1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-1-140 (Devralma)
Karar Sayısı : 03-07/71-28
Karar Tarihi : 30.1.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER, Mustafa PARLAK,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Tulez BARUTOĞLU
B- RAPORTÖRLER: Harun ULU, Müge ÖZERCAN
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - UCB S.A.
Temsilcisi: Av. Seçil ABALI
Güllü Sok. No: 1 3. Levent 80630 İstanbul
D- TARAFLAR: - UCB S.A.
Allee de la Recherche 60 B-1070 Brüksel BELÇİKA
- Solutia Inc.
575 Maryville Centre Drive St. Louis, Missouri 63141 ABD
E- DOSYA KONUSU: Solutia Inc.'in reçine katkı ve yapıştırıcı üretimi, imalatı
ve satışı işlerinin UCB S.A. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.12.2002 tarih, 5478 sayı; 13.1.2003
tarih, 162 sayı ve 21.1.2003 tarih, 270 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 23.1.2003 tarih
2002-1-140/Öİ-03-HU sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 27.1.2003 tarih,
REK.0.05.00.00/6 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-07 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; UCB S.A. ile Solutia Inc. arasındaki
devralma işleminin, tarafların ilgili ürün pazarlarındaki paylarının toplamı yönüyle,
1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında bildirime tabi olduğu, ancak devralma
sonucunda hakim durum yaratılmasının veya var olan bir hakim durumun
güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasının söz konusu olmaması
nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde bildirim konusu işleme izin
verilmesinin; UCB S.A. ile Solutia Inc. arasında 2.12.2002 tarihinde imzalanan Hisse
ve Mal Varlığı Alım Sözleşmesi’nin 12. maddesinde yer alan rekabet etme ve
personeli teşvik yasağının yoğunlaşmanın tamamlanabilmesi için doğrudan ilgili ve
gerekli yan sınırlama olarak değerlendirilmesinin uygun olacağı ifade edilmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. UCB S.A.
Belçika’da yerleşik UCB S.A., ilaç, kimyasal ürünler ve film sektörü olmak
üzere üç iş alanında faaliyet göstermektedir. Şirket, Financiere d’Obourg S.A.,
Financiere de Tubize S.A. ve Janssen Ailesi tarafından kontrol edilmektedir.
UCB S.A., Türkiye’de ilaç sektöründe UCB Pharma A.Ş., kimya sektöründe
ise acentası Renkim Dış Ticaret A.Ş. aracılığı ile faaliyet göstermektedir.
H.1.2. SOLUTIA INC.
Solutia Inc. ve bağlı kuruluşları, yüksek performanslı filmler, özel ürünler ve
entegre naylondan oluşan üç iş alanında örgütlenmiştir.
Solutia Inc.’in hisselerinin %10,49’u Lord Abbet & Co., %9,8’i FMR Corp.'a ait
olup, diğer hissedarları ise %5’ten daha az paya sahip yatırımcılardır. Bu bakımdan,
şirket üzerinde kontrol sahibi hissedar bulunmamaktadır.
Solutia Inc., Türkiye’de Solutia Kimyasal Pazarlama ve Ticaret Ltd. Ş. aracılığı
ile faaliyet gösterirken, aynı zamanda İstanbul Serbest Bölge’de bir şubesi
bulunmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirime konu işlem çerçevesinde Solutia Inc.'in, "Toz Kaplama Reçineleri,
Sıvı Kaplama Reçineleri, Teknik Reçineler, Katkı Maddeleri ve İhtisas Gerektiren
Ürünler"e ilişkin işi UCB S.A. tarafından devralınacaktır.
Yukarıda ana gruplar halinde yer verilen ürün yelpazelerinin kullanım alanları
birbirinden farklıdır. Genel olarak, toz kaplama reçineleri dış ve iç cephe
kaplamalarında, sıvı kaplama reçineleri su ve paslanmaya maruz kalan ürünlerde,
teknik reçineler ile katkı maddeleri ve ihtisas gerektiren ürünler ise daha spesifik
amaçlarla kullanılmaktadır. Bu ürün gruplarının kullanım alan ve amaçlarının farklı
olması nedeniyle birbirleriyle ikamesi söz konusu değildir. Diğer yandan, bu ürün
gruplarının üretim süreçlerinin farklı olması, ar-ge çalışmaları, know-how’ın ve
uzmanlaşmanın bu süreçte önemli rol oynaması nedeniyle arz bakımından da
ikameden söz etmek güçtür.
Söz konusu ürün gruplarının altında bir çok ürün bulunmaktadır. Örneğin, sıvı
kaplama reçineleri grubunun altında çözücü ve su esaslı alkidler, çözücü ve su
esaslı epoksiler, çözücü esaslı ve katı melaminler, çözücü esaslı doymamış
polyesterler ve çözücü esaslı fenolikler ürünleri yer almaktadır. Farklı tipteki kaplama
reçineleri talep bakımından genel olarak birbiriyle ikame edilememekle birlikte,
üretim süreci açısından değişik derecedeki sıvı kaplama reçinelerinin aynı üretim
tesisinde yapılmaları nedeniyle yüksek oranda arz ikamesi bulunmaktadır. Bu durum
toz kaplama ve teknik reçineler ile katkı maddeleri ve ihtisas gerektiren ürünler
pazarı için de geçerlidir. Dolayısıyla, ana ürün gruplarının, ürün bazında daha dar bir
3 REKABET KURUMU
pazar tanımı yapılmaksızın, ayrı birer pazar olarak değerlendirilmesi gerektiği
kanaatine varılmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarında yer alan ürünlerin ithalat yoluyla ülke genelinde satılması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Rekabet Üzerindeki Olası Etkisi
UCB S.A. ile Solutia Inc. arasında 2.12.2002 tarihinde imzalanan Hisse ve
Mal Varlığı Alım Sözleşmesi uyarınca UCB S.A., Solutia Inc.’in reçine, katkı maddesi
ve yapıştırıcı üretimi, imalatı ve satışı işlerinin münhasır kontrolünü devralacaktır. Bu
nedenle, bildirime konu olan işlem 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendi
kapsamında bir devralma işlemidir.
Tarafların 2001 yılı itibarıyla, ilgili pazarlardaki toplam ciro ve pazar paylarına
aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 1- Tarafların Toplam Ciro ve Pazar Payları
Pazar Ciro (TL) Pazar Payı (%)
Toz Kaplama Reçineleri 5.694.595.000.000 41
Teknik Reçineler 512.694.675.000 3’ten az
Sıvı Kaplama Reçineleri 4.520.432.000.000 12
Katkı Maddeleri ve
İhtisas Gerektiren Ürünler 55.690.000.000 3’ten az
Tarafların teknik reçineler, sıvı kaplama reçineleri, katkı maddeleri ve ihtisas
gerektiren ürünler pazarlarındaki toplam pazar payı ve ciroları, 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde belirtilen %25'lik pazar payı
ve 25 trilyon TL.'lik ciro eşiklerinin altında kalmakla birlikte, toz kaplama reçineleri
pazarındaki toplam pazar paylarının %41 olması nedeniyle anılan işlemin izne tabi
bir devralma olduğu kanaatine varılmıştır.
2001 yılı verilerine göre; toz kaplama reçineleri pazarında en yakın
rakiplerinin % 25 ve %15’lik pazar paylarına karşın %….. pazar payıyla pazarda lider
konumda olan UCB S.A., devralma sonrası %41 oranında pazar payına ulaşacaktır.
Pazar payları hakim durumun varlığının en önemli göstergelerinden biri olmakla
birlikte bu konuda kesin bir sonuca ulaşmak bakımından yeterli değildir. Bu nedenle
devralma işleminin ilgili pazarda hakim durum yaratılması veya mevcut hakim
durumun güçlendirilmesine yol açıp açmayacağının belirlenmesi için, mevcut rakipler
ve pazar payları, kapasite kullanımı, pazara giriş engeli ve ithalat imkanları
incelenmiştir.
Tarafların toz kaplama reçineleri pazarında Avrupa’daki en büyük rakipleri
DSM, Cray Valley, Eastman, Akzo, SIR ve Reichhold’dur. Bunların yanında Scott
Bader ve Interchem Hellas gibi küçük tedarikçilerle Chan Sieh, Alkenz ve Bayer gibi
ithalatçı teşebbüsler de bulunmaktadır.
2001 yılında Türkiye’de satılan 7.318 ton polyester toz kaplama reçinesinin
3.046 tonunu taraf teşebbüsler (UCB=2.745+Solutia=301) gerçekleştirmiştir.
4 REKABET KURUMU
Tarafların Türkiye’deki başlıca rakipleri DSM ve Reichhold olup, bu teşebbüslerin
pazar payları sırasıyla %…. ve %….’dir. Geri kalan tedarikçiler toplam pazar payları
%19 olan Eastman, Cray Valley ve İnterchem Hellas'dan oluşmaktadır.
İlgili pazar, üç teşebbüsün satışların yaklaşık %80’ini gerçekleştiriyor olması
nedeniyle oligopolistik bir yapı göstermektedir. Yoğunlaşma oranında artış
gerçekleşmekle birlikte, devralınan teşebbüsün pazar payının küçük olması, buna
karşın piyasadaki güçlü rakiplerin varlıklarını sürdürmeleri nedeniyle bildirim konusu
işlemin pazar yapısında çok önemli bir değişiklik yaratmayacağı kanaatine
varılmıştır.
İlgili ürünlerin ülkemize ithalatında herhangi bir önemli engel
bulunmamaktadır. Tarafların Türkiye’ye yaptığı satışlar, Avrupa’daki tesislerde
üretilen ürünlerin iç piyasaya sunulması veya müşterilerin doğrudan Avrupa’dan
yaptığı ithalattan oluşmaktadır. Nakliye masrafları, lojistik servisler, gümrük vergileri
ve tarife dışındaki diğer kısıtlamalar ürünlerin ithalatında önemli bir engel
oluşturmamaktadır.
Toz kaplama reçineleri uzun süredir patentle korunmamakta, bu nedenle fikri
sınai haklar pazara giriş engeli teşkil etmemektedir. Toz kaplama reçineleri pazarına
giriş büyük çaplı bir yatırım gerektirmemektedir. Pazara girişteki maliyet,
uygulanacak yönteme göre değişmektedir. Pazara orta büyüklükteki bir tesis ile yeni
giriş için 3-5 milyon Euro arasında bir yatırım ve 2-3 yıl inşa süresi yeterli olmaktadır.
Diğer yandan alkid reçine ya da doymamış polyester reçine üreticilerinin mevcut
reaktörlerinde dönüşüm yapmak suretiyle pazara girebilmeleri olanaklıdır. Taraflar
Avrupa çapında alkid reçineler ve doymamış reçineler üreten bir çok reaktörün
bulunduğunu, bu ürünlere yönelik talebin düşmesi nedeniyle bu teşebbüslerin
reaktörlerinde dönüşüm yapmak suretiyle toz kaplama reçineleri pazarına
girebileceklerini ifade etmektedirler.
Toz kaplama reçineleri pazarında Avrupalı üreticilerin kapasite kullanımı
%70-75 civarındadır. Tarafların Türkiyedeki rakipleri DSM ve Reichhold yakın
zamanda kapasite artırımına gitmiş olup, kapasite fazlaları mevcuttur.
İlgili pazardaki ürünlerin ithalat yoluyla ülkemizde satışa sunulduğu ve
ithalatında engel bulunmadığı dikkate alındığında; Avrupa ve Asya pazarlarındaki
kapasite kullanım oranlarının iç piyasadaki rekabet üzerinde de etkili olduğu, rakip
teşebbüslerin kapasitelerinin altında çalışmasının, yoğunlaşma sonrası oluşacak
fiyat artışlarına üretim artışı ile karşılık vermelerini sağlayarak ilgili piyasada pazar
gücü kazanılmasını engelleyeceği kanaatine varılmıştır.
Dolayısıyla, pazarın ithalata açık olması, bu piyasadaki üreticilerin tam
kapasitenin altında çalışıyor olmaları ve pazara girişin önünde önemli hukuki ve
ekonomik engellerin olmaması nedeniyle, anılan devralmanın ilgili pazarda hakim
durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve bunun sonucunda
rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasına yol açmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.2. Rekabet Etme Yasağının Değerlendirilmesi
Teşebbüsler arasında, bir tarafın diğerine rekabet yasağı getirdiği anlaşmalar,
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına giriyor olmakla birlikte, ticaret yeri,
müşteri, mevkii, itibar ve sair gayrimaddi unsurlar ile know-how gibi kayıtlı olmayan
5 REKABET KURUMU
hakları da devrinin söz konusu olduğu birleşme veya devralma işlemlerinde, satıcı
üzerine getirilen ve belirli şartları taşıyan rekabet yasakları, Kanun'un 7. maddesi
kapsamında işlemin yan sınırlaması olarak değerlendirilmektedir.
UCB S.A. ile Solutia Inc. arasında imzalanan Hisse ve Mal Varlığı Alım
Sözleşmesi’nin 12.1. maddesinde; 3 yıllık bir süre için Solutia’nın devredilen işler
kapsamında mal sahibi, hissedar, borç veren ve garantör olarak UCB S.A. ile
rekabet etmeyeceği, ancak oy gücünün %10’undan azını temsil eden hisseler ile son
mali yılında toplam yıllık gelirinin %15’ini devredilen faaliyetler kapsamına giren
işlerden elde etmiş herhangi bir teşebbüsün hisselerini elinde tutabileceği
belirtilmektedir. Bu maddeyle Solutia Inc.’in devredilen faaliyetlerle aynı pazardaki
teşebbüslerde yatırım amaçlı olarak küçük hisselerle ortak olabilmesi hüküm altına
alınmıştır. Devredilen işlerin, ar-ge ve know-how’un önemli rol oynadığı kimyasal
ürünleri içerdiği dikkate alındığında 3 yıllık rekabet etme yasağının işlemin
tamamlanabilmesi açısından doğrudan ilgili ve makul süreli bir yan sınırlama olduğu
kanaatine varılmıştır.
Diğer yandan Sözleşme'nin 12.2. maddesinde, personelin teşvik
edilmemesine ilişkin de bir sınırlama getirilmektedir. Bu hüküm uyarınca, Solutia Inc.,
devirden itibaren iki yıllık süre boyunca, herhangi bir devralınan şirket personelini ya
da transfer edilen personeli, UCB S.A. veya herhangi bir yan kuruluşundan
ayrılmaya teşvik etmeyecektir. Solutia Inc.’in devirden itibaren iki yıl boyunca UCB
S.A.’nın bir çalışanına iş teklif edip, onu istihdam etmeye çalışmaması hükmü de,
satıcının belirli bir süre devredilen işletmenin pazarında etkinlik göstermemesine
yönelik olan ve rekabet etmeme yükümlülüğü ile aynı bağlamda değerlendirilmesi
gereken bir sınırlamadır. Bu sınırlamanın, Solutia Inc.’in üç yıl sonunda istediği
takdirde pazara geri dönmesinin önünde bir engel teşkil etmemesi nedeniyle, makul
bir yan sınırlama olarak değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
- UCB S.A. ile Solutia Inc. arasındaki devralma işleminin, tarafların ilgili ürün
pazarlarındaki toplam pazar payları yönüyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu
Kanun'a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna,
bununa birlikte 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan
veya mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ilgili piyasadaki
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte bir devralma
olmadığına, dolayısıyla devralma işlemine izin verilmesine;
- UCB S.A. ile Solutia Inc. arasında 2.12.2002 tarihinde imzalanan Hisse ve Mal
Varlığı Alım Sözleşmesi’nin 12. maddesinde yer alan rekabet etme ve personeli
teşvik yasağının ise yoğunlaşmanın tamamlanabilmesi için doğrudan ilgili ve gerekli
yan sınırlama niteliğinde olduğuna
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy