AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KAYITTAN DÜŞÜRÜLME KARARI
Başvuru No. 22658/10
Mustafa SÖNMEZSOY ve 4 diğer başvuru / Türkiye
(Ekteki tabloya bakınız)
Başkan
Branko Lubarda,
Hâkimler Pauliine Koskelo,
Marko Bosnjak
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Viktoriya Maradudina’nın katılımıyla, 17 Haziran 2021 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Ekteki tabloda gösterilen çeşitli tarihlerde yapılan yukarıdaki başvuruları ve Mahkemeden başvurunun kayıttan düşürülmesini talep eden davalı Hükümet tarafından sunulan deklarasyonları göz önüne alarak gerçekleştirdiği müzakerelerin sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR VE USUL
Başvuranların listesi ekteki tabloda yer almaktadır.
Söz konusu başvurular, esas olarak, 3 Mayıs 2004 tarihinde Batman’da gerçekleşen bir yeraltı patlaması sonucu başvuranların maruz kaldıkları maddi hasar ile ilgilidir. Başvuranların, süre sınırı kuralının hatalı uygulandığı iddiası nedeniyle tazminat talebinde bulunmak için hukuk mahkemelerine erişim sağlayamamalarına ilişkin Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamındaki şikâyetleri ve patlamanın sonucu olarak mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddiasına ilişkin Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki şikâyetleri Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmiştir.
Hükümet, 5 Şubat 2020 tarihli bir yazı ile başvuran Cemal Altun’un (başvuru no. 32021/11) 2 Kasım 2018 tarihinde vefat ettiğini Mahkemeye bildirmiştir. Başvuranın avukatı, 16 Nisan 2020 tarihinde, varislerinin başvuruyu sürdürme isteğini Mahkemeye bildirmiş ve veraset ilamı ile yetki belgelerini sunmuştur.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Mahkeme, başvuruların konuları bakımından benzer olduklarını göz önünde bulundurarak, bunları tek bir kararda müştereken incelemeyi uygun görmektedir.
Mahkeme, Cemal Altun’un vefat ettiğini ve varislerinin (aşağıda ekli tabloda belirtildiği üzere) başvuranın başlattığı yargılamaları takip etme isteğini dikkate almaktadır. Mahkeme, Cemal Altun’un varislerinin, başvuranın yerine somut yargılamaları sürdürmeye hakları olduğunu tespit etmektedir.
Hükümet, Sözleşme’nin 6 § 1. maddesi kapsamında ileri sürülen hususların çözüme kavuşturulması amacıyla tek taraflı deklarasyon düzenlemeyi teklif ettiğini Mahkemeye bildirmiştir. Hükümet ayrıca, Mahkemeden, Sözleşme’nin 37. maddesi uyarınca başvuruların kayıttan düşürülmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Hükümet, mevcut başvurulara konu olan hukuk davalarının, mahkemeye erişim hakkına ilişkin olarak Sözleşme’nin 6. Maddesinde öngörülen standartları yerine getirmediklerini kabul etmiştir. Hükümet, ekteki tabloda belirtilen miktarların başvuranlara ödenmesini teklif etmiş ve Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi uyarınca Mahkemeyi başvuruları kayıttan düşürmeye davet etmiştir. Söz konusu miktarlar, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilecek ve Mahkeme tarafından kabul edilen kararın tebliğini müteakip üç ay içerisinde ödenecektir. Bu miktarların belirtilen üç ay içerisinde ödenmemesi durumunda, Hükümet, bahsi geçen sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, yukarıda bahsedilen miktarlara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz ödemeyi taahhüt etmiştir.
Bu ödeme, davanın nihai çözüme kavuşturulduğu anlamına gelecektir.
İşbu karardan birkaç hafta önce, Hükümetin tek taraflı deklarasyon şartları başvuranlara gönderilmiştir. Başvuranlar, deklarasyon şartlarını kabul etmemişlerdir.
Mahkeme, aşağıdaki gibi bir durumda, Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesinin davayı kayıttan düşürmesine imkân verdiğini gözlemlemektedir:
“… Mahkemenin saptadığı herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmezse”.
Dolayısıyla Mahkeme, başvuranlar davalarının incelenmesinin sürdürülmesini talep etseler bile, davalı Hükümetin tek taraflı deklarasyonuna dayanarak Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi uyarınca başvuruları kayıttan düşürebilmektedir (bk. özellikle Tahsin Acar/Türkiye (ilk itirazlar) [BD], no. 26307/95, §§ 75-77, AİHM 2003 VI).
Mahkeme, mahkemeye erişim hakkına ilişkin şikâyetler ile ilgili olarak açık ve kapsamlı içtihatlar düzenlemiştir (bk. örneğin, Kurşun/Türkiye, no. 22677/10, §§ 93-106, 30 Ekim 2018).
Mahkeme, teklif edilen ve benzer davalarda hükmedilen miktarlarla tutarlı olan tazminat miktarının yanı sıra, Hükümetin deklarasyon metni kapsamında yer alan ikrarları dikkate alarak, başvuruların bu kısmının incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir gerekçe olmadığı kanaatindedir (Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi).
Mahkeme, yukarıdaki hususlar ışığında, Sözleşme ve Protokolleri tarafından güvence altına alınan insan haklarına saygı ilkesinin , başvuruların tek taraflı deklarasyonlara ilişkin kısımlarının incelemeye devam etmesini gerektirmediği kanısına varmaktadır (Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesinin son cümlesi (in fine))
Mahkeme son olarak, Hükümetin tek taraflı deklarasyonundaki şartları yerine getirmemesi durumunda, Sözleşme’nin 37 § 2 maddesi uyarınca başvuruların yeniden kayıt altına alınabileceğinin altını çizmektedir (bk. Josipovic/Sırbistan, (k.k.) no. 18369/07, 4 Mart 2008).
Yukarıda belirtilenler dikkate alınarak, başvuranların Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamındaki şikâyetlerine ilişkin olarak bu ekli listedeki başvuruların kayıttan düşürülmesi uygundur.
Başvuranlar aynı zamanda, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında aşağıdaki şikâyetlerde bulunmuşlardır:
(i) Devlet yetkilileri, patlamayı ve sonucunda taşınmazlarına gelen hasarı önlemek için gerekli önlemleri almaya ilişkin pozitif yükümlülüklerini yerine getirmemişlerdir.
(ii) Devam eden sızıntı ve yeni patlamaların meydana gelme riski sebebiyle ilgili tarihte halen yürürlükte olan, patlamadan sonra yetkili makamlar tarafından yapılara ilişkin getirilen kısıtlamalar taşınmazlarının kullanımını ciddi şekilde kısıtlamıştır.
(iii) Bilirkişiler tarafından tanınmasına rağmen maruz kaldıkları zarar tazmin edilmemiştir.
Mahkeme, (i) ve (ii) şikâyetlerine ilişkin olarak, bu şikâyetleri incelemiş ve elinde bulunan tüm belgeler ışığında ve şikâyette bulunulan hususların yargı yetkisine girdiği ölçüde, söz konusu şikâyetlerin, Sözleşme’nin 34. ve 35. maddelerinde yer alan kabul edilebilirlik kriterlerini karşılamadıkları ya da Sözleşme ve Protokolleri ile öngörülen hak ve özgürlüklerin ihlaline işaret etmedikleri kanaatine varmıştır (bk. yukarıda anılan Kurşun kararı, §§ 109, 125 ve 129-33).
Dolayısıyla, Mahkeme, başvuruların bu kısmının Sözleşme’nin 35 § 4 maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.
Mahkeme, başvuranların patlama nedeniyle taşınmazlarına gelen zararın tazminatını alamamalarına ilişkin yukarıda bahsedilen (iii) şikâyetleri ile ilgili olarak, Hükümetin söz konusu hukuk davalarında eksiklikler olduğuna yönelik ikrarını göz önünde bulundurarak bu şikâyetin kabul edilebilirlik veya esasının ayrıca incelenmesine gerek olmadığını değerlendirmektedir (bk. yukarıda anılan Kurşun kararı, § 128).
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvuruların birleştirilmesine;
Cemal Altun’un varislerinin (aşağıda ekli tabloda belirtildiği üzere), başvuranın yerine yargılamaları takip etmeye hakları olduğuna;
Davalı Hükümetin deklarasyonunda yer alan şartların ve yine bu deklarasyonda dile getirilen taahhütlerin yerine getirilmesi amacıyla öngörülen düzenlemelerin dikkate alınmasına;
Ekli listedeki Başvuruların, Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi uyarınca kayıttan düşürülmesine;
Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 1. maddesi kapsamında başvuranların kaza nedeniyle ortaya çıkan maddi zarara karşı tazminat alamamalarına yönelik şikâyetin kabul edilebilirlik ve esasına yönelik ayrıca inceleme yapılmasına gerek olmadığına;
Başvurunun geri kalan kısmının kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar, İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup 8 Temmuz 2021 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Viktoriya Maradudina Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili
EK
Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki şikâyetleri konu alan başvurular
Sıra
No.
Başvuru no. Başvuru tarihi
Başvuranın adı Doğum yılı
Temsilcinin Soyadı Adı ve Şehri
Hükümetin
Deklarasyonunun Alındığı Tarih
Başvuranın Yazısının Alındığı Tarih
Maddi ve Manevi Zararlar ile Masraf ve Giderler için verilmesine hükmedilen meblağ
(avro cinsinden)[I]
1.
22658/10
30/03/2010
Mustafa SÖNMEZSOY
1953
Çakan Abdulhamit Batman
22/02/2021
31/03/2021
5.400
2.
22671/10
30/03/2010
Salih OKAY
1955
Emine GÜLMÜŞ
1983
Çakan Abdulhamit Batman
15/04/2021
07/05/2021
5.400
başvuranlara müştereken
3.
22687/10
30/03/2010
Abdullah YARGI
1970
Çakan Abdulhamit Batman
22/02/2021
30/03/2021
6.300
4.
69989/10
03/09/2010
Zübeyir İPEKYÜZ
1963
Çakan Abdulhamit Batman
22/02/2021
31/03/2021
6.300
5.
32021/11
14/01/2011
Cemal ALTUN 1947
(02/11/2018 tarihinde vefat etmiştir)
Varisler
Nurullah Altun Asiye Topçoğlu Hacer Direkçi Celal Altun Bilal Altun Ayşete Cengiz Fethullah Altun Melike Türkan İbrahim Altun Melek Demir Türkan Taşan Zehra Yıldız Leyla Altunbaş Mehmet Senan Altun Perihan Altun Hatun Altun
Erken Mehmet Masum Batman
22/02/2021
02/04/2021
5.400
CemalAltun’un varislerine müştereken
[I] Başvurana yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere.