 hesap dönemi (2001 Şubat-2002 Mayıs
dönemi) ortalama bir yıl olarak nitelendirebileceğimiz bir zaman diliminde 790
Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant arasında gerçekleşen müşteri hareketliliğini
konu almaktadır. Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant yetkilileri, aynı hesap
dönemi içerisinde, belirli zamanlar itibarıyla birbirleriyle iletişim kurarak ayrı ayrı
tuttukları listeleri karşılıklı kontrol etmekte ve bu sayede bir önceki hesap
döneminde ortaya çıkan bakiye ile içinde bulunulan hesap dönemine ilişkin
tarafların bir araya geldiği tarihe kadar gerçekleşen durum karşılıklı analiz
edilebilmektedir. Bu sayede taraflar, hem ara dönemler itibarıyla borç/alacak
ilişkisini tespit edebilmekte ve aynı zamanda taraflardan biri aleyhine (diğer taraf
lehine) gerçekleşen bakiyeye bir sonraki ara dönemde müdahale etme ve bu
sayede müşteri hareketliliğine yön verme imkanına sahip olmaktadırlar. 800

Taraflar arasındaki görüşmeler neticesinde ortaya çıkan borç/alacak bakiyesi,
tarafların ticari stratejilerini bu sonuca göre şekillendirmelerinde etkili olmaktadır.
Buna göre daha fazla kullanıcıyı sistemine dahil etmiş olan taraf (borçlu taraf)
ileriki aylarda geri planda durmayı tercih etmekte ve bu şekilde karşı tarafın
(alacaklı taraf) daha fazla kullanıcı alarak farkı kapatmasına yardımcı olmaktadır.
Bu noktada özellikle, daha fazla kullanıcı elde eden tarafın (borçlu tarafın) nasıl
geri planda durduğu sorusu üzerinde durulmalıdır. Borçlu taraf oldukça farklı
stratejiler kullanarak müşterilerin alacaklı tarafa gitmesini sağlayabilecektir.
Örneğin hem borçlu taraftan hem de alacaklı taraftan iskonto ve vade teklifi alan 810
bir müşteriye, borçlu tarafın daha düşük bir vade ya da iskonto vermesi
müşterinin alacaklı tarafa gitmesine neden olabilecektir. Nitekim "2001 Yılı Şubat-
Eylül" başlıklı belgede Ticket Restaurant tarafından Sodexho A.Ş.’ye “bırakıldığı”
belirtilen yeni müşteriler, ticari stratejinin şekillendirilmesinin en önemli örneğidir.
Söz konusu müşteriler Sodexho A.Ş. ile çalışmaya başladıktan sonra "Mutabakat
Listesi"nde Ticket Restaurant’ın borcundan düşülmüştür.

Ticket Restaurant Genel Müdürlüğü'nde Raportörlerce tespit edilen ve ticari
stratejilerin şekillendirilmesini açıklayan, Ticket Restaurant’ın 2001 yılı
faaliyetlerine ilişkin sonuçların yer verildiği “Accor Sales and Marketing 2001” 820
başlıklı belgede, performans analizi yapılırken “volume” başlığı altında şu ifadeye
yer verilmiştir:

“The loses to SDX (including new customers 5.039 users) was another negative
effect due to our good will agreement. Therefore we approximately lost 2%
volume”

Satış hacmindeki azalmanın nedenlerinin incelendiği ilgili bölümde, Sodexho
A.Ş.’ye giden hem eski Ticket Restaurant müşterileri hem de yeni müşteriler
kayıp olarak nitelendirildikten sonra bunun sebebinin aralarındaki iyi niyet 830
anlaşması olduğu vurgulanmıştır. Analizin devamındaki “new users” başlığı
altında ise satış elemanlarının belirli aylarda satış işlemine
(04-74/1084-270)
20
yoğunlaşamamalarının performans düşüklüğüne neden olduğu dile getirildikten
sonra şu ifadeye yer verilmiştir:

“Moreover we could have got 4.000 users (5039-1039 regular loses) which we
directly left to Sdx during acquisition.”

Belgenin sonundaki “Losses to Sdx (Including new users)” başlıklı sayfada 5039
kullanıcı, 2001 yılının ilk dokuz ayında Sodexho A.Ş.’ye olan kayıpların aylık 840
bazda alt alta toplanması ile bulunmuştur. Sodexho A.Ş.’ye kaybedildiği belirtilen
5039 kullanıcının içinde yer alan ve düzenli kayıp (regular loses) olarak
tanımlanan 1039 kullanıcı, Ticket Restaurant’dan 2001 yılının ilk dokuz ayında
Sodexho A.Ş.’ye geçen müşterileri oluşturmaktadır. Geriye kalan 4000 kullanıcı
ise Sodexho A.Ş. tarafından alınan yeni müşterileri kapsamaktadır.

Belgede geçen bu ifade, Ticket Restaurant’ın 2001 yılı itibari ile 4000 kullanıcıyı
isteseydi sistemine dahil edebileceğini ancak bunları doğrudan Sodexho A.Ş.’ye
bıraktığına işaret etmektedir. Söz konusu ifadeler, "2001 Yılı Şubat-Eylül" başlıklı
belgede 2001 yılında Sodexho A.Ş.’ye “bırakıldığı” ifade edilen yeni müşterileri 850
de doğrular niteliktedir.

G.3.8. Müşteri Paylaşımı

Yukarıda değinilen ve hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin aralarında
anlaştıklarının ifade edildiği belgeler ile "Mutabakat Listesi" ve bu listede yer alan
müşterilerin ortaya konulan profilleri birlikte değerlendirildiğinde, Sodexho A.Ş. ve
Ticket Restaurant’ın 2000 yılının Şubat ayında aralarındaki müşteri rekabetini
ortadan kaldırmaya yönelik bir anlaşma yaptıkları ve bu anlaşmayı uygulamaya
koydukları anlaşılmaktadır. Temel olarak müşteri paylaşımına yönelik olan bu 860
anlaşma çerçevesinde söz konusu firmalar, çeşitli hesap dönemleri ve bu hesap
dönemleri içinde çeşitli ara dönemler oluşturmuşlar, bu dönemler bazında
aralarındaki müşteri hareketliliğini ortaya koyan çeşitli listeler hazırlayarak bu
listeleri birbirlerine göndermişler, bu listeleri karşılıklı kontrol etmişler ve bu
listeler üzerinde karşılıklı yapılan müzakereler sonucunda hangisinin diğerinden
ne kadar müşteri alacaklı olduğu konusunda Genel Müdür Yardımcıları
seviyesinde yaptıkları toplantıda mutabakata varmışlardır. Hakkında soruşturma
yürütülmüş olan teşebbüslerin anlaşarak aralarındaki rekabeti ortadan
kaldırdıklarını ortaya koyan belgeler şu şekildedir:
870
Sodexho A.Ş.'nin Fransa'daki ana şirketi tarafından, Ekim 2001 tarihinde "Genel
Müdürler Bölge Toplantısı" (General Managers Area Convention) düzenlenmiştir.
Sodexho A.Ş. gibi dünyanın çeşitli ülkelerinde faaliyet gösteren ana şirketin yavru
şirketlerinin genel müdürlerinin katıldığı ve faaliyet gösterdikleri ülkedeki
ekonomik ve rekabetçi koşullar ile şirketlerinin durumu, hedefleri ve stratejileri
hakkında bilgi verdikleri bu toplantıda Sodexho A.Ş.'nin yapacağı sunum için
hazırlanan "Key Points on Strategic Plan of April 2001" başlıklı metin,
Türkiye'deki pazar ve rekabet koşulları ile Sodexho A.Ş.'nin strateji ve hedeflerine
(04-74/1084-270)
21
ilişkin bilgiler içermektedir. Sodexho A.Ş. Genel Müdürlüğü'nde tespit edilen söz
konusu metnin "Strategic Orientations", "Relations with Competitors" başlıklı 880
bölümünde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

"-cooperating with TR
-selective war with others
-acquisitions of portfolio is a possibility"

Bu ifadelerden, Sodexho A.Ş.'nin belirlediği stratejinin Ticket Restaurant ile
işbirliği yaparken, diğer rakipler ile savaşmak, diğer bir ifadeyle rekabet etmek
yönünde olduğu anlaşılmaktadır.
890
-Aynı metnin "Objectives" başlıklı bölümünde ise;
"…
Continue to keep the peace with TR and our existing volume until 31.12.2001
… "
ifadeleri bulunmaktadır.

Bu ifadelerden de, Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasında bir barışın
bulunduğu ve Sodexho A.Ş.'nin amacının bu barışı sürdürmek olduğu
anlaşılmaktadır.
900
Aynı metnin "Restructure The Market" başlıklı bölümünde;

"Our final aim:

SDX+TR→ 95 %
Others→5 %
"

ifadesi yer almaktadır. Bu ifadede hemen dikkati çeken nokta, birbirlerinin en
önemli rakipleri olması gereken ve pazarda faaliyet gösteren en büyük iki aktörü 910
oluşturan Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant için, sanki tek bir firmalarmış gibi,
tek bir toplam pazar payı hedefinin öngörülmüş olmasıdır. Fransa'daki ana
teşebbüs tarafından düzenlenen ve uluslararası bir nitelik taşıyan toplantıda
yapılan sunum metninde, Sodexho A.Ş.'nin Türkiye pazarında en önemli rakibi
olması gereken Ticket Restaurant'tan bağımsız olarak tek başına ulaşmayı
planladığı bir pazar payı hedefi ya da Ticket Restaurant'ın pazar payının ne
olduğu, ileride ne olacağı bu çerçevede Sodexho A.Ş.'nin Ticket Restaurant'ta
karşı nasıl bir rekabetçi strateji izleyeceğine ilişkin hiç bir bilgi bulunmazken,
bunun yerine her iki firmanın birlikte ulaşacakları tek bir pazar payı hedefine yer
verilmiş olması ilgi çekicidir. 920

Raportörlerce yerinde incelemeler sırasında tespit edilen diğer bir belge, 2002
yılına ait “New Horizons, Business Plan ” başlıklıdır. Ticket Restaurant Genel
Müdürlüğü'nde tespit edilen söz konusu belgenin, Ticket Restaurant’ın
(04-74/1084-270)
22
karşılaşabileceği risklere ve bunlara ilişkin olası çözümlere yer verildiği
bölümünde, “Competition” riskine yönelik olarak:

“Competition: ........., Sdx (current peace might be in jeopardy)....”

tespitinde bulunulduktan sonra çözüm olarak “Specific strategy must be set for 930
each of the cases” denilmiştir. Bu ifade Ticket Restaurant ile Sodexho A.Ş.
arasında bir barış ortamının mevcut olduğunu, ancak bu barışın tehlikeye düşme
ihtimalinin bulunduğunu yansıtmaktadır.

Yukarıda yer verilen tüm bu belgeler çerçevesinde Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant'ın aralarındaki rekabeti ortadan kaldırmaya yönelik olarak 2000 yılının
başlarında yaparak uygulamaya başladıkları ve ilerleyen yıllarda da devam
ettirdikleri anlaşma çerçevesinde gerçekleştirdikleri müşteri paylaşımının kuralları
ve işleyişi aşağıda açıklanmıştır.
940
G.3.8.1. Birbirinin Müşterisini Almaya Çalışmama Kuralı

Sodexho A.Ş.’de bulunan 20.3.2000 tarihli “Satış Günlük Toplantı Tutanağı”nda
yer alan “TR müşterisine gidilmeyecek….” ifadesi, Sodexho A.Ş. ile Ticket
Restaurant arasında 2000 yılının Şubat ayındaki anlaşmayla başlayan müşteri
paylaşımının temel kuralının, birbirlerinin müşterilerini almaya çalışmama
olduğunu göstermektedir. Bu kuralın varlığı aşağıda ayrıntılarıyla açıklanacağı
üzere, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin diğer rakiplerinden aldıkları
müşterilere ilişkin uygulamalarından da görülmektedir.
950
Diğer yandan birbirlerinin müşterisini almaya çalışmama kuralının varlığı, her iki
şirketin satış faaliyetlerinden de tespit edilebilmektedir. Sodexho A.Ş.’nin Antalya
Bölge Müdürlüğü’nde bulunan belge, Bölge Müdürlüğüne bağlı satış ekibinin
potansiyel müşterilere yönelik faaliyetlerini konu almaktadır. Belgede halihazırda
yemek çeki sistemi ile çalışmayan ya da Multinet A.Ş. ile çalışan müşterilerden
randevu alınmaya çalışıldığı, ziyaret edildiği, görüşme yapıldığı ya da teklif
verildiği görülmektedir. Ancak Antalya Yapı Denetim A.Ş., İdeal Büro Makinaları
Ltd., Özsezer Ofset Matbaacılık ve Model İnternet ve Bilgisayar Hiz. Ltd. Şti.’ne
ilişkin açıklamalarda söz konusu şirketlerin Ticket Restaurant ile iş yaptıkları
tespit edilmiş, bunun dışında söz konusu şirketlerle çalışmaya yönelik herhangi 960
bir satış faaliyeti gerçekleşmemiştir. Sodexho A.Ş.’nin Bursa Bölge
Müdürlüğü’nde bulunan 9.9.2003 tarihli elektronik posta çıktısından da, Ticket
Restautant ile çalıştığı tespit edilen Mutlular Zeytincilik’e teklif verilmediği
görülmektedir.

Bu açıdan değerlendirildiğinde; Sodexho A.Ş.’nin müşterisi olup Ticket
Restaurant’a giden ya da Ticket Restaurant’ın müşterisi olup Sodexho A.Ş.’ye
giden müşteriler, söz konusu iki teşebbüsün birbirleriyle rekabet etmeleri
sonucunda birinden diğerine geçmemektedirler. Diğer bir deyişle örneğin Ticket
Restaurant Sodexho A.Ş. müşterilerini almaya çalışmamakta, bu amaçla 970
(04-74/1084-270)
23
Sodexho A.Ş.'nin müşterisine Sodexho A.Ş.'nin sunduğundan daha iyi finansal
şartlar sunarak bu müşteriyi kazanmaya çalışmamaktadır. Ancak bu durum
hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin birbirlerinin müşterilerine hiç teklif
vermedikleri ve birbirlerinin müşterilerini hiç almadıkları anlamına gelmemektedir.
Müşterilerin hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerden birinden diğerine
geçmeleri, daha önce "Mutabakat Listesi"nin kapsamına ilişkin açıklamalarda da
belirtildiği üzere, Kara Liste, Ambargo, Geri Çekme gibi müşterinin halihazırda
çalıştığı yemek çeki firmasının eylem ve işlemlerinden kaynaklanabileceği gibi,
bütünüyle müşterinin kendisinden kaynaklı olan ve tam olarak tespit edilebilmeleri
çok güç olan bir çok nedenden de kaynaklanabilecektir. Bu sebeplerden dolayı 980
taraflardan birinin artık yemek çeki satmadığı bir müşteri ya da kendisinden
kaynaklanan kimi nedenlerle artık taraflardan biriyle çalışmak istemeyen
müşteriye diğer taraf teklif götürerek bu müşteriyi alabilmektedir. Sodexho A.Ş.
ve Ticket Restaurant arasında, aralarındaki rekabet nedeniyle değil de, bu tür
sebeplerden dolayı gidip gelen müşterileri kontrol eden mekanizma ise
Mutabakat Listesi’dir. Bu liste sayesinde müşterisi diğer tarafa giden yemek çeki
firması, söz konusu müşterinin kullanıcısı adedince alacaklı konuma gelmekte,
böylelikle taraflar birbirlerinin müşterilerini almak üzere herhangi bir rekabete
girişmedikleri gibi, rekabet dışı nedenlerden birinden diğerine giden müşterileri
bile kontrol etmektedirler. 990

G.3.8.2.Birbirinin Müşterisini Almaya Çalışmama Kuralı ve Kupon
Restaurant, Multinet A.Ş. Müşterileri

“Birbirinin müşterisini almaya çalışmama” prensibinin varlığını ve bu prensibin
hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin sadece doğrudan birbirlerinin
müşterileri için değil aynı zamanda diğer rakipleri olan Multinet A.Ş. ve Kupon
Restaurant'tan aldıkları müşteriler için de geçerli olduğunu gösteren belgelerin
başında Ticket Restaurant'ın Ankara Bölge Müdürlüğü'nde tespit edilen e-posta
metni gelmektedir. Ticket Restaurant Ankara Bölge Müdürü’nden Ticket 1000
Restaurant Genel Müdür Yardımcısı ve Pazarlama Müdürü'ne gönderilen 11
Ocak 2002 tarihli "kupon rest.xls." konulu bu e-posta metninde aşağıdaki ifadeler
yer almaktadır:

"Tibet Bey,
Sdx, eski TR, yeni KR olan Ekip Elektronik ile anlasma yapmış, Bölge Mudurunu
aradim, "Ist ve Izm Sdx idi, Ankara'sini cok araştirmadik, gözden kaçmis"
şeklinde bilgi verdi. Cogu KR firması ile daha once goruşup sözleşme aldigimiz
icin liste biraz kisa.
Saygilarimla, 1010
Pinar"

Bu e-postanın ikinci sayfasında yer alan listede 6 müşteri ismi, bunların kişi
sayısı ve "Çalıştığı Firma" başlığı altında "TR-KR" ibaresi bulunmaktadır. Bu
ibare söz konusu müşterinin önce Ticket Restaurant ile çalıştığını daha sonra ise
Kupon Restaurant'a geçtiğini göstermektedir. Ticket Restaurant o dönem
(04-74/1084-270)
24
itibarıyla Kupon Restaurant müşterisi olan ancak kendisinden Kupon
Restaurant'a geçmiş olan müşterilere teklif götürmekte, bu müşterileri tekrar geri
kazanmaya çalışmaktadır. Bu süreçte Ticket Restaurant Ankara Bölge
Müdürlüğü'nün 10 kişilik yemek çeki talebi bulunan Ankara’daki Ekip Elektronik'in 1020
kendilerinden Kupon Restaurant'a geçmiş olmalarına karşın, bu şirketle Sodexho
A.Ş.'nin anlaşma yaptığını öğrendikleri tablo'nun "SDX-yeni anlaşma yapmış"
ifadesinden anlaşılmaktadır. Bunun üzerine yukarıdaki e-posta mesajında
görüldüğü üzere Ticket Restaurant Ankara Bölge Müdürü Pınar Çatırel Sodexho
Ankara Bölge Müdürü’nü arayarak neden Ekip Elektronik'i aldıklarını sormuş,
Sodexho Ankara Bölge Müdürü'nden ise Ekip Elektronik'in İzmir ve İstanbul'daki
büro ya da şubelerinin Sodexho kullandıkları, bundan dolayı Ankara'daki Ekip
Elektronik'in de eski Sodexho A.Ş. müşterisi olduğunu sandıkları, bu yanlışlıkla,
diğer bir deyişle "gözden kaçırarak" Ekip Elektronik'e teklif götürdükleri ve
anlaşma yaptıklarını belirttiği anlaşılmaktadır. 1030

Bu e-posta mesajı, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin birbirlerinin
müşterilerini almama prensibine göre hareket ettiklerini ve bu prensibin diğer
rakiplerden aldıkları müşteriler bakımından da geçerli olduğunu ortaya
koymaktadır. Nitekim o sırada Kupon Restaurant ile çalışmakla birlikte, Kupon
Restaurant'tan önce Ticket Restaurant müşterisi olan, diğer bir deyişle Ticket
Restaurant kökenli bir müşteri olan Ekip Elektronik'in Sodexho A.Ş. tarafından
alınması üzerine, Ticket Restaurant Ankara Bölge Müdürü'nün Sodexho A.Ş.
Ankara Bölge Müdürü'nü arayarak, neden Ekip Elektronik'i aldıklarını sorması ve
Sodexho A.Ş. Ankara Bölge Müdürü'nün de Ekip Elektronik'i yanlışla aldıklarını 1040
söylemesi, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler arasında, birbirlerinin artık
üçüncü bir firmayla çalışıyor olsalar bile, eski müşterilerini almaya çalışmamaya
yönelik bir kuralın olduğunu göstermektedir. Bu kural çerçevesinde her iki firma
da kendi kaybettiği müşterileri geri kazanmaya çalışmakta, diğerinin müşterilerini
almaya çalışmamaktadır.

Ele alınan bu belge ve içeriği, 10 kişilik yemek çeki talebiyle Ekip Elektronik'in
"Mutabakat Listesi"nin "Aralık TR'tan Alınan" başlıklı bölümünde listelenmiş
olmasıyla daha da önem kazanmaktadır. Bu çerçevede sırasıyla Ticket
Restautrant ve Kupon Restaurant ile çalışmış bulunan Ekip Elektronik'in tekrar 1050
Ticket Restaurant tarafından alınması gerekirken yanlışlıkla Sodexho A.Ş.
tarafından alınması üzerine bu firmanın ismi Ticket Restaurant'tan alınan
müşteriler arasına, böylelikle Sodexho A.Ş.'ye borç yazılmıştır. Böylelikle kuralın
istisnasını oluşturan Ekip Elektronik'in "Mutabakat Listesi"ne kaydedildiği
görülmektedir.

Diğer yandan birbirlerinin müşterisini almaya çalışmama kuralının her iki
teşebbüs tarafından da açıkça dile getirildiği anlaşılmaktadır. Ticket Restaurant
Adana Bölge Müdürlüğü'nde tespit edilen 12 Temmuz 2002 tarihinde Tibet
Eğrioğlu’ndan İsmet Ülgenalp, Bahadır Diker, Bölge Müdürleri, Satış Departmanı 1060
ve Koray Özbay'a gönderilen "Multinet Müşterilerine Ziyaret Planı" Başlıklı Memo
metninde, Multinet A.Ş.’nin Ticket Restaurant kökenli ve öncesi olmayan
(04-74/1084-270)
25
müşterilerinin listelenerek bu teşebbüslerin ziyaret edilmesi istenmektedir. Bu
belgede yer alan ifadeler aşağıda sunulmaktadır:

"Değerli Arkadaşlar;

Bugüne kadar Rakibimiz Multinet'in müşterilerimize fiyat ve Smart Kart ürünü
kullanarak yapmış olduğu baskıyı şimdi bizim Multinet'e yapma fırsatımız
doğmuştur. 1070

Dolayısıyla tüm satış grubumuzun 15 Temmuz haftası yarım gününü
bölgesindeki büyük müşterileri korumak için yapacağı ziyaretlere ayırırken diğer
yarım gününü de Multinet müşterilerine yapacağı ziyaretlere aşağıdaki plan
çerçevesinde ayırmasını rica ediyorum.

1-Her Satış Bölgesinde Multinet'e bizim kaybettiğimiz ve öncesi olmayan Multinet
müşterilerinin 10 kullanıcıdan fazla olmak üzere listesinin yapılması
2- Her satış sorumlusu ve Yöneticilerin söz konusu müşterileri büyüklerden
başlayarak bir plan çerçevesinde 15 Temmuz Pazartesi gününden itibaren 1080
ziyarete başlaması
3- Ziyaretlerimizde öncelikle Ağustos ayından itibaren Smart Card sistemine
geçtiğimizin belirtilmesi
4-Sonra müşterilerinin Multinet'le olan şartlarının öğrenilmesi
5-Görüşmenin en sonunda da Kendilerini tekrar geri kazanmak için gereken vade
ve iskontoyu verebilme imkanımızın olabileceğini söylememiz ve müşterimizi
kazanacak duruma hazır hale getirmemiz’’

Bu e-posta mesajının Ticket Restaurant Genel Müdür Yardımcısı tarafından
Ticket Restaurant personeline gönderildiği tarihten 12 gün sonra benzer içerikli 1090
başka bir e-posta mesajının Sodexho A.Ş. Genel Müdür Yardımcısı Emre
Üge'den Bölge Müdürlüklerine gönderildiği görülmektedir. Sodexho A.Ş.'nin
Bursa Bölge Müdürlüğü'nde tespit edilen, 24 Temmuz 2002 tarihli ve
"MULTİNET" konulu bu e-posta metninde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:

"1-Bölgenizde daha önce müşterimiz olup Multinet kartlı sistemine geçen
firmaları acilen ziyaret ederek Eylül ayında kartlı sisteme geçeceğimizi, bizi tercih
edip etmeyeceklerini, şu andaki çalışma şartlarını, kaç kart kullanıcısı olduğunu,
dolum posu olup olmadığını, sistemden memnun olup olmadıklarını, ek hizmet
taleplerini velhasıl bize faydalı olacak hertürlü bilgiyi almanız gerekiyor. 1100
Çalışmayı yaparken daha önce bizle çalışsada son olarak TR'dan Multinet'e
geçenlere gidilmeyecektir.
…”
Söz konusu belgedeki “daha önce bizle çalışsada son olarak TR'dan Multinet'e
geçenlere gidilmeyecektir” ifadesi, Multinet A.Ş. müşterilerinden daha önce hem
Sodexho A.Ş. hem de Ticket Restaurant ile çalışmış olanların kökeninin, Multinet
A.Ş.’den önce en son kiminle çalışmış ise ona göre belirleneceğini ortaya
koymaktadır.
(04-74/1084-270)
26

Yukarıda ele alınan belgeler, hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin 1110
birbirlerinin müşterilerini almaya çalışmama prensibine göre hareket ettiklerini
hatta bir adım daha öteye giderek, bu kuralı yalnızca mevcut müşterileri için
değil, Kupon Restaurant ya da Multinet A.Ş.’ye, Sodexho A.Ş. ya da Ticket
Restaurant’tan giden müşteriler için de uyguladıklarını ortaya koymaktadır. Bu
kural gereğince, Multinet A.Ş. ya da Kupon Restaurant’ın Sodexho kökenli
müşterilerine Sodexho A.Ş., Ticket kökenli müşterilerine ise Ticket Restaurant
gidecektir.

Diğer yandan, bu kuralın varlığı, tıpkı Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın
mevcut müşterileri için geçerli olduğu gibi, tarafların üçüncü rakiplerden 1120
birbirlerinin eski müşterilerini hiç almadıkları anlamına gelmemektedir. Söz
konusu teşebbüsler eski müşterileri bakımından da birbirleriyle aktif olarak
rekabet etmemekle birlikte, eski müşterinin çeşitli nedenlerle tekrar daha önce
çalıştığı yemek çeki firmasına dönmek istememesi gibi durumlarda, diğeri bu
müşteriye teklif götürüp alabilmektedir. Bunun yanı sıra Ekip Elektronik örneğinde
olduğu gibi taraflar yanlışlıkla da birbirlerinin eski müşterilerini alabilmektedirler.

Bu tür sebeplerle ortaya çıkan bahsedilen kurala aykırı davranışlar ise
"Mutabakat Listesi" ile çözülmektedir. "Mutabakat Listesi"nin kapsamı
açıklanırken belirtildiği ve örnekleri sayıldığı üzere, “MTN-SDX” şeklinde 1130
tanımlanan müşteriler sırasıyla Ticket Restaurant ve Multinet A.Ş. ile çalıştıktan
sonra Sodexho A.Ş. tarafından, “KPN-SDX” müşterileri ise sırasıyla Ticket
Restaurant ve Kupon Restaurant ile çalıştıktan sonra Sodexho A.Ş. tarafından
alınan müşterileri ifade etmektedir. Kural gereği söz konusu müşterilerin kökeni
Ticket Restaurant olduğundan bu müşteriler Ticket Restaurant tarafından
alınabilecektir. Ancak söz konusu müşteriler Sodexho A.Ş. tarafından
alındığından, "Mutabakat Listesi"nde Ticket Restaurant alacaklı olarak
gösterilmiştir. Kurala aykırı durum ve davranışların, tarafların karşılıklı birbirlerine
gönderdikleri, üzerinde müzakereler yaparak mutabakat sağladıkları "Mutabakat
Listesine" yansıması kuralın da iki firma tarafından birlikte konulduğunu ister 1140
istemez göstermektedir.

G.3.8.3. Yeni Müşteriler

"Mutabakat Listesi"nde “yeni iş” olarak adlandırılan müşteriler, hem Sodexho
A.Ş’nin hem de Ticket Restaurant’ın teklif verdiği yeni müşterilerden
oluşmaktadır. Bu müşterilerin bir kısmı birinin diğerine “bıraktığı” müşteriler iken,
bir kısmı ise her ikisinin de kendisince en uygun teklifi verdiği müşterilerdir. Her
iki taraftan da teklif alan ikinci gruptaki bu müşteriler kendi tercihlerine bağlı
olarak iki taraftan birine giderek, onunla çalışmaya başlamaktadırlar. Bu 1150
müşterilere verilen teklifler, hem Sodexho A.Ş.’nin hem de Ticket Restaurant’ın
kendi çıkarı doğrultusunda, kendisince en uygun ve makul olan, ancak diğer taraf
ile arasında gerçek anlamda bir rekabet olmaksızın önerdiği finansal koşulları
içermektedir.
(04-74/1084-270)
27

Bu tekliflerde Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasında gerçek anlamda bir
rekabetin olmamasının nedeni Mutabakat Listesi’dir. Nitekim söz konusu yeni
müşteriyi kim alırsa alsın, alamayan diğer taraf, söz konusu müşterinin
kullanıcıları nispetince alacaklı konuma gelmektedir. Bu durumda örneğin
Sodexho A.Ş., Ticket Restaurant’ın da teklif verdiği yeni bir müşteriye teklif 1160
götürürken, bu müşteriyi alsa dahi borçlanacağını bildiğinden, Ticket Restaurant
ile rekabet ederek yüksek iskonto ve vadelerle değil, kendisi açısından en makul
olan iskonto ve vadelerle almaya çalışacaktır. Şayet müşteri Ticket Restaurant’ı
tercih edecek olursa, Sodexho A.Ş. alacaklı konuma gelmekte ya da önceden
Ticket Restaurant’a olan borcu aynı nispette azalmaktadır. Bu açıdan taraflar
yeni müşterilere, -bir diğerini rakip olarak görmeksizin- kendileri için en uygun,
müşteri açısından yemek çeki sistemini cazip kılan ve Multinet A.Ş. gibi rakipleri
kollayan finansal şartları teklif edeceklerdir.

G.3.9. Sodexho A.Ş., Card Dejenuer ve Card Restaurant Toplantısı 1170

Sodexho A.Ş. Genel Müdürlüğünde bulunan bir diğer belge, Sodexho A.Ş.’nin
1997 yılında da piyasadaki aktörlerden Card Restaurant ve Cheque Dejenuer ile
piyasa paylaşımına ilişkin benzer bir oluşum içine girdiğini göstermektedir. Söz
konusu belgenin başında “17/06/1997 tarihinde yapılan SDX+ CR + CDJ toplantı
sonunda kesinleşen ve kontrol sonucunda oluşan müşteri listesi aşağıdaki gibi
olmuştur.” ifadesine yer verilmiştir. Ticket Restaurant’ın dahil olmadığı anlaşılan
oluşumun tarafları, Sodexho A.Ş. ile halihazırda piyasada faaliyet göstermeyen
ancak belgenin ilişkili olduğu 1996-1997 yıllarında piyasada aktif olan Card
Restaurant ve Cheque Dejenuer’dir. 1180

Sodexho A.Ş. dışında tarafları farklı olmakla birlikte yukarıda açıklanan
Mutabakat Listesi ile benzer bir yapı içeren listenin ilk sayfasında “Card
Restaurant’ın Sodexho’dan aldığı müşteri listesi” ayrıntılı ortaya konulduktan
sonra “Toplam alınan kullanıcı 2792 kişidir” denilmiştir. İkinci sayfada
“Sodexho’nun Card Restaurant’dan aldığı müşteri listesi”ne yer verilip “Toplam
kullanıcı sayısı 530 kişidir” denilmiştir. Belgenin en altında ise “SONUÇ: CR
GRUBU, SDX’dan 2262 kullanıcı aldığını kabul etmektedir” ifadesine yer
verilmiştir. Sodexho A.Ş. (SDX), Card Restaurant (CR) ve Cheque Dejenuer
(CDJ) arasında yapılan toplantı sonucunda kaleme alınan nihai müşteri listesi 1190
kontrol edilmiş ve kesinleşmiş listedir. Bu yönüyle taraflar, belgede başlangıç
tarihi olarak belirtilen 1.9.1996 tarihinden toplantının yapıldığı 17.6.1997 tarihine
kadar olan dokuz aylık dönem içinde birbirlerine giden müşterileri tespit etmişler,
toplantı tarihinde ise her birinin ayrı ayrı tuttukları müşteri listelerini karşılıklı
kontrol ederek kesin müşteri listesini oluşturmuşlardır.

Yukarıdaki ifadelerden de anlaşılacağı üzere Sodexho A.Ş.; 2000 yılından
itibaren Ticket Restaurant ile uygulamaya koyduğu, belirli bir dönem itibari ile
kullanıcı hareketliliğine ilişkin taraflarca hazırlanan listelerin karşılıklı olarak
incelenmesi ve üzerinde müzakere edilmesi ve bu suretle oluşan nihai listeye 1200
(04-74/1084-270)
28
göre kullanıcı bazında borç/alacak ilişkisinin şekillenmesine ilişkin sistemi, 1996-
1997 yıllarında -halihazırda piyasada faaliyet göstermeyen- Card Restaurant ve
Cheque Dejenuer ile de kurmuştur.

G.3.10. Geri Çekme İşlemi

Yemek çeki sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin rekabet aracı olarak
kullandıkları en önemli araçlar müşterilere sağlanan iskonto oranı ve vadedir.
Yemek çeki kullanmayan bir teşebbüsü sisteme dahil etmede, mevcut müşteriyi
elde tutmada, rakip firma ile çalışan müşteriyi kendisi ile çalışmaya ikna etmede, 1210
ilgili müşteriye sağlanacak iskonto ve ödeme kolaylığının önemi çok büyüktür.
Geri çekme ya da iyileştirme olarak adlandırılan işlem ise yemek çeki firmalarının
mevcut müşterileriyle çalışmakta oldukları iskonto oranı ve vade sürelerini
düşürmeleri işlemidir.

Geri çekme işleminin değerlendirilmesinde, iskonto oranlarının seyrinin iki
teşebbüsün anlaştıklarını dile getirdikleri 2000 yılının Şubat ayı öncesindeki ve
sonrasındaki durumunun göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Hakkında
soruşturma yürütülen teşebbüslerin 1999 ve 2000 yıllarına ilişkin aylık ortalama
iskonto oranlarının seyri dikkate alındığında, her iki teşebbüsün de iskonto 1220
oranlarının 1999 yılının başından itibaren yükselmeye başladığı ancak bu
yükselişin, 1999 yılının ikinci yarısından itibaren çok hızlandığı anlaşılmaktadır.
1999 yılının başlarından itibaren Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın ortalama
iskonto oranlarında dalgalanmalar olmakla birlikte belirgin ve tutarlı bir yükselme
gözlenmektedir. Bu yükselmenin özellikle 1999 yılının ikinci yarısından itibaren
hızlandığı ve her iki firma bakımından da, 2000 yılının Şubat ayında en üst
düzeyine ulaştığı görülmektedir. Bunun sonucunda 1999 yılının Ocak ayında
Sodexho A.Ş. için % 0,028 düzeyinde olan ortalama iskonto oranı, 2000 yılının
Şubat ayında % 3,23'lik oranla en yüksek seviyesine ulaşmış, Ticket Restaurant
için ise 1999 yılının Ocak Ayında % 1,10 olan ortalama iskonto oranını, 2000 1230
yılının Şubat ayında % 3,43'lük oranla yine en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Bu
yükselişin taraflar arasındaki rekabetten ve bu rekabetin yoğunluğundan
kaynaklandığını, 1999 yılının ikinci yarısında Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant
arasındaki rekabeti tüm ayrıntıları ile gösteren Sodexho A.Ş.’nin İzmir Bölge
Müdürlüğü’nün 20.9.1999 tarihli haftalık toplantı raporu da göstermektedir.
Belgede; Sodexho A.Ş. İzmir Bölge Müdürlüğü olarak 13 Eylül 1999 tarihinden
itibaren Sodexho A.Ş. müşterilerine teklif vermeye başladıkları, 13-19 Eylül 1999
tarihleri arasında Sodexho A.Ş.’nin 27 firmasına teklif verildiği, bunların büyük
çaplı olan 9’u ile anlaşma imzalandığı, aynı tarihler arasında Sodexho A.Ş.
tarafından teklif verilen Ticket Restaurant müşterilerinin ise elde tutulduğu, 1240
Sodexho müşterilerinin telefonla aranarak randevu alınmaya çalışıldığı, anlaşma
yapılamayan ya da randevu alınamayan müşterilerin ise vadelerinin bozulmaya
çalışıldığı belirtilmektedir. Yine aynı belgede Sodexho A.Ş.’nin 17 Eylül günü
arayarak, büyük müşterilerinin vadesini bozduğu için Ticket Restaurant’ın bir
çalışanını tehdit ettiği ifade edilmektedir.

(04-74/1084-270)
29
Sodexho A.Ş.'de bulunan belgeler 2000 yılının Şubat ayından itibaren söz
konusu şirketin müşterilerine verdiği oldukça yüksek seviyelerdeki iskonto ve
vade oranlarını “geri çekmeye” ya da “iyileştirmeye” çalıştığını göstermektedir.
7.3.2000 tarihli belgede "Çekmeler şimdilik iyi gidiyor. İkinci 50'li listesi 8 Mart 1250
2000'de gelecek." ifadeleri bulunmaktadır. 20.3.2000 tarihli “Satış Günlük
Toplantı Tutanağı”nda "İkinci 50'lik liste geldi Nadir Bey Hedefi çıkabildiği kadar
çekmek istiyor…yeni şartlarla ilgili TR 45 %3 ve 45 % 10 veriyor." ifadeleri yer
almaktadır. Yine 20.3.2000 tarihli belgede "68 Milyara yakın bir iyileştirme
yapılması gerekiyor. Şimdiye kadar 2 Milyara yakın düzeltme yapıldı.
İyileştirmelerde verilecek olan prim tüm şatış departmanı kadrosuna
dağıtılacaktır." ifadeleri bulunmaktadır.

Bu ifadeler doğrultusunda, iki firmanın birbirleriyle anlaştıklarının belirtildiği
dönemde, Sodexho A.Ş.'nin mevcut müşterilerine uyguladığı iskonto oranları ve 1260
vade sürelerini geri çekmeye başladığı anlaşılmaktadır. Sodexho A.Ş.'nin
24.2.2000 ve 1.5.2000 tarihleri arasında geri çekme işlemi için görüştüğü
müşterilerin kayıtlarının tutulduğu dosyada, bu tarihlerde Sodexho A.Ş.’nin geri
çekme faaliyetinde bulunduğuna işaret etmektedir. Bunlar dışında Sodexho
A.Ş.’nin müşterilerinin eski ve yeni iskonto/vade oranlarının gösterildiği belgeler
de söz konusu döneme ilişkin geri çekme faaliyetlerini doğrular niteliktedir.

Geri çekme işlemi Sodexho A.Ş. tarafından hazırlanıp müşterilerine gönderilen
aşağıdaki yazı kanalıyla gerçekleştirilmektedir. Müşterilere gönderilen bu yazı
genel olarak şu şekildedir: 1270

“1999 yılı ekonomik göstergeleri ve içinde bulunduğumuz 2000 yılı ekonomik
önlemleri, verdiğimiz hizmetin kalitesinin devamı için, ticari şartlarımızı gözden
geçirmeyi zorunlu kılmıştır.

Bu sebeple firmalarımız arasında imzalanmış olan “Hizmet Satış Sözleşmesinin”
ticari şartlarının 1 Nisan 2000 tarihinden itibaren vereceğiniz siparişler için
aşağıdaki şekilde değiştirilmesini talep ediyoruz.”

Ödemeler: Fatura tarihinden itibaren 21. (yirmibirinci) gün. 1280
İskonto : Uygulanmayacaktır.
......................”

İyileştirme yapılacak müşterilerin isimleri ve her bir müşteriye uygulanacak
iskonto ve vade oranı, satış departmanının taktirine bırakılmamıştır. Satış
departmanının geri çekme uygulayacağı müşteriler ve bu müşterilere ilişkin hedef
vade ve iskontolar, üst yönetim tarafından tespit edilmekte ve listeler halinde
satış departmanına bildirilmektedir. Nitekim 20.3.2000 tarihli “Satış Günlük
Toplantı Tutanağı”nda Emel Astam’ın “İkinci 50’lik liste geldi, Nadir Bey hedefi
çıkarabildiği kadar çekmek istiyor. TR müşterisine gidilmeyecek. Tüm bölgeler 1290
çekmelere başladı” ifadesi bu durumu ortaya koymaktadır.

(04-74/1084-270)
30
Sodexho A.Ş. tarafından hazırlanıp müşterilerine gönderilen geri çekme yazısına
cevap vermeyen müşterilere, ticari şartların tadiline ilişkin gönderilen yazıya
cevap vermeyen müşterilerin sözleşmelerinin karşılıklı olarak fesh edileceği
bildirmektedir.

Ticket Restaurant Bursa Bölge Müdürlüğü’nün 2000 yılının 3. ayından itibaren
müşterilerine göndermeye başladığı geri çekme işlemine yönelik yazılarda da,
aynı dönemde Ticket Restaurant’ın Sodexho A.Ş. gibi finansal şartlarını kendi 1300
lehine iyileştirmeye çalıştığı görülmektedir. “TR Müşterileri” başlıklı belge, “Vadesi
Yenilenecek Müşteriler” ve “Vadesi ve İskontosu Yenilenecek Müşteriler Listesi”
başlıklı belge, Ticket Restaurant’ın belirli müşterilerine verdiği “eski” iskonto ve
indirim oranlarını geri çekerek daha düşük “yeni” iskonto ve indirim oranlarına
ulaşmaya çalıştığını ortaya koymaktadır. Sodexho A.Ş.’de tespit edilmesine
karşın "TR Müşterileri" başlığı taşıyan belgede, Ticket Restaurant tarafından
belirli müşterilerine verilen “eski” iskonto ve indirim oranları gösterildikten sonra
yanlarına “yeni” iskonto ve indirim oranları yazılmıştır. Bu listede Ticket
Restaurant'ın da %10'a 60, % 8'e 60 ya da %5'e 45 gibi finansal koşullarını %3'e
45, %3'e 30 gibi çeşitli rakamlara geri çektiği anlaşılmaktadır. 1310

Ticket Restaurant’ın yukarıdaki belgelerle ortaya konulan 2000 yılına ilişkin geri
çekme çabalarının sonuçları, Ticket Restaurant Pazarlama Müdürü Tibet
Eğrioğlu tarafından hazırlanan 19.2.2002 tarihli “Sales&Marketing” başlığını
taşıyan belgede görülmektedir. Belgenin 12. sayfasında “Total Discount Rate”
başlıklı tabloda 2000 yılının ikinci ayında %3,42 olan ortalama iskonto oranları
sene sonunda %2,12’ye geri çekilmiş, 2001 yılının sonunda ise bu oran %1,51’e
düşmüştür. Yalnızca mevcut müşterilere verilen iskonto oranları değil aynı
zamanda yeni müşterilere verilen iskonto oranları da aylar itibari ile düşüş
göstermiştir. Söz konusu belgenin 10. sayfasındaki “new users- discount rate 1320
analysıs” bölümünde yeni müşterilere verilen iskonto oranlarına ilişkin 2000 ve
2001 yılı verileri aylık bazda karşılaştırılmıştır. 2000 yılının ilk üç ayında sırası ile
aylık ortalaması %4,8, %5,3, %4,4 olan iskonto oranları dördüncü aydan itibaren
%1,19’a düşmüş, 2000 yılı içinde yalnızca yedinci ayda %2,09’a kadar yükselmiş
olan iskonto oranları 2000 yılını %0,82 ile kapatmış, 2001 yılının sonunda ise
%0,26’ya kadar düşmüştür. Aynı belgenin 9. sayfasındaki “New Users- Average
Terms Analysis” bölümünde, 2000 ve 2001 yıllarında yeni kullanıcılara verilen
ortalama vade süreleri karşılaştırılmıştır. 2000 yılının ilk dört ayında sırası ile 33,
30, 32 ve 37 olan ortalama vadeler beşinci aydan itibaren 29-30 aralığına
gerilemiş, 2001 yılının başında 28 olan vade miktarı da 2001 yılının sonunda 21 1330
güne indirilmiştir. Tüm bu oranlar göstermektedir ki, Sodexho A.Ş.’nin iskonto ve
vade oranlarına ilişkin geri çekme ya da iyileştirme işlemlerini gerçekleştirdiği
dönemde Ticket Restaurant da söz konusu oranları aşağı çekmiştir.

Tarafların bu geri çekme işlemleri sonucunda oluşan aylık ortalama iskontolarının
seyri incelendiğinde5; iskonto oranlarının en yüksek seviyesine ulaştığı 2000

5 Aylık ortalama iskonto oranlarının bulunmasında her iki teşebbüsün faaliyetlerine ilişkin aylık bilgilerin yer
aldığı raporlarından ve teşebbüslerden bu oranlara ilişkin alınan bilgilerden yararlanılmıştır. Sodexho
(04-74/1084-270)
31
yılının Şubat ayını takip eden aylarda her iki firmanın da ortalama iskonto
oranlarında ciddi boyutlarda düşüş meydana geldiği görülmektedir. 2000 yılının
Şubat ayında Sodexho A.Ş. için % 3,23 düzeyinde olan aylık ortalama iskontolar
2000 yılının sonunda 2,05 oranına, 2000 yılının Şubat ayında Ticket Restaurant 1340
için % 3,42 düzeyinde olan aylık ortalama iskontolar ise 2,12 seviyesine
gerilemiştir.

Hem Sodexho A.Ş. hem de Ticket Restaurant tarafından geri çekme işlemlerinin
eşanlı olarak gerçekleştirildiği 2000 yılının ilk yarısında piyasadaki diğer yemek
çeki firmalarının durumunun tespit edilmesi önemlidir. 8.5.2000 tarihinde Ticket
Restaurant tarafından hazırlanan belgede, 2000 yılının ilk dört ayına ilişkin olarak
Kupon Restaurant’ın pazar payı %7 olarak gösterilmiştir. Yine Ticket Restaurant
tarafından hazırlanmış Temmuz 2000 tarihli “Türkiye Satış Konferansı” başlıklı
belgede Kupon Restaurant’ın pazar payı yine %7 olarak gösterilmiş, Multinet 1350
A.Ş.'nin pazar payı ise %3 olarak gösterilmiştir. Bu noktadan hareketle; Sodexho
A.Ş. ve Ticket Restaurant’ın geri çekme işlemini gerçekleştirdikleri dönemde
toplamda sahip oldukları pazar payının % 90 olduğu sonucu çıkmaktadır.

Birbirlerine çok yakın pazar güçlerine sahip, tamamen homojen hizmetler sunan
ve toplamda pazarın % 90’ını elinde bulunduran iki şirketin müşterilerine
verdikleri iskonto ve vade oranlarını düşürmeleri, rekabetçi piyasa koşulları
altında söz konusu iki şirket arasındaki müşteri hareketliliğini aşırı artıracaktır.
Ancak bu noktada gözden kaçırılmaması gereken husus, Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant’ın geri çekme işlemleri öncesinde “müşteri paylaşımı” hususunda 1360
anlaşmaya varmış olmalarıdır. Zaten toplamda pazarın % 90’ına sahip olan her
iki teşebbüsün birden aynı dönemde geri çekme işlemine başlayabilmelerinin
sebebi de “müşteri paylaşımı”na yönelik aralarındaki anlaşmadır. “Müşteri
paylaşımı” anlaşmasının temel kuralı olan “birbirinin müşterisini almaya
çalışmama” kuralı, Sodexho A.Ş. tarafından hazırlanan 20.3.2000 tarihli Satış
Toplantısı Tutanağında açıkça ifade edilmiştir. Nitekim 20.3.2000 tarihi, geri
çekme işlemlerinin devam ettiği döneme denk gelmektedir.

Bu kural gereğince taraflardan hiçbiri bir diğerinin müşterisine aktif olarak satış
yapmaya çalışmadığı gibi, geri çekme işlemine maruz kaldığı için teklif almak 1370
amacıyla telefon eden müşteriler de alınmamaya çalışılmıştır. Örneğin Sodexho
A.Ş. ile çalışmakta olup iskontosu Sodexho A.Ş. tarafından geri çekilmek istenen
müşteri, piyasanın bir diğer büyük şirketi Ticket Restaurant’tan da teklif almak
amacıyla Ticket Restaurant’ı aradığında, söz konusu müşteri halihazırda
Sodexho A.Ş. müşterisi olduğundan, Sodexho A.Ş. ile çalışmaya devam etmesini
temin edecek bir teklif verilmektedir. Nitekim “Yeni Finansal Şartlardan Sonra Bizi
Arayan SDX Müşterileri” başlıklı belgede, 6 adet Sodexho A.Ş. müşterisinin,
Sodexho A.Ş. tarafından belirlenen yeni iskonto ve vade koşullarından sonra

A.Ş.'nin aylık ortalama iskonto oranlarına, raporlarının "Consolidated P&L" başlıklı bölümde bulunan "Vch.
Cutomer commisions (revenues)" başlığı altında yer alan rakamların "TOTAL FACE VALUE SOLD
(ISSIUED)" başlığı altındaki rakamlara oranına 1,18'in çarpımıyla ulaşılmıştır. Ticket Restaurant'ın aylık
ortalama iskontoları ise raporlarının "STAT-… Month/12" başlıklı bölümünde yer alan"Discount Rate Total"
başlığı altında bulunmaktadır.
(04-74/1084-270)
32
teklif almak amacıyla Ticket Restaurant'ı aradığı anlaşılmaktadır. Söz konusu 6
müşterinin 5‘inden alınan bilgilere göre (Bayraklı Boya şirketi kapanmıştır), söz 1380
konusu müşteriler Ticket Restaurant ile hiç çalışmamışlardır. Aynı zamanda bu
şirketler geri çekme işleminin gerçekleştiği 2000 yılında Sodexho A.Ş. ile
çalışmaya devam etmişlerdir. Sodexho A.Ş. tarafından hazırlanan Haziran 2000
tarihli bir diğer belgede, Ticket Restaurant ile çalışmakta olan 3-A Bilgisayar
şirketinin Sodexho A.Ş.’yi aradığı anlaşılmaktadır. Aynı belgenin “Verilen Teklif”
başlıklı bölümünde ise Ticket Restaurant’ın söz konusu müşteri ile %2 iskonto ve
30 gün vade ile çalıştığı tespit edilmiştir. Bu açıdan değerlendirildiğinde müşteri
teklif almak amacıyla Sodexho A.Ş.'yi aradığında, Sodexho A.Ş’nin Ticket
Restaurant tarafından söz konusu müşteriye %2 iskonto-30 gün vade verildiğini
bildiği anlaşılmaktadır. Buna karşılık Sodexho A.Ş. söz konusu müşteriye 1390
yalnızca 15 gün vade teklif etmiştir. Belgenin açıklama kısmına ise söz konusu
müşteri için “TR DEVAM” denilmiştir.

21.4.2000 tarihine ait “Yeni Finansal Şartlardan Sonra Bizi Arayan SDX
Müşterileri” başlıklı bir diğer belgede, geri çekme işlemine maruz kalan Sif
Otomotiv’in Ticket Restaurant’ı aradığı anlaşılmaktadır. Söz konusu müşteriye
Sodexho A.Ş. tarafından 30 gün vade önerilmesine rağmen Ticket Restaurant’ın
15 gün vade ve %1 hizmet bedeli (hizmet bedeli müşteri tarafından ödenen
bedeldir) teklif edildiği görülmektedir. Müşteriden hizmet bedeli alınması
uygulaması halihazırda yemek çeki sektöründe çok az karşılaşılan bir durumdur. 1400
Dolayısıyla Sif Otomotiv'e Sodexho A.Ş. tarafından verilen teklifin ne olduğunu
bilmesine karşın, Ticket Restaurant'ın önerdiği çok daha olumsuz koşullar ve
hizmet bedeli bu müşteriyi kazanmak için değil, kazanmamak üzere teklif
verdiğini ortaya koymaktadır.

Sodexho A.Ş Genel Müdürlüğü’nde tespit edilen "Görüşülen Firmalar" başlıklı
belgede, 2000 yılının ilk aylarında "geri çekme" amacıyla Sodexho A.Ş.'nin daha
önce değinilen ilk 50'lik ve ikinci 50'lik listesinde yer alan çeşitli müşterilere
yapılan ziyaretlere, bu müşterilerin eski iskonto ve vade koşulları ile Sodexho
A.Ş. tarafından teklif edilen iskonto ve vade oranlarına, bu yeni satış koşullarına 1410
müşterilerin tepkileri ve sonuç olarak yeni koşulları kabul edip etmediklerine
ilişkin bilgiler yer almaktadır.

Sodexho A.Ş. satış elemanları bu müşterileri ziyaret ederek ya da telefonla
görüşerek yeni şartları bildirmekte gerekirse yeni şartlara ilişkin yazı
göndermektedir. Söz konusu belgenin 46. sayfasında, Polin-Porio Tekstil A.Ş. ve
Trimpeks şirketlerinin 45 gün vade ve %5 iskonto ile çalıştıkları, yeni finansal
şartların ise 30 gün vade ve 0 iskonto olarak belirlenmeye çalışıldığı
anlaşılmaktadır. Belgenin açıklama kısmında ise söz konusu şirketlerin yeni
finansal şartlardan sonra Ticket Restaurant ile görüşüp haber verecekleri 1420
belirtilmiştir. Daha sonra her iki şirketin de söz konusu finansal şartları kabul
ettiklerine ilişkin “okey” ibaresi düşülmüştür. Bu noktadan hareketle Sodexho A.Ş.
firmasının o dönemdeki finansal şartlarında çok büyük değişiklik yapmasına
karşın, bu müşterilerin Ticket Restaurant firmasından daha iyi teklifler
(04-74/1084-270)
33
alamadıkları için Sodexho A.Ş. ile çalışmaya devam ettikleri anlaşılmaktadır.
Benzer şekilde Belge'nin 43. sayfasında görülen Nutra Slim firması ile 50.
sayfasındaki Bossa A.Ş. firması da yeni finansal şartlardan sonra Ticket
Restaurant ile görüşüp haber vereceklerini belirtilmişler, ancak daha sonra
Sodexho A.Ş. ile çalışmaya devam etmişlerdir. Diğer yandan bu belgeden aynı
zamanda Sodexho A.Ş.'nin finansal şartlarını değiştirmek istediği müşterilerin 1430
büyük bir kısmının bu değişikliği kabul ettiği görülmektedir.

Ancak bu noktada finansal şartları değiştirilen müşterileri, halihazırda Sodexho
A.Ş. ya da Ticket Restaurant firmalarından biri ile çalışmaya devam edenler ile
yeni finansal şartları kabul etmeyen ya da geri çekmeye ilişkin yazıya cevap
vermemesi nedeniyle ambargo konulan müşteriler şeklinde ikiye ayırarak
incelemek lazımdır. Yukarıdaki belgelerde Sodexho A.Ş. ya da Ticket
Restaurant’ı arayan müşteriler halihazırda diğer taraf ile çalışmaktadır ve bu
yönüyle “birbirinin müşterisini almaya çalışmama” prensibi geçerlidir. Yeni
finansal şartları kabul etmeyen ya da geri çekmeye ilişkin yazıya cevap 1440
vermemesi nedeniyle ambargo konulan müşteriler ise söz konusu yemek çeki
firmasının müşterisi olmaktan çıkmıştır. Söz konusu müşteri bu noktadan sonra
ya yemek çeki sisteminin dışına çıkacak ya da alternatif bir yemek çeki firması ile
çalışacaktır. Bu durumda örneğin Sodexho A.Ş., Ticket Restaurant’tan ayrılan
müşteriyi kazanmak suretiyle, söz konusu müşterinin yemek çeki sisteminin
dışına çıkmasını ya da Multinet A.Ş. veya Kupon Restaurant ile çalışmasını
engelleme imkanına sahip olacaktır. Müşterisi Ticket Restaurant tarafından
alınan Sodexho A.Ş. ise söz konusu müşterinin kullanıcı sayısı nispetince
alacaklı konuma gelecektir. "Mutabakat Listesi"nde TR’a Giden olarak gösterilen
ve Rakipler Takip Raporunda ayrılma nedeni “Geri Çekmelerden Ötürü” ibaresi 1450
ile açıklanan Elektrosan Sanayi Mam. Tic. A.Ş. bu durumun bir örneğidir.
Mutabakat Listesinin 2001 yılına ilişkin “Nisan TR’a Giden” sütununa kaydedilen
Martaş Otomotiv ise geri çekme yazısına cevap vermemesi nedeniyle ambargo
konulan ve bu sebeple Ticket Restaurant ile çalışmaya başlayan şirketlerden
biridir.

Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın 2000 yılının Şubat ayında yaptıkları
müşteri paylaşımına yönelik anlaşma, iki firmanın birbirleriyle rekabet etmemeleri,
bununla bağlantılı olarak aralarındaki rekabetin elimine edilmesi sonucunu
doğurmaktadır. Tarafların müşteri paylaşımı, aralarındaki fiyat rekabetini de 1460
ortadan kaldırmaktadır. Nitekim birçok rekabet ihlalinde olduğu gibi, müşteri
paylaşımı şeklinde ortaya çıkan ihlallerde de temel amaç ve etki fiyat rekabetinin
ortadan kaldırılarak, fiyatların rekabetçi seviyenin üzerine çıkarılmasıdır.
Yaptıkları anlaşmayla kendilerini birbirlerinin rekabetinden koruyan iki firma ilk iş
olarak müşterilerine uyguladıkları finansal koşulları kendi lehlerine düzeltmeye
başlamışlardır. Bu geri çekme ya da iyileştirme işlemi sırasında, müşteri
paylaşımlarının kurallarını işleten iki firma da birbirlerinin müşterilerini mümkün
olduğunca almayarak, birbirlerine geri çekme işlemini gerçekleştirebilmekte
yardımcı olmuşlardır.
1470
(04-74/1084-270)
34
İki firma arasındaki müşteri paylaşımının ve kurallarının işletilebilmesi için,
herzaman için geçerli olduğu gibi, geri çekme işlemi sırasında da, tarafların
sürekli birbirleriyle iletişim halinde olmaları, bilgi alışverişinde bulunmaları ve
kimin hangi müşteriyle hangi finansal koşullarla çalıştığını, bu finansal koşulların
o firma tarafından hangi düzeye çekileceğinin diğeri tarafından bilinmesi
gerekmektedir. "Görüşülen Firmalar" başlıklı belgede Sodexho A.Ş.'nin şartlarını
değiştirmek istediği müşterilerinden olan Barwil, Komet, Bartrans, YB
Uluslararası şeklinde sıralanmış şirketlerin, ziyaret edilerek, %8'e 50 olan
finansal şartlarını %3'e 30'a çekmek üzere teklif verdiği anlaşılmaktadır. Bu
şirketlerin karşısına düşülen notta ise aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: 1480

"TR İzmir de 50 (-8) ile çalışıyor. N.L.ye söyledim. Bay Delmas ile görüşüp haber
verince yazı göndereceğiz.
22.03.2000 yazı gitti."

Bu şirketlerin ne Sodexho A.Ş. ile ne de Ticket Restaurant ile anlaşıp, Multinet
A.Ş. ile çalışmaya başladıkları ise bu şirketlerin karşısına düşülen "Multınet oldu"
ifadesinden anlaşılmaktadır. Bu ifadelerden söz konusu şirketlerin İzmir Şubeleri
ile Ticket Restaurant'ın çalışmakta olduğu, bu şirketlerin Sodexho A.Ş.'nin
uygulamak istediği koşulları kabul edebilmeleri için, Ticket Restaurant'ın İzmir 1490
şubelerine uyguladığı ve o sırada yüksek olan finansal şartları indirmesi gerektiği,
bu amaçla Sodexho A.Ş. Genel Müdürü’nün, Ticket Restaurant'ın o dönemdeki
Genel Müdürü ile görüşmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu şirketlerin Multinet
firması ile çalışmaya başlamaları Ticket Restaurant firmasından da yeterince iyi
bir teklif alamadıklarını göstermektedir.

Müşteri paylaşımı, hem Sodexho A.Ş.'nin hem Ticket Restaurant'ın 1999 yılında
aralarındaki rekabetten kaynaklanan yüksek iskonto ve vade oranlarını, eşanlı
olarak 2000 yılının Şubat ayından itibaren düşürmelerine olanak tanımıştır. İki
teşebbüsün birbirlerinin müşterilerini almamaları, 2000 yılının ilk yarısında sahip 1500
oldukları % 90 oranındaki toplam pazar payı da dikkate alındığında, geri çekme
işlemine maruz kalan müşterinin alternatif sağlayıcı bulma ya da daha uygun
finansal şartlar ile iş yapma imkanını büyük ölçüde sınırlandırmıştır. Müşteri
paylaşımı anlaşmasının tarafları olan Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın ise,
finansal şartlarını geri çektiği müşterisinin, en önemli rakibi tarafından
alınmayacağını bilmesi, iskonto ve vade oranlarının oldukça aşağı seviyelere
çekilmesini mümkün kılmıştır.

Benzer pazar güçlerine sahip, homojen hizmetler sunan ve pazarda birbirinin en
güçlü rakipleri olan iki firmanın aynı anda müşterilerine uyguladıkları iskonto ve 1510
vadeleri bu kadar düşürebilmeleri, aralarındaki müşteri paylaşımının hem
göstergesi hem de ortaya çıkardığı sonuç ve etkidir.

Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın Ocak 1999'dan Ağustos 2003 tarihine
kadar olan süreçte aylık ortalama iskonto verileri incelendiğinde; her iki firma için
de Şubat 2000'de en yüksek seviyesinde olan aylık ortalama iskonto oranları,
(04-74/1084-270)
35
2000 yılının ilk yarısında ciddi bir düşüş yaptıktan sonra ilerleyen yıllarda
dalgalanmalar olmakla birlikte genel olarak düzenli bir şekilde azalmaya devam
etmiştir. Bunun sonucunda 2000 yılının Şubat ayında Sodexho A.Ş. için % 3,23,
Ticket Restaurant için % 3,42 seviyesinde olan aylık ortalama iskontolar 2003 1520
yılının Ağustos ayında Sodexho A.Ş. bakımından %(…..), Ticket Restaurant
bakımından ise %(…..) seviyesine gerilemiştir. Oluşan bu iskonto oranları,
taraflar arasında 2000 yılının Şubat ayında başlayan ve ilerleyen yıllarda da
devam eden müşteri paylaşımı nedeniyle rekabetçi koşullarda oluşacak iskonto
oranları değildir. Tarafların müşteri paylaşımı yoluyla aralarındaki fiyat rekabetini
de elimine etmeleri, toplam pazar payları dikkate alındığında pazarın % 90-
80'inde rekabetin ortadan kalkması sonucunu doğurmaktadır. Asıl olan fiyatın
herhangi bir müdahale olmaksızın, piyasa koşullarına göre serbestçe
oluşmasıdır. Pazardaki aktörlerin ortak karar, irade ve davranışlarıyla piyasada
oluşan fiyatı doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyecek her türlü girişimleri hukuka 1530
aykırıdır. Taraflar, aralarındaki müşteri paylaşımı vasıtasıyla iskonto oranlarının
piyasa ekonomisinin normal işleyişi çerçevesinde oluşmasına müdahale
etmişlerdir.

G.3.11. Vadelerin Birlikte Belirlenmesi

8.1.2003 tarihinde Sodexho A.Ş.’nin yeni Bölgeler Müdürü tarafından bölge
müdürlüklerine gönderilen ve Sodexho Ankara Bölge Müdürlüğü'nde
Raportörlerce tespit edilen elektronik postanın 4. maddesinde şu ifadeye yer
verilmiştir: 1540

“4- Bildiğiniz gibi TR’la yapılan mutabakat gereği 100 kişinin altında bulunan
firmalara kesin olarak 25 günden fazla teklif verilmeyecek. 100 kişinin üstündeki
firmalar tarafıma bildirilecek, yapılan değerlendirme sonucu uygun bulunan teklif
sizlere bildirilecektir. TR bu teklif dışında teklif verdiği konusunda elimizde yazılı
bir metin olmadıkça bundan emin olamayacağımızı, böyle bir durumla
karşılaşılırsa bunun yazılı olarak belgelenip tarafıma gönderilmesi durumunda
gerekli müdahale yapılacaktır. Arkadaşlar bu konuyla ilgili bütün arkadaşların
hassasiyet içinde olduğunu biliyorum. Ancak bundan sonraki tekliflerde bu
konuda hata yapan arkadaşlara yaptırım uygulayacağımı bildiririm.” Söz konusu 1550
e-posta metninden Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’ın aralarında, 100 kişinin
altındaki müşterilere 25 günden fazla vade verilmemesi konusunda anlaşmaya
vardıkları, bu mutabakatın uygulanmasını temin etmek amacıyla Sodexho
A.Ş.'nin hem kendi personelini hem de Ticket Restaurant'ı kontrol edeceği,
gerekli noktada personeline yaptırım uygulayacağı anlaşılmaktadır.

Bu amaçla Bölgeler Müdürü tarafından tüm bölge müdürlüklerinin, 100 kişinin
altındaki müşteriler için 25 günden fazla teklif verilmemesi için uyarı yaptığı
elektronik posta, 2003 yılının Ocak ayının başlarında gönderilmiştir. E-postada
Ticket Restaurant ile yapılan mutabakatın bir gereği olarak dile getirilen vade 1560
tespitinin, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant tarafından uygulanıp
uygulanmadığının analizine ilişkin olarak, söz konusu iki şirketin 2003 yılı Ocak-
(04-74/1084-270)
36
Ekim ayları arasında sistemine dahil ettiği 100 kullanıcının altındaki yeni
müşteriler vadeleri yönünden incelenmiştir. Bu inceleme neticesinde Sodexho
A.Ş.’nin 2003 yılında sözleşme akdettiği 100 kullanıcının altındaki (…..)
müşterinin (…..) tanesine 25 günden fazla vade verdiği, geriye kalan (…..)
müşteriye ise 25 gün ya da daha az vade verdiği tespit edilmiştir. Aynı döneme
ilişkin olarak Ticket Restaurant tarafından anlaşma imzalanan (…..) adet
müşterinin (…..) ’ine 25 günden fazla vade verildiği, geriye kalan (…..) müşteriye
ise 25 gün ya da daha az vade verildiği sonucuna ulaşılmıştır. 1570

Bu açıdan Sodexho A.Ş., 2003 yılında sistemine dahil ettiği 100 kişinin altında
kullanıcısı bulunan müşterilerinden %40’ına 25 günden fazla vade verirken,
Ticket Restaurant aynı dönemde müşterilerinden %7’sine 25 günden fazla vade
vermiştir.

Bu bilgiler çerçevesinde, taraflar arasındaki bu mutabakatın iki firmanın vade
konusundaki davranışlarına tam olarak yansımadığı anlaşılmaktadır. Bununla
birlikte teşebbüsler arasında rekabete aykırı amaçlarla girişilen anlaşmalar,
üzerinde uzlaşılan davranış taraflarca sergilenmemiş olsa, ya da anlaşmayla 1580
amaçlananın elde edilmesinde başarısız olunsa dahi, bunların ihlal niteliğini
ortadan kaldırmamaktadır.

G.4 Savunmalar ve Değerlendirilmesi

Tarafların savunmalarına ve bunların değerlendirilmesine aşağıda yer
verilmektedir.

- Savunmalarda; Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın müşterilerinden yemek
çeklerinin karşılığında aldığı paraların üye işyerlerini (lokanta, restoran, 1590
market vs.) temsilen aldığındığı, bu paraların muvakkat hesapta toplandığı ve
bu çerçevede müşteri kurumlardan yapılan tahsilatın gelir olmadığı, bu
meblağın, kullanılmış çeklere eşlik eden faturalar yoluyla doğrudan doğruya
lokantalara ödendiği belirtilmektedir. Bu ödeme sırasında üye işyerlerinden,
bunlara topladıkları yemek çeklerinin mutlak değeri üzerinden belli bir
komisyon oranı kadar daha az ödeme yapılarak, elde edilen komisyon
gelirinin teşebbüslerin asıl gayri safi gelirini oluşturduğu ileri sürülmekte ve bu
işleyişe bankalarda mevduatın yerine, faiz ve komisyon tutarlarının; sigorta
acentalarında toplanan tüm sigorta primlerinin yerine, yalnızca alınan
komisyon veya başarı primlerinin gelir olarak kabul edilmesi örnekleri 1600
verilmektedir. Her iki teşebbüs tarafından da dile getirilen bu argümanlar
çerçevesinde Ticket Restaurant 1997/1 sayılı Tebliğin 4. maddesinde sözü
edilen aracı kurum niteliğinde olduğunu ileri sürmektedir.

1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde "Ciro tek düzen hesap planına göre bir
önceki mali yıldaki net satışlardan oluşur." ifadesine yer verilerek temel prensip
olarak cironun hesaplanmasında neyin dikkate alınacağı belirlenmiştir. İlgili
maddede 18.11.1998 tarih ve 23527 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak
(04-74/1084-270)
37
yürürlüğe giren 1998/6 sayılı "Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ" 1610
ile yapılan ekleme ile bu genel prensibin dışında mali kurum olarak nitelendirilen
kurum ve kuruluşların cirolarının nasıl hesaplanacağına ilişkin açıklamalara yer
verilmiştir. Bu açıklamalarda öncelikle dikkati çeken nokta, ciro olarak neyin
dikkate alınacağı konusunda ilgili maddenin 3. fıkrasındaki temel belirlemeden
ayrılık gösteren kurum ve kuruluşların mali kurumlar oldukları ve bunların, banka,
özel finans kurumları, finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri, aracı
kuruluşlar ve sigorta şirketleri şeklinde teker teker sayılmış olduklarıdır. Bu
noktada dikkati çeken diğer bir husus da sayılan mali kurum ve kuruluşların,
cirolarının hesaplanmasına temel oluşturacak mali tabloların çeşitli kanun,
yönetmelik ve düzenlemelerle özellikle bu kuruluşların her birine özgü bir şekilde 1620
düzenlenmiş olan kurum ve kuruluşlar olduklarıdır.

Bu iki nokta birlikte değerlendirildiğinde; 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde
bahsi geçen mali kurumların kapsamına neyin girdiğinin belirlenmesinde bunların
her birine ilişkin kanun, yönetmelik ve düzenlemelerde geçen tanımlarının temel
alınması gerektiği, bu çerçevede örneğin 1997/1 sayılı Tebliğ'in ilgili maddesinde
geçen bir aracı kurum için Sermaye Piyasası Kanunu'nda yapılmış olan tanımın
geçerliliğinin ve bu tanımın genişletilmesinin mümkün olmadığının kabulü
gerekmektedir. Diğer yandan mali kurum ve kuruluşların 1998/6 sayılı Tebliğ'in
ilgili fıkrasında teker teker sayılmış olmaları diğer bir deyişle tahdidi olmaları 1630
dolayısıyla da bu kurumlara yorum yoluyla ayrı ya da yeni bir katagorinin
eklenmesi mümkün değildir. Bu çerçevede Ticket Restaurant'ın 1997/1 sayılı
Tebliğ'in 4. maddesi çerçevesinde bir aracı kurum niteliğinde olduğu yönündeki
düşüncesinin kabulü mümkün değildir.

Rekabet Kurulu'nun bugüne kadar olan uygulamalarında, 1998/6 sayılı "Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğde
Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ"de sayılan mali kurumların dışında kalan diğer
tüm teşebbüsler açısından istikrarlı bir şekilde net satışları ciro olarak kabul ettiği
görülmektedir. 1640

- Ticket Restaurant savunmasında kar marjlarının ayakta kalabilmek için gerekli
asgari düzeyi oluşturduğunu belirtmektedir. Bununla bağlantılı olarak Ticket
Restaurant, rakibiyle işbirliği içinde olduğu iddia edilen son dönemlerde bir
önceki yıla kıyasla daha çok zarar içinde olduğunu ileri sürmekte ve net
karlılığının düştüğünü, bu çerçevede rakibiyle işbirliği içinde olduğu iddiasının
yerinde olmadığını, aksi takdirde zarar değil kar ediyor olmaları gerektiğini
vurgulamaktadır. Sodexho A.Ş. de benzer bir savunma getirerek 1998 yılı
hariç son 5 senedir faaliyet gelirlerinin negatif olduğunu vurgulamaktadır.
1650
Rekabete aykırı anlaşma ve uygulamalar, teşebbüslerin anlaşmanın olmaması
durumunda elde edecekleri kardan daha fazlasını elde etmelerine yol açabileceği
gibi, anlaşmanın olmaması durumunda karşı karşıya gelecekleri zarardan çok
daha düşük bir zararla çalışmalarına da olanak sağlayabilir. Ancak bunun
(04-74/1084-270)
38
ölçülmesi çok güç olduğu gibi, firmaların kar ya da zarar etmelerinde aralarında
herhangi bir anlaşmanın olmasının ötesinde, söz konusu firmaların yeterince
etkin çalışıp çalışmadıkları, faaliyet gösterilen pazarın koşulları, makro ekonomik
durum ve kriz ortamları gibi bir çok faktör etkilidir.

Bu çerçevede, teşebbüslerin karlarının düşük olması ya da zarar etmeleri, 1660
aralarındaki rekabeti kısıtlayan anlaşmanın varlığını çürütmediği gibi, etkin bir
rekabet ortamında elde edebilecekleri kardan daha fazlasını elde etmediklerini ya
da böyle bir halde edecekleri zarardan daha düşük zararlarla karşı karşıya
gelmediklerini göstermemektedir.

- Sodexho A.Ş. savunmasında, satış iskontolarının incelenmesi durumunda
rakip ile ciddi bir rekabet içinde olduklarının anlaşılabileceğini, müşterilere
önemli miktarda satış iskontoları verildiğini ve verilmeye devam edildiğini,
iddia edildiği gibi 2000 yılının ilk çeyreğinde Ticket Restaurant ile aralarında
mevcut müşterilere uygulanan iskonto oranları ve vadelerde işbirliği olsa idi, 1670
2000 yılında iskontolar kalkmış ve hatta müşterilerden hizmet bedeli alınır
hale gelinmiş olunacağını, oysa 2000 yılı satış iskontolarının genel ekonomik
kriz nedeniyle Sodexho A.Ş. açısından önceki yıllar ile karşılaştırıldığında en
yüksek seviyesinde olduğunu vurgulamakta ve Uzakdoğu, Rusya krizleri ve
1999 depremleri, banka batmaları gibi nedenler dolayısıyla takip eden 2001
ve 2002 yıllarında da iskontoların yüksek olduğunu belirtmektedir. Ticket
Restaurant da müşterilere vade ve iskonto verilmesinin nedenini piyasada
yaşanan yoğun rekabete bağlamaktadır.

Her iki firmanın da yıllık ortalama iskonto oranlarının en yüksek olduğu yıl 1680
Sodexho A.Ş.'nin de dile getirdiği üzere 2000 yılıdır. 1999 yılında yükselmeye
başlayan yıllık ortalama iskontolar 2000 yılında en yüksek seviyesine ulaşmış,
takip eden 2001 ve 2002 yıllarında ise tutarlı bir şekilde düşmüştür. 2003 yılının
ilk altı aylık döneminde ise ortalama iskontoların yükselme eğiliminde olduğu
anlaşılmıştır.

Bununla birlikte, 1999 ve 2000 yılına ilişkin aylık ortalama iskontoları gösteren
grafik dikkate alındığında, ortalama iskonto oranlarının iki teşebbüs arasındaki
rekabet nedeniyle 1999 yılında ve özellikle ikinci yarısında ciddi anlamda
yükseldiği ve 2000 yılının Şubat ayında en üst seviyesine ulaştığı görülmektedir. 1690
1999 yılının başından itibaren düzenli olarak yükselen ortalama iskonto oranları,
her iki firma için de en üst düzeyine ulaştığı 2000 yılının Şubat ayından, aynı yılın
sonuna kadar dalgalanma göstermekle birlikte, tutarlı bir şekilde azalmış, bu
azalış Şubat ayını takip eden ilk 3-4 aylık süreçte her iki firma için de çok daha
fazla olmuş ve ilerleyen yıllarda da devam etmiştir.

Yerinde incelemeler sırasında tespit edilen belgeler iki teşebbüsün, 2000 yılının
Şubat ayında müşteri paylaşımı konusunda bir anlaşmaya vardıklarını ve müşteri
paylaşımı kurallarını işleterek 2000 yılının Şubat ayından itibaren mevcut
müşterilere uyguladıkları iskonto oranlarını düşürdüklerini göstermektedir. Bu 1700
(04-74/1084-270)
39
çerçevede yıllık ortalama iskonto oranlarının 2000 yılında en yüksek seviyesinde
olması, bu oranların aslında 1999 yılında yükselmeye başladığı ve soruşturmaya
konu teşebbüslerin aralarında anlaşma yaptıkları 2000 yılının Şubat ayından
itibaren önemli bir düşüş içinde olduğu gerçeğini değiştirmemektedir.

Anlaşmanın varlığına işaret etmesi bakımından da asıl önemli olan, 2000 yılının
genel yıllık iskonto ortalamasının yüksek ya da düşük olması değil, bu oranın
2000 yılının Şubat ayından, diğer bir deyişle tespit edilen belgelerle aynı
dönemden itibaren önemli bir şekilde düşmeye başlaması ve bu düşüşün 2001
ve 2002 yıllarında da devam etmesidir. Nitekim 2000 yılı iskonto ortalamasının 1710
yüksek olmasında, diğer bir deyişle 2000 yılında iskonto oranlarında başlayan
düşüşün 1999 yılında bu oranlarda ortaya çıkan artışın gerisinde kalmasında
birçok faktör etkili olabilecektir.

Bu faktörlerden biri ise; bizzat Sodexho A.Ş. tarafından dile getirilmektedir. Buna
göre Sodexho A.Ş, 2000 yılının ortalama iskonto oranının yüksek olmasının
nedenini 1999 depreminin etkileri, Ortadoğu krizi ve Rusya krizleri gibi genel
ekonomik krizlerle açıklamaktadır. 2000 yılı iskonto seviyesinin 1999'a göre
yüksek olmasında etkili olabilecek diğer bir unsur ise, her bir firma için iskonto
oranlarını düşürmenin bu oranları yükseltmeye göre daha zor ve zaman alıcı 1720
olmasıdır.

Açıklamalar çerçevesinde 2000 yılı iskonto ortalamasının yüksek olması, bu
oranın soruşturma konusu teşebbüsler arasında herhangi bir anlaşmanın
olmadığı, her iki teşebbüsün de birbirleriyle yoğun bir şekilde rekabet halinde
oldukları bir ortamda oluşacak iskonto oranlarıyla aynı seviyede ya da bu
seviyeden daha yüksek olduğunu göstermemektedir. Bunu tersinden ifade etmek
gerekirse; söz konusu yılda oluşan ortalamaların, rekabetçi bir ortamda, genel
ekonomik durumun ve pazar koşullarının yansımasıyla oluşacak iskonto
oranlarından daha düşük olmadığı yönünde herhangi bir iddiada bulunmak, 1730
dolayısıyla böyle bir savunmayla iki firma arasında anlaşma olmadığını ileri
sürmek mümkün değildir.

Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasında herhangi bir anlaşma olsaydı
iskonto uygulanmaz bunun yerine, hizmet bedeli alınırdı yönündeki savunmayı da
aynı mantıkla kabul etmek mümkün değildir. Müşterilerden mevcut koşullarda
hizmet bedeli alınmıyor oluşu, iskonto oranlarının rekabetçi bir ortamda oluşacak
iskonto oranlarından daha yüksek olduğunu göstermemektedir. Bunun yanı sıra
soruşturma konusu anlaşma pazardaki tüm aktörleri içermemektedir. Firmalar
arasındaki uzlaşmanın pazarda faaliyet gösteren her firmayı kapsamadığı böylesi 1740
durumlarda ortaya çıkan fiyatlar tekel fiyatları seviyesine ulaşmak zorunda
değildir. Fiyatlar rekabetçi düzey ile tekel düzeyi arasındaki her hangi bir noktada
gerçekleşebilecektir.

Bununla anlatılmak istenen, ihlalin Kupon Restaurant ve Multinet A.Ş. gibi
pazarda faaliyet gösteren diğer iki teşebbüsü kapsamamasının Ticket Restaurant
(04-74/1084-270)
40
ve Sodexho A.Ş.'nin uyguladıkları iskonto oranları üzerinde bir ölçüde rekabetçi
baskı yarattığıdır. Soruşturma konusu anlaşma Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant'ın kendilerini birbirlerinin rekabetinden korumaya bu çerçevede bu iki
firmanın her birinin normalde en önemli rakibi olması gereken diğerinden 1750
gelebilecek rekabetçi riskleri bertaraf etmesine olanak sağlamaktadır. Bu durum
söz konusu iki firmanın birbirleriyle rekabet etmemelerini sağlamakla birlikte,
pazardaki tüm aktörlerin birbirleriyle rekabet etmedikleri anlamına gelmemektedir.

Ayrıca müşterilerden hizmet bedeli alınamamasında sunulan hizmetin bazı
özellikleri de rol oynamaktadır. İskonto oranlarının etkin rekabet ortamında
oluşacak ya da mevcut durumda oluşan iskonto oranlarının çok üstüne çıkması,
bu anlamda müşterilerden belirli bir seviyenin üstünde hizmet bedeli alınması
halinde müşterilerin yemek çeki sistemi dışına çıkarak, alternatif hizmet ya da
çözümlere yönelmeleri olasılığı artacaktır. Bununla anlatılmak istenen, mevcut 1760
durumda ya da etkin rekabet koşulları altında oluşan fiyatta birbirlerine ikame
etmeyen iki ürün ya da hizmetin yüksek fiyat seviyelerinde birbirinin yerine
kullanılabilecek olmasıdır.

- Sodexho A.Ş. savunmasında piyasaya yeni rakiplerin girmesinin
soruşturmaya konu teşebbüsler arasında herhangi bir işbirliğinin
olmadığının, tersine piyasada rekabetin mevcudiyetinin en önemli
göstergesi olduğu görüşünü dile getirmektedir.

Bir pazara yeni teşebbüslerin girmesi ile o pazardaki rekabet düzeyinin 1770
yoğunluğu arasında olumlu bir ilişki bulunmamaktadır. Bu iki unsur arasında bir
ilişki kurulacaksa, bu ilişki rekabet ve iktisat teorisine göre savunmada dile
getirilenin tam tersine işlemektedir. Buna göre bir pazarda hüküm süren eksik
rekabet koşulları ya da kartelci davranışlar pazardaki teşebbüslerin normal kar
üzerinde karlar elde etmelerine olanak sağlayarak, yeni firmaların bu kardan pay
almak üzere pazara girişlerini hızlandıracaktır.

- Ticket Restaurant savunmasında Sodexho A.Ş. ile yoğun rekabet halinde
olduklarını, bu rekabet nedeniyle, ilgili departmanlarının aylık bazda
müşterilerinden kaçının başkalarına gittiğini tek tek bu işyerlerini gezerek 1780
tespit ettiklerini ve Önaraştırma sürecinde bulunan belgenin bundan ibaret
olduğunu ileri sürmektedir. Sodexho A.Ş. de benzer bir şekilde kendilerinden
ayrılan her müşterinin ayrılma sebebini mutlaka öğrenmeye çalıştıklarını,
kendilerinden memnun olduğu halde ayrılan her müşterinin geri alınmak için
takip edilmesi gerektiğini, Önaraştırma Raporunda belirtilen cetvellerin bu
amaçla yapıldığını, kendilerinden haksız bir şekilde müşteri alan rakiplerine
makul şartlar çerçevesinde karşılık vermelerinin kaçınılmaz olduğunu, bu
çerçevede rakipler ile ilgili notlarda "vermesi gerek" gibi ifadelerin gerçekte
"almamız gerek" anlamında olduğu ileri sürülmektedir.
1790
İlgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin tüm rakiplerini ve müşterilerini takip
ettikleri, bu amaçla çeşitli raporlar hazırladıkları, soruşturma sürecinde örnek
(04-74/1084-270)
41
olarak alınmış ancak herhangi bir iddiaya dayanak olarak gösterilmemiş olan
belgelerden bilinmektedir. İlgili teşebbüslerin kendi bünyelerinde bu tür raporları
tutmaları tek başına herhangi bir rekabet ihlali oluşturmamaktadır.

Ancak iddialara dayanak oluşturan belgeler, Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant'ın rakiplerini ve müşterilerini takip etmenin çok ötesine geçtiklerini
gösteren belgelerdir. Nitekim bu belgeler, iki rakip firmanın çeşitli cetveller
hazırladıklarını, hesap dönemleri oluşturduklarını, hesap dönemlerinin içindeki 1800
çeşitli ara dönemlerde birbirleriyle iletişim kurarak, mevcut listeleri birbirlerine
göndererek karşılıklı kontroller yaptıklarını, bu cetveller üzerinde yazılı olan her
bir müşteri için ayrı ayrı pazarlık ettiklerini, iki tarafın da aldığını ve verdiğini kabul
ettiği müşteri isimleri üzerinden sonuçta hangi firmanın diğerine hangi sayıda
müşteri borçlu olduğu hakkında yine yaptıkları toplantıda mutabakata vardıklarını
gösteren belgelerdir.

Tüm bunlardan hareketle iddialara dayanak oluşturan bu belgelerin sadece
teşebbüslerin rakiplerini ve müşterilerini takip etmek amacı ile kendi bünyelerinde
hazırladıkları belgeler olduklarını kabul etmek mümkün değildir. 1810

- Sodexho A.Ş. savunmasında, kolaylıkla ödeme güçlüğüne düşebilecek,
kurumsal yapıları ve belirli iş prensipleri bulunmayan küçük müşterilerin
kendilerine önemli zararlar verebileceklerini vurgulayarak, "100 kişinin altında
bulunan firmalara kesin olarak 25 günden fazla teklif verilmeyecek" ifadesinin
kesinlikle pazarı kontrol etmeye ya da rekabet etmeme amacına yönelik bir
ifade olmadığını, bunun yalnızca tahsilat açısından kendilerini korumak
kaygısından kaynaklandığını, zira sözleşmede yer alan 25 günlük bir vadenin
fiiliyatta 35-40 günlere tırmandığını vurgulamaktadır.
1820
Savunmada tamamına yer verilmemiş olan söz konusu ifadenin bütünü "Bildiğiniz
gibi TR’la yapılan mutabakat gereği 100 kişinin altında bulunan firmalara kesin
olarak 25 günden fazla teklif verilmeyecektir." şeklindedir. Sodexho A.Ş. Bölgeler
Müdürü'nden tüm Bölge Müdürlüklerine gönderilen e-posta metninde geçen bu
ifade Ticket Restaurant ile Sodexho A.Ş.'nin 100 kişinin altında kullanıcıya sahip
yeni müşterilere uygulayacakları vade koşullarını birlikte tespit ettiklerini
göstermektedir. Savunmada dile getirildiği üzere bu ifadenin tahsilat açısından
kendilerini korumak kaygısından kaynaklandığı varsayımı, rakip iki firmanın
müşterilerine uyguladıkları koşulları birlikte tespit etmek suretiyle 4054 sayılı
Kanun'u ihlal etmelerinin gerekçesini hiç bir şekilde oluşturmamaktadır. Ayrıca 1830
ilgili teşebbüslerin tahsilat riskinden korunmak istediklerinin doğruluğunu, bunu
her iki firmanın da kendi koşullarını ve karşıya karşıya bulundukları müşterinin
durumunu dikkate alarak kendilerini tahsilat riskinden koruyacak en uygun vade
koşullarını kendi bireysel kararlarıyla belirlemek yerine, rakip firmayla mutabakata
vararak yapmalarına anlam verilememesi nedeniyle kabul etmek mümkün
görünmemektedir.

(04-74/1084-270)
42
Diğer yandan yukarıda ele alınan ifadenin devamında yer alan ifadelerin de
dikkate alınması gerekmektedir. Bu ifadeler; "TR' bu teklif dışında teklif verdiği
konusunda elimizde yazılı bir metin olmadıkça bundan emin olmayacağımızı 1840
böyle bir durumla karşılaşılırsa bunun yazılı olarak belgelenip tarafıma
gönderilmesi durumunda gerekli müdahale yapılacaktır. Arkadaşlar bu konuyla
ilgili bütün arkadaşların hassasiyet içinde olduğunu biliyorum. Ancak bundan
sonraki tekliflerde bu konuda hata yapan arkadaşlara yaptırım uygulayacağımı
bildiririm." şeklindedir.

Yukarıdaki ifadelerden Sodexho A.Ş.'nin, Ticket Restaurant'ın söz konusu
mutabakata aykırı davranması halinde gerekli müdahaleyi yaparak, kendi
personelinin mutabakata aykırı davranışlarında ise gerekli yaptırımı uygulayarak,
Ticket Restaurant ile arasındaki mutabakatın uygulanmasını gözeteceği ve bu 1850
amaçla hem kendi personelini hem de Ticket Restaurant'ı kontrol edeceği
anlaşılmaktadır. Bu çerçevede ilgili mutabakatın, pazarı kontrol etmek ya da
rekabeti engellemek amacına yönelik olmadığının ileri sürülmesi makul
görünmemektedir. Anlaşmanın amacının belirlenmesinde ise dikkate alınması
gereken, anlaşmadan çıkarılan veya çıkarılması gereken objektif anlamdır.
Tarafların subjektif amaçları, anlaşmadan çıkarılan objektif anlam karşısında
ancak ikincil nitelik taşır.

- Taşıma yemek ya da anlaşmalı lokanta sistemlerinin yemek çekini ikame
edebilecek nitelikte olduğu, bu doğrultuda tüm yemek pazarında Sodexho 1860
A.Ş.’nin pazar payının %2’den az olduğu savunulmuştur.

Yemek çekine alternatif olarak gösterilen yöntemler; müşterilerin kendi
bünyelerinde kurdukları mutfaklar ile ya da toplu yemek müteahhitleri tarafından
işyerinde pişirmek ya da dışarıdan taşımak suretiyle verilen toplu yemek
hizmetleridir. Kararın ilgili pazar bölümünde yemek çeki sisteminin, söz konusu
sistemlere kıyasla avantajları sayılmış ve bu avantajların yemek çeki sisteminin
ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak ele alınmasını gerektirdiği belirtilmiştir.

Diğer yandan personele yemek ihtiyacı için nakit para ya da fatura karşılığı nakit 1870
verilmesi gibi yöntemlerin de alternatif yöntemler olarak değerlendirilmesi ve bu
suretle ilgili ürün pazarına dahil edilmesi gerektiği düşünülebilir. Ancak hem nakit
hem de fatura karşılığı nakit uygulaması, işverenin sadece kendi personeline
yönelik uygulamasıdır. Üçüncü kişilere ya da piyasaya genişletilmesi mümkün
olmayan bu uygulamalar, doğası gereği ekonomik faaliyetin kişisel ihtiyaç
ölçüsünü aşması gerekliliğini karşılamadığından rekabet hukuku çerçevesinde
"ekonomik faaliyet" olarak nitelendirilemeyecek uygulamalardır. Bu yönüyle ilgili
ürün pazarının kapsamında değerlendirilememektedir.

Yukarıda yer verilen hususlar ışığında, tüm yemek pazarı şeklinde bir ilgili ürün 1880
pazarının tanımlanması ve buna bağlı olarak pazar payının %2 olduğu yönündeki
savunmanın kabul edilmesi mümkün değildir.

(04-74/1084-270)
43
Son olarak vurgulanması gereken husus, ilgili ürün pazarının yukarıda iddia
edildiği üzere geniş tanımlanması durumunda dahi, soruşturma konusu iki
teşebbüs arasındaki anlaşma ortadan kalkmayacaktır. Bununla birlikte Kararın
ilgili ürün pazarına ilişkin değerlendirmelerin yer aldığı bölümde de belirtildiği
üzere, savunmada ifade edilen farklı sistemler, Karar’da potansiyel rekabet
unsuru olarak gözönünde bulundurulmuş ve buna bağlı olarak ihlalin ağırlığının
tespitinde teşebbüslerin lehine yorumlanmıştır. 1890

- Yemek çeki firması ile üye işyeri arasındaki ilişkinin başka bir hizmet ile
ikamesinin mümkün olmaması hususunda soruşturma raporunda yer
verilen ifadelere karşılık olarak üye işyerlerinin diledikleri anda sistemden
ayrılabilecekleri savunulmaktadır.

Üye işyerlerinin diledikleri anda sistemden ayrılabilecek olmaları, ayrılmanın
yemek çeki sistemine alternatif bir sistem olduğu anlamına gelmemektedir.

- Üye işyerleri soruşturma raporunda tespiti yapılan sözde rekabet 1900
ihlallerinden zarar görmedikleri için piyasada zararın ortaya çıkmadığı
savunmuşlardır.

Üye işyerleri kanadında zararın ortaya çıkmaması, soruşturma raporunda ayrıntılı
analiz edilen “müşteri paylaşımı” anlaşmasından -isminden de anlaşılacağı
üzere- müşterilerin zarar görmelerini haklı gösteremez.

- Ticket Restaurant ile Sodexho A.Ş. arasında rekabeti kısıtlamaya yönelik
bir anlaşma olsaydı bu anlaşmanın üye işyerleri ile her bir teşebbüsün
münhasır anlaşma imzalaması şeklinde gerçekleşeceği iddia edilmiştir. 1910

Tespit edilen belgeler, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın eylem ve
işlemlerinin, müşteri paylaşma amacına sahip ve aynı zamanda bu amaca uygun
olduğunu, buna bağlı olarak istenilen amacın gerçekleştirildiğini, bu açıdan
anlaşmanın etki yönüyle de rekabeti kısıtladığını ortaya koymuştur. Bunun
dışında söz konusu iki teşebbüs arasındaki rekabetin münhasır anlaşmalar
kanalıyla kısıtlanabilecek olması, delillerle tespit edilen mevcut ihlalin varlığını
etkilememektedir.

- Ne hizmet satış sözleşmelerine ne de üyelik sözleşmelerine, anlaşmanın 1920
diğer tarafını kısıtlayıcı bir hüküm konulmadığı, bu yüzden müşteri ya da
diğer unsurların paylaşımına yönelik bir anlaşmanın olmadığı
savunulmuştur.

Kararda ele alınan ve tarafların rekabeti kısıtladıkları iddia edilen anlaşma türü
yatay anlaşmadır. Pazar ya da müşteri paylaşmaya yönelik rakipler arası yatay
anlaşmalar, teşebbüslerin birbirleriyle rekabet etmemek üzere yaptıkları
anlaşmalardır. Söz konusu savunmada bahsedilen anlaşma türü ise her bir
sağlayıcının müşteri veya üye kuruluş ile imzaladıkları dikey anlaşmalardır.
(04-74/1084-270)
44
Bahse konu dikey anlaşmalarda, anlaşmanın diğer tarafını bağlayıcı nitelikte 1930
herhangi bir sınırlamanın yer almaması, soruşturma raporunda ayrıntılı analizi
yapılan, 2000 yılının Şubat ayından itibaren tarafların aralarında anlaşmak
suretiyle ortadan kaldırdıkları rekabeti tesis edeceğini ya da rakip iki teşebbüs
arasındaki yatay pazar paylaşımı anlaşmasının etkilerinin ortaya çıkmasına engel
olacağını söylemek olası değildir.

- 14 Şubat 2000 tarihli "Günlük Satış Toplantısı" başlıklı belgedeki
"Kesinlikle TR ile anlaşma yapıldığı dışarıya söylenmeyecek." ifadesindeki
“anlaşma” ibaresinin Network A.Ş.’nin kuruluşuna dair anlaşmayı kastettiği
savunulmuştur. 1940

Anlaşma ifadesinin geçtiği “Günlük Satış Toplantı Tutanakları” incelendiğinde
görülmektedir ki, söz konusu belgelerde ortak girişim şirketine ilişkin hiçbir ibare
yer almamaktadır. Aynı zamanda ortak girişim şirketinin alt yapı olarak hizmet
sunduğu akıllı kart sistemi ile ilgili hiçbir açıklama da yer almamaktadır. Diğer
yönden tarafların, 2000 yılı hesap döneminde Ticket Restaurant’ın 921
kullanıcının Sodexho A.Ş.’ye borçlu olduğu konusunda aralarında vardıkları
uzlaşı, 2000 yılında müşteri paylaşımına yönelik faaliyetlerin başladığını
göstermektedir. Aynı zamanda 20.3.2000 tarihli “Satış Günlük Toplantı
Tutanağı”nda Emel Astam’ın “TR müşterisine gidilmeyecek….” ifadesi, 20.9.1999 1950
tarihli Sodexho İzmir Bölge Müdürlüğü’nün haftalık toplantı raporunda söz konusu
iki teşebbüsün aralarındaki rekabeti ve Sodexho A.Ş.’nin rekabet stratejilerini
ortaya koyan ifadeler ile karşılaştırıldığında, bu tarihte ne oldu da Sodexho A.Ş.
bir anda Ticket Restaurant ile rekabet etmekten vazgeçti sorusunun cevabının
aranmasını gerektirmektedir. Aynı zamanda Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant’ın iskonto ve vade oranlarının 2000 yılının Şubat ayına kadar
yükselirken bu aydan itibaren hızlı bir şekilde düşmeye başlaması, ilk “anlaşma”
ibaresinin kullanıldığı 14.2.2000 tarihli belge ile aynı aya denk düşmesinin izahı
mümkün değildir.
1960
- 9 Temmuz 2002 tarihinden sonraki döneme ait herhangi bir mutabakat
listesi bulunamamıştır, çünkü söz konusu network şirketinin kuruluşuna
ilişkin bilgi tespiti amaçlı çalışmalar çok kısa bir süre için gerçekleştirilmiş
ve son verilmiştir.

Dosya konusu ihlal yalnızca Mutabakat Listesine dayanan bir ihlal değildir. Söz
konusu iki şirket arasında var olduğu tespit edilen müşteri paylaşımı anlaşması
ve bu anlaşmanın etkileri, 2000 yılının başından 2003 yılının sonlarına kadar
uzanan bir süreçte devam etmiştir. Bu yönüyle bulunan belgeler ve aynı
zamanda ihlal bütünlük ve süreklilik arz etmektedir. 2000 yılındaki anlaşmanın 1970
kurallarına uygun hareket edildiğini gösteren her türlü belge ve tespit, iddialara
dayanak teşkil etmektedir.

Aynı zamanda 9.7.2002 tarihli Mutabakat Listesinin network şirketinin kuruluşuna
ilişkin olduğu savunmasının da kabulü mümkün değildir. Nitekim söz konusu
(04-74/1084-270)
45
belgenin sonunda yer alan alacak-borç hesabı, 2000 hesap döneminin
sonucunun bakiyeden düşülmesi, belgenin müşteri paylaşımı amacı ile
hazırlandığını göstermektedir. Diğer taraftan incelendiğinde, söz konusu
Mutabakat Listesinin yapı ve kapsam yönünden 17.6.1997 tarihli “SDX, Card
Dejenuer ve Card Restaurant Toplantısı” sonucunda oluşan liste ile aynı olduğu 1980
görülecektir. Nitekim Sodexho A.Ş.; 2000 yılından itibaren Ticket Restaurant ile
uygulamaya koyduğu, belirli bir dönem itibari ile kullanıcı hareketliliğine ilişkin
taraflarca hazırlanan listelerin karşılıklı olarak incelenmesi ve üzerinde müzakere
edilmesi ve bu suretle oluşan nihai listeye göre kullanıcı bazında borç/alacak
ilişkisinin şekillenmesine ilişkin sistemi, 1996-1997 yıllarında -halihazırda
piyasada faaliyet göstermeyen- Card Restaurant ve Cheque Dejenuer ile de
kurmuştur.

- Savunmada; oligopol pazarda gerçek manada savaşa dönüşerek bir
rekabetin her iki tarafa da zarar vereceği bilindiği için, piyasa aktörlerinin 1990
rekabet etmelerini beklemek yanlıştır iddiasına yer verilmiştir.

Dosyada tespiti yapılan ihlaller, müşteri paylaşımı ve bu suretle aralarındaki fiyat
rekabetinin ortadan kaldırılması yönündedir. Tarafların bizzat kendilerinin
birbirleriyle anlaştıklarını ifade ettiklerini, aralarındaki müşteri hareketliliğini
kontrol ettiklerini, buna ilişkin toplantı yaparak bir araya geldiklerini, birbirleriyle
rekabetçi unsurlara ilişkin olarak iletişim kuruduklarını ve bu suretle müşteri
paylaştıklarını gösteren açık delillerin var olduğu noktada, oligopolistik bağımlılık
savunmasının kabulü mümkün değildir.
2000
- Savunmada; soruşturma raporunda Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant
arasında varolduğu söylenen anlaşmanın kurallarına aykırı uygulamalara
da yine raporda yer verilmiştir. Soruşturulan firmalar arasında anlaşma ile
herhangi bir kural konulsa idi bu kurala uyulurdu, istisna olmazdı iddiasına
yer verilmiştir.

Sodexho A.Ş.’nin müşterisi olup Ticket Restaurant’a giden ya da Ticket
Restaurant’ın müşterisi olup Sodexho A.Ş.’ye giden müşteriler, söz konusu iki
teşebbüsün birbirleriyle rekabet etmeleri sonucunda birinden diğerine
geçmemektedirler. Diğer bir deyişle örneğin Ticket Restaurant Sodexho A.Ş. 2010
müşterilerini almaya çalışmamakta, bu amaçla Sodexho A.Ş.'nin müşterisine
Sodexho A.Ş.'nin sunduğundan daha iyi finansal şartlar sunarak bu müşteriyi
kazanmaya çalışmamaktadır. Ancak bu durum hakkında soruşturma yürütülen
teşebbüslerin birbirlerinin müşterilerine hiç teklif vermedikleri ve birbirlerinin
müşterilerini hiç almadıkları anlamına gelmemektedir. Müşterilerin hakkında
soruşturma yürütülen teşebbüslerden birinden diğerine geçmeleri Kara Liste,
Ambargo, Geri Çekme gibi müşterinin halihazırda çalıştığı yemek çeki firmasının
eylem ve işlemlerinden kaynaklanabileceği gibi, bütünüyle müşterinin
kendisinden kaynaklı olan ve tam olarak tespit edilebilmeleri çok güç olan bir çok
nedenden de kaynaklanabilecektir. Bu sebeplerden dolayı taraflardan birinin artık 2020
yemek çeki satmadığı bir müşteri ya da kendisinden kaynaklanan kimi nedenlerle
(04-74/1084-270)
46
artık taraflardan biriyle çalışmak istemeyen müşteriye diğer taraf teklif götürerek
bu müşteriyi alabilmektedir. Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant arasındaki
müşteri paylaşımı anlaşmasının kurallarına aykırı olarak -aralarındaki rekabet
nedeniyle değil de- bu tür sebeplerden dolayı gidip gelen müşterileri kontrol eden
mekanizma ise Mutabakat Listesi’dir. Bu liste sayesinde müşterisi diğer tarafa
giden yemek çeki firması, söz konusu müşterinin kullanıcısı adedince alacaklı
konuma gelmekte, böylelikle taraflar birbirlerinin müşterilerini almak üzere
herhangi bir rekabete girişmedikleri gibi, rekabet dışı nedenlerden birinden
diğerine giden müşterileri bile kontrol etmektedirler. 2030

- “SDX, Card Dejenuer ve Card Restaurant Toplantısını” konu alan belgenin
tek taraflı durum tespiti olduğu savunulmuştur.

Söz konusu belgenin başında “17.6.1997 tarihinde yapılan SDX+ CR + CDJ
toplantı sonunda kesinleşen ve kontrol sonucunda oluşan müşteri listesi
aşağıdaki gibi olmuştur.” ifadesine yer verilmiştir. Ticket Restaurant’ın dahil
olmadığı anlaşılan oluşumun tarafları olan Sodexho A.Ş. ile halihazırda piyasada
faaliyet göstermeyen ancak belgenin ilişkili olduğu 1996-1997 yıllarında piyasada
aktif olan Card Restaurant ve Cheque Dejenuer’nin 1997 yılında toplandıkları ve 2040
müşteri listeleri konusunda uzlaşmaya çalıştıkları açıktır. Bu yönüyle belgenin tek
taraflı bir belge olduğunu kabul etmek mümkün değildir.

- Savunmada; vadelere ilişkin anlaşmanın uygulanmadığının ortaya
konulmuş olması, anlaşmanın olmadığının göstergesi olduğu iddia
edilmiştir.

Dosya kapsamında söz konusu mutabakatın, iki firmanın vade konusundaki
davranışlarına tam olarak yansımadığı tespitinde bulunulmuştur. Bununla birlikte
teşebbüsler arasında rekabete aykırı amaçlarla girişilen anlaşmalar, üzerinde 2050
uzlaşılan davranış taraflarca sergilenmemiş olsa, ya da anlaşmayla amaçlananın
elde edilmesinde başarısız olunsa dahi, bunların ihlal niteliğini ortadan
kaldırmamaktadır.

Tarafların mutabakatlarının konusunu oluşturan vade, fiyat dışında kalmakla
birlikte, fiyatı dolaylı olarak etkileyebilecek, ödeme koşulları, kredi, indirim, faiz,
satış sonrası hizmetler ve teslim şartları gibi unsurlarla birlikte, "her türlü alım
satım şartları" kavramı altında 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin a bendine
yansıtılmış unsurlardan biridir ve fiyat tespitiyle aynı sonuçlara tabi kılınmıştır.
Rekabet Hukukunda mal ya da hizmetlerin fiyatları ile her türlü alım yahut satım 2060
şartlarının tespitine yönelik teşebbüsler arası anlaşmaların amacının rekabeti
sınırlayıcı olduğu kabul edilerek, bunların nitelikleri gereği hukuka aykırı oldukları
görüşü benimsenmiştir. Bu tür anlaşmalar uygulanmamış olsalar bile, ki
uygulanmamış olmaları pazarda herhangi bir etki meydana getirmedikleri
anlamına gelmemektedir, sadece amaçlarından dolayı yasaklanmaktadır.

(04-74/1084-270)
47
- “Bıraktık” ifadesinin kullanıldığı müşterilerin iradi bir bırakmayı değil ticari
şartlardan kaynaklanan zorunlu bir bırakmayı ifade ettiği savunulmuştur.

Ticket Restaurant tarafından Sodexho A.Ş.’ye BIRAKILDIĞI belirtilen yeni 2070
müşteriler, dosyada belirtilen ticari stratejinin şekillendirilmesinin bir parçasıdır.
Söz konusu müşteriler Sodexho A.Ş. ile çalışmaya başladıktan sonra "Mutabakat
Listesi"nde Ticket Restaurant’ın borcundan düşülmüştür.

Diğer taraftan Ticket Restaurant Genel Müdürlüğü'nde tespit edilen, Ticket
Restaurant’ın 2001 yılı faaliyetlerine ilişkin sonuçların yer verildiği “Accor sales
and marketing 2001” başlıklı belgede:

“The loses to SDX (including new customers 5.039 users) was another negative
effect due to our good will agreement. Therefore we approximately lost 2% 2080
volume” ifadesi kullanılmıştır.

Satış hacmindeki azalmanın nedenlerinin incelendiği ilgili bölümde, Sodexho
A.Ş.’ye giden hem eski Ticket Restaurant müşterileri hem de yeni müşteriler
kayıp olarak nitelendirildikten sonra (5039 kullanıcı), bunun sebebinin
aralarındaki iyi niyet anlaşması olduğu vurgulanmıştır. Analizin devamındaki “new
users” başlığı altında ise;

“Moreover we could have got 4.000 users (5039-1039 regular loses) which we
directly left to SDX during acquisition.” ifadesi yer almaktadır. Buna göre Ticket 2090
Restaurant, 1039 adet düzenli kayıp dışındaki geriye kalan 4000 kullanıcıyı
doğrudan Sodexho A.Ş.’ye bıraktığını kendisi ifade etmektedir.

Sodexho A.Ş.’ye kaybedildiği belirtilen 5039 kullanıcının içinde yer alan ve
düzenli kayıp (regular loses) olarak tanımlanan 1039 kullanıcı, Ticket
Restaurant’dan 2001 yılının ilk dokuz ayında Sodexho A.Ş.’ye geçen müşterileri
oluşturmaktadır. Geriye kalan 4000 kullanıcı ise Sodexho A.Ş. tarafından alınan
yeni müşterileri kapsamaktadır. Bu açıdan Ticket Restaurant’ın yeni müşteriler
için kullandığı “doğrudan Sodexho A.Ş.’ye bırakıldı” ifadesi, 2001 yılında
Sodexho A.Ş.’ye ‘’bırakıldığı’’ ifade edilen yeni müşterilerin ticari yaşamın gereği 2100
olarak Sodexho A.Ş. ile çalışmaya başlamadıklarının en önemli göstergesidir.

- Geri çekme işlemlerinde, soruşturma konusu teşebbüslerin aralarında bir
anlaşmanın varolduğuna işaret eden bir delil yoktur iddiası.

Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’ın müşteri paylaşımı anlaşması sonrasında
eş zamanlı olarak geri çekme faaliyetlerine başladıkları, geri çekmeler sırasında
birbirlerinin müşterilerine gitmedikleri gibi kendi isteğiyle gelen müşterileri de
almamak için çaba sarf ettikleri, geri çekme işlemlerinde iletişim halinde
bulundukları belgelerle ortaya konulmuştur. Bu yönüyle söz konusu dönemdeki 2110
uygulamanın anlaşmaya dayanmadığının kabulü mümkün değildir.

(04-74/1084-270)
48
- 2000-2003 yılları arasındaki iskonto oranının sürekli düşmüş olması, bu
düşüşün ekonomik sebeplerinin olduğu ve 3 yıl gibi uzun bir süredir tedrici
olarak devam ediyor olmasının ve halen 0 seviyesine ulaşmamış
olmasının, söz konusu iki teşebbüs arasında bir anlaşmanın olmadığını
gösterdiği savunması.

İhlalin varlığı için önemli olan müşteri paylaşımı anlaşmasının hayata geçirildiği
tarihten itibaren iskonto oranlarının düşmeye başlaması ve takip eden süreçte bu 2120
düşüşün devam etmesidir. Bunun dışında iskonto oranlarının 0 seviyesine
gerilememiş olması ihlalin varlığını ve etkisini ortadan kaldırmamaktadır.

Diğer taraftan soruşturma konusu anlaşma pazardaki tüm aktörleri
içermemektedir. Kupon Restaurant ve Multinet A.Ş. gibi pazarda faaliyet
gösteren diğer iki teşebbüsü kapsamamasının Ticket Restaurant ve Sodexho
A.Ş.'nin uyguladıkları iskonto oranları üzerinde bir ölçüde rekabetçi baskı
yaratmaktadır. Soruşturma konusu anlaşma, Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant'ın kendilerini birbirlerinin rekabetinden korumaya, bu çerçevede bu iki
firmanın her birinin normalde en önemli rakibi olması gereken diğerinden 2130
gelebilecek rekabetçi riskleri bertaraf etmesine olanak sağlamaktadır. Bu durum
söz konusu iki firmanın birbirleriyle rekabet etmemelerini sağlamakla birlikte,
pazardaki tüm aktörlerin birbirleriyle rekabet etmedikleri anlamına gelmemektedir.
Söz konusu küçük aktörlerin yarattığı kısıtlı rekabet, iskonto oranlarının
amaçlanan seviyeye tam olarak gerilemesini engelleyebilmektedir.

- “Birbirinin müşterisini almama” kuralının aralarındaki anlaşmaya değil
pazar yapısından kaynaklandığı savunması.

1999 yılının ikinci yarısına ilişkin belgede, teşebbüsler arasındaki rekabetin 2140
boyutu ortaya konulmuştur. Söz konusu dönemde pazar yapısı 2000 ve 2001
yıllarında aynı iken Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant’ın ne için rekabet ettikleri,
anlaştıkları söylenen 2000 yılının Şubat ayında pazar yapısında ne gibi bir
değişiklik oldu da tarafların o tarihten günümüze kadar birbirlerinin müşterilerini
almadıklarının izahı, pazar yapısının “birbirinin müşterisini almama” kuralı ile
ilgisinin olmadığını, bu kuralın taraflar arasında yapılan anlaşma ile hayata
geçirildiğini ortaya koymaktadır.

- Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasında var olduğu iddia edilen
anlaşmanın piyasa üzerinde etkisinin olmadığı ve soruşturma raporunda 2150
da bu etkinin ortaya konulmadığı savunması ile 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesinin 4. fıkrasında yer verilen “Kurul, para cezasına karar verirken,
kastın ağırlığı, ceza uygulanan teşebbüs veya teşebbüslerin pazar içindeki
gücü ve muhtemel zararın ağırlığı gibi unsurları dikkate alır” hükmüne
uygun olarak soruşturma raporunda zarar tespitinde bulunulmadığı, zarar
doğmamışsa ya da potansiyel olarak böyle bir ihtimal yoksa ceza
verilememesi gerektiği savunmaları.

(04-74/1084-270)
49
Müşteri ya da pazar paylaşımına yönelik anlaşmaların temel etkisi tarafların
arasındaki rekabeti ortadan kaldırması, bu çerçevede anlaşma taraflarının 2160
birbirleriyle fiyat rekabetine girişmekten kaçınmalarına olanak vermesidir. İhlalin
gerçekleştiği dönemde pazarın en büyük iki aktörü olan Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant’ın, 1999 yılında oldukça yüksek olan iskonto ve vade oranlarını, 2000
yılının Şubat ayından itibaren eş zamanlı, istikrarlı ve önemli ölçüde aşağıya
çekmeleri de, söz konusu iki şirketin arasında var olan rekabeti ortadan kaldıran
müşteri paylaşımı anlaşmasıdır. İki firmanın yaptıkları anlaşmayla birbirlerinin
rekabetinden ve bu rekabete bağlı risklerden korumaları, aralarındaki fiyat
(iskonto) rekabetini de ortadan kaldırmıştır.

Tarafların anlaşma yaptıkları 2000 yılının Şubat ayından itibaren aynı anda 2170
müşterilerine uyguladıkları iskonto ve vadeleri bu kadar düşürebilmeleri,
aralarındaki müşteri paylaşımının sonuç ve etkisidir. Bir çok rekabet ihlali
örneğinde olduğu gibi, müşteri paylaşımına yönelik ihlallerde de temel amaç,
fiyatların rekabetçi seviyenin üstüne çıkarılabilmesidir. Müşterilerin iskonto
oranlarında ve vadelerinde ortaya çıkan bu düşüş, tarafların arasındaki müşteri
paylaşımının yalnızca amaçsal olarak değil etkileri itibari ile de rekabeti
kısıtladığını ortaya koymaktadır. Taraflar soruşturmanın gerçekleştirildiği 2003 yılı
da dahil olmak üzere ihlalin başlama tarihinden itibaren 4 yıllık süreç boyunca,
müşteri paylaşımı vasıtasıyla, aralarındaki fiyat rekabetini elimine ederek,
fiyatların piyasa ekonomisinin normal işleyişi çerçevesinde oluşmasına müdahale 2180
etmişlerdir.

Yukarıda yer verilen ifadelerin tamamı, Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant
arasındaki müşteri paylaşımı anlaşmasının piyasadaki etkilerini ve bu yönüyle
piyasadaki müşterilerine düşük iskonto olarak verdikleri zararları ortaya
koymaktadır.

- İskonto ve vadelerdeki gerilemenin 1999 depremi ve 2001 Şubat krizini
takip eden süreçte yaşanan ekonomik ortamdan kaynaklandığı iddiası.
2190
Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’a ait aylık ortalama iskonto oranlarının
gösterildiği grafik 1’de görüleceği üzere, 1999 yılının -Ağustos ayındaki depremin
gerçekleştiği- ikinci yarısında her iki teşebbüsün iskonto oranları yükselmiştir.
Ortalama interbank faiz oranları 1999 yılının ikinci yarısında %60-70 aralığında
sabit kalmıştır. Bu yönüyle deprem ve etkilerinin gerçekleştiği dönemde her iki
teşebbüsün de iskonto oranları yükselmiştir.

Müşteri paylaşımı anlaşmasının hayata geçirildiği 2000 yılının Şubat ayından
itibaren her iki teşebbüsün iskonto oranları –istikrar programının etkisiyle bu
dönemde faiz oranları %30’lara düşmüştür- 2002 yılının sonuna kadar düzenli 2200
olarak düşmeye devam etmiştir. 2001 Şubat krizi ile birlikte söz konusu yılda faiz
oranları 1999 yılındaki faiz oranlarına yükselmesine rağmen, ne Sodexho
A.Ş.’nin ne de Ticket Restaurant’ın iskonto oranları bu yılda yükselmemiş aksine
düşmeye devam etmiştir. Diğer bir deyişle faiz oranlarının %30 olduğu 2000
(04-74/1084-270)
50
yılında ve %60 olduğu 2002 yılında her iki teşebbüsün de iskonto oranları düzenli
olarak düşmüştür. Hem bu durum hem de iskonto oranlarındaki düşüşün müşteri
paylaşımı anlaşmasının hayata geçirildiği 2000 yılının Şubat ayından itibaren
düşmeye başlaması, ekonomik konjonktür ne olursa olsun her iki teşebbüsün de
ortalama iskonto oranlarının düşmeye devam etmesinin nedeninin söz konusu iki
teşebbüs arasındaki rekabetin ortadan kaldırılmasından kaynaklandığını 2210
göstermektedir.

- Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasında herhangi bir müşteri
paylaşımı anlaşması olsaydı, bu anlaşma “kullanıcı sayısını” değil her bir
“müşterinin satın aldığı yemek çeki bedeline” dayalı olurdu iddiası.

Yemek çeki bedelinin tespiti zor olduğu gibi dönemsel olarak da
değişebilmektedir. Aynı zamanda tarafların müzakerede belirttiği, müşterinin
satın aldığı yemek çeki bedelinin gerçek rakamı yansıtıp yansıtmadığının
kontrolü de “kullanıcı sayısına” kıyasla zordur. Bu yönüyle kullanıcı sayısının 2220
esas alınması pratiktir.

- Ticket Restaurant’ı konu alan en son belgenin 9.7.2002 tarihli olduğu, bu
tarihten sonra kendileri ile ilgili bir belgenin olmadığı, bu tarihten sonraki
Sodexho A.Ş. ile ilgili belgelere dayalı olarak savunma yapmalarının
mümkün olmadığı iddiası.

Dosya kapsamında ortaya konulan ihlal yalnızca Mutabakat Listesine dayanan
bir ihlal değildir. Söz konusu iki şirket arasında var olduğu tespit edilen müşteri
paylaşımı anlaşması ve bu anlaşmanın etkileri, 2000 yılının başından 2003 yılının 2230
sonlarına kadar uzanan bir süreçte devam etmiştir. Bu yönüyle bulunan belgeler
ve aynı zamanda ihlal bütünlük ve süreklilik arz etmektedir. Taraflardan
hangisinde bulunursa bulunsun, 2000 yılındaki anlaşmanın kurallarına uygun
hareket edildiğini gösteren her türlü belge iddialara dayanak teşkil etmektedir.

- Amacı 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmek olan bir anlaşmanın, müşteri ve
kullanıcı sayısını dengede tutan bir sonucun ispatı ile ortaya konulması
gerektiği savunması.

Tespit edilen bulgu ve belgeler, hem amaçsal yönden hem de etki yönüyle 2240
Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasındaki müşteri paylaşımı anlaşmasının
rekabeti kısıtladığını ayrıntıları ile ortaya koymuştur. Diğer taraftan 3 yıllık dönem
boyunca her bir teşebbüsün kendisinin bulduğu ve diğer tarafın teklif vermeden
sisteme katmayı başardığı müşteriler dikkate alındığında, kullanıcı sayısının
dengede olup olmadığının tespiti teknik olarak mümkün değildir.

G.5. Gerekçe ve Hukuki Dayanak

G.5.1. Müşteri Paylaşımı Anlaşması
2250
(04-74/1084-270)
51
Tarafların anlaştıklarının dile getirildiği ilk belge 14 Şubat 2000 tarihlidir. Bu
belgede ve diğerlerinde tarafların aralarında anlaştıklarının belirtilmesinin yanı
sıra, dikkati çeken diğer bir nokta, söz konusu anlaşmanın iki firmanın müşterileri
tarafından öğrenilmemesi ve gizli tutulması için çaba harcandığıdır. Bu
çerçevede, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant firmalarının hukuka ve
müşterilerinin çıkarlarına aykırı bir eylem içinde olduklarının bilincinde oldukları
anlaşılmaktadır.

Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant arasındaki bu anlaşmanın içeriğinin
anlaşılabilmesi söz konusu teşebbüslerde tespit edilen diğer belgelerle mümkün 2260
olmaktadır. Diğer belgelerin değerlendirilmesine geçildiğinde, öncelikle tarafların
çeşitli hesap dönemleri oluşturdukları anlaşılmaktadır. İlk hesap dönemi 2000
yılına ilişkindir. Bu hesap dönemi sırasında Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant
arasındaki müşteri hareketliliği listeye yansıtılarak Sodexho A.Ş.'nin Ticket
Restaurant'tan, Ticket Restaurant'ın Sodexho A.Ş.'den aldığı müşteri sayılarının
farkının ne olduğu ve bu fark üzerinde Ticket Restaurant Genel Müdür Yardımcısı
Tibet Eğrioğlu ile Sodexho A.Ş. yetkilileri arasında yapılan toplantıda mutabakata
varıldığını gösteren; “17 Mayıs 2001 Tibet bey ile toplantıda eskiden kabul
edilmiş alacak sayısı 921 kişi” ifadelerine yer verilmiştir. Bu 921 kişi Ticket
Restaurant'ın 2000 hesap dönemi sonucunda Sodexho A.Ş.'ye borçlu olduğu 2270
kullanıcı sayısına işaret etmektedir.

Taraflar arasında oluşturulan ikinci hesap dönemi 2001 Şubat-2002 Mayıs
dönemidir. Taraflar bu dönem boyunca da kimin kimden ne kadar müşteri
aldığının listelerini kendi bilgileri doğrultusunda hazırlamışlardır. Aynı hesap
dönemi içinde yer alan ve ara dönem olarak nitelendirilebilecek daha kısa
dönemler sonucunda taraflar, aralarında oluşan müşteri hareketliliğini gösteren
listeleri karşılıklı kontrol edilmek üzere birbirlerine göndermişlerdir.

2001 Şubat-2002 Mayıs döneminin sonucu “2001 Şubat-2002 Mayıs Mutabakat 2280
Listesİ”nde ortaya konulmuştur. Söz konusu belgeden, Sodexho A.Ş. ve Ticket
Restaurant teşebbüslerinin Genel Müdür Yardımcıları seviyesinde yaptıkları 9
Temmuz 2002 tarihli toplantıda, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant tarafından
ayrı ayrı hazırlanmış listelerin müzakere edildiği, ulaşılan mutabakat listesinin ise
kayıt altına alındığı görülmektedir. Belgede dile getirilen bir diğer önemli nokta da
yeni hesap döneminin 2002 yılının Haziran ayında başlayacak olmasıdır. Bu
yönüyle söz konusu belge aynı zamanda, tarafların kurdukları sistemi 2002
yılının ikinci yarısından itibaren de devam ettirmek konusunda mutabık
olduklarını göstermektedir.
2290
Taraflar arasındaki müşteri ve kullanıcı bazında borç/alacak ilişkisini şekillendiren
listelerden biri olan "Mutabakat Listesi"nin kapsamı değerlendirildiğinde, bu
listeye temelde 3 çeşit müşterinin kaydedildiği anlaşılmıştır. Bu müşteri
gruplarından ilki doğrudan doğruya iki firma arasında gidip gelen müşterilerdir. Bu
grup müşteriler, kara liste, ambargo gibi nedenlerle çalıştıkları yemek çeki
firmasının artık taleplerini karşılamaması dolayısıyla, ya da kendilerinden
(04-74/1084-270)
52
kaynaklı kimi nedenlerle diğer firmaya geçen müşterilerdir. Diğer grup ise
hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin Multinet A.Ş. ya da Kupon
Restaurant gibi rakiplerden aldıkları müşterilerdir. Bu çerçevede örneğin Multinet
A.Ş.'den önce Ticket Restaurant ile çalışmakta olan bir müşteri, Sodexho A.Ş. 2300
tarafından Multinet A.Ş.'den alınırsa, bu müşteri listenin ‘’TR'tan alınan"
bölümüne, diğer bir deyişle Sodexho A.Ş.'ye borç kaydedilmektedir.

"Mutabakat Listesi"nde yer alan diğer grup müşteriler her iki firmanın da teklif
verdikleri yeni müşterilerdir. Bu müşteriler "Mutabakat Listesi"nde "yeni iş" olarak
nitelendirilmişlerdir. Her iki firma tarafından teklif verilen müşteri kiminle
çalışmaya başlarsa "Mutabakat Listesi"nde ona borç yazılmaktadır. Diğer yandan
"yeni işler" yalnızca “yemek çeki sistemine” yeni dahil olan şirketleri değil,
Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’ın rakiplerden (Multinet A.Ş. ve Kupon
Restaurant) aldıkları ve yemek çeki sistemine ilk kez rakiplerle (Multinet A.Ş. ve 2310
Kupon Restaurant) girmiş olan müşterileri de kapsamaktadır. Bu çerçevede daha
önce Ticket Restaurant ya da Sodexho A.Ş. firmalarından herhangi biriyle hiç
çalışmamış olan müşteriler de, "yeni iş" olarak nitelendirilmişler, bu müşterilere
her iki firma da teklif verdiyse "Mutabakat Listesi"ne kaydedilmişlerdir. Yeni
müşterilerin bazılarının yanına ise "bıraktık" açıklaması düşülmüştür.

Aynı hesap dönemi içerisinde Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant tarafından
tutulan listelerin karşılıklı kontrol edilmesi, bir önceki hesap döneminde ortaya
çıkan bakiye ile içinde bulunulan hesap dönemine ilişkin tarafların bir araya
geldiği tarihe kadar gerçekleşen durumun karşılıklı analiz edilmesine yardımcı 2320
olmaktadır. Bu sayede taraflar, ara dönemler itibarıyla borç/alacak ilişkisini tespit
edebilmekte ve aynı zamanda müşteri hareketliliğine yön verme imkanına sahip
olmaktadırlar.

Taraflar arasındaki görüşmeler neticesinde ortaya çıkan borç/alacak bakiyesi,
tarafların ticari stratejilerini bu sonuca göre şekillendirmelerine yol açmaktadır.
Ticket Restaurant’ın 2001 yılı itibari ile yeni müşteriler de dahil Sodexho A.Ş.'ye
kaybettiği 5039 müşterinin sebebini Sodexho A.Ş. ile aralarındaki "iyi niyet
anlaşmasına" bağladığı ve 4000 yeni kullanıcıyı isteseydi sistemine dahil
edebileceğini ancak bunları doğrudan Sodexho A.Ş.’ye bıraktığını belirten “Accor 2330
Sales and Marketing 2001” başlıklı belge ile, aynı yılda üç yeni müşterinin
Sodexho A.Ş.’ye “bırakıldığı”nı ifade eden “2001 yılı Şubat-Eylül” başlıklı belge,
borçlu tarafın borcunu nasıl ödediğini gösteren belgelerdir.

Taraflar arasındaki müşteri paylaşımının temel kuralı ise "birbirinin müşterisini
almaya çalışmama" olarak ifade edilebilecektir. Sodexho A.Ş. satış personeline
verilen "TR müşterisine gidilmeyecek." direktifi, Ticket Restaurant'ın Multinet
A.Ş.'den, Multinet A.Ş.'ye kendisinin kaybettiği ve öncesi olmayan müşterileri
almaya çalışacağını gösteren belge ve Sodexho A.Ş.'nin benzer şekilde yine
Multinet A.Ş.'den alınacak müşterilerde "daha önce bizle çalışsa da son olarak 2340
TR'dan Multinet'e geçenlere gidilmeyecektir" ifadesinin yer aldığı belge birbirinin
müşterisini almaya çalışmama prensibinin iki firma tarafından da açıkça dile
(04-74/1084-270)
53
getirildiğini gösteren belgelerdir. Bu kural gereğince Sodexho A.Ş. Ticket
Restaurant’ın, Ticket Restaurant da Sodexho A.Ş.’nin mevcut müşterilerini
almaya çalışmamaktadır. Kural tarafların yalnızca mevcut müşterileri için değil
aynı zamanda, Kupon Restaurant ya da Multinet A.Ş.’ye, Sodexho A.Ş. ya da
Ticket Restaurant’tan giden müşteriler için de geçerlidir. Bu kural gereğince
Multinet A.Ş. ya da Kupon Restaurant’ın Sodexho kökenli müşterilerine Sodexho
A.Ş., Ticket kökenli müşterilerine ise Ticket Restaurant teklif götürmektedir.
2350
Ancak bu kural tarafların birbirlerinin müşterilerine hiç teklif götürmedikleri ya da
birbirlerinin müşterilerini hiç almadıkları anlamına gelmemektedir. Bir tarafın, kara
liste, ambargo gibi nedenlerle yemek çeki sağlamayı reddettiği ya da müşterinin
kendine özgü çeşitli nedenlerle o yemek çeki firmasıyla artık çalışmak istemediği
durumlarda, bu müşteriler diğer firma tarafından alınabilmektedir. Bu durum
ortaya çıktığında, taraflardan birinden diğerine geçen müşterinin isminin, Kararın
daha önceki bölümlerinde örnekleri sayıldığı üzere "Mutabakat Listesi"ne
yansıtılması, yukarıda yer verilen kuraldan ister istemez ortaya çıkan bu tür
sapmaların "Mutabakat Listesi" ile çözümlendiğini göstermektedir.
2360
Kuraldan sapmaların, tarafların ortak iradeleriyle, üzerinde müzakere ederek ve
mutabık kalarak oluşturdukları "Mutabakat Listesi" ile çözümlenmesi kuralın iki
teşebbüs tarafından birlikte konulduğu sonucunu ister istemez ortaya
çıkarmaktadır. Nitekim kurallara aykırı davranışların "Mutabakat Listesi" ile söz
konusu iki teşebbüs tarafından kabul edilmesi, uygulama ile de ortaya konulan
kuralların her iki teşebbüs tarafından kabul edildiğinin en önemli göstergesidir.
Böylelikle "Mutabakat Listesi", tarafların hem kuraldan sapmalarını denetleyerek
hesaplaşmalarına olanak veren, hem de kuraldan sapma güdülerini elimine eden
bir araç olarak ortaya çıkmaktadır.
2370
“Yeni müşteriler” açısından geçerli olan kural ise, Hem Sodexho A.Ş.’nin hem de
Ticket Restaurant’ın teklif verdiği yeni müşteriyi kim alırsa alsın, alamayan diğer
tarafın, söz konusu müşterinin kullanıcıları nispetince "Mutabakat Listesi"nde
alacaklı konuma gelmesini öngörmektedir. Bahsedilen kural, yeni müşteriler
açısından da Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasında gerçek anlamda bir
rekabetin oluşmasına engel teşkil etmektedir. Örneğin Sodexho A.Ş., Ticket
Restaurant’ın da teklif verdiği yeni bir müşteriye teklif götürürken, bu müşteriyi
alsa dahi borçlanacağını bildiğinden, Ticket Restaurant ile rekabet ederek yüksek
iskonto ve vadelerle değil, kendisi açısından en makul olan iskonto ve vadelerle
almaya çalışacaktır. Şayet müşteri Ticket Restaurant’ı tercih edecek olursa, 2380
Sodexho A.Ş. alacaklı konuma gelecektir.

"Mutabakat Listesi" çerçevesinde tarafların kurdukları sistemi 2002 yılının ikinci
yarısından (Haziran ayından) itibaren de devam ettirmek konusunda mutabık
olmaları, 2003 yılında gösterdikleri davranışlarla birlikte değerlendirildiğinde,
taraflar arasında müşteri paylaşımına ve bu paylaşımın kurallarının işletilmesine
2003 yılında da devam edildiği anlaşılmaktadır.

(04-74/1084-270)
54
Tarafların 2000 yılının Şubat ayında en üst düzeyine ulaşan iskonto oranlarını,
ilerleyen aylarda eş zamanlı olarak düşürmeye başladıkları tespit edilmiştir. 2390
Bunun sonucunda 2000 yılının Şubat ayında Sodexho A.Ş. için % 3,23
düzeyinde olan aylık ortalama iskontolar 2000 yılının sonunda 2,05 oranına, 2000
yılının Şubat ayında Ticket Restaurant için % 3,42 düzeyinde olan aylık ortalama
iskontolar ise 2,12 seviyesine gerilemiştir.

“Yeni Finansal Şartlardan Sonra Bizi Arayan Sdx Müşterileri” başlıklı belgeler, bu
belgelerde adı geçen müşterilerden alınan bilgiler ve "Görüşülen Firmalar"
başlıklı belgede adı geçen müşterilerin durumları, tarafların müşteri paylaşarak
ve "birbirlerinin müşterisini almaya çalışmama" prensibine göre hareket ederek
bu geri çekme işlemini gerçekleştirdiklerini ortaya koymuştur. Böylelikle 2400
taraflardan hiçbiri bir diğerinin müşterisine aktif olarak satış yapmaya çalışmadığı
gibi, geri çekme işlemine maruz kaldığı için teklif almak amacıyla telefon eden
müşteriler de alınmamaya çalışılmıştır. Örneğin Sodexho A.Ş. ile çalışmakta olup
iskontosu Sodexho A.Ş. tarafından geri çekilmek istenen müşteri, piyasanın bir
diğer büyük şirketi Ticket Restaurant’tan da teklif almak amacıyla Ticket
Restaurant’ı aradığında, söz konusu müşteriye halihazırda Sodexho A.Ş.
müşterisi olduğundan, Sodexho A.Ş. ile çalışmaya devam etmesini temin edecek
bir teklif verilmiştir. Böylelikle tarafların birbirlerinin müşterisine aktif ya da pasif
olarak satış yapmaya çalışmamaları, geri çekme işlemine maruz kalan
müşterinin, piyasanın bir diğer büyük aktöründen daha uygun finansal şartlar elde 2410
etmesinin önüne geçmiştir. Uygulama, geri çekme işlemine maruz kalan
müşterinin, kendisi açısından dezavantajlı olan yeni finansal şartları kabul etmesi
yönünde önemli bir baskı unsuru oluşturmuştur.

Benzer pazar güçlerine sahip, homojen ürünler üreten ve o dönemde pazarın
%90 gibi büyük bir kısmına sahip olan bu iki teşebbüsün 1999 yılında oldukça
yüksek olan iskonto ve vade oranlarını, 2000 yılının Şubat ayından itibaren
eşanlı, istikrarlı ve önemli ölçüde aşağıya çekmeleri, söz konusu iki şirketin
arasında var olan rekabeti ortadan kaldıran müşteri paylaşımı kurallarının
işletilmesiyle mümkün olmuştur. İki firmanın yaptıkları anlaşmayla kendilerini 2420
birbirlerinin rekabetinden ve birbirlerinin rekabetinden kaynaklanabilecek
risklerden korumaları, aralarındaki fiyat (iskonto) rekabetini de ortadan
kaldırmıştır.

Tarafların aynı anda müşterilerine uyguladıkları iskonto ve vadeleri bu kadar
düşürebilmeleri, aralarındaki müşteri paylaşımının hem göstergesi hem de ortaya
çıkardığı sonuç ve etkidir. Bir çok rekabet ihlali örneğinde olduğu gibi, müşteri
paylaşımına yönelik ihlallerde de temel amaç, fiyatların rekabetçi seviyenin
üstüne çıkarılabilmesidir. Müşterilerin iskonto oranlarında ve vadelerinde ortaya
çıkan bu düşüş, tarafların arasındaki müşteri paylaşımının yalnızca amaçsal 2430
olarak değil etkileri itibari ile de rekabeti kısıtladığını ortaya koymaktadır. Taraflar,
ilerleyen yıllarda da müşteri paylaşımı vasıtasıyla, aralarındaki fiyat rekabetini
elimine ederek, fiyatların piyasa ekonomisinin normal işleyişi çerçevesinde
oluşmasına müdahale etmişlerdir.
(04-74/1084-270)
55

4054 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesi belirli bir mal veya hizmet piyasasında
rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran veya doğurabilecek olan teşebbüsler arasındaki rekabeti sınırlayıcı
anlaşma, uyumlu eylem ve kararları yasaklamış olup söz konusu maddenin ((b)
bendi mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa 2440
kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolünü yasaklanan haller
arasında saymıştır.

Yukarıda ayrıntılı olarak incelendiği üzere; yerinde incelemede elde edilen bilgi
ve belgelerden, Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant'ın müşteri paylaşımına
yönelik eylem ve işlemlerinin, 4054 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesini ihlal eder
nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.

G.5.2. Vade Tespiti Anlaşması
2450
8.1.2003 tarihli belge Sodexho A.Ş. ve Ticket Restaurant’ın aralarında, 100
kişinin altındaki müşterilere 25 günden fazla vade teklif edilmemesi konusunda
anlaşmaya vardıklarını, bu mutabakatın uygulanmasını temin etmek amacıyla
Sodexho A.Ş.'nin hem kendi personelini hem de Ticket Restaurant'ı kontrol
edeceğini, gerektiğinde personeline yaptırım uygulayacağını göstermektedir.

Taraflar arasındaki bu mutabakatın iki firmanın vade konusundaki davranışlarına
tam olarak yansımadığı, diğer bir deyişle söz konusu mutabakatın taraflarca
uyugulanmadığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte teşebbüsler arasında rekabete
aykırı amaçlarla girişilen anlaşmalar, üzerinde uzlaşılan davranış taraflarca 2460
sergilenmemiş olsa, ya da taraflar anlaşmayı uygulamakta başarısız olsalar bile,
bunların ihlal niteliğini ortadan kaldırmamaktadır. Nitekim 4054 sayılı Kanun'un
4'üncü maddesi “belirli bir mal veya hizmet piyasasında rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan..” ifadesi ile “etki” unsurunu tek koşul
kabul etmeyerek “amaç” unsurunu vurgulamıştır.

Tarafların mutabakatlarının konusunu oluşturan vade, fiyat dışında kalmakla
birlikte, fiyatı dolaylı olarak etkileyebilecek, ödeme koşulları, kredi, indirim, faiz,
satış sonrası hizmetler ve teslim şartları gibi unsurlarla birlikte, "her türlü alım
satım şartları" kavramı altında 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (a) bendine 2470
yansıtılmış unsurlardan biridir ve fiyat tespitiyle aynı sonuçlara tabi kılınmıştır.
Rekabet hukukunda mal ya da hizmetlerin fiyatları ile her türlü alım yahut satım
şartlarının tespitine yönelik teşebbüsler arası yatay anlaşmaların amacının
rekabeti sınırlayıcı olduğu kabul edilerek, bunların nitelikleri gereği hukuka aykırı
oldukları görüşü benimsenmiştir. Bu tür anlaşmalar uygulanmamış olsalar bile, ki
uygulanmamış olmaları pazarda herhangi bir etki meydana getirmedikleri
anlamına gelmemektedir, sadece amaçlarından dolayı yasaklanmaktadır.

G.5.3. Bildirim Mükellefiyeti
2480
(04-74/1084-270)
56
Sodexho A.Ş. ile Ticket Restaurant arasında gerçekleştirilen ve 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında yer alan anlaşma, aynı Kanun’un 10. maddesi
uyarınca yapıldığı tarihten itibaren bir ay içerisinde Rekabet Kurumu'na
bildirilmesi gereken bir anlaşmadır. Söz konusu teşebbüsler arasında 2000 yılının
Şubat ayından itibaren uygulamaya konulduğu tespit edilen anlaşmanın bildirim
mükellefiyetinin başlangıcı olarak, her iki tarafın da iradesini ortaya koyan, tarihi
belirli ve içerik yönünden müşteri paylaşımı anlaşmanın tüm koşullarını içeren ilk
belge olan “Mutabakat Listesi”nin oluşturulduğu 9.7.2002 tarihi esas alınmıştır.
Nitekim söz konusu belge, hem Sodexho A.Ş.’nin hem de Ticket Restaurant’ın
aralarındaki müşteri paylaşımı anlaşmasını uygulamaları neticesinde ortaya 2490
çıkan sonucu karşılıklı mütabakat ile kabul ettikleri ilk belgedir.

H.SONUÇ

Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ve Accor Servisleri International A.Ş. hakkında
17.6.2003 tarih, 03-43/490-229 sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma
ile ilgili olarak düzenlenen rapora, toplanan delillere, sözlü savunma
toplantısındaki açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre;

1-Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ile Accor Servisleri International A.Ş.’nin 2500
müşteri paylaşımı ve müşterilere verilen vadelerin tespiti konularında anlaşma
içinde olduklarına ve böylece 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca
yasaklanan eylemleri gerçekleştirdiklerine;

2- Bu nedenle 2002 yılı net satışlarının %1’i (yüzde biri) oranında olmak
üzere takdiren; Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.’ne 913.585.963.000.-
(dokuzyüzonüç milyarbeşyüzseksenbeşmilyondokuzyüzatmışüçbin) TL, Accor
Servisleri International A.Ş.’ne 833.059.518.000.-
(sekizyüzotuzüçmilyarellidokuzmilyonbeşyüzonsekizbin) TL para cezası
verilmesine; 2510

3- a) Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ile Accor Servisleri International A.Ş.
arasında gerçekleştirilen anlaşmanın Rekabet Kurumu'na bildirilmemesi
sebebiyle, 4054 sayılı Kanun’un 2004/1 sayılı Tebliğ ile değişik 16. maddesinin
(c) bendi gereğince Sodexho Restoran Servisleri A.Ş. ile Accor Servisleri
International A.Ş.’ne ayrı ayrı 2.970.794.000.-
(ikimilyardokuzyüzyetmişmilyonyediyüzdoksandörtbin) TL. para cezası
verilmesine,
b) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, önceki
maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemekten dolayı 9.7.2002 2520
tarihli anlaşmanın yapıldığı tarihte Sodexho Restoran Servisleri A.Ş.’nin Yönetim
Kurulu'nda görevde bulunan Pierre Henry, Albert George, Bernard Carton, H.
Sadiye Özülkü’ye ayrı ayrı, yine aynı tarihte Accor Servisleri International A.Ş.
’nin Yönetim Kurulu'nda görevde bulunan John Maurice Gabriel Du Monceau De
Bergendal, Koray Özbay, Robert Lugo, Olivier De Surville’ye ayrı ayrı
teşebbüslere verilen bildirimde bulunmama cezasının takdiren %10'u oranında
(04-74/1084-270)
57
olmak üzere 297.079.400.- (İkiyüzdoksanyedimilyonyetmişdokuzbindörtyüz)’er
TL. para cezası verilmesine,
2530
4- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden eylemlerinden dolayı, rekabetin
tesisi ve ihlalden önceki durumun korunmasını teminen yerine getirilmesi ya da
kaçınılması gereken davranışların ve ihlale son verilmesi gereğinin, aynı yasanın
9. maddesi uyarınca, ilgili teşebbüslere bildirilmesine;

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

2540


Full & Egal Universal Law Academy