Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-2-34
Karar Sayısı : 04-42/489-117
Karar Tarihi : 17.6.2004
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
B- RAPORTÖR : İbrahim AYDEMİR
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Sonoco Products Company 20
- Ahlstrom Corporation
Temsilcileri: Av. Gülay KARAN
Cumhuriyet Bulv. 140/1 Kat:8
35210 Alsancak/İzmir
D- TARAFLAR : - Sonoco Products Company
1 North Second Street Post Office Box 160
Hartsville, South Carolina 29550-3305 ABD
- Ahlstrom Corporation
Etelaesplanadi 14 FIN-00130 Helsinki/Finlandiya 30
E- DOSYA KONUSU : Sonoco Products Company ve Ahlstrom
Corporation’un ortak girişim kurmalarına izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 21.5.2004 tarih, 2596 sayı ile
giren ve 27.5.2004 tarih ve 2770 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 11.6.2004 tarih, 2004-2-34/Öİ-04-İA sayılı Ortak 40
Girişim Ön İnceleme Raporu 14.6.2004 tarih, REK.0.06.00.00/75 sayılı
Başkanlık önergesi ile 04-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da, Sonoco ve Ahlstrom arasında
oluşturulan ortak girişimin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet
Kurulu'nun iznine tabi bir işlem olduğu, ancak söz konusu işlemin ilgili pazarda
hakim durum oluşturmaması ve mevcut bir hakim durumu güçlendirmemesi
nedeniyle işleme izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
04-42/489-117
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. Taraflar
H.1.1. Sonoco Products Company (Sonoco)
Sonoco, merkezi South Carolina-ABD'de, New York Borsası’na kote olan ve
yaklaşık 50.000 hissedara sahip bir şirkettir. Şirket hiçbir teşebbüs veya şahıs
tarafından kontrol edilmemekte ve kağıt kartondan plastiğe, alüminyum
kutulardan cama kadar geniş bir ürün yelpazesini içeren ambalaj ve
paketleme malzemeleri üretimi yapmaktadır. Şirketin 2003 yılı toplam cirosu
yaklaşık 2.7 Milyar ABD Doları’dır.
Sonoco’nun dünya üzerinde çok sayıda bölgesel bağlı şirketi ve bu bağlı
şirketlerin kurduğu ülkesel ölçekte faaliyet gösteren bağlı şirketleri vardır. 60
Türkiye’de faaliyet gösteren Sonoco Ambalaj Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Sonoco
Ambalaj)’nin hisselerinin tamamı, Sonoco Products Company’nin sahip
olduğu Sonoco Hollanda Holding BV şirketine aittir. Sonoco Ambalaj’ın
yönetim kurulu üyeleri James A. Harrell, Heinz Stephan Gluepker ve
Stamatios Trantas’dır. Bu kişiler Türkiye’de rakip herhangi bir teşebbüsün
yönetim kurulunda yer almamaktadır.
Sonoco Ambalaj kağıt masura/bobin üretmektedir. Şirketin 2003 yılı üretimi
yaklaşık 19.000 tondur. 2003 yılı cirosu ise 21.5 Milyon Euro'dur (30 Trilyon
100 Milyar TL.). Şirket, devir işleminden sonra faaliyetlerini ortak girişime
aktaracaktır. 70
H.1.2. Ahlstrom Corporation (Ahlstrom)
Ahlstrom Finlandiya hukukuna göre kurulmuş, Helsinki-Finlandiya’da mukim
bir teşebbüstür. Ahlstrom hiçbir teşebbüs veya şahıs tarafından kontrol
edilmeyen, dağınık hisse yapısına sahip bir şirkettir. Ahlstrom başta çeşitli
kağıt ürünleri olmak üzere cam-elyaf kumaşı, filtreleme spesiyalleri ve conta
materyalleri gibi ürünler üretmektedir. Ahlstrom da Sonoco gibi dünyanın çok
sayıda ülkesinde bağlı şirketlere sahiptir. Ancak bu teşebbüsün Türkiye’de
faaliyet gösteren herhangi bir bağlı şirketi yoktur. Ahlstrom Türkiye’de
herhangi bir teşebbüsün hissedarı da değildir. Şirketin 2003 yılında elde ettiği
toplam ciro 1.5 Milyar Euro olarak bildirilmiştir. 80
Ahlstrom’un 2003 yılında Türkiye’ye yaptığı satışlardan elde ettiği ciro
6.172.000 Euro (yaklaşık 8.65 Trilyon TL.) olarak bildirilmiştir. Bu satışlar
denizaşırı üretim tesislerinden yapılan satışlardır ve ortak girişimin faaliyet
alanını oluşturan kağıt masura üretimiyle ilgili değildir. Ahlstrom’un satışları
otomotiv ve motor filtreleme ürünleri, vernikli kağıt, cam-elyaf kumaşı gibi
ürünlerden oluşmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Ürün Pazarı
Ortak girişimin taraflarından Sonoco ambalaj sanayiinde uzmanlaşan bir firma
iken, Ahlstrom çeşitli endüstrilerde kullanılan kağıt ürünleri üretmektedir. Ortak 90
girişimin konusunu ise tarafların ortak faaliyet alanını teşkil eden Avrupa’daki
kağıt masura (paper core) ve kağıt masura mukavvası (coreboard) üretiminin
tam işlevsel bir ortak girişime devredilmesi oluşturmaktadır.
04-42/489-117
3
Kağıt masura, spiral veya paralel üretim süreçlerinde kağıt masura
mukavvasından üretilen ve üzerine film, yapıştırıcı bant, kağıt, kumaş ve iplik
gibi çeşitli ürünlerin sarıldığı ruloları (bobinleri) ifade etmektedir.
Kağıt masura mukavvası esas olarak kağıt masura üretimi için kullanılan lif
bazlı maddeler içeren bir karton çeşididir. Kağıt masura mukavvası genellikle
geri dönüşüm yoluyla elde edilmiş olan maddelerden üretilmektedir. Bu
maddenin üretiminde, geri dönüşüm yoluyla elde edilen birleşime ilave etmek 100
suretiyle kağıt hamuru kullanılsa da bunun ekonomik olmadığı belirtilmektedir.
İlgili ürün pazarının kağıt masuralar yanında plastik gibi diğer maddelerden
üretilen ve aynı amaçla kullanılan masuraların da dahil olduğu
anlaşılmaktadır. Raportörce pazardaki müşterilerle yapılan görüşmelerde de
bu husus beyan edilmiştir. Ancak taraflardan birinin Türkiye pazarına masura
satışının bulunmaması; dolayısıyla yoğunlaşma analizini etkilemeyecek
olması nedeniyle bu alternatiflere ilişkin detaylı inceleme yapılmamıştır.
Yukarıdaki bilgilerden hareketle ilgili ürün pazarı, endüstriyel bez, iplik,
yapışkan bant gibi çeşitli ürünleri sarmakta kullanılan "masura/bobin pazarı"
olarak tespit edilmiştir. 110
H.2.2. Coğrafi Pazar
Kurulması planlanan ortak girişimin faaliyet alanı Avrupa olacaktır. Bahsi
geçen ürünler için Türkiye coğrafyasında rekabet koşulları farklı bir alt coğrafi
pazar tanımlamanın mümkün olmadığı görülmektedir. Bu nedenle ilgili ürün
pazarı için tanımlanabilecek en dar coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti
sınırları" olarak kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan İşlemin Tanımı, Amacı ve Niteliği
H.3.1. İşlemin Tanımı
Söz konusu devir işlemi, Sonoco ve Ahlstrom’un Avrupa kağıt masura ve
kağıt masura mukavvası piyasasındaki mevcut faaliyetlerini birleştirmek ve 120
yürütmek üzere kuracakları ortak girişimin hisselerini satın almak suretiyle
ortak kontrolü ellerinde tutmalarından ibaret olacaktır.
Devir işleminden önce Sonoco, Lüksemburg kökenli bir limited şirket
hüviyetinde olan ve “Sonoco – JV S.a.r.l.” unvanını taşıyan ortak girişim
şirketini kuracaktır. Daha sonra her iki taraf konuyla ilgili faaliyetlerini
münferiden ortak girişime devredeceklerdir. Koyulan ayni ve nakdi
sermayenin karşılığı olarak Ahlstrom ortak girişimin %35.5 hissesine sahip
olurken, Sonoco ortak girişimin %64.5’ine sahip olacaktır. Her iki şirket, ortak
girişimdeki hisselerini bağlı şirketleri vasıtasıyla kontrol edeceklerdir. Ortak
girişim “Sonoco – Alcore S.a.r.l.” unvanıyla, kağıt masura pazarında faaliyet 130
gösterecektir.
Ahlstrom azınlık hissesine sahip olmasına rağmen bu teşebbüse, ortak girişim
yönetiminde azınlıklara tanınan olağan veto haklarının ötesinde haklar
verileceği ifade edilmiştir.
Anlaşma 19.4.2004 tarihinde düzenlenmiştir. Ancak taraflar idari onay
süreçlerini gözönünde bulundurarak anlaşmanın yürürlüğe giriş tarihini
30.6.2004 olarak belirlemişlerdir.
04-42/489-117
4
H.3.2. İşlemin Amacı
Ortak girişim, taraflardan Ahlstrom’un Kuzey Avrupa’daki konumu ile 140
Sonoco’nun Orta ve Güney Avrupa’daki konumunu birleştirilmesi suretiyle
müşterilerin global gereksinimlerine hizmet etme konusunda ilerleme
sağlamayı ve Doğu Avrupa pazarında da iyi bir konum edinmeyi
amaçlamaktadır. Bu bölgesel etkinin yanı sıra, Ahlstrom’un kağıt sektöründeki
deneyimi ile Sonoco’nun tekstil ve film endüstrisi için kağıt masura üretiminde
sahip olduğu birikimlerin birleştirilmesi de hedeflenmektedir.
H.3.3. Yapılan İşlemin Niteliği
1997/1 sayılı Tebliğ'in “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller” başlıklı 2.
maddesi (c) bendinde belirtilen özellikleri haiz ortak girişimler, birleşme ve
devralma sayılmaktadır. Buna göre; 150
- ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması,
- bu ortak girişimin, amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve mal
varlığına sahip bağımsız bir iktisadi varlık olması,
- taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisi olmaması
gerekmektedir.
Bu niteliklere sahip olan ortak girişim sözleşmeleri, yoğunlaşma doğurucu
kabul edilmekte, rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olması halinde ise, Kanun'un 4.
maddesi kapsamında anlaşma olarak değerlendirilmektedirler.
Sözleşmede bu konulara ilişkin açık hükümler yer almamaktadır. Tarafların 160
temsilcilerince bu hususlara açıklık getirmek üzere gönderilen yazıda yer alan
açıklamalar doğrultusunda aşağıdaki değerlendirme yapılmıştır.
Bildirim formunun 2.2. başlıklı maddesinde “Ahlstrom’a tanınan ve
Ahlstrom’un ortak girişim üzerinde etkiye sahip olmasına ve ortak kontrole
hizmet eden kontrol hakları, azınlıklara tanınan olağan veto haklarının ötesine
geçmektedir” ifadesi yer almaktadır. Bu şekilde ortak girişim üzerinde ortak
kontrolün sağlanmış olacağı belirtilmiştir. Önemli konularda yönetim kurulunun
oybirliği öngörülmektedir. Ayrıca yıllık planların, faaliyet raporlarının ve
bütçesinin onaylanması gibi önemli ve stratejik ya da ticari faaliyetleri
ilgilendiren konularda oybirliği ile karar alınmasının şart olduğu tarafların 170
temsilcilerince ifade edilmiştir.
Kurulacak ortak girişimin kurucu şirketlerden tamamen bağımsız bir
malvarlığı, muhasebe sistemi ve işgücü olacağı ve bunun faaliyetlerini
yürütmesine yetecek düzeyde olacağı da belirtilmiştir.
Taraflar ortak girişimin faaliyete geçmesi ile birlikte Avrupa kağıt masura ve
kağıt masura mukavvası pazarındaki tüm faaliyetlerini, malvarlıklarını ve
işgüçlerini ortak girişime devredecek ve bu pazardan tamamen
çekileceklerdir.
Özetle, kurulması planlanan ortak girişimin tarafların ortak kontrolünde, kendi
amacını gerçekleştirmeye yetecek bağımsız işgücü ve malvarlığına sahip, 180
taraflar arasında rekabetin koordine edilmesine veya sınırlanmasına yol
açmayan bir yapıda olduğu anlaşılmaktadır.
04-42/489-117
5
H.4. Değerlendirme
Yapılan işlem Sonoco ve Ahlstrom’un Avrupa’daki kağıt masura üretimi ve
satışı konusundaki faaliyetlerini kuracakları bir ortak girişime devretmeleridir.
Kurucu firmalar ortak girişimin faaliyet alanındaki işlerini terkedecek, ortak
girişimle rekabet etmeyecektir. Söz konusu ortak girişimin kendine ait
sermayesi olup şirket pay sahipleri tarafından taahhüt edilmiştir. Ayrıca
şirketin idaresinin sağlanması için uygun organlar oluşturulmuştur.
Sözleşmenin incelenmesinden, taraflardan birinin hissesinin %50’nin üzerinde 190
olmasına rağmen diğer tarafa azınlık hisselerine tanınan veto hakkının
ötesinde haklar verildiği, önemli kararlarda eşitlik ilkesinin esas olduğu
görülmüştür. Söz konusu ortak girişimin varlığını devam ettirecek işgücü ve
sermayeye sahip olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kurulan ortak girişimin
tarafların rekabete aykırı işbirliğini koordine edici bir niteliği de
bulunmamaktadır. Özetle başvuru konusu ortak girişim, 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında birleşme ve devralma sayılan yoğunlaşma doğurucu bir işlemdir.
Aynı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi hükmünce Rekabet
Kurulu'na bildirilerek izin alınması gereken işlemler için %25 pazar payı ve 25
Trilyon TL ciro eşiği öngörülmüştür. Taraflardan Ahlstrom’un ilgili pazarda payı 200
bulunmazken, Sonoco’nun kağıt masurada pazar payının %17 olduğu
belirtilmiştir. Kağıt masuranın alternatifleri de olduğu bazı müşterilerle yapılan
görüşmelerde ifade edilmiştir. Fakat bu pazardaki istatistiki verilere
ulaşılamaması nedeniyle kesin pazar payı tespit edilememiştir. Ancak başvuru
konusu ortak girişimin Türkiye pazarı bakımından yoğunlaşmayı arttırıcı
olmadığı açıktır. Tarafların toplam 30.100.000.000.000 TL. ciroya sahip
oldukları, dolayısıyla Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiğinin aşılmadığı fakat
ciro eşiğinin aşıldığı görülmüştür. Bu bakımdan ortak girişim işlemi 1997/1
sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu'nun iznine tabi bir işlemdir.
Başvuru konusu işlemin içinde yer aldığı pazarda bilinen yirmibeş yerli firma 210
ile iki yabancı firma olduğu, bilinemeyen çok sayıda diğer firmaların ise
pazarın %32’sini oluşturduğu ifade edilmiştir. Pazara giriş çıkışlar süreklidir ve
mali ya da hukuki bir giriş engeli bulunmamaktadır. Tarafların ilgili pazardaki
pazar payları da söz konusu işlem neticesi hakim duruma yol açmayacak
derecede düşüktür. Raportörce ilgili pazarda bulunan bazı müşterilerle yapılan
görüşmelerde, Ahlstrom’un ilgili ürün pazarında Türkiye’de faaliyetinin
olmadığı, Sonoco’nun da başta Adana’da kurulu bulunan Sunteks olmak
üzere irili ufaklı çok sayıda rakibinin olduğu, dolayısıyla işlemin yoğunlaşmayı
arttırıcı bir sonucunun olmayacağı belirtilmiştir.
Öte yandan ortak girişimi kuran sözleşmede, rekabet yasağına ya da taraflar 220
arasındaki rekabeti engelleyici nitelikte bir hükme rastlanmamıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Sonoco Products Company ve Ahlstrom Corporation arasında oluşturulan
ortak girişimin; 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 2. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
kapsamında “birleşme ve devralma sayılan hallerden” olduğuna; 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen ciro eşiğinin 230
04-42/489-117
6
aşılması nedeniyle ilgili ortak girişim işleminin izne tabi olduğuna; bununla
birlikte, bu işlemin Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya
mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin bütünü
yahut bir kısmında ilgili piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuran nitelikte olmadığına; dolayısıyla bildirime konu işleme izin
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy