Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-56 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-26/502-156
Karar Tarihi : 28.4.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Nazlı VAROL, Nilgün KOCADAĞ
C. ŞİKAYET
EDENLER :- Alkid İnş. Oto Gıda. Tur. Petr. Ürün. Tic. ve San. Ltd. Şti.
Karaman Mah. Merkez Adapazarı/Sakarya
- Uludağ Bursa İskender – (Kerim GÖKDEMİR) 20
Osmanağa M. Kuşdili Cad. No:27 İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Sodexo Motivasyon Çözümleri A.Ş.
Gülbahar Mah. Avni Dingilli Sok. No:24/A-6 34394,
Mecidiyeköy/İstanbul
- Edenred Kurumsal Çözümler A.Ş.
Talatpaşa Cad. No:5 Gültepe/İstanbul
30
- Network Servisleri A.Ş.
Valikonağı Cad. YKB Vakıf Apt. No:173/2 Nişantaşı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Sodexo Motivasyon Çözümleri A.Ş. ve Edenred Kurumsal
Çözümler A.Ş. ile Network Servisleri A.Ş.’nin bazı restoran ve marketlerle
çalışmayı reddettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Alkid İnş. Oto Gıda. Tur. Petr. Ürün. Tic. ve San. Ltd. Şti.’ye ait
başvuruda özetle; yemek çeki hizmetinden üye iş yeri olarak yararlanabilmek için
Sodexo Motivasyon Çözümleri A.Ş. (Sodexo)’ye başvuruda bulundukları, ancak market 40
olmaları gerekçesiyle başvurularının reddedildiği, bununla birlikte aynı ilçe sınırları içinde
başka marketlerin Sodexo ile çalıştığı ve bu durumun teşebbüsün rekabet gücünü
düşürdüğü ifade olunmuştur. Diğer başvuruda ise, Uludağ Bursa İskender adına Kerim
Gökdemir tarafından Edenred Kurumsal Çözümler A.Ş. (Edenred) ve Sodexo’dan POS
cihazı talep edildiği, ancak bu taleplerinin reddedildiği, yakın çevrede pek çok
11-26/502-156
2
teşebbüsün bu firmalarla çalışması nedeniyle rekabet edemeyecek konuma geldikleri
ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.2.2011 tarih ve 1478 sayı; 1.3.2011 tarih
ve 1548 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 9.3.2011 tarih ve 2011-3-56/İİ-11-50
376.NV sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 17.3.2011 tarih ve 11-16/289-M
sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 19.4.2011 tarih ve 2011-3-
56/ÖA-11-376.NV sayılı Önaraştırma Raporu 25.4.2011 tarih ve REK.0.07.00.00-
110.02.02/137 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-26 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
60
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; Sodexo Motivasyon Çözümleri
A.Ş., Edenred Kurumsal Çözümler A.Ş ile Network Servisleri A.Ş.’nin bazı restoran ve
marketlerle çalışmayı reddettiği iddialarına yönelik olarak yürütülen önaraştırma
sonucunda, mevcut durumda 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine aykırı bir
uygulamalarının bulunmadığı, Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
yer olmadığı ve şikayetlerin reddinin uygun olacağı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
70
I.1. Taraflar
I.1.1. Sodexo Motivasyon Çözümleri A.Ş. (Sodexo)
Sodexo, merkezi Paris’te bulunan Sodexo Pass International’ın Türkiye’de 1993 yılından
itibaren faaliyet gösteren iştirakidir. Sodexo’nun Türkiye çapında yedi ilde bölge
müdürlüğü bulunmaktadır. Sodexo Restaurant Pass sistemi sayesinde müşterilerinin
çalışanlarının yemek ihtiyacını anlaşmalı üye kuruluşlardan tercihe göre yemek kartı ya
da yemek kuponları ile karşılamalarını; Gift Pass sistemi sayesinde müşterilerinin
çalışanlarına, iş ortaklarına ya da müşterilerine yönelik ödüllendirme ya da teşvik 80
programlarını kuponlar aracılığı ile yapmalarını; Asistans Pass sistemi sayesinde yardıma
muhtaç kişiler için yapılmak istenen yardımların, nama düzenlenmiş kartlarla ya da
kuponlarla yapılmasını sağlamaktadır.
I.1.2. Edenred Kurumsal Çözümler A.Ş. (Edenred)
Accor Grubu'nun bünyesinde yer alan Edenred’in ticaret unvanı Accor Servisleri
International A.Ş.’den Edenred Kurumsal Çözümler A.Ş. olarak değiştirilmiştir.
Edenred müşterilerinin hizmet kartlarının/kuponlarının kullanım alanlarını farklılaştırarak 90
müşterilerine farklı alanlarda hizmet sunabilmektedir. Edenred, Ticket Restaurant sistemi
sayesinde müşterilerinin çalışanlarının yemek ihtiyacını anlaşmalı üye kuruluşlardan
11-26/502-156
3
tercihe göre yemek kartı ya da yemek kuponları ile karşılamalarını; Ticket Compliments
sistemi sayesinde müşterilerinin çalışanlarına, iş ortaklarına ya da müşterilerine yönelik
ödüllendirme ya da teşvik programlarını kupon ya da kartlar aracılığı ile yapmalarını;
Ticket Service sistemi sayesinde yardıma muhtaç kişiler için yapılmak istenen
yardımların, nama düzenlenmiş kartlarla ya da kuponlarla yapılmasını sağlamaktadır.
Edenred’in üye kuruluşlarına yönelik olarak uyguladığı Ticket Plus sistemi ile de üye
kuruluşlar, kullanıcıların yemek için yaptıkları Ticket Restaurant harcamalarını,
ihtiyaçlarını karşılamak için ödeme gününü beklemeden kullanabilmelerini 100
sağlamaktadır.
I.1.3. Network Servisleri A.Ş. (Network)
31.7.2001 tarih ve 01-37/365-97 sayılı Kurul kararı ile yoğunlaşma doğurucu bir ortak
girişim olarak değerlendirilerek izne tabi olmayan bir birleşme/devralma olduğuna karar
verilen Network; Sodexo ve Edenred firmalarının ortak kontrolündedir. Söz konusu
teşebbüsün ana faaliyet konusu; özel kuruluşlar ve kamu kuruluşları tarafından
çalışanlarına verilecek olan her türlü sosyal yardım, avantaj ve desteğin sağlanmasının
akıllı kartlar vasıtasıyla gerçekleştirilmesine olanak sağlayacak altyapı yatırımlarının 110
yapılması ve işletilmesidir.
2009 yılı sonu itibari ile Network’ün Edenred ve Sodexo’ya sağladığı altyapı hizmeti
çerçevesinde …. üye işyerinde POS cihazları bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler
Sektörle1 ilgili bazı tanımlara yer verilmesi gerektiğinden, bu tanımlar aşağıda 120
sunulmuştur:
Yemek Çeki/Kuponu: Bir kısım işyerleri ile bu işyerlerinde çalışan personelin yiyecek
ihtiyaçlarının işyerine ait tesisler dışında, nakit para yerine, üzerinde değeri yazılı
bulunan ve bu değer üzerinden hamiline para ödemeksizin, sisteme üye işyerlerinde
yemekten yararlanma olanağı veren ve yalnızca yemek ve tüketime hazır gıda hizmeti
satın alınabilen kupon ya da çeklerdir.
Akıllı Yemek Kartı: Bir kısım işyerleri ile bu işyerlerinde çalışan personelin yiyecek
ihtiyaçlarının işyerine ait tesisler dışında, nakit para yerine, daha önceden kredi 130
yüklenmiş veya belirli bir miktara kadar limitlendirilmiş olan kartlarla sisteme üye
işyerlerinde yemekten yararlanma olanağı veren kartlardır.
1 Yemek çeki, yemek kuponu ya da yemek kartı hizmetleri aynı hizmetlere atfen kullanılmakta olup, mevcut kararda
bu hizmetler ve sektör için yaygın olarak kullanılan adıyla yemek çeki hizmetleri ya da yemek çeki sektörü ifadeleri
kullanılacaktır.
11-26/502-156
4
Müşteri: Yemek çeki hizmeti veren firmalarla "hizmet sözleşmesi" imzalayarak
personelinin bu firmaların verdiği hizmetlerden faydalanmasını sağlayan kurum ya da
kuruluşlardır.
Kullanıcı: Müşteri personeli olup, üye işyerlerinin hizmetinden faydalanacak kişidir.
Üye İşyeri (Üye Kuruluş): Yemek çeki sistemine dahil olan ve yemek çekleri karşılığında 140
yemek ve tüketime hazır gıda veren lokanta, restoran, büfe, pastane, kafe, kebapçı,
hamburgerci, pizzacı, muhallebici, şarküteri, market vs. türü kuruluşlardır.
Bu tanımlarla bağlantılı olarak yemek çeki sisteminin işleyişi şu şekilde özetlenebilir;
Yemek çeki hizmeti veren firmalar personeline yemek çeki vermek isteyen müşteriler
ile "hizmet satış sözleşmesi" imzalarlar.
Yemek çeki hizmeti veren firma tarafından hazırlanan yemek çeklerinin kullanıcıları
bu kuponların geçtiği tüm üye işyerlerinde istedikleri miktarda, istedikleri zamanlarda
yemek tüketme olanağına sahip olurlar (Satın alınan yemek çekleri sadece içinde
bulunulan senede geçerlidir. Bu nedenle çekler her senenin 31 Aralık tarihine kadar 150
kullanılmalıdır.).
Üye işyerleri hizmet verdikleri kullanıcılardan elde ettikleri yemek çeklerini, bunlara
çeklerin toplam bedeli tutarındaki faturayı ekleyerek yemek çeki firmasının anlaşmalı
olduğu banka şubesine makbuz karşılığı teslim eder.
Üye işyerleri bankaya teslim ettiği yemek çeklerinin karşılığında yemek çeki
firmasından yine banka aracılığıyla ödeme alır.
Üye işyerleri bankaya teslim ettikleri yemek çeklerinin faturaları üzerinden belli bir
komisyon oranı kadar daha düşük ödeme alarak bir anlamda yemek çeki firmasına
komisyon oranı kadar ödeme yapmış olurlar.
160
Yemek çeki/kuponu kullanımında bunlar üzerinde yazan değer kadar hizmet alımı söz
konusu iken, akıllı kartların kullanım farkı bu değerin karta yüklenmiş olması ya da bu
değere kadar karta limit yüklenmiş olmasıdır. Bu doğrultuda pazara ilk girdiği yıllardan
beri müşterilerine hizmetini sadece akıllı kartlarla vermiş olan Multinet ve Set Kurumsal
Hizmetler A.Ş. (Setcard)’nin yanı sıra sektördeki diğer firmalar da söz konusu hizmeti
yemek kuponlarının yanında bu kartlarla da sağlamaya başlamışlar, bunun sonucu
olarak da sektörde akıllı kart kullanım oranı oldukça yükselmiştir. Network tarafından
kurulu akıllı kart sisteminin sadece %.....’u marketlerde yer almaktadır.
2009 yılı sonu itibari ile pazarda faaliyet gösteren beş teşebbüsün sahip oldukları 170
kullanıcı sayısı ve kullanıcı sayısı bazında pazar payı bilgilerine ise Tablo 2’de yer
verilmiştir.
Tablo 1: 2009 Sonu Pazar Payları
Teşebbüs Adı Kullanıcı Sayısı Pazar Payı (%)
Üye Kuruluş
Sayısı
Edenred
Sodexo
Multinet
Setcard
11-26/502-156
5
Winwin
TOPLAM
Kaynak: 24.6.2010 tarihli, 2010-3-8/ÖA-10-261.YY sayılı Önaraştırma Raporu.
Yemek çeki firmaları üye restoran ve marketlerle münhasırlık temelinde
çalışmamaktadırlar. Dolayısıyla bir restoran birden fazla yemek çeki firmasının sistemine
üye olabilmektedir. Örneğin Sodexo ve Edenred’in aynı anda akıllı kart sisteminden
yararlandırdığı nokta sayısı, akıllı kart kullandırdıkları toplam noktaların %....ine tekabül 180
etmektedir. Edenred ve Sodexo’nun, kullanıcı sayısı bakımından ilk iki sırada yer aldığı
Tablo 2’de de görülmektedir.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
Yemek çeki hizmeti, müşterisinin çeşitli lokanta ve restoranlarda yemek çeki karşılığında
yemek ihtiyacının giderilmesine olanak veren; organizasyon, koordinasyon ve finansman
hizmetlerinden oluşan bir hizmet olarak nitelendirilmektedir. Söz konusu hizmetlere
yaygın tabiriyle “yemek çeki” hizmetleri denilmekle birlikte günümüzde bu hizmetlerin
sunulmasında yemek çeklerinin yanı sıra akıllı kartlar da kullanılmaktadır. Yemek çeki 190
hizmetlerinin toplu yemek hizmetleriyle karşılaştığında kullanıcısına seçme özgürlüğü
sağlaması, bu hizmetler arasında arz yönüyle bir ikamenin bulunmaması, personeli
yoğunlukla gezici olan müşteriler için tek tercih olması, maliyetinin nakit ödemeye göre
önemli ölçüde farklılaşması ve bu hizmetlerin yemek çeki firması ile üye işyerleri
arasındaki ilişki bakımından tamamen kendine özgü nitelik göstermesi gibi unsurlar
dikkate alınarak, önceki Kurul kararlarına paralel2 bir şekilde ilgili ürün pazarı "para
temsili araçlarla müşterilere tüketime hazır yiyecek ve gıda temini pazarı" olarak
belirlenmiştir.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar 200
Dosya konusu hizmetin tüm Türkiye çapında sunulması, bölgeler bazında rekabet
koşullarında farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Yapılan Tespitler
Dosya kapsamında şikayetlere konu iddialar öncelikle Sodexo ve Edenred tarafından 210
sağlanan yemek çeki hizmetinin akıllı kartlar vasıtasıyla kullanımı destekleyen alt yapı
hizmetlerinin sağlayıcısı Network açısından değerlendirilmiştir.
Sodexo ve Edenred’in ortak kontrolünde olan Network, özel kuruluşlar ve kamu
kuruluşları tarafından çalışanlarına verilecek olan her türlü sosyal yardım, avantaj ve
desteğin sağlanmasının akıllı kartlar vasıtasıyla gerçekleştirilmesine olanak sağlayacak
altyapı yatırımlarını yapıp işletmektedir. Her ne kadar başvurularda adı anılmasa da
2 1.7.2010 tarih, 10-47/862-299 sayılı; 19.1.2011 tarih, 11-04/50-17 sayılı Kurul kararları.
11-26/502-156
6
teşebbüslerin Edenred ve Sodexo’nun hizmetlerinden üye işyeri olarak faydalanma
taleplerine verilen cevapları etkileyebileceğinden hareketle Network de önaraştırmaya
dâhil edilmiştir. Bununla birlikte 19.1.2011 tarih, 11-04/50-17 sayılı Kurul kararında, 220
Network’ün kimlerin Sodexo ve/veya Edenred hizmet sistemine üye iş yeri olarak dahil
edileceği konusunda herhangi bir belirleyici etkisinin olmadığı, bu konuda Sodexo veya
Edenred’in tek başlarına karar verdikleri, Network’ün faaliyet alanının kendisine iletilen
talepler doğrultusunda üye iş yerlerine akıllı kart alt yapı sistemini kurup işletmekle sınırlı
olduğu tespitlerinin yapıldığı görülmektedir. Dolayısıyla Sodexo ve/veya Edenred ile
üyelik sözleşmesi yapılmasına yönelik marketler ve/veya restoranlar tarafından iletilen
talepler konusunda söz sahibi olmayan Network’ün faaliyetlerinin dosya konusu
önaraştırma kapsamında değerlendirilmesine yer olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.3.2. Önaraştırma Konusu İddiaların Sodexo ve Edenred Açısından 230
Değerlendirilmesi
Önaraştırma konuşu şikayetlerde temel olarak Edenred ve Sodexo’nun lokanta
işletmecisi olan teşebbüse POS cihazı kurulumunu reddettiği ve Sodexo’nun market
işletmecisi olan şikayetçinin üyelik talebine olumlu yanıt vermediği iddiaları yer
almaktadır.
Söz konusu iddialar, 4054 sayılı Kanun kapsamında mal vermeyi reddetmek suretiyle
hakim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilecek hususlardandır. 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesinde “ …bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde
ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına 240
yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması
hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmüne yer verilmek suretiyle teşebbüslerin hakim
durumlarını kötüye kullanmaları yasaklanmıştır. Herhangi bir teşebbüsün Kanun’un 6.
maddesini ihlal ettiğinden bahsedebilmek için iki temel unsurun bir arada bulunması
gerekmektedir. İnceleme konusu teşebbüs ilgili pazarda hakim durumda olmalıdır ve bu
teşebbüsün eylemleri rekabet hukuku anlamında bir kötüye kullanma hali teşkil etmelidir.
Bu iki unsurdan birinin yokluğu halinde inceleme konusu teşebbüsün eylemleri hakim
durumun kötüye kullanılması olarak nitelendirilemez.
Kanun’un 3. maddesine göre hakim durum, belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla 250
teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve
dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücünü, ifade eder. Tek
başına hakim durumun tespitinde yeterli olmasa da hakim durumun tespitinde kullanılan
en önemli göstergelerden biri teşebbüsün ilgili pazardaki payı ve konumudur. Bununla
birlikte hakim durumun tespitinde pazara giriş engelleri, fikri mülkiyet hakları, dikey
bütünleşik yapı gibi çeşitli unsurlar da dikkate alınmaktadır.
Tablo 1’den görüldüğü üzere, para temsili araçlarla müşterilere tüketime hazır yiyecek
ve gıda temini pazarı az sayıda firmanın faaliyet gösterdiği ve yoğunlaşma derecesinin
yüksek olduğu oligopolistik bir pazardır (CR4=97,48). Pazar lideri Edenred’in pazar payı 260
yaklaşık %...ken, üye kuruluş sayısı …; ikinci sıradaki Sodexo’nun pazar payı %...’ken
üye kuruluş sayısı ….’tür. Multinet’in kullanıcı sayısı açısından pazar payı %..., üye
restoran sayısı ….’dir.
11-26/502-156
7
Mehaz mevzuatta, teşebbüsün ilgili ürün pazarındaki pazar payının % 40’ın altında
kalması halinde hakim durumda olmasının ancak pazarda mevcut bir kapasite
sınırlamasının olması halinde mümkün olduğu belirtilmektedir. Pazar payının %40’tan
daha fazla olduğu durumlarda da pazara girişi engelleri, fikri mülkiyet hakları, dikey
bütünleşik yapı gibi çeşitli kriterler önem taşımaktadır.
270
Para temsili araçlarla müşterilere tüketime hazır yiyecek ve gıda temini pazarındaki
teşebbüslerin pazar payları değerlendirildiğinde, teşebbüslerden hiçbirinin tek başına
pazardaki fiyat, arz miktarı gibi parametreleri belirleyebilecek ölçüde yüksek bir pazar
payına sahip olmadığı ve ilk üç teşebbüsün pazar paylarının birbirine yakın seyrettiği,
dolayısıyla ikinci ve üçüncü sıradaki firmaların lider firma üzerinde ve birbirleri üzerinde
rekabetçi baskı oluşturabilecek pazar gücüne sahip oldukları anlaşılmaktadır. Bu durum
pazarda faaliyet gösteren ve pazar payları %40’ın altında olan rakip teşebbüslerden
herhangi birinin pazarda tek başına hakim durumda olması imkanını ortadan
kaldırmaktadır. İlgili pazardaki pazar paylarından hareketle Edenred ve Sodexo tek
başlarına hakim durumda değildir. Dolayısıyla, pazarda hakim durumda bulunmayan 280
teşebbüslerin marketlerden gelen üyelik taleplerini reddetmesi ve/veya lokantalardan
gelen POS cihazı taleplerine olumsuz yanıt vermesinin Kanun’un 6. maddesi maddesi
kapsamında bir kötüye kullanma olarak değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar 290
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy