Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-3-148 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 07-73/895-339
Karar Tarihi : 19.9.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Pelin ERDOĞAN, Aytül TOKATLI,
Hüseyin COŞGUN
C. ŞİKAYET EDEN : Re’sen
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN:
20
- Isparta Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma Derneği
Pirimehmet Mah. Belediye İşhanı No: 201 Kat: 2 Isparta
E. DOSYA KONUSU: Isparta Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma
Derneği’nin altın alış ve satış fiyatı ile mal arzını belirlemek suretiyle
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: İstanbul Kuyumcular Odası yayını İKO Bülteni’nde
yurt genelinde çeşitli illerde dernek ya da oda çatısı altında örgütlenmiş
kuyumcu esnafının fiyat tespitinde bulundukları beyanlarına yer verildiği tespit 30
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ
İstanbul Kuyumcular Odası yayını İKO Bülteni’nde yurt genelinde çeşitli illerde
dernek ya da oda çatısı altında örgütlenmiş kuyumcu esnafının fiyat tespitinde
bulundukları beyanlarına yer verildiğinin tespit edilmesi üzerine, 24.11.2006
tarih ve 2006-3-148/İİ-06-AÇ sayılı İlk İnceleme Raporu hazırlanmıştır.
Söz konusu İlk İnceleme Raporu’nun görüşülmesi sonucunda alınan 40
30.11.2006 tarih ve 06-86/1116-M sayılı Kurul Kararı ile; konuya ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespiti için,
Isparta Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma Derneği (Dernek) hakkında aynı
Kanun’un 41. maddesi gereğince soruşturma yapılmasına karar verilmiştir.
7.12.2006 tarihinde, Kanun'un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa
soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunularak 30 gün içinde ilk yazılı
savunmasını göndermesi istenmiştir. Dernek’in ilk yazılı savunması süresi
içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
07-73/895-339
2
Soruşturma sonucunda hazırlanan 28.5.2007 tarih ve SR/07-12 sayılı 50
Soruşturma Raporu Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası uyarınca
Başkanlıkça tüm Kurul Üyeleri ile ilgili tarafa tebliğ olunmuş ve aynı maddenin
ikinci fıkrası gereğince taraftan 30 gün içinde yazılı savunmasını göndermesi
istenmiştir. Dernek’in ikinci yazılı savunması yasal süresi içinde Kurum'a
intikal etmiştir.
Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı 2.7.2007 tarihli "Ek Yazılı Görüş", Kanun'un
45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 6.7.2007 tarihinde tüm Kurul Üyeleri ve
tarafa tebliğ edilmiştir. Tarafın ek görüşe karşı üçüncü yazılı savunmasını
yasal süresi içinde Kurum’a intikal etmiştir. 60
Rekabet Kurulu'nun 21.8.2007 tarih ve 07-65 sayılı toplantısında, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 19.9.2007 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmasına karar verilmiş ve sözlü savunma toplantısı davetiyesi, Kanun'un
46. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa gönderilmiştir.
Dernek, 19.9.2007 tarihinde yapılan sözlü savunma toplantısına katılmamıştır.
Rekabet Kurulu 19.9.2007 tarihinde 07-73/895-339 sayılı nihai kararını
vermiştir.
70
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
1- Dernek’in altın satış fiyatlarını pazar dışında belirleme ve kuyumcuların
Cumartesi günleri nöbetleşe olarak dükkanlarını kapatmaları yönünde karar
alarak mal arzını kontrol etme eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinde yasaklanan eylemlerden sırasıyla “Mal veya hizmetlerin alım ya
da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi her türlü alım yahut satım
şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki (a) bendi ve “mal veya hizmetin arz ya da
talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi” şeklindeki
(c) bendi ile uyum gösterdiği sabit görülerek, Kanun’un 4. maddesini ihlal 80
ettiği;
2- Ayrıca 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki koşullar sağlanmadığından
bu ihlaller bakımından mevcut haliyle muafiyet verilmesinin mümkün olmadığı;
3- Ancak yukarıda sayılan ihlallerden sadece altın alış ve satış fiyatının
belirlenmesi ihlali bakımından, Dernek tarafından açıklanan fiyatların tavsiye
veya maksimum niteliğinde olması halinde, Kanun’un 5. maddesindeki
koşulları sağlayabileceğinden muafiyetten yararlanılabileceği;
90
4- Dernek’in 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci fıkrası gereğince para
cezası ile cezalandırılması gerektiği;
5- Rekabet Kurulu tarafından 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca ceza verilmesine karar verilmesi halinde;
a) ihlalin 2006‘da da sürdüğüne dair belgelerin varlığı dolayısıyla 2005 yılı
cirosunun esas alınabileceği,
07-73/895-339
3
b) altın alış ve satış fiyatının belirlenmesine yönelik olarak etkin bir sistem 100
kurulmuş olmasının, uygulamaların sıkı bir biçimde denetlenmesinin,
belirlenen fiyatlara uymayan üyelere çeşitli yaptırımlar uygulanmasının, bu
yaptırımlar dahilinde para cezası verilmesinin ve üyelerden senet alınmasının,
eylemlerin kesintisiz olarak yıllardır sürdürülüyor olmasının ağırlaştırıcı
unsurlar olarak, Soruşturma Bildirim Yazısının tebellüğ edilmesi sonrasında
ihlallere son verilmesinin ise hafifletici unsur olarak cezanın takdirinde göz
önünde bulundurulabileceği
ifade edilmektedir.
110
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Soruşturmaya taraf olan Dernek üyelerinin kuyumculuk sektöründe faaliyet
gösterdikleri dikkate alınarak ilgili ürün pazarı, “kuyumculuk pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
120
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın rekabet koşullarının yeterli
derecede homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı
olması, ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici
olmaktadır.
Soruşturmaya taraf olan Dernek üyesi kuyumcular satışa sundukları altını
genellikle Isparta dışından temin etmelerine rağmen, bu ürünleri Isparta’daki
müşterilere satmaktadırlar. Bu nedenle, “Isparta ili” ilgili coğrafi pazar olarak
belirlenmiştir.
130
I.2. Haklarında Soruşturma Yürütülen Taraf
I.2.1. Isparta Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma Derneği
Merkezi Isparta olan Dernek, Isparta’da faaliyet gösteren kuyumcu ve sarraflar
tarafından 1998 yılında kurulmuştur. Dernek’in 7 kurucu üyesi bulunmaktadır.
Dernek Tüzüğü’nde Dernek’in amacı özet olarak; üyeler arasında birliği
sağlamak, üyelerine sosyal, maddi ve manevi yardımlarda bulunmak, mesleki
konularda seminer düzenlemek, günlük fiyat hareketlerini izleyerek üyelere
duyurmak, mesleki yeniliklerden üyeleri haberdar etmek, mesleki disiplini
sağlamak ve üyelerin malını ayar bakımından kontrol ederek hileli mal 140
alışverişlerini önlemek olarak belirtilmiştir.
9.1.2007 tarihi itibarıyla Isparta merkez ve ilçelerde faaliyet gösteren 73 sarraf
ve 2 imalatçı ile Dernek’in üye sayısı 75’tir. Dernek, 4054 sayılı Kanun
anlamında teşebbüs birliği niteliğindedir.
I.3. Yapılan Tespit ve Deliller
07-73/895-339
4
İlk inceleme, tarafın yazılı savunmaları ve soruşturma sürecinde 4054 sayılı
Kanun'un 14, 15 ve 44. maddeleri uyarınca yapılan yerinde incelemeler ve 150
ilgililerden bilgi isteme sonucunda elde edilen altın alış ve satış fiyatının
belirlenmesine ilişkin bulgular aşağıda sunulmuştur.
1. İstanbul Kuyumcular Odası’nın (İKO) web sitesinde de yer alan yayını İKO
Bülteni’nin 2006 yılının 1. sayısında (yıl: 3 sayı: 34), İKO’nun kuyumcu
esnafının dernek çatısı altında örgütlenmesi için İstanbul ilçelerinin yanı sıra
yurt genelinde çalışmalarını sürdürdüğü belirtilerek, oluşumlar hakkında bilgi
verilmiştir. İKO Bülteni’nde ve web sayfasında, 1998 yılında kurulan Dernek’in
amacı; sektör mensuplarını rekabetin yaratacağı olumsuz etkilerden
kurtarmak olarak açıklanmıştır. Fiyat birlikteliğinin olumlu sonuçlarının 160
alındığının dile getirildiği Isparta’da eskiden müşterinin kuyumcuları dolaşarak
fiyat kimde uygunsa ondan alışveriş yaptığını belirten kuyumcu M. A., fiyat
indirimlerinin olduğu yerde para kazanılamadığını, ancak şimdiki sistemde
fiyat listelerinin bulunduğunu ve herkesin buna uyduğunu ifade etmiştir. Yine
kuyumcu F. B. Isparta’da kuyumculuk yapmak isteyen kişileri Dernek çatısı
altına alarak söz ve fiyat birliği sağladıklarını, Dernek’in verdiği fiyatlara
uymayan kuyumculara cezai müeyyideler uyguladıklarını, birkaç kez kısa
süreli fiyat birliğinin bozulduğunu, ancak esnafın rekabetten zarar görmesi
üzerine vazgeçildiğini ve üyelerden Dernek kurallarına uyacağına dair açık
senet aldıklarını belirtmiş, Isparta’nın küçük bir il olması nedeniyle 170
otokontrolün yapılabildiğini vurgulamıştır.
2. Dernek Ana Tüzüğü’nün 2. maddesinin A bendinde yer alan Dernek’in
amaçları arasında günlük fiyat hareketlerinin izlenip üyelere duyurulması,
mesleki disiplini sağlamak amacıyla fiyat birliği gerçekleştirilmesi ve piyasada
dengesiz fiyatların önlemesi bulunmaktadır. Dernek Tüzüğü’nün Dernek
Üyeliğinden Çıkma ve Çıkarılma başlıklı 5. maddesine göre, Dernek tüzük ve
yönetmeliklerine, genel kurul ve yönetim kurulu tarafından alınmış olan
kararlara uymayan üyeler yönetim kurulunca Dernek üyeliğinden
çıkarılacaktır. 180
3. 14.1.1987 tarihinde 27 sarraf, noter onaylı bir taahhütname imzalamıştır.
Isparta sarraflarının uyması gereken hususların yer aldığı taahhütnameye
göre, altın fiyatlarında günlük alış satış listelerine uyulacak, müşteriler diğer
kuyumcuları gezmesi için teşvik edilmeyecek, müşteriye ikram yapılmak için
herhangi bir hediye verilmeyecek, iade için gelen ürünler değişme fiyatı ile geri
alınabilecek ve fahiş fiyatla ürün satılmayacaktır. Ayrıca bu hususlara
uyulmadığı takdirde Birlik’in aldığı kararlara ve uygulayacağı müeyyidelere
itirazda bulunulmayacağı ve mesleğe sonradan katılanların ek bir
taahhütname ile söz konusu taahhütnameye taraf olmalarının sağlanacağı da 190
belirtilmiştir.
4. 24.4.1998 tarih ve 5 sayılı yönetim kurulu kararında, esnafın Dernek’in fiyat
birliğine uyup uymadığının kontrol edilmesi için mal satın aldırılmak suretiyle
denetim yaptırılması karara bağlanmıştır.
5. 19.11.1998 tarihli belgede Dernek kuralları maddeler halinde sıralanmış bu
kurallara uyacaklarını kabul eden 7 üye tarafından belge imzalanmıştır.
07-73/895-339
5
Kurallardan biri “2. Derneğimizin tespit ettiği fiyat ve işçilik listelerine kesinlikle
uyulacaktır.” şeklindedir. Bu kuralı tamamlar şekilde düzenlenen bazı 200
maddelerde müşteriye ikram yapılmayacağı, iade için gelen malların
kullanılmamış dahi olsa hurda fiyatından alınacağı, alınmayacak mala fiyat
verilmeyeceği, müşterinin gez dolaş şeklinde teşvik edilmeyeceği,
satmadıkları mal için fiyat söylenmeyeceği ve fiyat numaratörünün vitrinin
görünen yerine konulacağı dile getirilmektedir.
6. 22.3.1999 tarihli toplantıda yönetim kurulu tarafından 22 ayar ve 14 ayar
mamullerle, alyansların işçilik fiyatları belirlenmiş ve belirlenen fiyatlar liste
haline getirilmiştir.
210
7. 6.3.2000 tarihli ve 55/552 sayılı Dernek üyelerine hitaben düzenlenen
yazıda 5.3.2000 tarihli yönetim kurulu toplantısında alınan karar uyarınca
üyelere duyurulması uygun görülen hususlar sıralanmıştır. Bu hususlardan
ilkinde fiyat listelerine kesinlikle uyulması istenmektedir.
8. 23.4.2000 tarih ve 26 sayılı yönetim kurulu kararında Dernek üyelerinin fiyat
listelerine uyumunun tespiti için geliştirilen denetim mekanizması ayrıntılı bir
şekilde anlatılmaktadır. Söz konusu karara göre Dernek’in birlik ve
beraberliğinin sağlanması, fiyat birliğinin korunması için Dernek tarafından
ücret ödenen kişilerin üyelerden bilezik veya diğer altın mamulleri satın 220
almaları suretiyle denetim yapılacak, mal alımı yapan kişilerin güvenilir
olmasına dikkat edilecek ve kontroller belli zamanlarda tekrar edilecektir.
9. Dernek üyelerine hitaben hazırlanmış 14.8.2000 tarih ve 64/561 sayılı
belgede, üyelerin alım satım işlemlerinde fiyat listelerine kesinlikle uymaları
istenmektedir. Yazıda belirtildiği üzere, Dernek’in yaptığı denetimlerde bazı
üyelerin toplu alışverişlerde müşteriye hediye verdiği, hatta yarı fiyatına kadar
indirim yaptığı, kimi üyelerin alışverişlerde devamlı surette ikram yaparak fiyat
listelerini deldiği tespit edilmiş ve bu üyeler hakkında Dernek’e diğer üyeler
tarafından çeşitli şikayetlerde bulunulmuştur. Yazıda, yapılan indirimlerin ve 230
verilen hediyelerin fiyat listelerini delmek olduğu ve bu davranışlarda bulunan
üyelerin fiyat birliğini bozduğu belirtilmektedir. Bu nedenle, üyelerden fiyat
listelerine uymaları istenmekte, fiyat listelerine uymadıkları tespit edilen üyeler
hakkında cezai işlem uygulanacağı, bu üyelerin kimliklerinin açıklanacağı ve
disiplin kuruluna verilecekleri dile getirilmektedir.
Ayrıca yazıda, alışverişlerde hediye vermenin yasak olduğu hatırlatılarak, saat
alışverişlerinde de ikram yapılmaması istenmiştir.
10. Dernek Başkanı tarafından üyelere gönderilen 27.2.2001 tarihli yazıda, 240
bazı üyelerin liste fiyatı altında müşteriye hurda altın fiyatı teklif ettiklerinin ve
teklif ettikleri bu fiyattan hurda altın aldıklarının, kimi üyelerce dolar ve mark
bazında fiyat verildiğinin tespit edildiği belirtilmiştir. Yazıda üyelerden liste
fiyatlara hassasiyetle uyulması istenmiş, uymayanlar hakkında cezai işlem
yapılacağı hatırlatılmıştır.
11. Eğirdir’de faaliyet gösteren Dernek üyelerine gönderilen 8.5.2001 tarih ve
83/580 sayılı yazıda, Eğirdir’den gelen bazı müşterilerin Eğirdir’de yapılan
alışverişlerde 500.000 TL’ye kadar ikram yapıldığını belirtmeleri ve bu
07-73/895-339
6
müşterilerin merkezde yapılan alışverişlerde ikram yapılmamasının nedenini
sormaları nedeniyle, Eğirdir’de yapılan denetimlerin sıkılaştırılacağı, işçilik ve 250
fiyat listelerine uymayan üyelerin cezalandırılacağı, bu davranışın
tekrarlanması halinde Dernek Ana Tüzüğü gereği geçici dükkân kapatma
cezası uygulanacağı belirtilmektedir. Yazının sonunda üyelerden liste fiyatlara
kesinlikle uymaları, birlik ve beraberliğe özen göstermeleri istenmektedir.
12. 12.7.2001 tarihli toplantıda yönetim kurulunca tespit edilen listede, 22 ayar
grubu, alyanslar ve 14 ayar grubunda yer alan mamullerin işçilik fiyatları
düzenlenmiş, kulak delme ücreti de listeye eklenmiştir.
13. 24.6.2002 tarihli toplantıda yönetim kurulunca belirlenen liste ile 22 ayar 260
grubu, alyanslar ve 14 ayar grubunda yer alan mamullerin işçilik fiyatları
belirlenmiş, kulak delme ücreti de listeye eklenmiştir.
14. 6.1.2003 tarihli yönetim kurulu toplantısında, işçilik fiyatları ve Cumhuriyet
Ata fiyatının nasıl hesaplanacağı belirlenerek, işçilik fiyatlarına ilişkin bir liste
hazırlanmıştır.
15. Keçiborlu’da faaliyet gösteren Dernek üyelerine gönderilen 6.6.2003 tarihli
yazıda, Dernek tarafından belirlenen işçilik ve fiyat listelerine uymadıkları
duyumunun alınması üzerine, söz konusu üyelerin işçilik ve fiyat listelerine 270
hassasiyetle uymaları istenmektedir.
16. 5.1.2004 tarihli yönetim kurulu toplantısına ilişkin tutanakta Ş. G. adlı
kuyumcunun M. G.’den getirttiği kelepçede, kelepçe etiketi üzerindeki işçiliğe
göre işçilik yazdığının, bilerek fazla işçilik yazmadığının tespit edildiği ifade
edilmektedir. Tutanakta M. G.’nin işçilik fiyat listesinde yer alan fiyatların
üzerinde fiyatlama yaparak liste fiyatlara uymadığı söylenmektedir. Bu
sebeple konu ile ilgili kendisinin ifadesine başvurulması toplantıda karara
bağlanmıştır. Ayrıca tutanakta M. G.’nin işçilik fiyatını nasıl belirlediği
anlatılmış olup, “normal olan hesaplama” 6.1.2003 tarihli listedeki işçilik fiyatı 280
üzerinden anlatılmıştır.
17. 30.3.2004 tarihli yönetim kurulu toplantısında, yeni ziynet ve eski ziynet
altınlarının arasındaki mevcut fiyat farkının aynen devam etmesine, ayrıca
“Alış-Verişlerdeki usulsüzlüklerin değerlendirilmesi yetkisinin başkan O. Y.’ye
verilmesine…” karar verilmiştir.
18. 9.6.2004 tarihli yönetim kurulu toplantısının gündem maddelerinden biri,
fiyat listelerine uyulmaması vakalarının artması sebebiyle bütün üyeleri
kapsayacak bir denetleme yapılmasıdır. Toplantıda, haklarında fiyat listelerine 290
uymadıkları yönünde duyum alınan Dernek üyeleri E. K., A. A. ve M. F. Ö.’nün
uyarılmasına ve bu üyelerle yapılacak görüşmenin Dernek Başkanı tarafından
gerçekleştirilmesine karar verilmiştir.
19. 25.6.2004 tarih ve 113 sayılı yönetim kurulu kararında Dernek’in birlik ve
beraberliğinin sağlanması ve fiyat birliğinin korunması için tüm Dernek
üyelerinden bilezik veya diğer altın mamulleri satın alınması yoluyla denetim
yapılması kararlaştırılmıştır. Ayrıca mal alımı yapan kişilerin güvenilir
07-73/895-339
7
olmasına dikkat edileceği, bu kişilere ücret ödeneceği ve denetimlerin
tekrarlanacağı kararda yer alan diğer hususlardır. 300
Yönetim kurulu kararı bağlamında üyelere gönderilen yazıda, fiyat listelerinin
uygulanıp uygulanmadığının belirlenmesine yönelik yapılan denetimlerde bazı
üyelerin liste fiyatlara uymadıklarının anlaşıldığı ve haklarında cezai işlem
uygulandığı vurgulanarak, Dernek yönetim kurulu tarafından alınan kararlara
üyelerin uymalarının bir zorunluluk olduğu, fiyat listelerine uyulmamasının
devamı halinde cezai işlemin artarak uygulanacağı ifade edilmiştir.
20. 7.7.2004 tarihli yönetim kurulu toplantısında, Dernek üyeleri arasında fiyat
listelerine uyumun tespiti için yapılan denetimler sonucu, liste fiyatlara 310
uymadığı tespit edilen K. Sarraf’a uygulanacak cezai müeyyide görüşülerek,
K. Sarraf’a “Üç yüz milyon Lira” para cezası verilmesi karara bağlanmıştır. Bu
karar sonucu H.H. K.’nin, K. Sarraf adına söz konusu meblağı Dernek’e
ödediği 30.12.2004 tarih ve 0944826 sıra nolu dernek gelirleri alındı
belgesinden anlaşılmaktadır.
21. 13.7.2004 tarih ve fiyat listelerine uyulması konulu yazıda, denetimlerde
bazı üyelerin Dernek yönetim kurulunca alınan kararlara uymadıklarının tespit
edildiği, bu konuda gerekli uyarıların yapıldığı ve cezai işlem uygulandığı ifade
edilmiş, denetimlerin devam edeceği belirterek üyelerin tespit edilen fiyat 320
listelerine uymaları istenmiştir.
22. 27.7.2004 tarihli yönetim kurulu toplantısında, Dernek’in fiyat listelerine
uymayarak düşük fiyatla satış yapan A. Kuyumculuk, İ. Sarraf ve A. Sarraf’ın
durumu görüşülerek, fiyat listelerine uymayan üyelerin bir defaya mahsus
uyarılacağı, fiyat listelerine uymamaları durumunda bu üyelere iki kat cezai
işlem uygulanacağı karara bağlanmış ve altın satış fiyat listesi ve işçilik
listeleri yeniden düzenlenmiştir.
Toplantı ertesinde, yeni işçilik fiyat listeleri hazırlanarak, 29.7.2004 tarihli yazı 330
ile üyelere işçilik fiyat listesinin, günün koşullarına uygun olarak %20 oranında
artırıldığı bildirilmiştir.
23. 6.9.2004 tarihli yönetim kurulu toplantısında, Dernek üyelerinin fiyat
listelerine uyumunun tespitine yönelik yapılan denetimlerin devam etmesi
yönünde karar alınmıştır.
24. 29.11.2004 tarihli genel kurul toplantısında, kredi kartları ile yapılan taksitli
satışlarda uygulanacak komisyon oranlarının Dernek tarafından belirleneceği
ve tüm Dernek üyeleri tarafından tespit edilen oranların uygulanacağı karara 340
bağlanmıştır.
İlgili karar üzerine, üyelere gönderilen 7.12.2004 tarihli yazıda, Dernek
tarafından yapılan çalışmalar neticesinde üyelerin vadeli satışlarda zarar
etmemeleri için hangi bankanın post cihazından hangi oranda faiz
uygulanması gerektiği tespit edilerek, faiz oranlarına ilişkin hazırlanan listenin
işçilik listeleri ile birlikte uygulanması istenmiştir.
07-73/895-339
8
25. 1.1.2005 tarihinden itibaren geçerli olacak işçilik fiyat listesinde alyanslar
ile 22 ayar ve 14 ayar mamullerde uygulanacak işçilik fiyatları düzenlenmiştir. 350
26. 10.1.2005 tarihinde yapılan yönetim kurulu toplantısında günlük fiyat
listelerinde hesaplama yapılırken yuvarlama yapılıp yapılmaması konusu
görüşülmüş ve günlük fiyat listelerinde yuvarlama yapılması yönünde karar
alınmıştır.
27. Dernek üyelerine gönderilen 15.4.2005 tarihli yazıda, bankaların faiz
indirimine gitmeleri sebebiyle kredi kartı ile yapılan taksitli satışlarda
uygulanacak komisyon oranlarının yeniden tespit edildiği ifade edilmiş, yazının
ekinde gönderilen oranlara tüm üyelerin uymaları istenmiştir. 360
28. 13.6.2005 tarihli yazıda 11.6.2005 tarihinde Dernek yönetim kurulu ile
Eğirdir’de bulunan Dernek üyeleri arasında yapılan görüşme sırasında Dernek
üyelerinin uymaları hususunda görüş birliğine varılan bazı Dernek kuralları
hatırlatılmıştır. Buna göre, Dernek tarafından belirlenen fiyat ve işçilik
listelerine uyulması, müşteriye hediye verilmemesi, müşteriden alınmayacak
mala veya dükkanlarında bulunmayan mala fiyat verilmemesi, müşterinin
gezip dolaşması yönünde teşvik edilmemesi, kullanılmamış olarak satılmak
istenen malın mutlak surette hurda fiyatından alınması ve vitrine konulmaması
istenmiştir. Görüşmede ayrıca, denetlemelerde kurallara uymadığı tespit 370
edilen üyeler hakkında cezai işlem uygulanacağı hususu toplantıya katılan altı
üye tarafından kabul edilmiş, mazeretleri sebebiyle toplantıya katılmayan iki
üye için de kuralların bağlayıcı olduğu ve kuralların bu üyelere tebliğ edileceği
ifade edilmiştir.
29. 13.12.2005 tarihinde üyelere gönderilen yazıda, 9.12.2005 tarihli yönetim
kurulu toplantısında 2006 yılında uygulanacak işçilik ve fiyat listesinin günün
koşulları dikkate alınarak yeniden belirlendiği ifade edilerek, yeni liste ekte
sunulmuştur.
380
30. 11.4.2006 tarihli pos cihazları konulu belgede, üyeler arasındaki fiyat
birliğinin sağlanması için yazının ekinde yer alan kredi kartı ile satış yapılırken
uygulanacak komisyon oranlarına üyeler tarafından uyulması istenmektedir.
31. 19.4.2006 tarihinde üyelere gönderilen yazıda, 17.4.2006 tarihli yönetim
kurulu toplantısında 2006 yılı işçilik ve fiyat listelerinin günün koşullarına
uygun olarak yeniden belirlendiği ifade edilerek, yeni liste ekte sunulmuştur.
32. 8.5.2006 tarihli yönetim kurulu toplantısında, ani artış gösteren fiyatlar ve
günlük fiyat listeleri görüşülmüş ve günlük fiyat listesi hazırlanmıştır. Ayrıca, 390
üye S. O.’nun müşterisine yapmış olduğu ikrama ilişkin olarak, yaptığı satışın
normal olduğu ve cezai işlem yapılmasına gerek olmadığı karara bağlanmıştır.
33. 16.5.2006 tarihinde üyelere gönderilen yazıda, 15.5.2006 tarihli yönetim
kurulu toplantısında 2006 yılı işçilik ve fiyat listelerinin günün koşullarına
uygun olarak yeniden belirlendiği ifade edilerek, yeni liste ekte sunulmuştur.
34. 3.7.2006 tarihli yönetim kurulu toplantısında, Dernek üyelerinin fiyat
listelerine uyumlarının tespiti için yapılan denetimlerde yönetim kurulu
07-73/895-339
9
üyelerince denetçi tayin edilmesi, usulsüzlük yapan üyelere cezai müeyyide
uygulanması karara bağlanarak, Cumhuriyet altınının fiyatı belirlenmiştir. 400
35. Dernek üyelerine gönderilen 21.7.2006 tarihli yazıda, kredi kartları ile
yapılacak satışlarda uygulanacak komisyon oranlarına dair tablonun yazının
ekinde gönderildiği belirtilmekte, fiyat birliğinin sağlanması için tabloda yer
alan oranlara uygun komisyon alınması istenmektedir. Ayrıca yazıda,
ziynetlerden alınacak komisyon oranlarında bankaların almış olduğu komisyon
oranlarının dikkate alınmasının uygun olacağı ifade edilmektedir.
36. Üye M. F. Ö.’ye gönderilen yazıda, Dernek Tüzüğü’nün 5. maddesine
uymayan üyelere, genel kurul tarafından yönetime verilen yaptırım uygulama 410
yetkisi gereği, yönetim kurulunca kurallara uymayan üyelerin Dernek’e bağış
yapmalarının kararlaştırıldığı ifade edilerek, 4.8.2006 tarihli toplantıda
kendisinin 250 YTL bağışta bulunmasının uygun görüldüğü bildirilmiştir.
37. Üye Ö. Ç.’ye gönderilen 23.8.2006 tarihli yazıda, Dernek Tüzüğü’nün 5.
maddesine uymayan üyelere, genel kurul tarafından yönetime verilen yaptırım
uygulama yetkisi gereği, yönetim kurulunca kurallara uymayan üyelerin
Dernek’e bağış yapmalarının kararlaştırıldığı ifade edilerek, 21.8.2006 tarihli
toplantıda kendisinin 400 YTL bağışta bulunmasının uygun görüldüğü
bildirilmiştir. Ayrıca belgenin üzerinde el yazısı ile 200 YTL’nin verildiği ifade 420
edilmiştir.
38. 9.9.2006 tarihli yönetim kurulu toplantısında, üye Ö. Ç. yapmış olduğu
alışveriş hakkında dinlenmiş ve kendisine cezai müeyyide uygulanması
kararlaştırılmıştır. Ayrıca, Cumhuriyet altını ve ziynet altın alış ve satış fiyatları
belirlenerek, eski yeni mamul arasındaki aralık farkının korunmasına karar
verilmiştir.
39. Üye M. A.’ya gönderilen 20.11.2006 tarihi yazıda, Dernek Tüzüğü’nün 5.
maddesine uymayan üyelere, genel kurul tarafından yönetime verilen yaptırım 430
uygulama yetkisi gereği, yönetim kurulunca kurallara uymayan üyelerin
Dernek’in bağış yapmalarının kararlaştırıldığı ifade edilerek, bilezik satışında
fiyat listesine uymayarak indirim yaptığı gerekçesiyle, 11.11.2006 tarihli
toplantıda 30 YTL bağışta bulunmasının yönetim kurulunca uygun görüldüğü
belirtilmiştir.
40. Dernek tarafından düzenlenmiş 500 Euroluk bonolarda imzası bulunan
üyeler Dernek Tüzüğü’ne, yönetim kurulu ve genel kurul kararlarına
uyacaklarını beyan etmektedir.
440
41. Dernek tarafından A. A’ya gönderilen yazıda, Dernek kurallarına
uymayanların Dernek’e bağış yapacakları hususu yinelenmekte ve 23.4.2007
tarihli 200 YTL tutarında çekin A. A. tarafından Dernek’e bağışlandığı ifade
edilmektedir.
42. Dernek Başkanı O. Y. ile yapılan 12.12.2006 tarihli görüşmede
kuyumcularda bulunan fiyat listelerinin nasıl oluşturulduğu sorulmuştur.
Dernek Başkanı söz konusu soru ile ilgili cevabında altın alış ve satış
07-73/895-339
10
fiyatlarının Dernek tarafından tespit edildiğini, hazırlanan listelerin üyelere
dağıtıldığını, İstanbul ve Isparta arasında çok az fiyat farkı bulunduğunu ve 450
altın fiyat değişikliklerini fiyatlara yansıttıklarını ifade etmiştir. Ayrıca 22 ayar
(bilezik), 18 ayar, 14 ayar bilezik ve yüzük, küpeler gibi emtianın alış ve satış
fiyatlarının ayarlarına göre tespit edildiğini, işçilikli mamullerin fiyatını
firmaların belirlediğini ve Dernek olarak tamirat fiyatlarına karışmadıklarını,
zaten hiçbir üyenin de tamirat işi ile uğraşmadığını dile getirmiştir. Kendisine
İKO Bülteni'nde yer alan üyelerden senet alındığına ilişkin demeci de
sorulmuştur. O. Y., Dernek üyelerinin birlik ve beraberliğini sağlamak ve
Dernek kurallarına uyulmasını sağlamak amacıyla giriş esnasında üyelerden
bir senet alındığını beyan etmiştir. Fiyat kurallarına uymayan ya da artniyetli
satış yapan bir üyenin senedinin işleme konulabileceğini belirten Dernek 460
Başkanı bugüne kadar hiçbir senedin işleme konulmadığını dile getirmiştir.
Dernek Tüzüğü’nde Dernek amacının fiyat birliğinin sağlanması olarak
düzenlendiğini, Dernek kurallarına uymayan üyelere öncelikle sözlü ve yazılı
uyarıda bulunulduğunu ve Dernek Tüzüğü’ne uyumsuzluğun Isparta'da çok
sık yaşanmadığını eklemiştir. İşçilik fiyat tarifesinin amacını üyeler arasındaki
farklılığı ortadan kaldırabilmek, olası bir karmaşayı önlemek ve tüketicinin
zarar görmemesi olarak açıklayan O. Y. yayımlanan listelere %80 oranında
uyulduğunu belirtmiştir.
8.3.2007 tarihli ikinci görüşmede ise, O. Y. Kurul’un başlattığı inceleme 470
üzerine fiyat belirleme uygulamasına son verildiğini, üyeleri 4054 sayılı Kanun
hakkında bilgilendirdiklerini, sadece isteyen üyelere Borsa fiyatlarına yönelik
bülten gönderdiklerini, ayrıca altın fiyatlarının nasıl hesaplandığı konusunda
üyelere eğitim verdiklerini beyan etmiştir.
43. Soruşturma döneminde görüşülen kuyumcular tarafından, Dernek’in fiyat
birliğini sağlarken herhangi bir baskısı olmadığı ve yaptırım uygulamadığı,
Kurul’un inceleme başlatması ile birlikte Dernek’in tavsiye niteliğinde dahi fiyat
açıklamasına son verdiği, üyelerden bono alınması ile kuyumcuların birbirlerini
kötüleyerek satış yapmalarını engellemenin amaçlandığı, ancak soruşturma 480
sürecinde senetlerin iade edildiği beyan edilmiştir. Kuyumcularda elde edilen
belgelerden, Dernek’in “İstanbul Kapalıçarşı Altın Bülteni” başlığı ile fiyatları
bildirdiği görülmektedir. Ayrıca, Dernek yönetim kurulu tarafından hazırlanan
duyuruda, 14-18-22 ayar işçilikli ürünlerde kredi kartına “0” komisyon
alınırken, ziynet ve bilezikte komisyon alındığı ve 12 aya kadar taksit imkanı
bulunduğu belirtilmiştir.
I.4. Savunmalar ve Değerlendirilmesi
Tarafın ilk inceleme ve soruşturmada yer alan altın alış ve satış fiyatının 490
belirlenmesine ilişkin tüm savunmaları ve sözlü savunma tutanakları
incelenerek aşağıda değerlendirilmiştir.
Savunmada;
- 73 sarraf ve 2 imalatçı üyesi bulunan Dernek’in 5362 sayılı Esnaf ve
Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’na tabi olduğu, 5362 sayılı
Kanun’un amaçları doğrultusunda üyelerin mesleki ve teknik ihtiyacını
07-73/895-339
11
karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak amacıyla İstanbul
Kapalıçarşı’dan alınan fiyat bülteninin üyelere ulaştırıldığı,
500
- Fiyat istikrarı sağlanmasından kastın rekabetin engellenmesi olmadığı,
üyelerin serbest piyasa koşullarında fiyat belirleme hakkına sahip olduğu,
- Dernek olarak amaçlarının sadece anlık fiyat değişikliklerini öğrenme
imkanı bulunmayan üyeleri bilgilendirmek olduğu,
- 14.1.1987 tarihinde Birlik kurulurken üyelerin imzalamış olduğu
taahhütnameye dayanılarak Birlik üyelerinden senet alınmasına karar
verildiği, Dernek’in kurulmasından sonra da teamül olarak senet alındığı,
senet alınmasının amacının üye aidatlarının ödenmemesi durumunda 510
işleme koymak olduğu, ancak bu zamana kadar hiçbir üye hakkında işlem
yapılmadığı,
- Soruşturma Bildirim Yazısının tebellüğünden sonra senetlerin üyelere iade
edildiği, bu konuda hiçbir üyenin zarar görmediği,
- Dernek’in 4054 sayılı Kanun’a aykırı faaliyette bulunduğuna ilişkin hiçbir
kayıt ve uygulamasının bulunmadığı,
- 1987 yılında oluşturulan birlik kapsamında alınan kararlar doğrultusunda 520
altın alış ve satış fiyatlarının açıklanmasında kuyumculardan ziyade
tüketicilerin korunmasının hedeflendiği,
iddia edilmiştir.
Dernek savunmasında, 5362 sayılı Kanun’a tabi olduklarını ve anılan
Kanun’da yer alan amaçlar doğrultusunda hareket ettiklerini ileri sürmüştür.
Ancak, Dernek 5253 sayılı Dernekler Kanunu’na tabi olup, 5362 sayılı
Kanun’a göre bir faaliyet alanında oda kurabilmesi için enaz 500 esnafın isteği
ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın izni gerekmektedir. Bu nedenle, sayının 530
sağlanamaması durumunda dernek kurulması yoluna gidilmektedir. Dernek’in
5362 sayılı Kanun’un esnaf ve sanatkârların mesleki ihtiyaçlarının
karşılanması, mesleki disiplin ve ahlakın korunması, genel anlamda esnaf ve
sanatkârlar arasında dayanışmanın sağlanması amaçları doğrultusunda
hareket etmesi son derece yararlı olmakla birlikte, fiyat birliğinin sağlanması
biçiminde rekabetin ihlal edilmesi gibi bir sonuca hizmet edilmemesi, dahası,
Dernek’in mesleki amaçlarının rekabet ihlalinin gerekçesi olarak
gösterilmemesi gerekmektedir.
Savunmada, fiyat istikrarından kastın rekabetin engellenmesi olmadığı iddia 540
edilmektedir. Oysa ki, soruşturma döneminde elde edilen belgelerden de
açıkça görüldüğü gibi, fiyat birliğinden söz edilmekte, bu yönde piyasada fiyat
denetimleri yapılmakta, hatta Dernek tarafından belirlenen fiyatlara uymayan
üyelere ihtardan para cezasına kadar birtakım yaptırımlar uygulanmaktadır.
Ayrıca fiyat istikrarından kastın ne olduğu anlaşılamadığı gibi, savunmada da
bu konuya açıklık getirilememiştir.
07-73/895-339
12
Diğer yandan savunmada ileri sürüldüğü gibi, Dernek tarafından fiyat
bildiriminin salt üyeleri bilgilendirmek amacını taşımadığı elde edilen
belgelerden anlaşılmaktadır. Belgelerde fiyat listelerine uyulmasının zorunlu 550
olduğu sık sık hatırlatılmakta, hatta uyulup uyulmadığı konusunda denetimler
yapılarak, uyulmadığının tespit edilmesi halinde birtakım yaptırımlar
uygulanmaktadır. Dernek Başkanı O. Y., fiyat listelerinin nasıl oluşturulduğu
sorusuna karşılık olarak, İstanbul Altın Borsası’ndan alınan fiyatlara Isparta ve
İstanbul arasındaki fiyat farkı eklenerek fiyat listelerini belirlediklerini ifade
etmiştir. Bu itibarla, üyelere sadece İstanbul borsa fiyatları duyurulmamakta,
İstanbul altın fiyatları baz alınarak günlük altın alış ve satış fiyatları
belirlenmektedir.
Dernek’e üye olurken senet alınması konusuna ilişkin olarak, savunmada 560
senet alınmasının 1987 yılından itibaren teamül haline geldiği, amacının aidat
ödenmemesi durumunda işleme konmak olduğu, bu zamana kadar hiçbir
üyenin senedinin işleme konulmadığı belirtilmiştir. Senet alınmasının
amacının sadece aidat ödenmesinin garanti altına alınması olmadığı açıktır.
Üyelerin Dernek Tüzüğü’ne, yönetim kurulu ve genel kurul kararlarına
uymaları taahhüt altına alınmıştır. Dernek düzenlemeleri ve yönetim kurulu
kararları göz önünde bulundurulduğunda, bu uygulamaların arasında fiyat
birliğine uyulması da bulunmaktadır. Üstelik Dernek Başkanı O. Y., senet
alınmasına ilişkin yöneltilen soruya, Dernek üyelerinin birlik ve beraberliğini,
Dernek kurallarına uyulmasını sağlamak amacıyla senet alındığını belirterek, 570
fiyat kurallarına uymayan bir üyenin senedinin işleme konabileceği örneğini
vermiştir. Diğer yandan, senet alınması teamül olarak kabul edilemeyeceği
gibi, hiçbir üye hakkında işlem yapılmaması da fiyat birliğinin sağlanması
açısından senet alınmasının üyeler üzerinde etkili bir yöntem olduğu gerçeğini
ortadan kaldırmamaktadır. Ancak, soruşturma sürecinin başlaması ile birlikte
senetlerin üyelere iade edilmesinin, karar aşamasında hafifletici neden olarak
değerlendirilmiştir.
Savunmada Dernek’in 4054 sayılı Kanun’a aykırı faaliyette bulunduğuna
ilişkin hiçbir kayıt ve uygulamasının bulunmadığı iddia edilmiştir. Ancak elde 580
edilen belgelerde yer alan fiyat birliği uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin (a) bendi bağlamında ihlal niteliği taşıdığı görülmektedir.
Altın alış ve satış fiyatlarının açıklanmasında kuyumculardan ziyade
tüketicilerin korunmasının hedeflendiği de iddia edilmiştir. Ancak altın alış ve
satış fiyatları Dernek tarafından belirlenmekte ve iddia edildiği gibi tüketicilerin
korunması hedeflenmemektedir. Fiyat listelerine uyulmaması durumunda
uyarı cezasının yanı sıra para cezası verilmektedir. Ve bu cezalar, Dernek
tarafından belirlenen fiyatlara uymayarak indirim yapan kuyumculara
uygulanmıştır. İddia edildiği gibi tüketicinin korunması hedeflenseydi, 590
belirlenen fiyatların üzerinde satış yapılıp yapılmadığı denetlenir ve fiyat
listesinin üzerinde satış yapan kuyumculara yaptırım uygulanırdı. Bu nedenle
ileri sürülen iddia yerinde görülmemiştir.
Son olarak savunmada 1994 yılında yürürlüğe giren 4054 sayılı Kanun’un
nasıl uygulanacağı konusunda açık bir bilgilendirme yapılmadığı, kanunu
bilmemenin mazeret olarak kabul edilemeyeceği ilkesine karşılık, 4054 sayılı
07-73/895-339
13
Kanun’un 9. maddesi uyarınca ihlale ne şekilde son verileceğine ilişkin bir
karar verilmediği ileri sürülerek, 9. madde kapsamında karar verilmesi talep
edilmiştir. 600
Savunmada da belirtildiği üzere, kanunu bilmemek mazeret sayılmamaktadır.
Bildirim yazısı ile soruşturma kararı ve soruşturma açılmasına dayanak teşkil
eden hususlar, ihlalin niteliği ve kapsamı belirtilmiş, Dernek ise savunma
yazısında ihlallere son verildiğini bildirmiştir. Dolayısıyla bu aşamada ihlale
son verilmesine ilişkin bir karar alınmasına gerek yoktur. Ayrıca, soruşturma
bildirim yazısı ile ihlalin niteliği açıklanırken ihlale ne şekilde son verileceğine
ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur. Nitekim Dernek de bu
değerlendirmeler ışığında ihlale son vermiştir. Soruşturma Raporu’nda
belirtildiği üzere, Soruşturma Bildirim Yazısının tebellüğ edilmesi sonrasında 610
ihlallere son verilmesinin ise hafifletici unsur olarak cezanın takdirinde göz
önünde bulundurulmuştur.
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
J.1. Altın Alış ve Satış Fiyatının Belirlenmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca, “belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte
olan anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararları” hukuka aykırıdır. 620
Soruşturma sürecinde yerinde incelemelerde elde edilen belgeler, İKO
Bülteni’nde yer alan Dernek hakkındaki bilgileri doğrulamaktadır.
Dernek Tüzüğü’nde, fiyat birliğinin gerçekleştirilmesi ve piyasada dengesiz
fiyatların önlenmesi amaçlarının yanı sıra Dernek Tüzük, genel kurul ve
yönetim kurulu kararlarına uymayan üyelerin Dernek üyeliğinden çıkarılacağı
düzenlemesi bulunmaktadır. Yönetim kurulunun Tüzük’teki bu düzenlemelere
paralel olarak hareket ettiği görülmektedir. Aslında Dernek’in 1998 tarihinde
kurulmasından önce bir araya gelerek Birlik oluşturan 27 sarrafın imzaladığı 630
taahhütnamede yer alan kurallar, Dernek’in kurulmasından sonra da
uygulanagelmiştir. Dernek’in uygulamaları arasında; İstanbul Altın
Borsası’ndan edinilen altın fiyatlarının üzerine belli bir kar konularak günlük
altın alış ve satış fiyatını belirlemek, fiyat ve işçilik listelerine kesinlikle
uyulmasını sağlamak, bu amaca yönelik olarak denetimler yapmak (hatta bazı
güvenilir kişilere para verilerek alışveriş yaptırılmakta, kuyumcuların indirim
yapıp yapmadıkları kontrol edilmektedir.), fiyatlara uymayan kuyumcuların
tespit edilmesi halinde önce haklarında cezai işlem uygulanacağı konusunda
uyarıda bulunmak, tekrarlanması durumunda disiplin cezası vermek ve
üyeliğe kabul edilirken kişilerden bono alarak, Dernek kurallarına uyulmaması 640
halinde işleme konacağını düzenlemek gibi eylemler bulunmaktadır.
Bu eylemler arasında en ağır olanı kuşkusuz fiyat birliğine uymayan üyelere
çeşitli yaptırımlar uygulanmasıdır. Yönetim kurulunun ilgili kişilere aldığı
kararlar doğrultusunda ödemesi gereken miktar tebliğ edilmiştir. Örneğin, 20
numaralı belgeden, 7.7.2004 tarihinde yönetim kurulunca liste fiyatlarına
uymadığı tespit edilen K. Sarraf’a 300 milyon TL para cezası verilmesine karar
07-73/895-339
14
verildiği ve 30.12.2004 tarihinde H. K.’nın bu meblağı Dernek’e bağış adı
altında ödediği anlaşılmaktadır.
650
Diğer bir örnek, M. F. Ö.’ye aynı gerekçeyle 4.8.2006 tarihli yönetim kurulu
toplantısında, 250 YTL bağışta bulunmasının kararlaştırılmasıdır. Aynı
biçimde, 21.8.2006 tarihli yönetim kurulu toplantısında da Ö. Ç.’nin 400 YTL
bağışta bulunmasına karar verilmiştir. Belgenin üzerinde 200 YTL verildiği not
düşülmüştür. 11.11.2006 tarihli yönetim kurulu toplantısında bilezik satışında
fiyat listesine uymayarak indirim yaptığı gerekçesiyle üye M. A.’nın 30 YTL
bağışta bulunmasına karar verilmiştir. Son olarak, üye A. A., Dernek
kurallarına uymadığı gerekçesiyle Dernek’e 200 YTL tutarında çek vermiştir.
Bunların yanı sıra kuyumculardan üye olurken alınan bonoların da Dernek 660
kurallarına uyulmaması halinde işleme konulacağının ilk baştan kayda
alınması, kuyumcuların Dernek kurallarına uymaları konusunda etkili
olmaktadır. Diğer yandan, etkin piyasa denetimlerinin yapılması ve denetim
sonuçlarının üyelere duyurulması, cezai işlem uygulanması da önem
taşımaktadır. 22 ayar bilezik ve çeyrek, yarım, tam altın ile Cumhuriyet Ata
altınının alış ve satış fiyatlarının yanı sıra, 22 ayar ve 14 ayar mamullerle
alyansların işçilik fiyatları da Dernek tarafından belirlenmektedir. Fiyat birliği
uygulaması, Eğirdir ve Keçiborlu gibi ilçelerde faaliyet gösteren Dernek üyeleri
için de geçerlidir. Bu ilçelerde de denetimler yapılmaktadır.
670
Dernek yönetim kurulunun fiyat birliği kapsamındaki diğer bir uygulaması;
kredi kartları ile yapılan taksitli satışlarda komisyon oranlarını belirlemesi ve
üyelerden tespit edilen oranları uygulamalarını istemesidir. Aynı biçimde işçilik
fiyat listeleri de belirlenmekte, üyelerden bu listeye de uyulması istenmektedir.
Dernek Başkanı O. Y., işçilik fiyat listesinin amacını üyeler arasındaki fiyat
farklılığını ortadan kaldırmak olarak açıklamıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Dernek’in kurulduğu 1998 yılından
itibaren teşebbüs birliği kararları aracılığıyla son derece etkili, yaptırımları
itibarıyla sıkı sıkıya uygulanan bir fiyat tespiti eyleminin söz konusu olduğu 680
anlaşılmaktadır. Teşebbüs birliği tarafından fiyat belirlenmesi en ağır rekabet
ihlallerindendir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Dernek’in altın alış ve satış
fiyatını pazar dışında belirlediği ve dolayısıyla bu eylemlerin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (a) bendi kapsamına girdiği tespit edilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birliği kararlarının muafiyet için Kurul’a bildirilme yükümlülüğü 5388
sayılı Kanun ile ortadan kaldırılmıştır. Dolayısıyla, Kanun’un 4. maddesi 690
kapsamında ihlal içeren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlara Kurul’un re’sen
muafiyet değerlendirmesi yapabilmesi mümkün olmuştur. Bu çerçevede,
Dernek’in altın alış ve satış fiyatını belirlemesinin muafiyet alıp alamayacağı
değerlendirilecektir.
J.2. Muafiyet Değerlendirmesi
07-73/895-339
15
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve
kararlar, Kanun’un 5. maddesindeki koşulların varlığı halinde yasaklayıcı 4.
maddenin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Bu noktada vurgulanması 700
gereken, muafiyet verilebilmesi için 5. maddedeki dört koşulun tamamının
sağlanması gerektiğidir. Bu koşullardan herhangi birinin sağlanmaması
durumunda, diğer koşullar sağlansa dahi muafiyet verilemez. Kanun’un 5.
maddesinde muafiyetin koşulları şu şekilde sayılmıştır:
“ (a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin
sağlanması,
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
(c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, 710
(d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için
zorunlu olandan daha fazla sınırlanmaması.”
Dernek’in altın alış ve satış fiyatını belirlemesinin, muafiyet için aranan
koşullardan olumlu koşul olarak adlandırılan ilk iki koşulu sağlamadığı çok
açıktır. Dernek tarafından belirlenen altın alış ve satış fiyatlarının uygulanması
zorunlu fiyatlar olması nedeniyle, bu uygulamanın getireceği ekonomik
gelişme veya iyileşmeden bahsetmek mümkün değildir. İkinci olumlu koşula
göre, ekonomik veya teknik gelişme ve iyileşmelerden tüketicilerin yarar
sağlaması gerekmektedir. Altın alış ve satış fiyatlarının sabit fiyat olarak 720
belirlenmesi sadece Dernek üyelerine fayda getirmektedir. Bu uygulama
neticesinde, düşük fiyatla altın alma veya yüksek fiyatla altın satma imkanları
sınırlanan tüketiciler doğrudan zarar görmektedirler. Altın alış ve satış fiyatının
belirlenmesi ve tüm kuyumcuların belirlenen fiyatları uygulaması, hatta alınan
kararlara uyulmasını sağlamak için çeşitli yaptırımların uygulanması
sonucunda, ilgili pazarda rekabet tamamen ortadan kalkmakta ve bu rekabet
ihlali zorunlu olandan fazla bir kısıtlama getirmektedir. Dolayısıyla, iki olumsuz
koşul açısından da muafiyet verilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
Dernek’in altın alış ve satış fiyatını pazar dışında belirlediği ve dolayısıyla bu 730
eylemin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendi kapsamına girdiği,
ayrıca Kanun’un 5. maddesindeki koşulları sağlamadığından bu ihlal
bakımından muafiyetin söz konusu olması mümkün değildir.
Dernek tarafından belirlenen fiyatlar tüm üyelerin uyması zorunlu olan sabit
fiyatlardır. Tavsiye veya maksimum niteliğinde fiyat açıklamanın bu dosya
bakımından muafiyet alıp alamayacağı da değerlendirilmiştir: Dernek
tarafından açıklanan fiyatlar tavsiye veya maksimum niteliğinde olsa idi bu
uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki muafiyetin koşullarını
sağlayabileceği düşünülmektedir. Zira, Dernek tarafından açıklanan tavsiye 740
veya maksimum niteliğindeki fiyatlar üyelerin altın fiyatlarındaki dalgalanmaları
takip etmelerini kolaylaştırırken, tüketicilerin de altın fiyatları konusunda
bilinçlenmelerini sağlayacaktı. Tavsiye veya maksimum niteliğinde
olmasından dolayı açıklanan fiyatlardan düşük fiyatlarla satış yapmalarının
önünde bir engel bulunmayan kuyumcular arasında rekabet devam
edebilecekti. Ancak, yukarıda da ifade edildiği üzere, Dernek’in yıllardır
belirlediği fiyatlar tavsiye veya maksimum niteliğinde değildir ve mevcut haliyle
07-73/895-339
16
bu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca muafiyet alması
mümkün değildir.
750
K. SONUÇ
30.11.2006 tarih ve 06-86/1116-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan delillere ve incelenen
dosya kapsamına göre,
1- Isparta Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma Derneği’nin altın alış ve satış
fiyatlarını Pazar dışında belirlemek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettiğine, 760
2- 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki koşullar sağlanmadığından, bu ihlal
bakımından mevcut haliyle muafiyet verilemeyeceğine, ancak Isparta
Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma Derneği tarafından belirlenen fiyatların
tavsiye veya maksimum niteliğinde olması halinde, 4054 sayıl Kanun’un 5.
maddesindeki koşulları sağlayabileceğinden muafiyetten yararlanabileceğine,
3- Bu çerçevede, Isparta Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma Derneği’ne 4054
sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 2005 yılı 30.302,40
YTL tutarındaki gayrisafi gelirinin takdiren %1’i oranında olmak üzere 303,02 770
YTL idari para cezası verilmesine, ancak verilecek para cezası asgari hadden
aşağı olamayacağından, 2007/1 sayılı Tebliğ uyarınca, asgari ceza tutarı olan
6.864 YTL idari para cezası verilmesine OYÇOKLUĞU ile
karar verilmiştir.
780
790
07-73/895-339
17
19.9.2007 Tarih ve 07-73/895-339 Sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
1) İlgili Kurul Kararı ile, Isparta Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma Derneği’nin,
aslında, belli bir meslek grubunun dernek faaliyetleri kapsamındaki ortak
karar ve eylemleri olarak nitelendirilebilecek bazı davranışları, ihlal gerekçesi
olarak görülmüş ve Derneğe idari para cezası verilmiştir. Halbuki, altın alım ve
satım fiyatının belirlenmesi, rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması ve mal
arzının kontrol edilmesi gibi telâkki edilen ve rekabete aykırı olarak nitelenen
söz konusu davranışlar, ilgili piyasanın, ilgili mesleğin ve ilgili meslek
mensuplarının özellikleri göz önüne alındığında, böyle bir tanımlamadan ve
ilgili piyasada rekabeti olumsuz yönde ve önemli ölçüde etkilemekten uzaktır.
2) Gerek Soruşturma açılması kararından önce, gerekse Soruşturma
döneminde ilgili pazar gibi, geleneksel olarak varlığı ve farklı uygulamaları
bilinen bir alanda, daha geniş çaplı ön inceleme veya araştırmalar
yapılabilseydi, olan bitenler, rekabeti önemli ölçüde etkileyen karar veya
eylemler şeklinde nitelendirilmeyebilecekti. Başlangıçta, öncelikle, var ise,
rekabete aykırı uygulamalar tespit edilip, ilgili dernek yönetiminin ve esnaf
kesiminin, nasıl davranacakları belirlenebilir, sonra da 4054 Sayılı Kanun’un
9.3. maddesine göre müeyyide destekli bir tebligat yapılabilirdi. Nitekim, ilgili
esnaf, Soruşturma sürecinde üzerinde durulan her türlü uyarıya itiraz
etmeksizin uymuş, uyulması istenilen kurallara riayetten geri durmamıştır.
3) Söz konusu Dernek veya Oda yönetimlerinin, ata lira, çeyrek gibi altınlara
ait günlük azami satış fiyatlarını belirlemek, yaz nöbeti tutmak ve esnafın
alınan ortak kararlara uygun hareket etmelerini temin gibi mevcut
uygulamalarının, genel olarak ve özellikle de sektöre özgü sebeplerle, hem
meslek mensubu esnaflar, hem tüketiciler hem de mesleki oda veya dernek
teşkilini zorunlu kılan ”kamu iradesi“ tarafından kamu yararı
gerekçesiyle, öteden beri, alenen ve zımnen meşru görülmesi bilinen bir
husustur. Bu sebeple, Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Teşekkülü olarak
kabul edilen Esnaf ve Sanatkârlar Odalarına benzer fonksiyonları olan
Kuyumcu ve Sarraflar Derneklerinin (ki, Oda kurmak için yeterli sayıda esnafın
bulunmadığı hallerde tercih edilen organizasyon modeli olmaktadır)
bulunduğu ilgili pazarlardaki benzer uygulamaların eskiden beri var olması ve
ülkenin hemen her tarafında halen devam ediyor olması, bir bakıma bir
karînedir ve bu tür uygulamalara muafiyet tanımak için yeterli bir gerekçedir.
Dolayısıyla, Isparta Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma Derneği’nin karar ve
eylemlerinin, “rekabeti olumsuz yönde etkilediği ve ihlal ettiği” şeklindeki bir
tespit, somut ve yaygın, ilgili piyasada rekabeti önemli ölçüde etkileyen
olumsuz bir olgunun varlığına dayanmamaktadır.
07-73/895-339
18
4) Rekabet politikası önemlidir. Kurul, 4054 Sayılı Kanun çerçevesinde takdir
hakkını kullanır ve karar verirken, ilgili pazar ve meslek mensupları gibi,
geleneksel, kültürel ve sosyo-ekonomik özelliklere sahip alanlarda, muafiyetin
anlamı ve sınırları üzerinde dikkatle durmalıdır. Gerekirse, bu tür pazarlarda,
şikayet veya “olay”ları grup veya bireysel muafiyet statüsünde ele alma
yaklaşımını benimsemelidir.
5)Rekabet savunuculuğu görevinin gerekleri ve kaynak kullanımının etkinliği
açısından bakıldığında, rekabete aykırı düşen yapı, işleyiş ve davranışları
önlemenin soruşturma dışı çeşitli yöntemlerinin bulunduğu bilinmektedir.
Dolayısıyla, ilgili sektördeki ve ilgili coğrafi pazarlardaki olumsuz etkileri ihmal
edilebilir nitelikteki birtakım sınırlı, bireysel veya istisnai uygulamaları
soruşturma açmadan çözmek mümkün iken, bu yola gitmeyip soruşturma
açarak ve ihlalin varlığı şeklinde kararlar vererek çözmeye çalışmak, Rekabet
Kurulu’nun etkinliği açısından bir gösterge olmayacak, bilakis, öncelik
sıralamasına ve usûl ekonomisine aykırı düşecektir.
Sözü edilen gerekçeler ile alınan Karar’a katılma imkanı bulamadım.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy