İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 2016/470 Esas 2024/471 Karar

T.C.
İSTANBUL
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2016/470
KARAR NO: 2024/471
DAVA: TAZMİNAT
DAVA TARİHİ : 15/10/2012
KARAR TARİHİ: 13/06/2024
İstanbul Anadolu 18. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin (Kapatılan Üsküdar 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin) 2012/354 Esas 2013/81 K sayılı yetkisizlik kararı ile dosyanın İstanbul Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine gönderildiği, yetkisizlik kararı neticesinde dosyanın İstanbul 7. Asliye Hukuk Mahkemesine tevzi edilmesi sonrasında İstanbul 7. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/215 Esas 2016/101 K. sayılı görevsizlik kararıyla mahkememize tevzi edilen asıl dava dosyası yukarıda belirtilen esasa kaydedilmiş, asıl ve birleştirilen dava dosyaları yönünden yapılan yargılama sonunda,dosya incelendi,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
ASIL DAVA
Davacı vekili 15/10/2012 tarihinde harçlandırılan dava dilekçesinde özetle; müvekkili ortaklık ile davalı arasında 01/08/2002 tarihli 35.052.000 USD bedelli ... Raylı Toplu Taşıma Sistemi İnşaat, Elektromekanik İşlerinin Yapımı Sözleşmesi'nin imzalandığını ve sözleşmenin 5. maddesinde işin yapım süresinin süre uzatımları hariç 12 ay olduğu, hattın davalı tarafından yer tesliminin 09/08/2002 tarihinde yapıldığı, müvekkilinin edimlerini eksiksiz olarak yerine getirdiği, davalı idarenin sürekli projede değişiklik yaptığı, kamulaştırma işlemlerini tamamlayamadığı, hattın inşa edileceği güzargahta yer teslimini gerçekleştiremediği, müvekkilinin yüklendiği işin sözleşmede öngörülen zamanda bitirilememesine neden olunduğu, işin zamanında bitirilmemesinin davalı idareden kaynaklandığı, sözleşmenin 11. Maddesinde idarenin özel kişilere ait taşınmazları kamulaştırarak müvekkiline teslim etmesi gerektiği, müvekkilinin hemzemin inşaat çalışmalarına devam ettiği ve maliyetleri yüksek olan, siparişi uzun zaman alan, yurtdışında üretilen demir yolu ve elektromekanik malzemelerin siparişlerini vererek akreditifler açtığı, davalının yer teslimini yapamaması sebebiyle müvekkilinin her yerde çalışma yapamadığı ve bu durumun davalıya 17/01/2003 ve 27/02/2003 tarihli yazılarla bildirdiği, müvekkilinin bu yazıları üzerine davalı idare tarafından ... tarih ve ... karar nolu encümen kararında firmadan kaynaklanmayan sebeplerle gecikme yaşandığı dikkate alınarak sözleşmenin 23. Maddesinde belirtilen %5 lik asgari iş miktarı dikkate alınmadan hakediş düzenlenmesine imkan tanınmasına dair karar verildiği, davalı idarenin sözleşme imzalandıktan sonra sürekli olarak projede değişiklik yaptığı, olumsuz trafik şartları ve işin yapımının uzaması nedeniyle vatandaşların şantiyeleri basarak çalışmaları durduğu, bu durumun 14/04/2003 tarihli yazı ile davalıya bildirildiği, proje hazırlanırken ilgili kurumların ve ilçe belediyelerin görüşleri alınmadığı için uygulama aşamasında etkilenen ilçe belediyeleri ve kurumların projede değişiklik yapılmasını talep ettikleri, davalının ilgili kurumların revizyon istekleri ve kamulaştırma sorunları, E5 tünelinin yıkıp yeniden yapımının gündeme alınması gibi sebeplerle güzergah projesini tamamen değiştirdiği, projenin revize projelerden sonra farklı bir proje haline geldiği bu durumun 17/07/2003 tarihli yazı ile davalıya bildirildiği, davalı idarenin 09/07/2003 tarihli cevabi yazısında durumun itiraf edildiği, yazıda istasyon ve hat revizyonlarının bu bölgelerdeki projelerin titiz ve yerinde aplike edilerek hazırlanmamasından kaynaklandığının belirtildiği, davalının kusuru nedeniyle toplam 12.572 metre güzergahın 6.862 metresinde hiçbir çalışma yapılamadığını, müvekkilinin 01/08/2002 tarihli sözleşme ile yapımını üstlendiği ...raylı sistem hattını bitirebilmek için üç ayrı bölgede üç ayrı taşaron ile çalışmalarını sürdürmeye çalıştığı, fakat depo sahası da trafo yerlerinin belli olmaması sebebiyle depo alanında inşaat, demiryolu, ger gücü, katener hattı, haberleşme, scada ve bakım deposu ekipmanları ile proje imalat ve yapım işlemlerine başlanamadığı, depo sahasının yerinin belli olmaması sebebiyle 2.070 metrede herhangi bir çalışma yapılamadığı, ulaşım daire başkanlığının güzergah üzerinde yol ve kavşak düzenleme projeleri ve E5 karayolu tünelinin kaldırılması ve güzergah üzerinde yer alan köprünün yeniden yapılması nedeniyle 3.072 metrede çalışma yapılamadığı, asgari bölgedeki kısım ve Metris tem köprüsünün takviye durumu sebebiyle 1.720 metrede çalışma yapılamadığı toplam 6.862 metrede çalışma yapılamadığı bu sebeple 35.052.000-USD'lik keşif bedelinin ancak 8.291.083-USD'lik bölümünde davalı tarafından yer teslimi yapılabildiği, müvekkilinin bu durumu 08/09/2003 tarihli yazı ile davalıya bildirdiği, davalı tarafından 06/10/2003 tarihli yazı ile "yer teslimi yapılamayan bölümler ile sözleşme ve eklerinde belirtilen sürede ödenemeyen hakedişler ile ilgili gerekli değerlendirmeler süre uzatım safhasında yapılacaktır" şeklinde cevap verildiğini, işin davalı kusuru ile zamanında bitirilemediğini, davalı tarafından müvekkiline gönderilen tek bir uyarı metni dahi bulunmadığını, projenin doğru ve titiz bir çalışma sonucunda hazırlanmamış olması sebebiyle 12.000 metrelik hemzemin hattının 4.460 metrelik bölümünde değişikliğe gidilmesinin davalı idare için zorunlu hale geldiği, hemzeminin raylı sistem hattının cadde üzerinde inşasının başlaması ile beraber raylı sistemin kenarında planlandığı gibi çift yön iki şerit kara yolunun kalmadığının ortaya çıktığı, alternatif yolların fazla olmaması sebebiyle trafiğe kapatılmasının ticari hayatı durma noktasına getirdiği, ... Belediyesinin 23/07/2004 tarihli yazı ile kendi bölgesinde genişlik az olduğu için raylı sistem kenarında karayolu olarak şerit kalmadığını ve sistemin aç-kapa sistemi ile tünel olarak yapılmasını istediği, Bayrampaşa Belediyesinin 13/08/2004 tarihli yazı ile tramvay güzergahının yer altına alınarak aç-kapa tünel olarak inşa edilmesini talep ettiği, 12.000 metrelik hemzemin hattının yaklaşık 4.460 metrelik bölümünde değişikliğe gidilmesinin davalı için zorunlu hale geldiği, sorunun çözümü için davalı idare encümeni toplayarak 17/08/2004 tarihli encümen kararı ile konunun ... Başkanlığı ... tarafından çözülmesini talep ettiği, davalı idarenin müracaatı üzerine ..'nin 24/09/2004 tarihli kararı ile 4.460 metrelik kısmın tünel veya aç-kapa sistemi ile yer altına alınması teklifinin kabulüne karar verildiği, bu kararla birlikte 01/08/2002 tarihli sözleşmenin ciddi bir değişikliğe uğradığı, davalı projede yaptığı değişikliklerin yanında imalatı tamamlanmış yerlerde de değişikliğe giderek projeye uygun olarak yapılmış imalatların kaldırılarak yeniden yapılmasını istediğini, müvekkilinin 01/08/2002 tarihli sözleşme kapsamında işin geçici kabul işlemlerinin yapılmasına hazırlanırken davalı idarenin 15/06/2006 tarihli encümen kararı ile imalatı yapılan alanlarda yaptığı değişikliği müvekkiline bildirdiğini, bu değişikliğe uygun imalatların yeniden yapılmasını istediğini, bu değişikliklerin maliyeti artırdığı gibi işin teslim süresini de uzattığı, davalı idarenin yapım süresi 12 ay olarak kararlaştırılan sözleşme süresini 19/02/2004, 26/10/2004,22/03/2005, 12/07/2005, 08/11/2005, 28/02/2006, 11/07/2006, 27/02/2007, 26/06/2007, 06/11/2007, tarihli yazılarla 18/03/2008 tarihine kadar uzattığı, müvekkilinin sözleşmeden kaynaklı yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirdiği, davalı idarenin fiilen yer teslimini gerçekleştirememesine ve hakedişleri zamanında ödememesine rağmen müvekkilinin ... hattını 15/10/2007 tarihinde ticari işletmeye açarak davalıya teslim ettiği, ... hattının geçici kabulünün davalı idare tarafından 31/12/2007 tarihinde yapıldığı, geçici kabul tutanağında belirtilen eksikliklerin 180 gün içinde tamamlandığı müvekkilinin geçici kabul tutanağında belirtilen eksikliklerin 30/06/2008 tarihi itibari ile bitirdiğini, idareye 01/07/2008 tarihli yazı ile bildirdiğini, 05/01/2010 tarihli yazı ile sözleşmenin 27. Maddesi gereği kesin kabul işlerinin yapılması gerektiğini, davalıya bildirildiğini, sözleşmenin 27. Maddesinde garanti döneminin geçici kabul tarihinden başlamak üzere 24 ay olarak belirlendiğini, geçici kabulü yapılan imalat kısımlarının garanti sürelerinin 31/12/2009 tarihi itibari ile tamamlandığını, davalının 5 yıldır ticari işletme altında devam eden ...hattı sebebiyle kesin kabul işlemlerini yaparak teminat mektuplarını iade etmesi gerektiği, davalı idarenin kesin kabul işlemlerini yapmadığını müvekkili tarafından yeniden 11/04/2012 tarih ve 02/05/2012 tarihli yazılarla kesin kabul işleminin yapılmasını talep ettiği, müvekkili tarafından davalı idareye keşide edilen ... 26. Noterliğinin ... tarihli ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile teminat mektuplarının iade edilmesi, kesin kabul işlemlerinin yapılması, fiyat farklarının ve geç ödeme nedeniyle hesaplanacak faizlerin ödenmesi gerektiğinin ihtar edildiği, 2009 yılından dava tarihine kadar idarenin kontrol elemanları ile birlikte düzenlenen ve peyderpey idarenin onayına sunulan nihai projelerini (Asbuilt) idareden teslim alamadıklarını, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 40. Maddesi gereği, kesin hakedişin yapılması gerektiği idarenin keyfi olarak sözleşmeye uygun davranmadığı, sözleşmenin 27. Maddesi gereği hattın deneme işletmesinde %98 oranında sistem elverişliğine ulaşması gerektiği, davalı idarenin hattı 15/10/2007 tarihinde ticari işletmeye açtığı sözleşmenin 27. Maddesi kapsamında müvekkiline geçici kabul belgesi verildiğini, müvekkilinin sistemin bir bütün olarak etkilemeyen eksiklikleri bitirdiğini 01/07/2008 tarihli yazı ile idareye bildirdiği, geçici kabul tutanağında belirtilen eksiklikler garanti dönemi için de tamamlandığı halde garanti dönemi içinde tamamlanan eksiklikleri kasıtlı olarak davalı idarenin tamamlanmamış olarak gördüğünü, davalı idarenin tutarsız davranışlarına karşın hattı işletmeye devam ettiği, amacının kesin kabul yapılmasının önüne geçmek olduğu, ... projelerinin uzun yıllar onaylanmamasının altında yatan gerçeğin o olduğunu, müvekkilini uzun süre oyalanarak zarar uğratıldığı, sözleşmenin 27. Maddesinde belirtilen 24 aylık garanti süresi dolmasına rağmen davalı idarenin bu sürenin kesin kabul ile başlayacağı şeklindeki yorumu ile kesin hesap işlemlerini başlatmadığı, amacının teminat mektuplarını elinde tutmak olduğu, davalı idarenin hattı 5 yıldır işlettiği, bu süre içinde ortaya çıkan arızaların da garanti kapsamında değiştirilmesini talep ettiği, oysa müvekkilinin yurt içi ve yurt dışı tüm tedarikçiler ile anlaşmalarını yaparak teminat sürelerini 24 ay olarak uyguladığı için bir çok sistemin ve malzemenin garanti süresinin sona erdiğini, geçici kabulün onaylandığı tarihten dava tarihine kadar yaklaşık 5 yıl geçtiğini, davalı nezdinde bulunan teminat mektubu tutarının yaklaşık 15.960.664,14 USD olduğunu, davalı idarenin kesin kabulü yaparak teminat tutarını iade etmesi gerektiğini, davalı idareden öncelikle gecikmeli olarak yapılan ödemeler esnasında faiz hakkını saklı tuttukları hakedişler yönünden gecikme faizi talep edildiğini, davalı idarenin hakedişlere sözleşmenin 23. maddesine uygun olarak ödemediğini, sözleşmenin 23. maddesi ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre hakediş raporlarının idare tarafından onaylandıktan sonra 30 gün içerisinde tahakkuka bağlanması gerektiği ve 15 gün içerisinde de ödenmesi gerektiği, davalı idarenin hakedişleri ilk hakediş tarihinden itirbaren süresinde ödemediği, davaya konu hatta 46 adet hakediş yapıldığı bu hakedişlerin hiçbirinin süresi içinde ödenmediği, müvekkilinin 46 adet hakedişten 14, 15, 16, 17, 18,19, 20,21 nolu hakedişler ödenirken faiz hakkını saklı tuttuğunu idareye bildirdiğini, ihtirazi kayıtla kabul edilen hakedişlerden kaynaklı işlemiş faiz alacağının ödenmesinin talep edildiğini, olayın niteliğinden diğer hakedişlerin de faiz talep hakkının saklı tutulduğunun anlaşıldığını, bu nedenle 14, 15, 16, 17, 18,19, 20,21 nolu hakedişlerin zamanında ödenmemesi sebebiyle faiz alacağından şimdilik 10.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren hesaplanacak avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ettiklerini, ikinci olarak ise davalı idareden hakediş ödemeleri sırasında faiz hakkı saklı tutulmayan hakedişler yönünden munzam zarar talep ettiklerini, müvekkilinin idarenin kendisine verdiği çekleri faktoring şirketine vererek nakde çevirdiğini, davacının bir nevi idareye nakit kredi temin ettiğini, davalının müvekkilinin ödemek zorunda kaldığı bir kısım faktoring faturalarını ödediği, müvekkilinin faktoring şirketlerine ödediği ve idare tarafından karşılanmayan tutarların ise davalının munzam zararını oluşturduğu, müvekkili hakedişlerini gecikmeli olarak alsa da 14, 15, 16, 17, 18,19, 20,21 hakedişler dışındaki hakedişler yönünden faiz alacağını saklı tuttuğunu ileri sürmeyi ihmal etttiğini, TBK 131/2 maddesi kapsamında faiz hakkının ortadan kalkttığı hallerde dahi davalı idarenin hakedişleri geç ödemiş olması sebebiyle temerrüt faizini aşan zararın doğması sebebiyle müvekkilinin munzam zarar da talep edebileceğini, müvekkilinin sözleşme süresinin uzaması sebebiyle aylık 150.000 USD şantiye masrafı ve sigorta bedelini ödediğini, ... raylı sistem hattının devamı mahiyetinde olan toplu taşıma sistemi hattının...kadar uzatılması inşaatı elektromekanik işlerinin yapımı işinin kesin kabul işlemlerini yapmayarak teminat mektuplarını iade etmemesi nedeniyle müvekkili şirketin başka işler için bankadan başka teminat mektupları alamadığını, bu sebeple başka işleri yapamadığını, ayraca teminat mektubu komisyonu ödemek zorunda kaldıklarını, bu sebeple oluşan munzam zarardan şimdilik 10.000,00 TL sinin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini, müvekkili ortaklığın proje değişikliği nedeniyle ödemiş olduğu, proje bedellerinin de tahsilini talep ettiği, davalı idarenin sürekli olarak proje değişikliğine gidilmek suretiyle raylı sistem hattının yapımının geciktirildiğini, yeni projelerin ücretlerinin de davalı tarafından müvekkiline ödenmediğini, hemzemin hattının yer altına alınmasından sonra proje değişikliğine bağlı olarak proje firması ... mühendisliğe 1.209.805,14 TL ödendiğini, proje değişikliği nedeniyle ... ŞTİ'ne 1.074.526,47 TL ödendiğini, proje değişikliği nedeniyle ... Mühendisliğe 58.050 TL ödendiğini, müvekkilinin proje değişikliği nedeniyle toplam 2.342.381,61 TL ödediğini, müteahhitlik kârı ilave edildiğinde davalının ödemesi gereken 2.927.977,01 TL 'nin ödenmediğini, şimdilik bu tutarın 10.000,00TLsinin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini, davalı idareden ayrıca geç bitirilmesi nedeniyle oluşan fiyat farkı alacaklarının da tahsilinin gerektiğini, 01/08/2002 tarihli sözleşmenin 12 aylık süresinin idarenin kusuru ile gecikmesi sebebiyle müvekkilinin zarara uğradığını, sözleşmede fiyat farkı istenemeyeceğine dair hüküm bulunsa da bu hükmün sözleşmenin 12 aylık süresi için geçerli olduğunu, ayrıca TBK 480 /2 maddesine ve Borçlar Kanunu 365/2 maddesine göre müvekkilinin fiyat artışı isteyebileceği, müvekkilinin zamanında ücret artırımı gerektiren durumları davalı idareye bildirdiğini, sözleşmeye göre işin bitim tarihinin 08/09/2003 tarihi olduğunu, müvekkilinin hakedişleri yöntemine uygun şekilde imzaladığı fiyat farkına ilişkin taleplerini idareye bildirdiğini, davalı idarenin müvekkilinin mağduriyetini gidermek amacıyla encümen kararı alarak tüm imalatlara encümen karar tarihinden itibaren 2004 yılı birim fiyatlarının uygulanacağının kabul edildiğini, davalı idarenin 26/01/2005 tarihli oluru ile hakedişlerin 2004 yılı birim fiyatlarına göre tespit edilerek yapılmasını karara bağladığını, davalı idarenin 16/02/2005 tarihli yazısı ile birim fiyatlarında hakedişlerin 2004 yılı fiyatları ile düzenlenerek onaya sunulması hususunu bildirdiğini buna rağmen hakedişlerin 2002 yılı fiyatlarına göre yapıldığını, bu sebeple encümen kararından doğan fiyat farkının ödenmesi gerektiğini, müvekkilinin ayrıca hakedişlerin geç ödenmesinden dolayı kur farkı nedeniyle uğradığı zarar miktarının 5.449.909,54 USD olduğunu, Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 2004/4477 Esas, 2005/1429 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere müvekkilinin kur farkını talep edebileceği, kur farkından kaynaklı şimdilik 10.000,00 TL nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizil ile birlikte tahsiline karar verilmesini, müvekkilinin 2002 yılı teklif birim fiyatları ile yaptığı işlerde enflasyon artışı nedeniyle maliyetlerin USD bazlı olarak arttığını bu sebeple uğradığı zararın 15.744.931,41 USD olduğunu, davalı idarenin proje değişikliği yapması nedeniyle idare encümeninin 30/11/2004 tarihli kararındaki görüş çerçevesinde revize sözleşme şartları kapsamında 24. Maddesinin düzenlendiğini, sözleşmenin 24. Maddesinde bu tadilat nedeniyle ortaya çıkan yeni işlerin birim fiyatlarının 2004 yılına ait olduğunu, 2004 yılı birim fiyatları ile yapılan imalatlarda, yine enflasyon artışı nedeniyle USD bazlı maliyetlerin artmış olduğunu, müvekkilinin zararının 13.746.918,45 USD olduğunu, müvekkilinin 2002 yılı teklif birim fiyatları ile yaptığı işlerde işin uzaması nedeniyle uğradığı zararın şimdilik 10.000,00 TL'sinin ve 2004 yılı birim fiyatları nedeniyle işin uzamasından kaynaklı uğradığı zararın şimdilik 10.000,00 TL'sinin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ettiği, davalının projede sürekli değişiklik yapması yer teslimini ve kamulaştırma işlemlerini zamanında yapmaması, sözleşmeye uygun olarak yapılan imalatları ise kırdırıp yeniden yaptırması gibi nedenlerle ... raylı sistem hattının yaklaşık 6 yıl sonra bitirilebildiği, bu gecikmenin müvekkiline verdiği zararın toplam 34.941.759,4 USD olduğu bu zararın yaptırılacak bilirkişi incelemesi ile tespit edileceğini, ıslah hakkının saklı tutulduğunu, teminat mektuplarının davalı idare tarafından hukuka aykırı şekilde alıkonulduğunu, müvekkilinin 01/08/2002 tarihli sözleşme ile yapımını üstlendiği ve daha sonra projesinde değişiklik yapılan ... raylı toplu taşıma sistemi inşaatı ve elektromekanik işlerinin yapım işlerini sözleşmeye uygun olarak davalıya teslim ettiğini, davalı idarenin işin geçici kabulünü 31/12/2007 tarihinde yaptığını, deneme işletmesinin başarı ile sonuçlanmasından sonra geçici kabulün yapıldığını, işletmenin 5 yıldır sorunsuz şekilde çalıştığını, sözleşmenin 27. Maddesinde belirtilen 24 aylık garanti süresinin geçici kabul tarihinden itibaren başladığını ve dolduğunu, kesin kabulün yapılmadığı gerekçesiyle teminat mektuplarının iade edilmediğini, davalı idarenin teminat mektuplarını serbest bırakmamasının asıl nedeninin Sayıştay tarafından yapılan inceleme olduğunun, Sayıştay incelemesi neticesinde verilen kararda davalı idarenin encümen kararı ile taraflar arasındaki sözleşmenin 24. Maddesinde değişiklik yapamayacağının belirtildiği, sözleşmenin 24. Maddesinin davalı tarafından tek taraflı olarak değiştirildiği, bu değişiklik ile yapılan işin niteliğinin ve fiyatının değiştiği, davalı idarenin Sayıştaya yaptığı savunmalarda işin projesine uygun olarak yapıldığını, fakat bazı bölümlerin zorunluluk nedeniyle yer altına alındığını kabul ettiğini, davalının teminat mektuplarını serbest bırakmamasının hukuki bir dayanağının bulunmadığını, davalı elinde bulunan ... Bankasına ait 23/07/2002 tarihli ... seri nolu 1.051.560 USD bedelli, diğerleri Bankasya'ya ait 25/07/2002 tarihli 1.051.560 USD bedelli, 02/02/2006 tarihli ... seri nolu 5.602.573 USD bedelli, 28/03/2006 tarihli ... seri nolu 1.625.825 USD bedelli 04/09/2006 tarihli ... seri nolu 1.124.925 USD bedelli, 28/11/2006 tarihli ... seri nolu 743.256 USD bedelli, 29/05/2007 tarihli ... seri nolu 161.665,13 USD bedelli, 04/07/2007 tarihli ... seri nolu 1.942.224,40 USD bedelli 23/08/2007 tarihli 330928 seri nolu 1.464.033,57 USD bedelli, 10/01/2008 tarihli ... seri nolu 927.295,21 USD bedelli, 22/05/2008 tarihli 265.746,83 USD bedelli teminat mektuplarının iade edilmesi gerektiğini, davalı idarenin ... raylı sistem işinin devamı mahiyetinde olan ...raylı toplu taşıma sistemi hattının ...'ya kadar uzatılması inşaatı ve elektromekanik işlerinin yapım işlerinin de 11/01/2008 tarihinde imzalanan sözleşme ile üstlendiği işi eksiksiz olarak davalıya teslim ettiğini, sözleşme konusu işin kısmi kabulünün davalı tarafından 03/03/2009 tarihinde yapıldığını, kısmi kabulün davalı tarafından sinyal sistemi dışında tutlamak sureti ile 18/05/2009 tarihinde onaylandığını, ve 19/03/2009 tarihinde ticari işletmeye açıldığını, geçici kabul listesindeki eksikliklerin de idarece verilen 120 günlük süre içinde tamamlandığını, sinyal sisteminin geçici kabulünün de 16/12/2011 tarihinde yapılarak davalı idare tarafından 06/02/2012 tarihinde onaylandığını, bu hatla ilgili eksik bir iş kalmadığını buna rağmen davalı idarenin 11/01/2008 tarihli sözleşmeden kaynaklı elinde bulundurduğu Bankasyaya ait 08/01/2008 tarihli ... seri nolu 3.936.000 USD bedelli, 27/02/2009 tarihli ... seri nolu 787.200 USD bedelli, 18/01/2012 tarihli ... seri nolu 604.955,01USD bedelli kesin teminat mektubunun iade edilmesi gerektiğini, 11/01/2008 tarihli sözleşmenin 11.4'üncü maddesinde geçici kabul tutanağının onaylanmasından ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin kesin teminatların yarısının SGK'dan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalanının yükleniciye iade edilmesi gerektiği düzenlenmiş olmasına rağmen davalının teminat mektuplarının yarısını da serbest bırakmadığı, davalının sözleşme tadilatı nedeniyle çıkması muhtemel zimmeti müvekkilinin teminat mektuplarından irat kaydetmek suretiyle telafi etmeyi planladığını, Sayıştay sorgusu neticesinde çıkacak zimmetin teminat mektuplarından irat kaydedilemeyeceğini, bu sebeple davalının yükümlülüklerini yerine getirmemesi sebebiyle hakedişlerin zamanında ödenmemesi sebebiyle faiz alacağından şimdilik 10.000,00 TL'sinin, munzam zararın 10.000,00 TL'sinin ,proje bedellerinin 10.000,00TL'sinin, kur farkı nedeniyle uğranılan zararın 10.000,00TL'sinin, müvekkilinin 2002 yılı teklif birim fiyatları ile yaptığı işlerde işin uzaması nedeniyle uğradığı zararın 10.000,00TL'sinin, müvekkilinin 2004 yılı birim fiyatları ile yaptığı işlerde işin uzaması nedeniyle uğrağı zararın 10.000,00TL'sinin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, teminat mektuplarının iadesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretlerinin davalıya yüklenilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Öncelikle davanın yetkili mahkemede açılmadığını, ... Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davada yetkili mahkemenin sözleşmenin ifa yeri ve 33.maddesi gereği İstanbul Mahkemelerinin yetkili olduğunu, müvekkili idarenin 3645 sayılı Kanunla kurulmuş bir kamu kurumu olduğunu, müvekkiline otobüs, tramvay, tünel , finikuler gibi araçlarla kent içi toplu ulaşım hizmetini ifa görevinin ve bu hizmetlerin gereği için tesis ve yolları inşa yetkisinin ... kanunla verildiğini, müvekkilinin kuruluş kanunun 5'inci maddesi uyarınca kamu idare mevzuatında muaf tutulan... , kanunun verdiği yetkiyle Bayındırlık Bakanlığı ve İç İşleri Bakanlığınca çıkartılan alım-satım yönetmeliği hükümlerine göre ... raylı sistem ve elektromekanik işlerinin inşaat işini ilan ederek ihale ettiğini, ...raylı toplu taşıma sistemi inşaat, elektromekanik işlerin yapım işi ihalesinin, avan projeye dayalı teklif birim esasına göre ihale edildiğini, yani onaylı uygulama projesine dayalı anahtar teslimi götürü bedel yapım işi olmadığını , davacı ile 01/08/2002 tarihli sözleşmenin imzalandığını, sözleşmenin 4.maddesinde işin uygulama projelerini hazırlama yükümlüğünün davacıya ait olduğunu, 5216 sayılı Kanun uyarınca ... 'in 24/09/2004 tarihli kararı ile cadde tramvayı olarak yapımına başlanan işin belirlenen bölümlerinin yer altına alınmasının kararlaştırıldığının, sözleşmenin eki ve ihale dokümanlarından ve sözleşmenin 31.maddesi ile uygulama sırası alan Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 19.maddesi kapsamında işin bir kısmının ... kararı ile yer altına alınmasının kararlaştırıldığı, bu durumun aynı şartlarla yüklenici ile varılan anlaşma sonucu yaptırıldığı, Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 19.maddesinde %30 oranından fazla artış ; temel , tünel vb. işler ile doğal afetler gibi nedenlerden ileri gelmiş ise idarenin isteği müteahhitin kabulü ve ilgili bakanın veya 1.derece ita amirinin onayı ile süre hariç aynı sözleşme ve şartname çerçevesinde %30'u geçen işler de aynı müteahhide yaptırılabilir şeklinde düzenlemenin mevcut olduğunu ve bu düzenleme sonucunda davacıya işin yaptırıldığını, davacının dava dilekçesinin 6. Sayfasında belirttiği üzere uyuşmazlığın temelinde projenin doğru ve titiz bir çalışma sonucunda hazırlanmamış olması yatmaktadır şeklindeki tespitinin kendi kusurunu itiraf niteliğinde olduğunu, davacının sözleşme konusu işin uygulama projesini hazırlamak ve imal edilecek işleri bu projeye göre gerçekleştirme görevinin davacıya ait olduğunu, davacının kamulaştırmaya ilişkin iddialarının zaten yapımından vazgeçilmiş depo alanı ile ilgili olduğunu, sözleşme konusu iş içinde pek az bir değer ifade ettiğini, kamulaştırmaların yapım işinin ana unsurunu teşkil eden cadde tramvayı yapımını doğrudan etkilemediğini, işin yer altına alınan bölümüne ilişkin sürecin ... kararı ile alındığını, davacının işin belli bölümünün yer altına alınması kararını güle oynaya kabul ettiğini, davacının sözleşmeyi fesih hakkını kullanmadığını, olumsuz olduğunu belirttiği şartlara rağmen sözleşme ilişkisini devam ettirdiğini, davacının tünel işi için yaptığı imalatların bedelini alarak ve fesih hakkını kullanmayarak sözleşmeye bağlılığını sürdürmesine rağmen sözleşme dışı bir talep öne sürmesinin hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğunu, davacının gecikmesini ve zararının gerekçesi olarak gösterdiği tünel işi yüklenicinin işlerini zorlaştıran geciktiren bir yapım olmayıp aksine tünel yapımı Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesindeki hükümler uygulanarak davacıya önce teklifte bulunulduğunu, davacının kabul iradesi alındıktan sonra yapımı gerçekleştirilmiş bir iş olduğunu, sözleşmeye erken bitirme primi dahi konulduğunu, sözleşme konusu iş ile ilgili 1 m2 yerin dahi kamulaştırılmadığını, davacının tek bir işini dahi kamulaştırma hazır olmadığı için bekletilmediğini, depo sahası yeri ve inşaat alanında kalan şehitliğin nakli ve Büyükşehir Belediyesine ait Viyadük yenilemesi işlerinin müvekkilinin yetki ve sorumluluğunda olmadığını, gerçekte de bu işler ile ilgili bir gecikme olmadığını, süresi 1 yıl olan sözleşme kapsamında sözleşmeye dair 1 yıllık süre içinde yapılan imalatların davacının yakınmalarının yersiz olduğunu göstereceğini, davacı ile 01/08/2002 tarihinde sözleşme imzalandığını, 09/08/2002 tarihinde yer teslimi yapıldığını, 24/09/2004 tarihinde ise yaklaşık 13km'lik işin yine yaklaşık 5700m 'lik kısmının yer altına alınmasının ... tarafından kararlaştırıldığının ve raylı sisteminin 2007 yılının 9.ayında deneme seferlerine başlayabildiğini, daha önce ifade edildiği üzere sözleşme konusu işin onaylı uygulama projesi ile anahtar teslim götürü bedelli yaptırılmış bir iş olmadığını , sözleşme konusu işin teklif birim fiyat ile yaptırılan bir iş olduğunu, teklif birim fiyat ile yaptırılan işlerde işin bedelinin ortaya çıkartılan esere göre değil yapılan işlerin teklif birim fiyat değerine göre belirlendiğini, davacıya sözleşme kapsamında yaptırılan işlerin tamamının teklif ettiği fiyatlar ile ödendiğini, bedeli ödenmemiş tek bir iş kalmadığını, sözleşmenin 10.maddesinde söz konusu işin icrası kapsamında alınması gereken izinlerle ilgili kamu makamlarına yapılacak bütün başvuruları , masrafları davacıya ait olmak üzere idare adına davacı tarafından yapılacağı ve takip edilerek sonuçlandırılacağı kararlaştırılmasına rağmen davacının basiretli tacir davranışı ile bağdaşmayan iddialarda bulunduğu, kamulaştırmadan kaynaklanan gecikme olması halinde süre uzatımı verileceğinin sözleşmenin 11.maddesinde kararlaştırıldığı, davacıya süre uzatımı verildiği, sözleşmenin 27.maddesinde geçici ve kesin kabul esaslarının belirlendiği , geçici kabul tutanağı ile davacıya bildirilen işlerinin bir çoğunun yerine getirilmediğini, sinyalizasyon ve scadanın yeni takılmış olduğu ve test aşamasının henüz tamamlanmamış olduğu, davacıya yükümlülüğündeki as-buit projelerinin sözleşmenin 4.maddesinde şartnamelere uygun olarak davalı idareye verilmediğini, kontrol teşkilatının sağlıklı çalışmasının engellendiğini, davacı ve ....Ş tarafından ayrıntıları ile bilinen kesin kabulün yapılmasının kamu güvenliği sorumluluğu ile bağdaşmadığının , sözleşmenin 23.maddesinde sözleşme bedelinin %5 den daha az yekün için hakediş düzenlenmeyeceğinin hükmü bağlanmış olduğunu, döviz ile düzenlenen sözleşme kapsamında hakedişlerin düzenleme tarihindeki Merkez Bankası üzerindeki kurlardan ödenmesinin kararlaştırıldığı ayrıca fiyat farkı ödenmeyeceğinin açıkça düzenlendiğini, davacının munzam zarar olarak ileri sürdüğü zararların gerçek bir zarar olmadığı, davacının kanıtlanmış güncel bir zararının olmadığı, davanın 5 yıllık zamanaşımına uğradığı, davacının hazırlandığı ve idarenin onayladığı projelerden bedeli ödenmemiş hiçbir iş bulunmadığı , idarece onaylanan projelerin tamamının bedelinin ödendiği, davacı uygulama projesi hazırlanmış bir eser meydana getirmek üzere sözleşme imzalamamış olup sözleşme dışı tünel işinin sözleşmenin 24.maddesine dayanarak davacının kabulü alınarak inşa edildiğini, teklif birim fiyat yaptırılan işte fiyat farkı verilmeyeceğinin sözleşmede kararlaştırıldığını, davacının teklif birim fiyatları ve yeni işler için sözleşmenin 24.maddesi uyarınca düzenlenerek yeni birim fiyatları dışında bir bedel talep etmesinin sözleşmeye aykırı olduğunu, sözleşme kapsamında gerçekleştirilen bütün imalatların davacının teklif birim fiyatları ve yeni fiyat zabıtlarına göre ödendiğini ve davacının bu farkı enflasyon farkı gibi zarar taleplerinin dayanaksız olduğunu, sözleşmenin 23.maddesinde teminatların ne şekilde iade edileceğinin kararlaştırıldığını, geçici kabul tutanağı ile davacıya bildirilen işlerin birçoğunun henüz tamamlanmadığını, bu sebeple teminatların iadesi taleplerinin yerinde olmadığını, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini iddia ve talep etmiştir.
Dava dilekçesi ekinde sunulan ve davacı tarafından davalı idareye gönderilen 12/05/2004 tarihli yazı ile 5.305.000,000 USD keşif bedelli ..., 6.755.000,000 USD bedelli ..., 35.052.000,000 USD bedelli ... raylı toplu taşıma sistemi depo sahası inşaatı ve elektromekanik yapımlarına ait her 3 işin ayrı ayrı 01/08/2002 tarihli sözleşmeler ile onaylandığı, yer teslimlerinin 08/10/2002 tarihinde yapıldığı, her 3 işe ait projelerin iş programlarının nakit akış diyagramlarının hazırlanarak idareye onaylatıldığını, bunlara istinaden kullanılacak ana malzemenin tefriki yapılarak idarenin onayı alınmak suretiyle bankalarca akreditif açıldığı ve siparişlerin verildiğini, açılan akreditiliflerin ödeme tablolarının gösterildiğini, ... ve ... hakkındaki çalışmalarının Kültür Bakanlığı kararı ile durdurulduğu, ...hattında yeniden çalışmaya başlanıldığı,... hattında inşaatın başlama aşamasına geçilemediği, ...hattında ise depo sahası ve trafo yerlerinin belli olmaması buna bağlı ger gücü similasyon ve projelerinin yapılamaması sebebiyle 26/06/2003 tarihine kadar sadece demiryolu işi kapsamına giren imalatların yapılabildiği, 11 aylık süreç içerisinde keşif bedelinin %65 eksiği ile yapım işine devam edilebildiği, bu şartlar altında Nisan-Mayıs -Haziran-Temmuz 2003 aylarına ait 4 hakediş yapıldığı, hakediş alacaklarının ... İşlerinin Genel Şartnamesinin 39.maddesinde belirtilen sürelerde yapılmaması nedeniyle 15/07/2003 tarihinden itibaren aksamalar meydana geldiğini, hakediş tablosunun ekte gönderildiğini, idare tarafından sözlü olarak sadece ... hattına ait hakedişlerin ödenebileceğini ve ödenek olmadığını,...hattının hakediş ödemelerinde belirsizlik olduğunu kendilerine bildirildiğini, bu hat ile ilgili Mart 2004 sonu itibari ile 5 nolu hakedişlerin yapılabildiğini, hakedişlerin zamanında ödenmemesi sebebiyle finansman sıkıntısına girildiğini, malzeme temini için 3 raylı toplu taşımı hattı için tek sözleşme ve tek akreditif esasına göre açılmış bulunduğundan ... ve ... hattına ait tüm malzeme akreditiflerinin ödenmeye devam edildiğini, hakedişlerin zamanında ödenmemesi nedeniyle zorunlu olarak ödenen tazminatların müvekkilinin zararına sebep olduğunu, sonuç olarak ortaklığın halen iyi niyetle işi tamamlamaya çalıştığı, normalde 1 yılda bitirilecek işin ortaklıktan kaynaklanmayan nedenlerden dolayı geçirilen süreler itibariye sabit şantiye masraflarının ( ortalama aylık 150.000,000 USD ), kur farkı zararının enflasyondaki %20 artış etkisinin , gereksiz yere ödenen sigorta bedellerinin zamanı gelip de ödenemeyen akreditif bedellerinin faizlerinin oluşma nedenleri başında ihale öncesi ödeneklerinin ayrılmamış olması hakedişlerin zamanında ödenmemesi ve işin buna bağlı olarak talimatlarla sözlü olarak durdurulmasının geldiğini, işlerin sağlıklı yürütülmesi için hakedişlerinin zamanında yapılması ve belirtilen zararların karşılanmasının bildirildiği, yine davacı tarafından davalıya gönderilen 04/09/2006 tarihli yazı ile yer teslimlerinin gecikmesi sebebiyle encümen kararları dikkate alınarak 2002 fiyatları ile yapılan işin 2006 yılı fiyatları ile , 2004 yılı fiyatları ile devam eden tünel inşaatı fiyatlarının ise 2006 fiyatları ile , yer teslimi yapılmayan depo binası ve triaj sahasının inşaatı ise yer tesliminin yapılacağı yıl fiyatları ile uygulanması gerektiğinin bildirildiği görülmüştür.
Davacı vekili 31/10/2012 tarihli dilekçe ile dava dilekçesinde iadesi istenilen teminat mektup bilgilerinden 3 tanesinin eksik yazıldığını, bu üç teminat mektubunun ...Bankası ... Şubesine ait ... tarihli ... seri nolu 159.150 ,00 USD bedelli, ... Şubesine ait.. tarihli ... seri nolu 159.150,00 USD bedelli, ... Merkez Şubesine ait... tarihli ... seri nolu teminat mektubu olduğu ve bu teminat mektupları hakkında tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.
Ticaret Mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle ... 7. Asliye Hukuk Mahkemesince...Esas ... Karar sayılı görevsizlik kararıyla dosya Ticaret Mahkemeleri tevzi bürosuna gönderilmiş, mahkememize tevzi edilen asıl dosya yukarıda belirtilen esasa kaydedilerek yargılamaya devam edilmiştir.
BİRLEŞTİRİLEN ... 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN ... ESAS SAYILI DOSYASI
Davacı vekili 29.12.2017 harçlandırma tarihli dava dilekçesinde özetle; davalı idare ile 01.08.2002 tarihli 35.052.000 USD bedelli ... yapım sözleşmesi ile 11.01.2008 tarihli ... sözleşmesinin imzalandığını, ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...Esas sayılı dosyasında düzenlettirilen 13.10.2015 tarihli kök raporda davalı idarenin kusurlu olduğunun tespit edildiğini, 1.Asliye Ticaret Mahkemesinde derdest olan davada faktoring alacaklarının ayrı bir talep olarak ileri sürülmediği, bilirkişiler tarafından 13.10.2015 tarihli raporda faktoring masraflarının faizli bakiyesinin 13.353.912,15 TL olarak belirtildiği, derdest davada dilekçede ... Raylı Toplu Taşıma Sistemi yapım işine ilişkin 01.08.2002 tarihli sözleşmeye dayanılarak talepte bulunulmuş ise de bu sözleşmenin devamı niteliğinde olan 11.01.2008 tarihli sözleşme ve 01.08.2002 tarihli sözleşmelerden doğan edimlerini yerine getirmemesi nedeniyle davalının bu eylemlerinden kaynaklanan müvekkili zararlarının karşılanmasını bu sebeple her iki sözleşme için kur farkından kaynaklı zararlarından şimdilik 1.000 TL'nin, faktoring şirketlerine yapılan ödemeler nedeniyle uğranılan zararlardan şimdilik 1.000 TL'nin, teminat mektubu komisyon alacağı için şimdilik 1.000 TL'nin, şantiye gideri alacağı için şimdilik 1.000 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi dava ve talep edilmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; harcın eksik yatırıldığı, davacı ortak girişimin taraf ehliyetinin bulunmadığı, müvekkili idarenin mütemerrit olmadığı, davacı yazışmalarının müvekkili idareyi temerrüte düşürme etkisinin bulunmadığı, davacı taleplerinin beş yıllık zamanaşımına uğradığı, 11.01.2008 tarihli sözleşmenin Kamu İhale Kanunu Hükümlerine göre ihale edilen bir sözleşme olduğunu, yöntem olarak birim fiyat üzerinden teklif alınmak suretiyle birim fiyat teklif almak usulüyle yapılmış bir sözleşme olduğunu, bu sebeple fiyat farkı talep edilmeyeceğini, idare açısından kesin ödeme niteliği taşımayan ara hakedişlerin yüklenici açısından itiraza uğramadığı takdirde kesinleşmiş sayılacağını, 11.01.2008 tarihinde yapılan sözleşme için yer tesliminin 21.01.2008 tarihinde yapıldığını, yüklenicinin sözleşmeden dönmeden yer tesliminde gecikilmesi sebebiyle tazminat talep etmesinin mümkün olmadığını, nitekim yer tesliminin yüklenici tarafından iştirak edilmesi gereken ifa hazırlığı niteliğinde olduğu, iş sahibinin yüklenici ile iş birliği yapma borcunun yükümlülük olmadığı, bir külfet olduğu, bunun yerine getirilmemesinin tazminat doğurmayacağı ayrıca yer tesliminin iş sahibine yüklenmiş bir borç olduğunu kabul edilmesi halinde alacaklı temerrütü nedeniyle sözleşmeden dönmeyen davacının tazminat ödenmesini talep edemeyeceği, aksi halde iş sahibi açısından yeni bir borç ihdası edilmiş olacağı, davacının iş yeri teslimi sırasında gecikme tazminatı talep hakkını saklı tutmadığını, asıl borcun ifa veya başka sebeplerle sona ermesi halinde buna bağlı hak ve borçlarında sona ereceği, TBK 472 ve Borçlar Kanunu 357.maddesi kapsamında değerlendirme yapılmasının zorunlu olduğu, dosya kapsamında yüklenicinin iş sahibi ...'yi yer teslimlerinde gecikmelerin ne tür olumsuz sonuçlara yol açacağı konusunda zamanında bilgi verdiğine dair verinin mevcut olmadığı bu sebeple müvekkilinin tazminattan sorumlu olmadığı, sözleşmede iş artışına gidildiği, iş artışının gerektiği sürenin davacıya verilmesi gerektiği, davacının asıl dava dilekçesinde yer vermediği şantiye giderlerine ek dava dilekçesinde yer verildiğini, davacının bu talebini munzam zarar içinde değerlendirdiği ancak faizi aşan giderlerin munzam zarar sayılabileceği, şantiye giderlerinin munzam zarar sayılamayacağı, davacının işin nihai teslimine kadar şantiye giderlerine katlanması gerektiği, davacının şantiye giderlerinin gerçek giderler olmadığını olsa dahi müvekkilinin sorumlu tutulamayacağını, Raylı Toplu Taşıma Sistemi İnşaat işlerini Sözleşmesinden kaynaklı bir ihtilafta görevli hakem heyetinin işin süresinin uzamasının yol açtığı maliyetler ve tüm finansman gideri taleplerini reddettiği, 11.01.2008 tarihli sözleşmenin 15.maddesinde idari şartnamenin 53.maddesinde ve 4734 sayılı kanunun 7.maddesinde fiyat farkı verilemeyeceğinin düzenlendiğini, ayrıca 4735 sayılı kanunun 4.maddesinin 2.fıkrasında belirtildiği üzere kanunda belirtilen durumlar dışında sözleşme şartlarında değişiklik yapılamayacağı, bu kanunun hükümlerin amacanın ihale dokümanında yer verilen şartlar çerçevesinde işin tamamlanmasının sağlanmaya yönelik olduğu, ayrı bir sözlemenin konusu olan ... işlerinin hesaplamaya katılan bilirkişi raporuna itibar edilmemesi gerektiği, davacının 06.07.2012 tarihli ihtarnamesinde talep edilen bedelin miktar olarak belirtmediği, işlemiş faiziyle belirtilmediği, müvekkilinin bilirkişilerce daha önce temerrüte düşürülmüş gibi hesaplama yapıldığını, Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 39.maddesine göre ödeme günü olarak itibar edilmesi gereken sürenin hakedişin idareye verilmesinden itibaren 60.gün olduğunu, davacının çekle ödemeyi kabul ettiğini, çekteki tarihin vade tarihi olduğunu, yenilenen çekler için de aynı durumun geçerli olduğunu, bilirkişilerin bu durumu görmezden gelerek yaptığı faiz hesaplamalarına itibar edilmemesi gerektiği, temerrüt söz konusu olmadığından munzam zarar talep edilemeyeceği, SGK'dan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye bir borcunun olmadığının tespiti durumuna teminat mektubunun iade edilebileceği, ek dava açılış tarihi itibariyle davacının teminat mektuplarının iadesini isteme şartlarının oluşmadığı, sözleşmenin 11.4.maddesi gereği teminat mektuplarının yarısının yükleniciye iade edildiği, SGK'dan ilişiksiz belgesinin alınarak idareye ulaştırılmasının ise ek davadan çok sonra yapıldığını, teminat mektuplarının iade edilmemesinin yüklenici kusurundan kaynaklandığını, bu sepele davanın reddine karar verilmesi gerektiğini iddia ve talep etmiştir.
Asıl dava ve birleştirilen 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...esas sayılı dosyası yönünden sunulan 24.01.2020 tarihli ıslah dilekçesi ile asıl dosyada dava değerinin hakedişlerin zamanında ödenmemesinden kaynaklı talep edilen 10.000 TL'nin 14.553.579 TL arttırılarak 14.563.579 TL olarak, dava dilekçesinde 2002 yılı teklif birim fiyatlarıyla yapılan işlerde işin uzaması nedeniyle uğranılan zarar olarak talep edilen 10.000 TL'nin 31.193.779 TL arttırılarak 31.203.779 TL olarak ıslah edildiği, 2004 yılı teklif birim fiyatlarıyla yapılan işlerde işin uzaması nedeniyle uğranılan zarar olarak talep edilen 10.000 TL'nin 50.302.920 TL arttırılarak 50.312.920 TL olarak ıslah edildiği, dava dilekçesine kur farkı zararı olarak talep edilen 10.00 TL'nin 34.950.179 TL arttırılarak 34.960.179 TL olarak ıslah edildiği, ödenmeyen proje bedeli 10.000 TL'nin 3.478.394 TL arttırılarak 3.488.394 TL olarak ıslah edildiği anlaşılmıştır. Aynı dilekçe ile davacı vekilinin birleştirilen ... 4 Asliye Ticaret Mahkemesinin ...Esas sayılı dosya yönünden; faktoring şirketlerine yapılan ödemeler nedeniyle uğradığı zararı için talep ettiği 1.000 TL'yi 16.433.545 TL arttırarak 16.434.545 TL olarak, teminat mektubu komisyon alacağı olarak talep edilen 1.00 0 TL'yi 5.997.682 TL arttırarak 5.998.682 TL olarak ıslah ettiği, şantiye gideri zararı 1.000 TL'yi 16.349.922 TL arttırarak 16.350.922 TL olarak ıslah ettiği görülmüştür.
Asıl ve birleştirilen dosyada davacılar vekilinin 03.12.2020 tarihli ıslah dilekçesiyle, birleştirilen ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasında ;her ne kadar yapılan işler toplamı hakediş bedelinin 161.647.698,91 USD olduğu belirtilmiş ise de 26.11.2020 tarihli uzman raporunda tespit edildiği üzere taraflar arasındaki sözleşmeye göre kesin hesap alacağının KDV dahil toplam 1.994.619,05 USD olduğunun hesaplandığını, tamamlama harcının 02.12.2020 tarihinde yatırıldığını, birleştirilen ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin..Esas sayılı dosyası yönünden dava değerinin HMK 107/2 uyarınca arttırıldığını, kesin hesap sonucu yapılan işler bakiye bedeli 1.984.619,05 USD arttırılarak dava değerinin 1.994.619,05 USD olarak ıslah edildiğini, bu tutarın 47.hakedişin davalı idareye sunulduğu tarihten itibaren işleyecek döviz faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
Asıl dava konusu teminat mektupları yönünden mektup bedelleri üzerinden yatırılması gereken peşin harcın yatırılmaması sebebiyle teminat mektuplarının iadesine ilişkin talepler asıl davadan tefrik edilerek mahkememizin 2019/680 Esas sayılı dosyasına kaydedilmiştir.
BİRLEŞTİRİLEN İSTANBUL 19. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN 2018/86 ESAS SAYILI DOSYASI
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 3645 sayılı kanunla kurulmuş bir kamu kurumu olduğunu, kuruluş kanununun 5.maddesi uyarınca ... Raylı Sistem ve Elektromekanik işlerinin inşaat işinin ön projeye dayalı teklif birim fiyat esasına göre 35.052.000 USD birim fiyat teklifi ile davalı iş ortaklığına ihale edildiğini, 01.08.2002 tarihli sözleşme imzalandığını, davalıya süre uzatımı verildiğini, ... Kararı gereği 13 km'lik işin Yaklaşık 5.700 Metrekarelik kısmının yer altına alınmasına ilişkin yapım işinin davalıya teklif edildiği, davalı tarafından bu teklifin kabul edilmesi üzerine sözleşmenin 24.maddesi revize edilerek imalata başlanıldığı, yüklenicinin tünel bölgesindeki imalatlarından sözleşmede teklif birim fiyatı bulunmayan imalatlar için revize 24.madde uyarınca yeni birim fiyat oluşturulduğu, 01.08.2002 tarihli sözleşme kapsamındaki işler ile 2004 yılının sonunda yapımı kararlaştırılan yeni işlerin bedellerinin yüklenicinin teklif ettiği fiyatlarla belirlendiği, toplam teklif birim fiyatının 163.344.371 USD'ye çıktığı, işin geçici kabulünün 31.12.2017 tarihinde yapıldığı, toplam 1 Milyon USD'lik eksik işin giderilmesi için yükleniciye geçici kabul sırasında süre verildiği ayrıca 01.08.2002 tarihli işe ait ... projelerin teslim edilmesinin istenildiği, yüklenicinin projeleri süresinde idareye teslim etmediği, bu durumun yükleniciye 30.11.2012 tarihli yazı ile bildirildiği, ayrıca hatta ray kırıkları oluşması sebebiyle ... A.Ş. ile ray tamir sözleşmeleri yapıldığı, işe ait ham metrajlara ulaşılamadığından kesin hesabının çıkarılmasının geciktiği, davalı tarafından gecikmeli teslim edilen ...Projelerin onay işlemlerinin 13.10.2014 tarihinde tamamlandığı, işin kesin kabulünün 11.04.2014 tarihinde yapıldığı, kesin kabul sırasında geçici kabul eksikliklerinden toplam 648.042 USD miktarlı işin henüz tamamlanmadığının tespit edildiğini, davacının kesin hesapları içerir 47.hakedişinin idareye sunulmasından ve idarece ...Projeler üzerinde yapılan incelemeler sonucunda yükleniciye 5.032.618,63 USD fazla ödeme yapıldığının tespit edildiğini, yüklenicinin kesin hesaba kabul edilemeyecek gerekçelerle itiraz ettiğini, yüklenicinin ...Raylı Sistem inşaatı kapsamında döşediği rayların imalat ve döşeme hatası nedeniyle çatladığı, bu sebeple idarenin zarara uğradığı, bu sebeple idarenin zarar hakkının saklı tutulduğu, geçici kabul tarihinde tespit edilen eksikliklerden sadece bir kısmının tamamlandığı, 11.04.2014 tarihinde yapılan kesin kabul sırasında 648.042 USD miktarlı işin henüz tamamlanmadığının tespit edildiği, yükleniciye 5.032.618,63 USD fazla ödeme yapıldığının tespit edildiği bu sebeplerle 47.hakedişte müvekkili idare tarafından yapılan fazla ödemenin tespitine, 01.08.2002 tarihli ... Raylı Sistem Elektromekanik işlerinin inşaat işinde yüklenilen işlerin ve teslim ayıplarının tespitine, tespit edilecek eksik ve ayıplı işler bedelinin işin eksik teslim edildiği tarihten itibaren uygulanacak faiziyle birlikte tahsilini ve yükleniciye yapılan fazla ödemelerin faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesi dava ve talep edilmiş kısmi dava değeri 10.000 TL olarak gösterilmiştir.
Davalılar vekilleri cevap dilekçesinde özetle; işlerin ayıplı ve eksik olduğunu ispat külfetinin davacı idare üresinde olunduğunu, 28.01.2008 tarihli geçici kabul tutanağında belirtilen 38 maddelik eksik ve kusurlu işlerin tamamlandığının davacı idareye 01.07.2008 tarihli yazı ile bildirildiği, davacı idarenin kontrolleri yaparak derhal onaylaması gerekirken herhangi bir işlem yapmadığı, bunun üzerine müvekkili tarafından yeniden 17.09.2008 tarihli yazı ile hattın mülkiyetinin ve kontrol sorumluluğunun idareye devredildiğinin bildirildiği, garanti süresi bitimi olan 31.12.2009 tarihinden itibaren varsa bir eksikliğin idare tarafından tespit edilerek giderilmesi ve kesin kabul tutanağının düzenlenmesi gerektiği, idarenin sözleşmesel yükümlülüklerini yerine getirmediği, idarenin müvekkilinin giderdiği eksiklikleri inceleyip bunları iş ilerleme raporuna işlemediği, kesin kabul belgesi düzenlemediği, kesin hakediş raporuna istinaden 47.hakedişin süresinde düzenlenmediği, idareye yapılan tüm çağrılara rağmen kesin kabulün yapılmadığı, idarece kesin kabulün 11.04.2014 tarihli olur ile yapıldığı, müvekkili tarafından 10.04.2014 tarihinde ihtiraz kaydıyla yazısı eklenerek imzalandığı, kesin kabul tutanağında kırmızı kalem ile keyfi düzeltmeler yapılması üzerine müvekkili tarafından idareye 10.04.2014 günü itiraz edilmesine rağmen dava konusu 47 nolu kesin hakedişin düzenlenerek müvekkiline itiraz şerhi koydurulmadığı, müvekkilince nefaset kesintilerine itiraz edildiği, orijinal hakediş raporuna itiraz kaydına izin verilmeyerek 47 nolu kesin nolu hakedişin imzalatıldığı, idarenin keyfi olarak 648.042 USD karşılığının 1.427.442,11 TL olmak üzere toplam hakedişten 1.843.142,70 TL kesinti yapıldığı, hakediş dosyasının itiraz kaydıyla 11.08.2015 tarihinde teslim alındığı, idarenin garanti süresi bitene kadar eksiklikleri tespit edip varsa eksikleri üçüncü kişiye yaptırıp müvekkilinin alacağından düşmesi gerekirken garanti süresinin bitiminden sonra kesin kabul işlemlerinin yapıldığını, davacı idarenin kesin hesaptaki eksikliklerin 31.12.2009 tarihinde mevcut olduğunu ispat etmesi gerektiği, 31.12.2009 tarihinden sonra meydana gelen hasar ve ayıplardan müvekkilinin sorumlu olmadığını, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini iddia ve talep etmiştir.
Mahkememizin 21.11.2019 tarihli ara kararı ile asıl dava konusu yapılıp peşin harcı yatırılamayacağı belirtildiğinden iadesi talep edilen teminat mektupları yönünden dava tefrik edilerek mahkememizin ...Esas sayılı sırasına kaydedilmiş ... Esas sayılı dosyasında davacılar vekili 18.02.2020 tarihli dilekçe ile yenileme talebinde bulunarak ... Bankası'na ait ... tarih ... nolu 5.602.573 USD bedelli ve aynı bankaya ait 10.01.2008 tarih ... nolu 927.295,21 USD bedelli teminat mektupları yönünden peşin harcın ikmal edildiğini ve davanın yenilenmesine talep etmiş 18/02/2020 tarihinde 202.085,36 TL yenileme harcını depo etmiş, ayrıca davacı vekili vekili 03.02.2020 tarihli dilekçesi ile ... Bankasına ait 23.07.2002 tarihli ... seri numaralı 1.051.560 USD tutarlı Teminat Mektubu yönünden işlemden kaldırılan davanın yenilendiğini, harcının yatırıldığını belirttiğinden ve 03/02/2020 tarihinde 32.543,51 TL tutarlı yenileme harcı depo edildiğinden mahkememizin... Esas sayılı dosyası asıl dava ile birleştirilerek anılan ... Bankasına ait 23.07.2002 tarihli ... seri numaralı 1.051.560 USD tutarlı Teminat Mektubu yönünden davanın kaldığı yerden devamına karar verilmiştir.
BİRLEŞTİRİLEN İSTANBUL 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN 2020/455 ESAS SAYILI DOSYASI
Davacı vekili 27/08/2020 tarihli dava dilekçesinde özetle; 47 nolu hakediş raporunda davalı idare tarafından haksız kesintiler yapıldığını, davalıdan olan hakediş alacağının tespitine bakiye hakediş alacağının şimdilik 10.000 USD'sinin hakediş raporunun idareye sunulduğu tarihten itibaren uygulanacak en yüksek döviz faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; kesin hesabın yapılması için onaylı As Built Projelerin varlığına ihtiyaç duyulduğu, projeyi hazırlama yükümlülüğünün davacıya ait olduğu, 47 nolu hakedişin ancak ... Projeler incelendikten sonra düzenlenebildiğini, ... nolu hakedişe yapılan itirazın usulüne uygun olmadığını, itiraz içeriğinin haksız olduğunu, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini iddia etmiştir.
Asıl dosyada görevsizlik kararından önce olmak üzere ... 7. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde yapılan yargılama sırasında, davacının tazminat ve teminat mektuplarının iadesi istemi hakkında rapor düzenlenmesi için mahallinde keşif icra edilerek düzenlettirilen 13/10/2015 tarihli raporda özetle ve sonuç olarak: davacının zamanında ödenmeyen hakedişlerden kaynaklanan faizler nedeniyle 15.399.987 TL proje bedelleri ve faizleri sebebiyle 3.488.394,48 TL, USD üzerinden ihale edile işler için kur farkı ve faizler nedeniyle 40.308.605,36 TL, işin uzaması nedeniyle uğranılan zararlar nedeniyle 81.200.933,72 TL, davacı tarafından davalı idareye USD üzerinden verilen ve komisyonları USD olarak ödenen teminat mektupları için dava tarihine kadar ödenen toplam 899.522,28 USD zarar olduğu davacının dava dilekçesinde talepleri arasında gösterilmeyen faktoring masraflarının faizli bakiyesinin 13.353.912,15 TL olduğu,... Raylı Toplu Taşıma Sistemi İnşaat ve Elektromekanik İşleri Yapımı geçici kabul tarihinin 31/12/2007 tarihi olduğu, 01/08/2002 tarihli sözleşmenin keşif bedelinin 35.052.000 USD olan keşif bedelinin keşif artışları ile birlikte toplam 163.344.371,41 USD olduğu, ... Raylı Toplu Taşıma sisteminin ... uzatılması inşaatı ve elektromekanik işlerinin yapımı işinin geçici kabul tarihinin 03/03/2009 tarihi olduğu, keşif bedelinin 65.600.00 USD olduğu keşif artışı ile birlikte toplam 78.720.000,00 USD ye ulaştığı, geçici kabul tarihi 31/12/2007 tarihi itibari ile kesin kabulün 31/12/2009 tarihine kadar yapılması gerekirken halen yapılmadığı, 78.720.000 USD tutarlı ikinci işin de geçici kabulünün 03/03/2009 tarihi itibari ile yapılmasına rağmen 03/03/2011 tarihine kadar yapılması gereken kesin kabulün yapılmadığı, bu işlemin yapılmamasının ağır kusur olarak nitelendirilmesi gerektiği, her iki işe ait kesin kabul işlemlerinin dava tarihinden çok sonra yapıldığı, teminat mektuplarının iade edilmesi gerektiği, davalı idare tarafından kesin kabul tutanaklarında yazılan nefaset kesintilerinin geçici kabul ve kesin kabul tarihleri dikkate alındığında çoğunun kullanmaya bağlı oluşabilecek normal yıpranmalar olduğu ve kesintilerin yapılmaması gerektiği, kesin kabul tarihinden sonra ortaya çıkabilecek kusurlar için takdir edilen nefaset kesintisinin yerinde olmadığı, davalı idarenin kendi yükümlülüklerinin ihlali niteliğindeki davranışları sebebiyle davacının uğradığı zararların davalıdan talep edebileceği yönünde görüş belirtildiği anlaşılmıştır.
Asıl dava dosyasına davacılar vekili tarafından ... imzalı 12/02/2015 tarihli hukuki mütalaanın ibraz edildiği, hukuki mütalaada özetle; Taraflar arasında akdedilen 01/08/2002 tarihli 35.052.000,000 USD tutarlı sözleşmede belirlenen bedelin ne tür bir bedel olarak kararlaştırıldığının ihtilaf konusu olduğu, davacı tarafın sözleşme bedelinin götürü bedel olarak kararlaştırılmış ücret olduğunu, davalı tarafın ise teklif birim fiyat esasına göre belirlenmiş bedel olduğunu iddia ettiği, bedelin götürü olarak tespitinin meydana getirilecek eser bedelinin önceden kesin olarak tespiti anlamına geldiği, iş bedelinin taraflarca önceden belli bir miktar gösterilmek suretiyle tespitinin iki şekilde yapılabileceği tarafların eser için toptan bir fiyat belirlemeleri halinde bu ücretin götürü ücret olacağı burada kararlaştırılan ücretle eserin değeri arasında bir bağlantı bulunmadığı, bazen de tarafların eseri oluşturacak imalat kalemlerinin önceden saptayıp imalat kalemlerinin her biri için sabit bir fiyat belirlemek suretiyle eser bedelini belirleyebildiği, ücretin bu şekilde belirlenme biçimine sabit birim fiyatlarla ücret denilmekte olduğu, toptan götürü ücretin de sabit birim fiyatlarla ücretin götürü ücretin farklı görünümlerini oluşturduğu , 2 ücret arasında ortak olan noktanın sabit bir ücret niteliği ihtiva etmesinin olduğu, dava konusu uyuşmazlıkta da sözleşme bedelinin birim fiyat üzerinden hesaplanacak bir rakam olarak götürü ücret şeklinde tespit edildiği, Türk Borçlar Kanununda bedel türü olarak götürü bedel ve değere göre bedel olmak üzere iki farklı bedel türünün belirlendiği, toptan götürü bedel ve birim fiyat götürü bedelin , götürü bedelin iki farklı görünümü oluşturduğu , bu sebeple Kanunda yer alan götürü bedeli ilişkin düzenlemelerin iki durum için de uygulama alanı bulacağı, TBK 480.maddesi için de ücretin tespitinde göz önünde tutulan fiyatlarda ve çalışma değerinde düşme olması , ücretin indirilmesine yol açmadığı halde TBK 480/2 'de götürü ücreti eser sözleşmelerinde evvelce öngörülemeyen haller dolayısıyla ücretin arttırılması veya sözleşmenin feshi imkanı getirildiğini, Borçlar Kanunu 480/2 maddesini uygulanabilmesi için başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca göz önünde tutulmayan , beklenmeyen hallerin ortaya çıkması, ortaya çıkan beklenilmeyen halin eserin tespit edilen götürü bedelle tamamlanmasına engel olması veya bunu aşırı derecede güçleştirmiş bulunması gerektiği, (sözleşmeye devamın mutlaka yüklenicinin iktisaden mahvını gerektirmediği , yüklenicinin hiç kar edememesinin de sebebinin ücretin artırılması için yeterli bir sebep olmadığı) beklenilmeyen hallerin ortaya çıkmasının yükleniciye isnat edilememesi gerektiği, TBK 480/2 maddesinin uygulanma şartları gerçekleştiğinde yüklenicinin ortaya çıkan olağanüstü halleri bildirme külfetinin bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiğini, maddede buna ilişkin açıklık bulunmadığı, doktrinde Borçlar Kanunu 472 /3 maddesinden hareketle yüklenicinin ücret arttırılmasına gerektiren durumları zamanında iş sahibine bildirmesi gerektiği, dava konusu olayda davacının fiyat farkını gerektiren durumları 12/05/2004 - 06/10/2006 tarih aralığındaki muhtelif sayıdaki yazılarla davalıya bildirdiği, dava konusu uyuşmazlıkta 01/08/2002 tarihli sözleşme ile yapımı öngörülen ... raylı toplu taşıma sistem inşaat elektromekanik işlerin teslim süresinin 12 ay olarak belirlenmesine ve iş bitim tarihinin 08/09/2003 olmasına rağmen davalı idarenin kamulaştırması gereken yerleri davacıya süresinde teslim edemediği, sürekli proje değişikliği talimatı verdiği , davalıdan kaynaklanan sebeplerle davacıya 14 adet süre uzatımı verildiği, şartları mevcut olmasına rağmen kesin kabul işlerini sözleşmede öngörülen sürede gerçekleştirmediği, idareden kaynaklanan sebeplerden dolayı yüklendiği işin teslimini sözleşmede öngörülen süreden 6 yıl sonra gerçekleştirdiği, davacının idareden kaynaklı proje revizyonları sebebiyle verilen ek sürelerdeki maliyet artışlarına rağmen davacının işi sözleşme fiyatlarıyla yapmasının hakkaniyete aykırı olacağı, fiyat farkına ilişkin taleplerini davalıya usulüne uygun bildirmiş olduğundan davalı idareden fiyat farkını talep edebileceği, sözleşmenin 23.maddesinde yer alan hükme rağmen fiyat farkı istenilebilmesi için davalı idareye bu hususların usulüne uygun bildirilmiş olması şartının somut uyuşmazlıkta mevcut olduğu, Yargıtay 15.Hukuk Dairesinin emsal 1993/3607 Esas 1994/3784 Karar sayılı kararının da aynı doğrultuda olduğu, davacının sözleşme süresinin idareden kaynaklı sebeplerle uzamış olduğu süre zarfında maliyetlerin artmış olması sebebiyle oluşan zararının TBK 112.maddesi çerçevesinde tazmini gerçekleşeceği zira idareden kaynaklanan sebeplerle geciken iş teslim süresinde davacının edimlerinin maliyetlerinin yükselmiş olmasından davacının sorumlu tutulamayacağı , borcun gereği gibi ifa edilmemesi durumunda alacaklının bundan doğan zararlarının giderileceğinin TBK 112.maddesinde hüküm altına alındığını, bu kapsamda davalının sözleşmesel yükümlülüklerini ihlal ederek davacıya verdiği zararları tazmin etmesi gerektiği TBK 60.maddesi gereği bir kişinin sorumluluğunun birden fazla sebebe dayanması halinde zarar gören aksini istemiş olmadıkça hakimin zarar göreni en iyi giderim imkanı sağlayan sorumluluk sebebine göre karar vermesi gerektiği, taraflar arasında akdedilen 01/08/2002 tarihli sözleşmenin 23.maddesinin 1.fıkrasında hakedişlerin düzenlenme şeklinin belirtildiği, yapım işleri genel şartnamesine göre de hakediş raporlarının 30 günde bir düzenleneceği, hakediş raporlarının idare tarafından onaylandıktan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanarak 15 gün içinde de ödenmesi gerektiği, davalı tarafından hak ediş bedellerinin gecikmeli olarak ödendiği , davacı tarafından faiz hakları saklı tutulan hakedişler yönünden gecikme faizi talep edildiği, faiz hakları saklı tutulmayan hakedişler yönünden ise munzam zarar talep edildiği, munzam zararın TBK 122/1 maddesinde temerrüt faizini aşan zarar olarak tanımlandığını, alacaklının zararının faizle karşılanamadığını ispatla yükümlü olduğunu, hakediş ödemelerinin zamanında gerçekleşmemesinden dolayı müteahhitler , para değerindeki düşmenin veya enflasyon oranının geçmiş günler faizini aştığını ispat etmek suretiyle yapı sahibinden munzam zarar talep edebileceklerini , davacının enflasyon artışı sebebiyle artan maliyetler sebebiyle uğradığı zararının tazmin edilmesi gerektiğini, davacı tarafın davalı idarenin hak ediş bedellerini ödemede temerrüde düşmüş olması sebebiyle kaçırdıkları işlerin mevcut olduğunu, iddia ederek uğradıkları zararı talep ettiklerini, davacının yoksun kaldığı karın davalı idarece karşılanması gerektiğini, yabancı para borcunun zamanında ödenmemesi sebebiyle meydana gelen kur farkı zararının da davalı idarece tazmininin gerektiğini, iş sahibinin ücret ödeme borcunu ifada geciktirmesi sebebiyle oluşan maliyet artışının davalı tarafından karşılanması gerektiğini, davacının ,davalı idarenin sözleşmeye aykırı davranışlarından dolayı tazmin etmesi gereken diğer zarar kaleminin de faktoring şirketlerine yapılan ödemelerden oluştuğunu, davacının davalı tarafından verilen hakediş karşılığı çekleri faktoring şirketlerine verilerek nakde çevirdiği, davacının bir anlamda nakit kredi temin ederek yüklendiği işi yaptığı, Sayıştay Temyiz Kurulunun 02/04/2013 tarihli kararında da yüklenici hakedişleri karşılığı verilen çeklerin vadelerinin uzatılmasının kısa süreli borçlanma gibi algılanması gerektiğini, ayrıca kararda davalının davacıya faktoring şirketlerine ödenen bedellerin tazmini için yapılmış ödemelerin usulüne uygun olduğunun belirtildiği, davalı idarenin faktoring şirketlerine yapılan ödemelerin bir kısmını kabul edip bir kısmını ise ödeme yükümlülüğü bulunmadığı gerekçesi ile reddetmesinin çelişkili işlem yasağına ve dürüstlük kuralına aykırılık teşkil ettiğini, taraflar arasında akdedilen sözleşmede yapımı kararlaştırılmayan işlerin ek işler niteliğinde olduğu, sözleşmenin 23.maddesinde iş sahibine sözleşme kapsamında değişiklik talimatı verebilme yetkisinin zımmi olarak tanındığı, sözleşmede kararlaştırılan ücretin kapsamı dışında iş yapılmasının ücret türü üzerinde etkiye sahip olmadığı, ek iş yapılmasının götürü ücretini değiştirmediği, ek iş yapıldığı takdirde yüklenicinin kararlaştırılan ücretten bağımsız olarak ek ücrete hak kazandığı, somut olayda ücretin götürü ücreti olarak kararlaştırıldığı, iş sahibinin vermiş olduğu talimatla iş değişiklikleri ve ek işler sebebiyle teslim süresinin uzadığı, fazladan yapmış olduğu şantiye masrafları ve sigorta şirketlerine ödemiş olduğu sigorta bedellerini davalıdan talep edebileceği, iş değişikliğinin en tipik örneğinin proje değişikliği olduğunu, proje değişiklik talebinin iş sahibi tarafından yapılması halinde yüklenicinin ilave harcamaları talep edebileceği davacının yeni projelerin bedellerinin davalıdan tahsil edebileceği, davalı idarenin ek iş ve iş değişiklikleri talimatları çerçevesinde meydana gelen yeni masraflardan davacının sorumlu tutulamayacağı, bu sebeple davacı tarafından yeni projelerin çizilmesi , mevcut projelerde değişiklik yapılması için mühendislik şirketlerine ödediği proje bedellerini sözleşmenin 24.maddesine uygun olarak talep edebileceği, somut sözleşmede yapılan ilave işler için temel ücretin türünden farklı türde bir ücret türü benimsendiği, somut olayda tarafların sözleşmenin 24.maddesi ile keşif özetinde mevcut olmayıp idare tarafından yaptırılması gereken işlerin nasıl hesaplanılacağına dair düzenleme getirildiği, ek iş ve iş değişikliği niteliği taşıyan iş bedellerinin sözleşmenin 24. Maddesi uyarınca belirlenmesi gerektiği, 01/08/2002 tarihli sözleşmenin 27. Maddesinde garanti döneminin geçici kabul belgesinin davacıya verileceği tarih olarak kabul edildiği, geçici kabulün 31/12/2007 tarihinde yapıldığı, geçici kabul tutanağında belirtilen eksikliklerin 30/06/2008 tarihi itibari ile bitirildiğinin ve kesin kabul işlemi yapılması gerektiğinin idareye 01/07/2008 tarihinde bildirildiğini, yine 02/05/2012 tarihli yazı ile idareye kesin kabul için tekrar bildirimde bulunulduğu, davacı tarafından davalı idareye ... 26. Noterliğinin ... tarihli ... yevmiye sayılı ihtarnamesinin keşide edildiği, ihtarname ile teminat mektuplarının iade edilmesi , kesin kabul işlemlerinin başlatılması, fiyat farklarının ve geç ödeme nedeniyle hesaplanacak faizlerin ödenmesi hususlarının ihtar edildiği, davalı idarenin 31/12/2009 tarihinde yapması gereken kesin kabulü 11/04/2014 tarihinde yaptığı, davalının yapım işleri genel şartnamesinin 40.maddesine aykırı davrandığı, davacının üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmesine rağmen davalı idarenin kesin kabul işlemini yapmayarak davacının kesin kabul ile ulaşacağı imkanlara kavuşmasının engellendiği, teminat mektuplarını sözleşmenin 29.maddesinde aranan şartlar tamam olmasına rağmen iade etmediği, kimsenin kendi kusurundan yararlanamayacağı teminat mektuplarının iadesi için aranan kesin kabul şartının idarenin kusuru ile gerçekleşmediği, bu sebeple oluşan zararın tazmin edilmesi gerektiği, dava konusu sözleşmenin nihai kabulünün ancak 11/04/2014 tarihinde yapıldığı , kesin kabul işlemi yapılırken davalı idare tarafından 647.000 USD nefaset kesintisi yapıldığı, davacının uzatma sözleşmesi kapsamında geçici kabulü 16/12/2011 tarihinde yapılmış hattın davalı idare tarafından ticari işletmeye açıldıktan sonra 11/04/2014 tarihinde kesin kabulünün yapıldığı, yine davacı tarafından bu kesin kabul işlemi sırasında 647.000 USD tutarında nefaset kesintisi yapıldığı, davacının kesin kabul tutanaklarına ihtirazi kayıt koyduğu, nefaset kesintilerine karşılık gelen ve davalı tarafından eksik ve kusurlu işler olarak nitelendirilen işlerin normal kullanımından kaynaklı eksiklikler olup olmadığının incelenmesi gerektiği, bu eksikliklerin hattın uzun süre işletilmesinden doğan yıpranmalar olduğunun tespit edilmesi halinde nefaset kesintilerine davacının katlanmasının mümkün olamayacağı, sonuç olarak sözleşmede kararlaştırılan götürü bedelin her iki ücret türü için de uygulama alanı bulabileceği, davacı fiyat farkını gerektiren durumları zamanında iş sahibine bildirmiş olduğundan davacının işin götürü bedel olarak kararlaştırılması halinde fiyat farkı talebinde bulunabileceği, sözleşme konusu işin ticari bir iş olduğu, davacının faiz hakları saklı tutulan hakedişlerin faizlerini talep edebileceği, somut olayda munzam zarar şartları konusunda tereddüt bulunmadığı, munzam zararın talep edilebileceği, davacının davalıdan alacağının zamanında tahsil edememekten kaynaklı zararlarını davalıdan talep edebileceğini, borcun yabancı para borcu olması halinde kur farkından kaynaklı zararın munzam zarar olarak talep edilebileceği, iş sahibinin ücret ödeme borcunun ifada gecikmesinin maliyet artışlarına sebep olabileceğinin sözleşmede götürü ücret kararlaştırılmasının sonucu değiştirmeyeceğini, Sayıştay Temyiz Kurulunun ...tarihli ... sayılı kararında faktoring şirketlerine ödenen bedellerin tazmini için davacıya yapılan ödemelerin usulüne uygun olduğunun saptandığı, davacının bu sebeple maruz kaldığı zararının tazmin edilmesi gerektiği, davalının ödemelerin bir kısmını yapıp bir kısmını ödemekten kaçınmasının dürüstlük kuralına ve çelişkili işlem yasağına aykırı olduğu, ek iş veya iş değişikliği talep eden iş sahibinin bu talebin olumsuz sonuçlarına katlanmakla yükümlü olduğu, somut olayda idarenin vermiş olduğu talimatlar sonucunda ve ek işler sebebiyle uzayan teslim süresinin mevcut olduğu, meydana getirilen eserin teslim süresinin uzamış olması sebebiyle davacının fazladan yapmış olduğu şantiye masrafları, sigorta bedellerini ve proje değişiklik maliyetlerini davalıdan talep edebileceği, ek iş ve iş değişikliği niteliği taşıyan bedellerinin sözleşmenin 24. Maddesi uyarınca belirlenmesi gerektiği, davalının sözleşmenin 27. Maddesinin ve yapım işleri genel şartnamesinin 40.maddesine aykırı olarak kesin kabulü yapmaması sebebiyle sözleşmenin 29.maddesinde kesin teminatların iadesi için gereken şartların engel olmak suretiyle davacıya iade edilmemesi sebebiyle oluşan davacı zararının karşılanması gerektiği, kesin kabul şartlarının mevcut olmasına rağmen teminat mektuplarının iadesinden kaçınılmasının hukuken korunulamayacağı, mektupların iade edilmesi gerektiği, nefaset kesintilerine karşılık gelen ve idare tarafından eksik ve kusurlu olarak nitelendirilen normal kullanımından kaynaklanan yıpranmalar tespit edildiğinde bu kesintilere davacının katlanmasının beklenilemeyeceği yönünde görüş ve kanaat bildirdiği anlaşılmıştır.
Asıl dosyaya davalı idare tarafından 30/06/2016 tarihli dilekçe ekinde dosyaya ibraz edilen ... imzalı hukuki mütalaada özetle ; taraflar arasında ... raylı toplu taşıma sistemi inşaat ve elektromekanik işlerinin yapım işine ilişkin imzalanan 01/08/2002 tarihli sözleşmenin eser sözleşmesi olduğu, sözleşmede davalının idare ve iş sahibi , davacının ortaklık ve yüklenici tarafını oluşturduğu , davalı idarenin 3645 sayılı Kanun ile kurulduğu, davalının sözleşmenin akdedildiği tarihte kuruluş kanunun 5.maddesine göre ihale mevzuatından muaf olduğu, kanunun verdiği yetkiye göre Bayındırlık ve İç İşleri Bakanlığınca çıkartılmış yönetmelik hükümlerine göre davalının sözleşme konusu işi ihale ettiği, dava konusu işin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabii bir iş olmadığı, dava konusu işin avan projeye dayalı birim teklif esasına göre ihale edildiğini, sözleşme konusu işin uygulama projelerinin iş sahibi tarafından önceden hazırlanarak yükleniciye ihale edilmiş anahtar teslimi götürü bedel bir iş olmadığı, yaklaşık bedel esasına göre yapılan bir iş de olmadığı, sözleşme süresinin sözleşmenin 5.maddesinde düzenlendiği, deneme işletmesinin, geçici kabul, ticari işletmeye alma ve kesin kabul süre ve rejimlerinin sözleşmenin 27.maddesinde düzenlendiğini, sözleşmede belirlenen 12 aylık sürenin kesin kabulün yapılması gereken süre olmadığını, sözleşmenin sona ermesi için 27. Maddesinde sayılan işlerin tamamlanması gerektiğini, hattın deneme işletmesine alınması için geçici kabulün yapılması , garanti süresinin geçmesi , kesin kabulün yapılması gibi işlemlerin sonlanması gerektiği, 2004 yılında ... kararı uyarınca hattın 5700 metrelik kısmının yer altına alınıp tünel sistemi ile yapılması zorunluluğu oluşunca tarafların sözleşmeyi revize edip yeni işlerin nasıl fiyatlandıracaklarına dair 24.maddesinin tadil edilmesi gerektiğini, bu değişiklik sonunda 35.052.000 USD olarak belirlenen işin keşif bedelinin 163.344.371 USD olarak belirlendiğini, miktar olarak artan işin süresinin de artması gerektiğinin hayatın olağan akışına uygun olduğunu, tarafların 03/12/2004 tarihli sözleşme ile bu durumu kabul ettiklerini, UKOME kararı karşısında tarafların 2004 tarihinde sözleşmede revizyona giderek sözleşmenin 24.maddesini değiştirdiklerini davalı idarenin yüklenici değişikliğine gitmeden aynı yüklenici ile işe devam kararı aldığını, sözleşmenin eki niteliğindeki Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 19.maddesinin buna imkan verdiği, söz konusu maddeye göre %30 oranından fazla artışın temel, tünel gibi nedenlerden ileri gelmiş ise de idarenin isteği müteahhitin kabulü ve ilgili bakanın veya birinci derece ita amirinin onayı ile süre hariç aynı sözleşme ve şartname hükümleri çerçevesinde %30'u geçen işlerin de aynı müteahhide yaptırılabileceğinin düzenlendiğini, sözleşme konusu işin 2007 yılı Eylül ayında deneme işletmesine , Ekim ayında ticari işletmeye alındığını, geçici kabulün yapılması ve eksikliklerin tamamlanması sonrası kesin kabul işlemlerinin yapılabildiği, davacının dava dilekçesi ile faiz, kur farkı , fiyat farkı, munzam zararın tazmini , proje bedeli, teminat mektubunun geç iadesinden dolayı ödenen komisyon masraflarının ve mektupların iadesi, çekle yapılan ödemelerde faktoring şirketine vadedeki tutarından daha ucuza devredildiği için aradaki farkın karşılanması taleplerinde bulunduğunu, davalı idarenin kesin kabul işlemleri yapılmadan teminat mektuplarını iade edemeyeceği, ... kararı ile hattın belirli bölümlerinin yer altına alınmasının kararlaştırıldığını, kamulaştırma işlemlerinin çok az bir önem ve yer işgal ettiği, dava konusu işin anahtar teslimi götürü bedelli bir iş olmadığı, davacı kabulü alınarak tünel işine başlandığı , geçici kabul tutanağında belirtilen eksiklilklerin zamanında giderilmediği, bu eksiklikler giderilmeden kesin kabul yapılamayacağı, geç ödeme yapılmadığı, gecikme faizi talep edileceğine dair sözleşmede hüküm bulunmadığı, sözleşmenin değişik 24. Maddesinin hemzemin bölgesinde yapılan işlere 2002 fiyatı , aç-kapa bölgesinde yapılan inşaatlarla ince işlere 2004 yılı sözleşme fiyatının ödeneceğinin öngörüldüğünü, yapılan iş ve imalatların bir kısmının sözleşmede belirlenen iş olmayıp ilave iş olduklarını , sözleşmenin 24/3 maddesine göre yapıldıkları günkü fatura bedeli üzerine bu bedelin %25'i genel gider ve kâr olarak eklenip davacıya ödendiği, sözleşmenin 23.maddesine göre fiyat ve kur farkı talebinin mümkün olmadığı, uygulama projelerini hazırlama görevinin davacıya ait olduğunu, dava konusu olayda tarafların sözleşmeyi 23. ve 24. Madde hükmüne göre değişken birim fiyatlı bedel ile değil, sabit birim fiyatlı bedelle yaptıklarını , sözleşmenin 23.maddesinin son fıkrasından bu durumun anlaşıldığını, işin davalı idare tarafından ön proje (avan proje) ile ihale edilen bir iş olduğunu, esas projelerin hazırlama yükümlülüğünün davacıya ait olduğunu, dava konusu olayda proje değişikliği nedeniyle gecikme olması halinde bu durumun davacının gerekli dikkat ve özeni göstermeden hazırlanmış olmasından kaynaklandığını, sözleşmenin 4. Ve 10. Maddelerine göre projelerin hazırlanma yükümlülüğü davacıya ait olduğu için bu sebeple işin gecikmesi halinde sözleşmeyi kendi kusuru ile ihlal ettiğini gösterdiği, tarafların .... kararı karşısında sözleşmeyi sonlandırıp işi tasfiye etmek yerine sözleşme revizyonuna gittikleri, ... kararı ile sözleşme konusu işe 5700 m uzunluğunda ilave işin dahil edildiğini, tarafların 03/12/2004 tarihli sözleşme değişikliklerini bilinçli yaptıklarını, 03/12/2004 tarihli sözleşme revizyonu, sözleşmenin 24. Maddesinin değişikliği olup amacının 01/08/2002 tarihli sözleşmenin 24.maddesini değiştirmek olduğunu, sözleşme değişikliğinin de bir sözleşme olduğunu, tarafların 01/08/2002 tarihli sözleşmenin içeriğini kısmen 03/12/2004 tarihinde değiştirdiklerini , bu değişikliğin " ...raylı toplu taşıma sistemi inşaat ve elektromekanik işlerinin yapımı işinin aç- kapa proje değişikliği yapılması nedeniyle idare encümeninin ... tarih ... sayılı kararındaki mütalaa çerçevesinde revize edilecek olan sözleşme şartları kapsamında aynı yükleniciye yaptırılması uyarınca sözleşmenin 24.maddesi aşağıdaki şekilde yeniden revize edilmiştir " başlığı ile gerçekleştirildiğini, sözleşmenin 24.maddesi ile yeni birim fiyatların tespit esaslarının belirlendiğini, bu değişiklik ile birlikte tarafların üçlü bir fiyatlandırma sistemini kabul ettiğini, sözleşmenin 24/b-4 maddesinde belirtildiği üzere aç-kapa bölgelerinde yapılan işleyen 2004 yılları fiyatının uygulanacağını, hemzemin hat bölgelerinde sözleşme yılı birim fiyatı bulunan işlerle aç-kapa bölgelerinde yapılan işlere 2002 sözleşme yılı fiyatının uygulanacağı, sözleşmede mevcut olmayan hemzemin bölgesindeki işlerle aç-kapa bölgesindeki işlere yeni birim fiyatın uygulanacağının kararlaştırıldığını, tarafların 24. madde dolayısıyla yaptıkları değişiklik ile sözleşmede yapılmış iş ve bedelleri ile sözleşme dışı işlerin fiyatları yönünden bedel uyarlaması yaptıkları, bu uyarlamada hemzemin işlerin sözleşmede belirlenenlerin fiyatı ile iş sahibi idarenin gerek görüp yapımını isteyeceği ilave işlerin bedelinin aynen muhafaza edildiği, dolayısıyla tarafların hemzemin iş bölgesinin tamamında ve aç- kapa iş bölgesindeki sözleşmede sayılan işlerin fiyatlandırılmasında hiçbir değişiklik yapmadıkları, bu sebeple bu tür iş ve imalatlara 2002 yılı sözleşme fiyatlarının uygulanacağı, revize edilen 24. Madde uyarınca aç-kapa bölgesinde yapılan asfalt kesme, asfalt sökülmesi işleri ile demir yolu işleri, cergücü, katener hattı, haberleşme ve scada sistemi işleri dışındaki inşaatlara ve ince işlere uygulanacak fiyatların 2004 yılı fiyatları olduğu, bunun taraflarca kararlaştırıldığı ... kararı sonunda tarafların 2004 tarihli sözleşme değişikliğini bilerek ve isteyerek yaptıklarını, sözleşmenin 24. Maddesindeki değişikliğin, aç-kapa sistemine göre yapılacak işlerle bunların fiyatlarının belirleme esasları olduğu, hemzemin sistemi ile yapılacak işlerde sözleşme kapsamı işlerde ilave işlerin fiyatlarının belirlenme esaslarının değiştirilmeden tekrarlandığı, sözleşme ile hemzemin (cadde, tranvay ) sistemi işinin bir kısmının aç-kapa sistemine çevrilmesi ve belirlenen fiyat tespit esasları ile tarafların bağlı oldukları, 12.572 metrelik raylı toplu taşıma hattının 5.700 metrelik aç-kapa (tünel) kısmı dışında kalan 6.872 metrelik hemzemin bölgesindeki sözleşmede tanımlanmış tüm işler ile aç-kapa bölgesindeki inşaat ve ince işler dışında kalan tüm asfalt kesme, asfalt sökülmesi, demiryolu işleri, cer gücü, katener hattı, haberleşme ve scada sistemi işlerine 2002 yılı sözleşme fiyatlarının ; tünel bölgesinde yapılan inşaat ve ince işler imalatlarına ise değişiklikle kararlaştırılan 2004 yılı fiyatlarının uygulanacağı, iş sahibi idare tarafından yapılması istenilen ilave işler için fatura bedeli üzerine bu bedelin %25'i genel gider ve kâr şeklinde eklenmek sureti ile tespit edilecek fiyatın uygulanacağı, bu nedenle davacının hemzemin bölgesi ile aç-kapa bölgesinde yapılan her türlü iş ve imalat için 2004 yılı fiyatlarıyla ödeme talep etmesinin kabule şayan olmadığı, bu taleplerinin ... işleri genel şartnamesi 39. Maddesinde ön görülen itiraz usullerine uygun olmadığı, taraflar arasında imzalanan sözleşme ve sözleşme değişikliğine ilişkin 2004 tarihli sözleşme dışında bir sözleşme değişikliğine rastlanılmadığı, sözleşmede kararlaştırılan birim fiyatların tarafları bağladığı, Bakanlar Kurulunun 24/12/2002 kararının dava konusu işe uygulanamayacağı, sözleşme konusu işin Türk Lirası üzerinden akdedilmediği, oysa anılan kararın Türk Parası üzerinden sözleşmeye bağlanan yapım işlerinde uygulanabileceği, fiyat farkı kararnamesinin USD cinsinden düzenlenen sözleşme yönünden uygulanamayacağı, davacı ortaklık tarafından 46 hakedişin 44'üne itiraz edilmediği, diğer 2'sine yapılan itirazın usulüne uygun olmadığı,19 ve 20 nolu hakedişlere yapılan itirazların sözleşmenin eki niteliğinde olan Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 39/a-10 maddesine göre yüklenicinin hakedişe itirazının bulunması halinde iş sahibi tarafından kendisine ödendiği tarihten itibaren 10 gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirme zorunda olduğu aksi halde bir daha itiraz edemeyeceği, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun da 2008/15-677 Esas 2008/716 sayılı kararının aynı doğrultuda olduğu, emsal kararda hakediş belgesinin içereğinde yüklenicinin hakediş raporunu ihtirazi kayıtla imzaladığı, ancak itirazının gerekçelerini belirtip bir dilekçeye atıf yapmadığı, iş sahibi ile aralarında akdedilen sözleşmenin ekli olan yapım işleri genel şartnamesinin 40 ve 41 'inci maddelerine uygun şekilde dilekçe verilmediği bu nedenle yüklenicinin hakediş raporlarının içeriğini olduğu gibi kabul etmiş sayılacağının belirtildiği, dava konusu olayda davacı yüklenicinin 19 ve 20 nolu hakedişlere usulüne uygun itirazda bulunmadığı, 44 hak edişe ise hiç bir ihtirazi kayıt koymadığı, davacının davalı idareye hitaben yazdığı 20/10/2005 tarihli yazıda aç-kapa ve hemzemin dahil tüm işlere 31/11/2004 tarihinden sonra yapılan imalatlar için 2004 birim fiyatları uygulanmasının talep edildiğine dair dilekçe sunulduğu, bu itirazın bayındırlık işleri genel şartnamesinin 39. Maddesine uygun olması için hakedişe bu konuda ihtirazi kayıt konularak gerekçesinin belirtilmesi ayrıca ödeme tarihinden itibaren 10 gün içinde itiraz edilmesi gerektiği aksi halde hakedişlerin kesinleşmiş olduğu, ...işi ile ...Raylı Toplu Taşıma Sistemi İnşaat ve Elektromekanik işinin yapımının iki farklı iş olduğu birbirleriyle bir ilgileri bulunmadığı, 01/08/2002 tarihli sözleşme ile 11/01/2008 tarihli sözleşmenin bağımsız sözleşmeler olduğu, konuların farklı işler olduğu, ikinci işin 4734 sayılı kanuna göre ihale edildiği ve 4735 sayılı kanuna göre sözleşmeye bağlandığı, davacının asıl dosyada ikinci iş ile ilgili talebinin bulunmadığı, bilirkişi raporunda ikinci iş ile ilgili değerlendirme yapıldığı, sözleşmede kamulaştırma işlemlerinin gerekmesi halinde yükleniciye süre uzatımı verileceği, bunun dışında bir hak tanınmadığı, uygulama projelerini hazırlama yükümlülüğünün davacıya ait olduğu bu nedenle bedellerini talep edemeyeceği, proje bedelinin teklif birim fiyatı kapsamında olduğu, fiyatın içinde yer aldığı, kesin teminat mektuplarının iade edilebilmesi için bütün sistemlerin başarılı bir şekilde ticari işletmeye alınması, kesin kabulün yapılması, yüklenicinin bu işten dolayı idareye borcunun bulunmaması SGK'dan ilişiksiz belgesinin getirilmiş olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerektiği, şartalar oluşmadığından teminat mektuplarının iadesi ve mektuplar için ödenen komisyon masraflarının talep edilemeyeceği, hak ediş onay ve ödemesi konusunda sözleşmede açık bir düzenleme bulunmadığı, Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nin 39 maddesinde ise İdarenin Onaylanmış hakediş belgelerini ödeme süresi olan 30 günlük süre zarfında ödememesi halinde gecikmiş sayılabileceği, bu sebeple idarenin temerrüdünün söz konusu olmadığını, sözleşmenin 23. Maddesinde yabancı para ile belirlenen hakediş raporunda iş tutarlarının nasıl Türk parasına dönüştürüleceğinin düzenlendiği kur farkının ancak hakediş düzenleme tarihindeki Merkez Bankası Çapraz Kurunun esas alınmaması halinde talep edilebileceği, hakediş raporlarındaki tutarların 23. Madedeye uygun olarak Türk parasına çevrilmesi sebebiyle davacının kur farkı talebinde bulunamayacağı, davacının munzam zarar talep edemeyeceği, davacı yüklenicinin ihaleye verdiği teklif dökümanları arasında mali yeterliliğine ilişkin belgelerinde yer aldığı, yapılan işlerin bedelinin zamanında ödenmediği iddiasının sözleşme ve mevzuatta ön görülmeyen taleplere dayanak oluşturmayacağı, halk arasında çek kırdırma olarak bilinen çekin üzerindeki bedelden daha az bedelle ciro etmesinin tacir olan davacının tercinde olan bir husus olduğu ödeneği zamanında alamayan yüklenicinin Faktoring maliyeti talebini sözleşmede karşılığının bulunmadığı talep edilemeyeceği yönünde görüş bildirildiği anlaşılmıştır.
Davacılar tarafından davalı idareye gönderilen 29/06/2011 tarihli yazıda ... Raylı Toplu Taşıma sistemi İnşatı ve Elektromekanik işlerini yapım işi ve ... Raylı Toplu Taşıma sistemi işinin ... kapıdan ... kadar uzatılması işlerinin yapım işinde ödenmeyen vergi sigorta ve ... borçlarını 6.111 sayılı kanun kapsamında yapılandırıldığı bu borçların hakediş alacaklarından acilen ödenmesi talebinde bulunulduğu görülmüştür.
Tarafların bilirkişi raporuna itirazlarının, davacının 16.11.2015 tarihli dilekçesinin değerlendirilmesi ve munzam zarar konusunda rapor düzenlenmesi için 13.11.2015 tarihli bilirkişi raporunu ibraz eden heyete dosya yeniden tevdi edilmiş, 21.12.2015 tarihi çoğunluk görüşünde özetle; davalı idarenin ağır kusurlu olduğu bu sebeple davacının tüm zararını karşılamakla yükümlü olduğu, davanın zaman aşımına uğramadığı, belirsiz alacak davası olduğu, davalının Sayıştay'a sunduğu savunma yazılarında işin maliyetinin standartların altında olduğunun belirtildiği, İTÜ'den aldığı teknik görüş ile idarenin işin sözleşmeye uygun yapıldığını tespit ettiği, her iki hattın kesin kabullerinin yapılmış olması karşısında itiraz dilekçesinde ileri sürülen hususlara itibar edilemeyeceği, davacının munzam zarar adı altında faktoring şirketlerine yaptığı ödemeleri teminat mektubu komisyonlarını, şantiye giderlerini ve sigorta bedellerini talep etmesinin munzam zarar olarak nitelendirilemeyeceği bu zararların diğer zararlarla birlikte ödenmesi gerektiği, davalının ödeme sıkıntısı nedeniyle vadeli çek uygulamasına girdiğinin anlaşıldığı, ...Hattının geçici kabulünün 31.12.2007, kesin kabulünün ise 31.12.2009 tarihine yapılması gerekirken 11.04.2014 tarihinde yapıldığı, ...hakkının geçici kabulünün 03.03.2009 tarihinde yapıldığı, kesin kabulün en geç 03.03.2010 tarihine kadar yapılması gerekirken 11.04.2014 tarihinde yapıldığı, davalı idarenin her iki hattın işletmesini geçici kabul tarihinden itibaren yaptığı, her iki hattın geçici kabul tarihinden itibaren çalışmakta olduğu, davalı idarenin dürüstlük kuralına aykırı davrandığı, davalının kusuru nedeniyle davacının uğradığı zararın toplam 169.220.193,07 TL olduğu, bu zararın teminat mektupları komisyonları nedeniyle 1.619.499,91 TL, zamanında ödenmeyen hakediş faizleri 15.399.987 TL, davacının ödemediği proje bedelleri ve faizleri 3.488.394,48 TL, USD üzerinden ihale edilen işler için kur farkı 40.308.635,36 TL, 2002 ve 2004 yılları birim fiyatlarıyla yapılan işlerde işin uzaması nedeniyle uğranılan zararın 81.200.933,72 TL, faktoring şirketlerine ödenen 13.353.912,15 TL, şantiye masrafları 13.848.830,45 TL toplamından ibaret olduğu yönünde görüş belirtildiği, heyetteki bilirkişilerden ... tarafından sunulan ayrık görüşte ise ek raporda davacının temerrüt faizi talebine ilişkin yapılan hesaplamanın yanında munzam zarar olarak zarar hesabına eklenen tutar açısından alacaklının temerrüt faizi ile karşılanmayan zararının hesaplanması gerektiği esasının dikkate alınmadığı, davacı yüklenicinin ancak temerrüt faizi ile karşılanmayan munzam zararını talep edebileceğinin dikkate alınması gerektiği yönünde görüş belirtildiği anlaşılmıştır.
Asıl ve birleştirilen dosyada yüklenici davacılar tarafından ... imzalı 16.09.2019 tarihli hukuki mütalaa ibraz edildiği, hukuki mütalaada özetle; 01.08.2002 tarihli sözleşme konusu işin idareden kaynaklanan nedenlerle geciktiği ve idarenin Borçlar Kanunu 96.maddesi (TBK 112) maddesi gereği bu sebeple alacaklının uğradığı tüm zararı tazmin etmesi gerektiği, davalıdan kaynaklanan proje değişikliği ve ek işler sebebiyle verilen ek süreler içindeki maliyet artışlarına rağmen davacının işi 01.08.2002 tarihli sözleşme fiyatlarıyla yapmaya zorlanmasının hakkaniyete uyun olmayacağı, sözleşmenin 23.maddesindeki yasağın sözleşme süresinin 1 yıl süre ile devam edeceği varsayımı ile kabul edildiği, idare kaynaklı değişiklikler sonucu işin teslim süresinin 6 yıla ulaştığı, sözleşmenin 23.maddesindeki fiyat farkı istenemeyeceğine dair kuralın TBK 480/2 maddesi gereği geçerliliğini yitirdiği, davalı idarenin davacıya verdiği çeklerin ifa uğruna edim niteliğinde olduğu, davacının hakedişi tahsil edebilmek için çekleri faktoring şirketlerine kırdırarak elde ettiği bedel ile hakediş bedeli arasındaki farkı davalıdan talep hakkına sahip olduğu, bu talebin munzam zarar niteliğinde olmadığı, TBK 112 ve eski Borçlar Kanunun 96.maddesi kapsamında borcun gereği gibi ifa edilmemesinden kaynaklı zarar olduğu, davalının hakediş ödeme borcunun hakediş düzenlenmesinden sonra muaccel hale geleceği, hakedişlerin onay tarihini sözleşmede açıkça belli olduğu, muaccel bir borcun borçlusunu temerrüte düşünmek için temerrüt ihtarı gerekli ise de tarafların borcun ifa edileceği günü birlikte kararlaştırmaları halinde ihtara gerek kalmadığı, sözleşme ve şartname hükümleri gereğince hakedişlerin idare tarafından onaylanmasından itibaren 30 gün içinde tahakkuk, bunu takip eden 15 gün içinde ödeme olarak belirleştiğinden alacağın muaccel olduğu günün belirlenmiş olduğu ve ayrı bir temerrüt ihtarına gerek bulunmadığı, davalı idarenin bu tarihte temerrüte düştüğü, davacının faiz isteme hakkını saklı tuttuğu hakedişler bakımından temerrüt faiziyle karşılanmayan zararları için munzam zararını talep edebileceği, temerrüt faizinin talep edilmemiş olması veya saklı tutulmaması halinde munzam zararın talep edilebileceği, munzam zararın müspet zarar niteliğinde olduğu saklı tutulmasa dahi talep edilebileceği, munzam zararın zamanaşımı süresinin 10 yıl olduğu, davacı yüklenicinin sözleşmede yapım bedeli alacağının USD olarak öngörüldüğü, kur farkı zararının munzam zarar niteliğinde olduğu, davacının bu zararının tazmin edilmesi gerektiği, teminat mektuplarının iade koşullarının gerçekleştiği, bundan kaynaklı zararların ödenmesi gerektiği yönünde görüş belirtildiği ayrıca davacı vekillerince ibraz edilen 01.02.2023 tarihli dilekçe ekinde bu kez aynı hukuki mütalaanın eki niteliğinde olan 30.01.2023 tarihli hukuki mütalaa sunulduğu, ek mütalaada özetle; yüklenicinin hakediş alacağının hakedişen onay tarihinden 45 gün sona muaccel olacağı ayrı bir temerrüt ihtarının gerekmediği, munzam zararın talep edilebileceği, munzam zararın miktarını tespit etmek için fiili ödeme tarihine kadar geçen süre içinde denkleştirici adalet kuralına göre hesaplama yapılması gerektiği yönünde görüş belirtildiği anlaşılıştır.
Mahkememizin 28.02.2017 tarihli ara kararı kapsamında asıl ve birleştirilen dosyalarda talep edilen tazminat ve alacak miktarları yönünden rapor düzenlenmesi için dosya öncekilerden farklı iki mali müşavir bilirkişi, bir inşaat yüksek mühendisi bilirkişi, bir elektronik ve haberleşme mühendisi bilirkişi, bir elektrik elektronik mühendisi bilirkişiden oluşan heyete tevdi edilmiş bilirkişiler tarafından ibraz edilen ve 08.06.2018 tarihinde ibraz edilen raporda özetle; hakedişlerin zamanında ödenmemesi sebebiyle mevcut cari hesap bakiyelerin esas alındığını, davalı idarenin geç ödemeleri nedeniyle oluşan zararın yüklenicinin cari hesap bakiye alacakları içerisinde takip edildiğini, bu bakiyelerin faize esas alındığını, vadeli çekle yapılan ödemeler yönünden davacı yüklenicinin faktoring şirketlerine başvurduğunu, bu işlemler için faiz komisyon vb. giderler ödediğini, bunların avans faizi üzerinden hesaplandığını, proje değişikliklerinin idare tarafından talep edildiğini, davacı tarafından... Firmalarına projelerin yaptırıldığını, 2002yılında ihale edilen ve 46 hakediş düzenlenerek 28.12.2007 tarihinde tamamlanan ihale kalemlerinde 2002 yılı ocak ayı değerinin 2004 yılındaki ek işler için 2004-2007 tarihleri arasında tamamlanan ihale kalemlerini 2004 yılı ocak ayı değerleri kullanılarak hesaplama yapıldığı, ulaştırma mühendisliği ve ekonomisi açısından değerlendirme yapıldığında ... yapım işinin etüt aşamasında ulaşım ve kaynak planlaması açısından proje aşamasında ihtiyaç talep analizleri açasından, ihale sürecinde yaklaşık maliyetler açısından, yapım kontrolü sürecinde ise proje ve toplam kalite yönetimi açısından olumsuzluklar yaşandığı, başlangıçta öngörülen keşif tutarının ciddi derecede aşıldığı, iş programının uzadığı, işçilik ve malzeme fiyatları şantiye giderlerinde artışa maruz kalındığı, dosya kapsamında kesin hesaba kolaylık sağlanacak ataşmanların iş programlarının bulunmadığı, sözleşme kapsamındaki işlerin taahhüt edilen kalitede tamamlandığı eserin teslim edildiği, denenip işletmeye açıldığı, idarenin kesin kabul ve hakediş ödemelerini nefaset kesintileriyle birlikte yaptığının anlaşıldığı, yapım sürecinde yer tesliminin zamanında yapılamaması, projenin değiştirilmesi, ödemelerin zamanında yapılmaması, kabullerin geç yapılması, teminat mektuplarının iade edilmemesi, kur farkları şantiye giderleri nedeniyle yüklenicinin mali olarak mağduriyetini tazminat olarak talep ettiği, yüklenicinin hakedişlerinin zamanında ödenmemesi sebebiyle...sözleşmesi kapsamındaki hakedişlerinin zamanında ödenmemesinden dolayı talep edebileceği faiz alacağı toplamının 2.739.929 TL... sözleşmesi kapsamındaki hakedişlerinin zamanında ödenmemesinden kaynaklı faiz alacaklarının 1.476.557 TL, ... sözleşmesi kapsamında vadeli çeklerden dolayı yüklenicinin talep edebileceği faiz alacağının 1.840.698 TL,... sözleşmesinden kaynaklı vadeli çeklerden dolayı talep edebileceği faiz alacağının 9.167.700 TL olduğu, davacının ... sözleşmesi kapsamında 2002-2004 yılı fiyatlarıyla yapılan işlerde işin uzaması nedeniyle talep edebileceği zararının 2002 fiyatlarıyla yapılan işlerden kaynaklanan miktarının 14.512.515 TL olduğu, bu miktarın işlemiş avans faizinin 17.431.264 TL olduğu, yüklenicinin işin uzaması nedeniyle 2004 fiyatlarıyla yapılan işlerden kaynaklı faiz alacaklarının 22.417.996 TL ve 28.934.924 TL olduğu, yüklenicinin ... sözleşmesi kapsamında 2002-2008 yılları hakedişlerinden kaynaklı kur farkları ve faizlerinin 8.819.978 TL olduğu...sözleşmesi kapsamında 2008- 2012 yılları hakedişleri kur farkı ve faizleri toplamının 26.830.201 TL olduğu, proje bedelleri ve faizlerinin 3.488.394 TL olduğu, birleştirilen dosya yönünden teminat mektubu komisyonları nedeniyle faiziyle birlikte davacının toplam zararının 5.998.682 TL olduğu, idareden alınan çeklerin faktoring maliyetlerinin toplam 17.633.545 TL olduğu, şantiye genel giderlerinin toplam 16.350.922 TL olduğu, yüklenicinin toplam 177.743.305 TL zararını talep edebileceği yönünde görüş belirtildiği aynı heyette yer alan mali bilirkişi ... tarafından sunulan ayrık görüşte ise; yüklenicinin ... sözleşmesinden kaynaklı talep edebileceği gecikme faizinin 2.535.428,76 TL olduğu, ...sözleşmesinden kaynaklı gecikme faizinin 9.552.706,07 TL olduğu, teminat mektubu giderlerine ilişkin değerlendirme yapılmasına ilişkin sözleşme şartlarının değerlendirilmesi gerektiği, kur farkı yönünden ödeme tarihi ile hakediş tarihlerinin dikkate alınması gerektiği yönünde görüş belirtildiği anlaşılmıştır.
Birleştirilen dava dosyaları dikkate alınarak asıl dosyada davacıların hakediş alacaklarının süresinde ödenip ödenmediği, alacaklarının hangi tarihte muaccel olduğu, süresinde ödenmeyen hakediş alacağının varsa miktarı davacıların geç ödemeden kaynaklı faiz ve munzam zarar talebinde bulunup bulunamayacağı varsa asıl dava tarihi itibari ile hakediş alacaklarının geç ödenmesinden dolayı talep edebileceği faiz ve munzam zarar miktarı, davalının ödemediği proje bedelinin bulunup bulunamadığı varsa miktarı, davacının kur farkından ve işin uzamasından kaynaklı zararını talep edip edemeyeceği, sözleşme bedelinin götürü bedel olarak kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı, sözleşme ve şartnamelerde işin uzaması halinde davacıların ilave bedel talepleri ile ilgili düzenlemeye yer verilip verilmediği, birleştirilen ... 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... ve ...Esas sayılı dosyaları yönünden kesin hesabın yapılarak davacıların hakediş alacak miktarlarının belirlenmesi, birleştirilen ... 19 Asliye Ticaret Mahkemesinin ...Esas sayılı dosyası yönünden davacı ...'nin hangi tarihte ödeme yaptığı, fazladan ödeme yapıp yapmadığı, sözleşme ve şartname ile tamamlanan eser dikkate alındığında davacının fazladan ödeme yapıp yapmadığı varsa miktarı, birleştirilen mahkememizin 2019/680 Esas sayılı dosyası yönünden teminat mektuplarının iade koşullarının oluşup oluşmadığı konularında öncekilerden farklı bir inşaat mühendisi, bir elektrik mühendisi, bir makine mühendisi, bir ulaştırma mühendisi, bir yeminli mali müşavir, bir kesin hesap uzman bilirkişi ve borçlar hukukunda uzman bilirkişiden oluşan heyete tevdi edilmiş, bilirkişiler 14.01.2022 tarihli ön raporda ;As Built projelerini ibraz edilmesi gerektiğini belirtmiş davacılar vekili tarafından 27.01.2022 tarihli dilekçe ekinde projelerin ibraz edilmesi üzerine düzenlenen 20.03.2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle; taraflar arasında ... arası Yüzeysel Raylı Taşıma Projesi kapsamında 01.08.2002 tarihli, 35.052.000 USD bedelli 12 ay süreli sözleşme düzenlendiği, işverenden kaynaklanan nedenlerle yükleniciye çok sayıda toplam 1777 gün süre uzatımı verildiği, buna bağlı olarak son artışlar ile işin 163.344.371,41 USD'ye ulaştığı, duyulan ihtiyaç nedeniyle projenin 5.700 metrelik kısmının yüzeyden gitmesinden vazgeçilerek tünel yapılmasına karar verildiği, bununla ilgili taraflar arasında 03.12.2004 tarihli ek sözleşme imzalandığı, işin geçici kabulünün 31.12.2007 tarihinde yapıldığı, eksikliklerin verilen 180 gün içerisinde tamamlandığı, sözleşmeye göre kesin kabulün en geç 31.12.2009 tarihinde yapılması gerekirken 11.04.2014 tarihinde yapıldığı, kesin kabul sırasında yüklenici hakedişinden 648.042 USD eksik imalat ve nefaset kesintisi yapıldığı, yüklenicinin bu kesintiye itiraz ettiği, işin devamı sırasında raylı taşıma projesinin...'ya uzatılmasına karar verildiği, bu iş nedeniyle 10.01.2008 tarihli sözleşme imzalandığı, idarenin her iki işin devamı sırasında ödeme güçlüğüne düştüğü, hakedişleri zamanında ödeyemediği, iş nedeniyle verilen çekleri vadelerinde ödemediği, vadesi gelen çeklerin alınarak yükleniciye yeni çekler verildiği, asıl dosya kapsamında yüklenicinin ...sözleşmesi kapsamında hakedişlerinin geç ödenmesi nedeniyle talep edebileceği gecikme faizinin 2.007.393,21 TL, ...sözleşmesi kapsamında talep edebileceği gecikme faizinin 4.244.294,68 TL, toplam gecikme faizinin 6.251.687,88 TL olduğu, sözleşme süresinin uzaması nedeniyle yüklenicinin 2002 yılı fiyatlarıyla yapılan işlerden ...İnşaat işi kapsamında talep edebileceği fiyat farkının 15.183.895,20 TL olduğu bu fiyat farkının faiz tutarının 21.256.600,47 TL olduğu, 2004 yılı fiyatları ile yapılan işlerden ...İnşaat işi kapsamında talep edebileceği fiyat farkının 22.080.623,08 TL olduğu, bu fiyat farkının faiz tutarının 30.826.530,15 TL olduğu, yüklenicinin talep edebileceği fiyat farkı ve faiz alacağı toplamının 89.347.648,91 TL olarak hesaplandığı, hakedişlerin düzenlenmesinden sonra ödeme yapıldığı tarihlerde dolar kurunun hakediş tarihindeki kurdan yüksek olması sebebiyle yüklenicinin... projesi kur farkı tutarının 3.174.717,28 TL kur farkı faizinin 3.879.164,99 TL, ... projesi kur farkının 17.026.89,01 TL, kur farkı faizinin 11.638.409,11 TL olduğu, yüklenicinin kur farkı ve faizinden kaynaklı toplam alacağının 35.719.100,40 TL olarak hesaplandığı, çeklerin ödenmemesi nedeniyle yüklenicinin ilgili dönemde talepte bulunmadığı bu sebeple bu çekler yönünden vade farkı talebinde bulunamayacağı, iade edilen çeklerin cari hesap faiz hesabı yapılırken ödenmemiş kabul edilerek faiz hesaplamasının yapıldığı, mükerrerlik oluşturacağından yeniden hesaplanmayacağı, başlangıçta sistemin yüzeyden gideceği varsayımı ile proje hazırlandığı, bu projenin 5.700 metrekarelik kısmının uygulandığı, bu kısım için harcanan proje masrafının boşa gittiği, yüklenicinin proje bedeli 3.488.394 TL'nin takdiren %25'ini talep edebileceği, bu miktarın 872.098,50 TL olduğu, sözleşmenin normalin dışında uzaması sebebiyle 5 kata yakın keşif artışı verildiği dikkate alınarak yüklenicinin fiyat farkı ve munzam zararını talep edebileceği, birleştirilen 2017/1166 Esas sayılı dosya yönünden ana dosyada talep edilen işin uzaması ve hakedişler için verilen çeklerin geç ödenmesi, kur farkı taleplerinin yeniden değerlendirilmesine gerek bulunmadığı, yüklenicinin ...'den aldığı çekleri faktoring şirketlerine kırdırması sebebiyle oluşan maliyeti talep edemeyeceği, yüklenicinin dava tarihi itibariyle SGK'dan ilişiksizlik belgesi getirmediği bu belgenin dava tarihinden sonra getirildiği, teminat mektuplarının üçü dışında iade edildiği, yüklenicinin 2010,2011,2012 ve 2013 yılları şantiye masraflarını belgelendirmesi halinde şantiye gideri taleplerinin değerlendirilebileceğinin, birleştirilen 2018/86 Esas sayılı dosyada bilirkişi kurulanca yapılan kesin hesap sonucunda yüklenicinin işverene 4.014.430,35 USD borcunun bulunduğu, bu miktarın 03.11.2014 tarihi itibarıyla 8.842.585,73 TL olduğu, birleştirilen 2020/455 Esas sayılı dosya kapsamında yüklenicinin borcunun 8.842.585,73 TL olduğu, birleştirilen 2019/680 Esas sayılı dosya kapsamında dava tarihi itibarıyla yüklenicinin SGK'dan ilişiksizlik belgesi getirmemiş olduğu, ilişiksizlik belgesinin getirilmesi üzerine 17.02.2020 tarihinde yükleniciye 13 adet teminat mektubunun iade edildiği, davalı idare tarafından Yapı Kredi Bankasına ait 23.07.2002 tarihli 1.051.560 USD bedelli teminat mektubunun 05.09.2019 tarihinde paraya çevrildiği, bu tarih itibarıyla Türk lirası karşılığının 5.967.182,32 TL olduğu, bu miktarın yükleniciye ödenmesi gerektiği, ... Bankasına ait 02.02.2006 tarihli 5.602.573 USD bedelli ve aynı bankaya ait 10.01.2008 tarihli 927.295,21 USD bedelli teminat mektuplarının yükleniciye iade edilmesi gerektiği yönünde görüş ve kanaat belirtildiği, rapor içeriğinde ... hakedişlerinin muaccel oldukları tarihlerin 25.04.2003-28.02.2007 aralığındaki 46 adet toplam 235.962.421,17 TL tutarlı hakedişler olduğunun detaylandırıldığı, ... projesi hakedişlerinin muaccel oldukları tarihlerin 27.02.2008-13.04.2012 tarihleri aralığındaki toplam 17 adet 113.680.080,88 TL tutarlı hakedişler olduğunun detaylandırıldığı, ...'nin zaman zaman ödemelerde geciktiği ancak ...Sözleşmesinde 15.hakedişten sonra ödemelerin ödenmesi gereken sürede ödendiği, sözleşmenin eki niteliğindeki bayındırlık işleri genel şartnamesinin 39.maddesine göre gecikme faizi hesapları yapıldığı, yükleniciye verilen ve iadeye konu çeklerin hesaplamaya dahil edilmediği, taraflar arasında akdedilen sözleşme kapsamını aşan işlerin mevcut olması sebebiyle sözleşmeye götürü bedelli sözleşme hükümlerinin uygulanamayacağı Yargıtay uygulamalarına göre yüklenicinin idareye yükletilebilecek durumların varlığında yüklenicinin fiyat farkı talep edebileceği, sözleşmenin revizyonu sonucu 35.052.000 USD olarak belirlenen proje bedelinin keşif artışları ile 163.344.371,41 USD olarak belirlendiğini, işin bitiş tarihi sözleşmede 18.03.2008 tarihi olarak belirlendiği, yüklenicinin 2002 yılı fiyatları ile talep ettiği fiyat farklarına esas olan hakediş miktarlarının toplam tutarının 23.778,354,55 USD olduğu, 2004 yılı birim fiyatlarına esas hakediş fiyatlarının 82.497.231,75 USD olduğu, bu hakediş tutarının toplamının 106.275.586.30 USD olduğu, yüklenicinin 46.hakediş sonunda gerçekleştirdiği imalat tutarının ise 143.009.797,55 USD olduğu, bu fiyat farkının yükleniciye yansıtılamayacağı yönünde görüş belirtildiği ekinde hesaplama tablolarının ve bilirkişilerce düzenlenen kesin hakediş tablosunun sunulduğu anlaşılmıştır.
Tarafların bilirkişi raporuna itirazlarının değerlendirilmesi için yeniden son bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, 04.03.2024 tarihli ek raporda özetle ve sonuç olarak; asıl dosyada işin geçici kabulünün 31.12.2007 tarihinde yapıldığı, geçici kabulde belirlenen eksik ve ayıplı imalatın tamamlanması için verilen sürede eksik ve ayıplı imalatın tamamlandığı, kesin kabulün 31.12.2009 tarihinde yapılması gerekirken 11.04.2014 tarihinde yapıldığı, kesin kabul sırasında 648.042 USD imalat ve nefaset kesintisi yapıldığı, yüklenicinin bu kesintiye itiraz ettiği, işin devamı sırasında projenin ...'ya kadar uzatılması için 10.01.2008 tarihli sözleşme imzalandığı, her iki işin devamı sırasında idarenin ödeme güçlüğüne düştüğü, vadesi gelen çeklerin yeni çeklerle değiştirildiği, asıl dosya kapsamında davacının ...hattı sözleşmesinden kaynaklı hakedişler nedeniyle talep edebileceği gecikme faizinin 2.069.657,38 TL olduğu, ... hattı sözleşmesinden kaynaklı hakedişler nedeniyle talep edebileceği, gecikme faizinin 4.244.294,668 TL olduğu, süre uzatımı nedeniyle yüklenicinin...projesi kapsamında 2002 yılı fiyatlarıyla yapılan işler nedeniyle talep edebileceği fiyat farkının 15.183.895,20 TL olduğu, bunun faizinin 21.256.600,47 TL olduğu, aynı sözleşme kapsamında 2004 yılı fiyatlarıyla yapılan işlere ait fiyat farkı miktarının 22.080.623,08 TL olduğu, bunun faiz miktarının 30.826.530,15 TL olduğu, ... projesi kapsamında hakedişlerin düzenlenmesinden sonra ödeme yapılması sebebiyle oluşan kur farkı tutarının 3.174.717,28 TL olduğu, kur farkı faizinin 3.879.164,99 TL olduğu, ... projesi kapsamında hakedişlerin düzenlenmesinden sonra ödeme yapılması sebebiyle oluşan kur farkının ise 17.026.809,01 TL, kur farkı faizinin ise 11.638.409,11 TL olduğu, yüklenicinin proje bedeli tutarının %25'i olan 872.098,50 TL proje bedelini talep edebileceği, verilen çeklerin ödenmemesi nedeniyle faktoring faiz ve komisyon giderleri fatura tutarının 8.062.615,73 TL olduğu, faktoring faiz ve komisyonlarına ait faiz tutarının ise 10.808.778,48 TL olarak hesaplandığı, sürenin uzaması sebebiyle asıl ve birleştirilen dava kapsamında yüklenicinin toplam munzam zararının 1.762.416.556,41 TL olduğu, birleştirilen 2017/1166 Esas sayılı dosya yönünden hesaplamaların asıl dava başlığı altında yapıldığı, ...'nin faktoring giderlerinin bir kısmının yükleniciye ödediği bu sebeple vadeli çeklerin zamanında ödenmemesi sebebiyle faktoring şirketlerine ödenen maliyet bedellerinin yükleniciye ödenmesi gerektiği, SGK'dan ilişiksiz belgelerinin dosyaya sunulduğu gözetildiğinde teminat mektuplarının yükleniciye iade edilmesi gerektiği ve bu sebeple ödenen komisyon ve masraflar toplamı 7.366.851,95 TL'nin yükleniciye ödenmesi gerektiği, yüklenici tarafından sunulan belgeler kapsamında 4.980.451,21 TL şantiye giderinin 3.552.701,39 TL faizinin yükleniciye ödenmesi gerektiği, birleştirilen 2018/86 Esas sayılı doya ile birleştirilen 2020/455 Esas sayılı dosya kapsamında yüklenicinin idareye 4.014.430,35 USD borcu olduğu, bu miktarın 03.11.2014 tarihi itibarıyla Türk Lirası karşılığının 8.842.585,73 TL olduğu, bu tutarın idareye ödenmemesi sebebiyle idarenin 93.540.504 TL munzam zararının bulunduğu, ... Üniversitesi'nden alınmış uzman görüşünün kabulünün mümkün olmadığı, birleştirilen 2019/680 Esas sayılı dosya kapsamında davalının 05.09.2019 tarihi itibarıyla paraya çevirdiği, 1.051.560 USD'nin TL karşılığı olan 5.967.182,38 TL olarak yükleniciye ödenmesi gerektiği, ... Bankasına ait iki adet teminat mektubunun yükleniciye iade edilmesi gerektiği yönünde görüş belirtildiği anlaşılmıştır.
Taraflar arasındaki hukuki ilişki eser sözleşmesinden kaynaklanmaktadır.Emsal Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 2021/5885 Esas 2022/4993 K sayılı kararında belirtildiği üzere eser sözleşmesinden kaynaklanan alacaklar yönünden zamanaşımının, kesin kabulün onay tarihi ile kesin hesabın onay tarihinden hangisi sonra ise o tarihten başlayacağı ve 5 yıl olduğu, somut olayda kesin hesabın 11/08/2015 tarihinde yapıldığı ve asıl ve birleştirilen dava tarihleri ,arabuluculuk başvuru tarihi itibari ile 5 yıllık zamanaşımı süresinin dolmadığı anlaşılmakla idarenin zamanaşımı itirazının reddine karar vermek gerekmiştir.
Her ne kadar davalı idare, birleştirilen dosyada davacılar yönünden taraf teşkilinin sağlanmadığı iddiasında bulunmuş ise de iş bitirme belgelerinin birleştirilen dosyada davacılar adına düzenlenmiş olması, ... tarfından dava konusunun davacılara devredilmiş olması ve buna dair sözleşme ibraz edilmiş olması karşısında davalı idarenin bu yöndeki iddiasına itibar edilmemiş ve işin esasına geçilerek yargılamaya devam edilmiştir.
Tüm Dosya Kapsamı Birlikte Değerlendirildiğinde;
Asıl ve birleştirilen dosyalar yönünden uyuşmazlık, Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi kapsamında ihale edilen yapım işi kapsamında düzenlenen 2002 tarihli sözleşme ile bu sözleşmenin birim fiyatlarının revizesine ilişkin 24.maddesi ve diğeri Kamu İhale Kanunu kapsamında ihale edilen ve aynı işin devamı niteliğindeki yapım işine ilişkin akdedilen 2008 tarihli sözleşmeye göre işin teslim süresinin idareden kaynaklanan nedenlerle gecikip gecikmediği, yüklenicinin bu sebeple uğradığı zararını idareden talep edip edemeyeceği, yüklenici ortaklığın munzam zarar adı altında talep ettiği zarar kalemlerinin borcun gereği gibi ifa edilmemesinden kaynaklı zarar niteliğinde olup olmadığı, yüklenicinin sözleşmede aksi kararlaştırılmasına rağmen kur farkı talep edip edemeyeceği, idarenin talebi doğrultusunda yapılan proje değişikliği sebebi ile yüklenici tarafından katlanılan proje maliyetinin ve şantiye giderlerinin talep edilip edilemeyeceği, bu maliyetlerin hakedişlerde yer alıp almadığı, dava tarihi itibari ile teminat mektuplarının iade koşullarının oluşup oluşmadığı, dava tarihinden sonra nakde çevrilen mektup bedelinin talep edilip edilemeyeceği, idarenin temerrüde düşürülüp düşürülmediği, hakedişlerin süresinde ödenmemesi sebebiyle faiz ve munzam zarar talep edilip edilemeyeceği, taraflar arasında kesin hesabın ve kesin kabulün yapılmasından sonraki tarihte idarenin mahkemeden kesin hesabın çıkarılmasını ve fazladan yaptığını belirttiği ödemelerin yükleniciden tahsil edilmesini talep edip edemeyeceği, kesin hesapta yüklenici hakedişinden kesinti yapılmasının gerekip gerekmediği, idarenin ve yüklenicinin kesin hesap sonrası bakiye alacaklarının bulunup bulunmadığı, yüklenicinin ara hakedişlere ve kesin hakedişe sözleşme ve sözleşmenin eki niteliğindeki şartnamelere uygun şekilde itiraz edip etmediği,alacakların zamanaşımına uğrayıp uğramadığı hususlarında toplanmıştır.
... Raylı Toplu Taşıma Sistemi İnşaat ve Elektromekanik işlerinin yapımına ilişkin iş yeri teslim tutanağının 09/08/2002 tarihli olduğu tespit edilmiştir.
... Raylı Toplu Taşıma Sistemi İnşaat ve Elektromekanik işlerinin yapım işine ilişkin geçici kabul tutanağının tetkikinden ; sözleşme tarihinin 01/08/2002 keşif bedelinin 35.052.000 USD ihale bedelinin 35.052.000 USD , keşif artışlarının %30 =10.515.600 USD , ikinci keşif artışının 93.376.212 USD, üçüncü keşif artışının 24.400.229, 41 USD olmak üzere toplam bedelin 163.344.371,41 USD olduğu sözleşmeye göre işin bitirilmesi gereken tarihin 09/08/2003 olduğu, süre uzatımlarının 1659 takvim günü olduğu, süre uzatımına göre bitirilmesi gereken iş tarihinin 18/03/2008 tarihi olduğu , işin bitirildiği tarihin ise deneme işletmesi dahil 31/12/2007 olduğu, geçici kabul tarihinin 31/12/2007 olduğunu, yapılan işin sözleşme ve şartnamalere uygun olduğu ancak ekteki 2 sayfalık ve 38 maddelik eksik ve kusurlu işlerin tamamlanması için genel müdürlüğün onay tarihinden itibaren 180 gün süre verildiğini, geçici kabul tutanağında davacı imzasının bulunduğu, geçici kabul tutanağında ihtirazi kayıt bulunmadığı anlaşılmıştır.
Davacılar ile davalı arasında imzalanan 01/08/2002 tarihli, ...Raylı Toplu Taşıma Sistemi İnşaat Elektro-Mekanik İşlerinin Yapımı Sözleşmesinin uyuşmazlıkla ilgili
"Madde 1: Sözleşmenin Tarafları:
İdare: ... (...)
Müteahhit: ...Tic. A.Ş. - ... Tic. A. Ş.
Madde 2: Sözleşmenin Konusu ve Bedeli: İşbu Sözleşmenin konusunu, ... arasındaki güzergâhta tasarlanan raylı toplu taşıma sistemine ait İnşaat ve Elektro-Mekanik işlerinin yapımı oluşturmaktadır. Sözleşme tarihi 01.08.2002 ve Sözleşme konusu işin yapım bedeli 35.052.000,00 USD + KDV’ dir.
Madde 4. Müteahhidin Yapacağı İşler: Müteahhit, Sözleşme konusu iş kapsamında aşağıdaki hususları yerine getirmekle yükümlü olacaktır.
1. Müteahhit, ... raylı toplu taşıma sistemi hattıyla ilgili olarak daha önce hazırlanmış olan avan projeyi gözden geçirecek, bunlar üzerinde gerekli revizyonları gerçekleştirecektir.
2. Müteahhit, ... raylı toplu taşıma sistemi hattına ilişkin uygulama projelerini hazırlayarak İdare’nin onayına sunacaktır.
3. Müteahhit, ... raylı toplu taşıma sistemi hattının İnşaat ve Elektro-Mekanik işlerini Teknik Şartnameye uygun olarak ifa edecektir. Bu kapsamda Müteahhit, uygulama projelerinin hazırlanması dahil, ihzarat ve imalat iş programlarım hazırlayıp, idarenin onayına sunacaktır.
4. Müteahhit, işbu Sözleşme konusu hatta ilişkin İnşaat ve Elektro-Mekanik işleri kapsamında gerçekleştirilecek olan her türlü imalatın teknik şartlarına uygunluğunu tespit amacıyla İdare’nin veya istihdam edeceği Mühendisin gerekli gördüğü her türlü etüt ve laboratuar deneylerini yapacak/yaptıracaktır.
5. Müteahhit, işbu Sözleşme konusu hatta ilişkin İnşaat ve Elektro-Mekanik işleri kapsamında gerçekleştirilecek olan imalatlarla ilgili olarak as built projeleri hazırlayarak İdare’ nin onayına sunacaktır. Ayrıca, bu as built projelerin gerçekleşen imalatlara uygunluğunu denetleyebilmesi için İdare’ye veya istihdam edeceği Mühendise gerekli kolaylığı sağlayacaktır.
6. Müteahhit, işbu Sözleşme konusu hatta ilişkin İnşaat ve Elektro-Mekanik işlerini yapacak; bu işlerin ifası sırasında gerekli iş güvenliğine ilişkin tedbirleri alacak ve bu hususta İdare’yi bilgilendirecektir.
İşbu işler kapsamında test ve deneylerin yapılması dolayısıyla Müteahhide herhangi bir ödemede bulunulmayacaktır.
Madde 5. İşin Süresi: İşbu Sözleşme konusu Cadde Tramvay hattının tamamı, Sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren (süre uzatımı halleri hariç) 12 ay sonra Deneme İşletmesine alınacaktır. Deneme İşletmesi, Geçici Kabul, Ticari İşletmeye alma ve Kesin Kabul süre ve rejimleri aşağıda 27. maddede düzenlenmiştir.
Madde 8. Yer Teslimi: İşbu Sözleşmenin yürürlüğe girmesini müteakip 10 gün içinde Müteahhide yer teslimi yapılacaktır. İdare gerekli gördüğü takdirde yer teslimini değişik zamanlardakısım kısım yapabilir, depo sahası yerini değiştirebilir. Yer teslimine dair bir tutanak düzenlenecektir. Bu tutanak, dört nüsha olarak, İdare’ nin yer teslimi anında hazır bulunan görevlileri ve Müteahhidin şantiye temsilcisi tarafından imzalanacak' ve bu nüshalardan biri Müteahhide verilecektir. Yer teslimindeki gecikme, Müteahhide süre uzatım talep hakkı verir.
Madde 10. Sözleşme Konusu İş Kapsamında Gerekli İzinlerin Alınması: İşbu Sözleşme konusu işin icrası kapsamında alınması gereken izinlerle ilgili olarak Kamu makamlarına yapılacak
olan bütün müracaatlar masrafları müteahhide ait olmak üzere, İdare adına müteahhit tarafından yapılacak ve takip edilerek sonuçlandırılacaktır.
Madde 11. Kamulaştırma İşlemlerinin Yapılması
İşbu Sözleşme konusu işin ifası dolayısıyla özel kişilere ait gayrimenkullerin kamulaştırılmasına gerek duyulması durumunda, İdare, bu yerlerin 2962 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine istinaden kamulaştıracaktır. Kamulaştırma işlemlerinin uzaması durumunda İdare, Müteahhide süre uzatımı verebilir.
Madde 14. Aplikasyon Müteahhit işin arazide uygun ve doğru olarak aplike edilmesinden ve işin bütün kısımlarının yeri, kotu, boyutları, hat ve ekseni bakımından doğru olmasından ve bu hususlar için gerekli bütün mühendislik aletleri ve işçiliğin temininden sorumlu olacaktır.
İşin ifası sırasında herhangi bir kısmında mevki, kot, boyut, hat ve eksen bakımından herhangi bir hata görülecek olursa, Müteahhit, İdarenin lüzum göstermesi üzerine, masrafı kendisine ait olmak şartıyla bu hatayı düzeltecektir.
Herhangi bir aplikasyonunun, kot veya hattın kontrol edilmiş olması bunların doğruluğu hususunda Müteahhidi sorumluluktan kurtaramaz. İşin aplikasyonu için kullanılan bütün röper, eksen ve referans kazıklarının ve diğer işaretlerin korunmasından Müteahhit sorumlu olacaktır.
Madde 15. Altyapı Tesislerinin Aktarılması Müteahhit, işbu Sözleşme konusu işin yapımı sırasında güzergahlarda mevcut altyapı tesislerine zarar vermemek için gerekli dikkat ve özeni gösterecektir. Altyapı tesisleriyle ilgili olarak İdare’ nin elinde gerekli ve yeterli bilgi bulunmadığı takdirde; Müteahhit, ilgili idarelerle temas kurarak gerekli bilgileri temin edecek ve hatta, bilfiil yerinde tespitler yapacaktır.
Bu altyapı tesislerinin Sözleşme konusu işin ifası açısından deplasesinin gerekli olması durumunda; Müteahhit, bu tesisin ilgili olduğu kuramlarla temas kurarak gerekli izinleri temin edecektir. Deplase işini de Müteahhit gerçekleştirecektir.
Madde 16. Gerçekleştirilen İmalatların Kontrolü
Sözleşme konusu işin ifasında bilumum malzemeler ve işçilik, Teknik Şartnamede belirlenen evsafta olacaklardır. Müteahhit bütün işleri ve kullanılan malzemelerin evsaf, ağırlık veya miktarını muayene etmek, ölçmek ve denemeye tabi tutmak için normal şartlarda gerekli alet, makine, işçilik malzemeleri ve yardımı temin edecek, İdare’nin seçip istediği malzeme numunelerini işte kullanmadan önce denemek üzere kendisine verecektir. Bütün numunelerin temini, bilumum deney ve testler, Müteahhit tarafından masrafı kendisine ait olmak üzere yapılacaktır.
İdare, işin ilerlemesi sırasında yazılı talimat vererek aşağıda belirtilen hususları yaptırmaya yetkilidir:
a. Sözleşme eki Teknik Şartnamelere uygun olmayan malzemenin talimatta belirtilecek süre içinde, işyerinden uzaklaştırılması,
b. Bunun yerine uygun malzemenin getirilmesi,
c. Teknik Şartnamelere uygun olmayan malzeme ve işçilikle yapılmış herhangi bir işin (evvelce deneyi yapılmış olsa bile) sökülüp yeniden uygun şekilde yapılması, Müteahhit tarafından bu şekildeki talimatlara uyulmaması halinde, İdare bahis konusu işlerin yapılması için başkalarını çalıştırmak ve gerekli harcamaları yapmak hakkına sahip olacak ve bunlarla ilgili bütün masraflar Müteahhitten tazmin edilecektir.
Madde 18. Mücbir Sebepler
İşbu Sözleşme kapsamında "Mücbir Sebepler" şunlardır: Harp hali (Harp ilan edilmiş veya edilmemiş) düşmanların istilası, isyan, ihtilal, dahili kargaşalık veya askeri kuvvet veya gasp edici kuvvetlerin hareketi, iç harp, veya (Müteahhidin kendi çalışanları arasındakilerden başka) ayaklanma, karışıklık veya kargaşa, grevler, lokavtlar, doğal afetler, salgın hastalıklar, depremler, seller, yıldırımlar; Müteahhidin kontrolü dışında gerçekleşen ve önceden tahmin edilmesi mümkün olmayan tabiat olayları.
Madde 19. Süre Uzatımı Verilmesi
Yapım işine ve hattın işletilmesine ilişkin olarak yukarıda 5. maddede tespit edilen süreler,
mücbir sebeplerin ortaya çıkması halinde bu sebeplerin icap ettirdiği oranda İdare’ ce uzatılabilir. Mücbir sebebe dayanarak süre uzatımı talebinde bulunabilmesi için, Müteahhidin gerekli tedbirleri almasına rağmen, gerçekleşen mücbir sebebin işin gecikmesine yol açması gerekir. Bu durumda, Müteahhidin, İdare’ ye müracaat imkânının doğduğu tarihten itibaren en geç 10 (on) gün içinde, İdare’ ye kanıtlayıcı belgelerle birlikte süre uzatımı talebinde bulunması şarttır.
Bu başvuruda Müteahhit gerçekleşen mücbir sebebin iş programını ne şekilde etkilediğini ve muhtemel gecikmelerin nasıl telafi edileceğini gösterecektir.
Madde 23. Hakedişler
Tramvay hattının yapım işine ilişkin olarak Müteahhit, her ayın sonunda, o ay sonuna kadar
yaptığı işlerin keşif bedeli tutarını gösteren bir hakediş düzenleyecektir.Müteahhit tarafından düzenlenen hakedişler Mühendisin kontrol ve denetiminden geçtikten sonra İdare’ye verilecektir. Hakedişler, İdare'ce belirlenecek formata uygun olarak hazırlanacaktır.
Sözleşme bedelinin % 5 (yüzde beş)'inden daha az yekûn için hakediş düzenlenmeyecektir.
Konsorsiyum veya Ortak Girişim şeklindeki adi ortaklıklarda hakedişler, ortak firmaların aralarında oluşturacakları anlaşmaya bakılmaksızın ortaklık adına düzenlenecektir.
Hakediş tutarının müteahhidin onaylı iş programına göre yapması gereken imalat tutarından az olması durumunda aradaki farkın %7 (yüzde yedi)’ si kadar kısmi tazminat bedeli hakedişten kesilir. Ayrıca ihale bedelinin %5 tavanına varıncaya kadar her hakediş tutarından %5 oranında ihtiyat kesintisi yapılır. Hakedişlerden kesilen %5’ lik ihtiyat kesintileri kesin hesapla birlikte Müteahhide geri ödenir.
İdare ve Mühendis, herhangi bir hakedişde veya daha evvel yapmış olduğu hakedişlerde düzeltme veya değişiklik yapmaya, iş veya işin herhangi bir kısmının istenilen nitelikte yapılmaması halinde hakedişi tutmaya yetkilidir. Ancak İdare veya Mühendis herhangi bir hakedişi tutma yetkisini haklı bir neden ileri sürerek yazı ile Müteahhide bildirmiş olmasının dışında kullanamayacaktır.
İşbu Sözleşme kapsamındaki bütün ödemeler Türk Lirası cinsinden yapılacak olup; sözleşme bedelinin ifade edildiği para biriminin Türk Lirasına çevrilmesinde hakedişin düzenlendiği tarihteki Merkez Bankası çapraz kurları esas alınacak ve hiçbir şekilde fiyat farkı ödenmeyecektir.
Madde 24. yeni birim fiyatların tespit esasları
KIYAS METODU:
İdare tarafından yaptırılması gerekli görülen ve keşfinde mevcut olmayan işlere ait Yeni Birim Fiyatlar, keşfinde yapılacak Yeni Fiyat tanımına benzer bir fiyatın bulunması halinde bu fiyata itibar edilmek sureti ile Müteahhit tarafından teklif edilen ve İdare tarafından uygun görülecek bir kıyaslama metodu ile kıyasen tespit edilecektir.
Veya uygulanabilir olduğu yönünde taraflarca mutabakat sağlanan benzer fiyat bahse konu yeni ve ilave iş için de değiştirilmeden aynen uygulanabilecektir.
RAYİÇ, FATURA VS. BELGELERE GÖRE TESPIT:
c. İdare tarafından yaptırılması gerekli görülen, Sözleşmede uygulanabilecek veya kıyaslanabilecek benzer herhangi bir bedel veya fiyatı bulunmayan ilave işler için uygun fiyatlar, İdare ile Müteahhit arasında, aşağıdaki esaslar dahilinde mutabakat sağlanarak tespit edilir. Çıplak maliyetin hesabında aşağıdakilerden uygun olanı esas alınır.
1- Başta Bayındırlık ve İskan Bakanlığı olmak üzere diğer yatırımcı Devlet Kurumu ve kuruluşlarına ait sözleşme yılı birim fiyat ve resmi rayiçleri ve üzerinde mutabakat sağlanacak analiz ölçülerine itibar olunarak bulunacak işçilik, tesis, malzeme ve nakliye bedeli toplam veya;
2- Müteahhidin bu işlerin ikmali için yaptığı belgelere dayalı sarfları gündelikler şeklinde belirlenen ve idare’ ce uygun görülecek malzeme, makine, tesis ve işçiliğe ait puantajlar vasıtası ile düzenlenecek fiyatlı cetvel tutarları.
3- İdare'nin uygun bulduğu şart ve tekliflere göre piyasadan sağlanan her türlü mal ve hizmet karşılığı alınan ve ilgili Ticaret ve Sanayi Odası tarafından tasdik edilmiş fatura, vb. Belgelerle ibraz olunacak çıplak maliyet.
Bulunan çıplak maliyetin üzerine, kar ve genel giderler için bu bedelin %25' i (Yüzde yirmibeş) ilave edilerek yeni fiyat bulunacaktır. Tespit edilen Yeni Birim Fiyatın uygulanması ancak İdare’ nin onayı üzerine mümkündür.
Yeni Fiyatların işbu sözleşme bedelinin ifade edildiği para birimine çevrilmesinde bu fıkranın "1." Alt bendi için fiyatın yapıldığı yılın 2 Ocak günündeki, "2" ve "3.” alt bentlerde ise fatura,makbuz veya cetvellerin düzenlendiği tarihteki Merkez Bankası Döviz Alış Kurları uygulanacaktır.
Yukarıdaki fıkralarda ABD Doları veya EURO dışında Yabancı Para birimlerine göre bir değerlendirme söz konusu olduğunda aynı tarihler için bu kere Merkez Bankası çapraz kurları uygulanacaktır.
Madde 27. Deneme İşletmesi, Geçici Kabul, Ticari İşletme ve Kesin Kabul
İşbu Sözleşme konusu tramvay hattının inşasının tamamlanmasından sonra Müteahhit bu hattı Deneme İşletmesine alacak ve İdare’ nin muayenesine hazır hale getirecektir.
Müteahhit, hattın Deneme İşletmesine hazır olacağı, Deneme İşletmesinin başlayacağı tarihten en az 15 (onbeş) gün önce İdare’ ye yazılı olarak bildirecektir.
Bütün imalatlar, İş İlerleme Raporunun ilgili bölümüne göre belirlenen süre içinde İdare tarafından muayene edilerek, İş İlerleme Raporunun ilgili şartlarının yerine getirilip getirilmediği tespit edilecektir. Muayene sırasında, (varsa) düzeltilmesi ve tamamlanması gereken kalemleri gösteren bir "Kontrol Listesi" hazırlanacak ve İdare ile Müteahhit arasında mutabakat sağlanarak, bu liste müştereken imzalanacaktır.
Yukarıdaki ilgili şartların yerine getirildiğinin ve (varsa) Kontrol Listesi'ndeki hususların Sistemin işletmeye alınmasını engellemediğinin, İdare tarafından tespitini müteakip Müteahhit, İş İlerleme Raporunda öngörülen sistem, entegrasyon testleri ile işletme kontrol testlerini yapacak ve Sözleşme konusu sistemlerin işletmeye alınabileceğini İdare’ ye bildirecektir. Bu hususta Teknik Şartname Kısım 1 Madde 8 hükümlerine aynen uyacaktır. Müteahhit eksikler listesindeki (eğer varsa) bütün eksik ve kusurları mümkün olan en kısa sürede ve fakat her halde Deneme İşletmesi Süresinin bitiminden daha geç olmamak üzere giderecektir.
Müteahhit, bu Deneme İşletmesini İdare’nin istihdam edeceği işletme ve bakım personelini doğrudan doğruya kendi denetimi ve sorumluluğu altında çalıştırarak gerçekleştirecektir. Müteahhidin Deneme İşletmesi sırasında ihtiyaç duyduğu işletme ve bakımla ilgili bütün personel ve hizmetler, masrafları kendisine ait olmak üzere İdare tarafından temin edilecektir.
Müteahhit, Sözleşme konusu işin ifası sürecinde, sistemle ilgili olarak bilgi, görgü ve tecrübesini artırmak amacıyla, İdarenin uygun göreceği elemanlarını 100 adam/gün süreyle yurt dışına götürecektir. Bu personelin yurt dışına yapacakları seyahate ilişkin yol ve konaklama giderleri Müteahhit tarafından karşılanacaktır.
İşbu Sözleşme konusu Tramvay Hattının, ticari işletmeye açılmasından önceki bir aylık Deneme İşletmesinin başlamasından önce, Müteahhit Sözleşme konusu işleri deneme işletmesine engel olmayacak şekilde bitirmek zorundadır. Bu süre, Sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 12 ayı geçmeyecektir. (İdare’ce verilmiş süre uzatımları bu süreye ayrıca eklenir.) Deneme işletmesine engel olmayan eksik işlerin, geçici kabulün yapılacağı deneme işletmesi sonuna kadar bitirilmesi gereklidir. Müteahhit Sözleşme konusu Tramvay Hattının Deneme İşletmesini engelleyecek şekilde işlerini geciktirirse, gecikme cezası ödeyecektir.
Tramvay hattıyla ilgili Sistem Elverişliliği, Deneme İşletmesi sürecinde, İş İlerleme Raporunda belirlenen esaslar dairesinde İdare’ce tespit ve tayin olunacaktır. Bu süreçte ortalama % 98 (yüzde doksan sekiz) oranında Sistem Elverişliliğine ulaşılması durumunda Deneme İşletmesi başarılı sayılacaktır.
Eğer Müteahhidin sorumlu olduğu nedenlerden ötürü, sistem elverişliliği kriterine erişilmezse Deneme İşletmesi Sistem Elverişliliği kriterlerine ulaşılıncaya kadar uzatılır. Sistem Elverişliliğine ulaşılan tarih, Deneme İşletmesinin başarıyla tamamlandığı tarih sayılır.
Kabul Heyeti' nin, Deneme İşletmesinin başarıyla tamamlandığına karar vermesinden sonra, bir Geçici Kabul Belgesi düzenlenecektir.
Sistemin bir bütün olarak güvenli bir şekilde işletmesini etkilemeyen eksiklikler. Geçici Kabul Belge' sinin düzenlenmesini geciktirmeyecektir. Geçici Kabul Belgesinin düzenlendiği tarihte mevcut olan bu tür eksiklikler Kabul Heyeti tarafından listelenerek ve bu heyet tarafından verilecek süre zarfında ve fakat herhalde kesin kabulden önce Müteahhit tarafından tamamlanacaktır. Müteahhit listedeki eksiklikler tamamlandığında, İdare’ ye yazılı olarak bildirecek ve idare’ nin muayenesine ve Kabul Heyeti' nin gözden geçirmesine tabi olarak, bu düzeltilen işlerin İş İlerleme Raporu gereklerini yerine getirmesi durumunda İdare bunları derhal onaylayacaktır. Eğer garanti süresi sonunda, Eksik Listesinde gösterilen işler İş İlerleme Raporu' na göre düzeltilmemişse; İdare bu işleri Müteahhidin nam ve hesabına başkalarına yaptırabilecek ve bunu Müteahhide yazılı olarak bildirecektir.
Müteahhidin gerçekleştirdiği imalatlarla ilgili olarak İdare, gerek gördüğünde, Bayındırlık işleri Şartnamelerinde öngörülen esaslar çerçevesinde nefaset uygulaması yapma yetkisine sahiptir.
Geçici Kabul Belgesi'nin düzenlenmesi üzerine, Sistem, Ticari İşletmeye hazır olacak, mülkiyeti ve kontrol sorumluluğu İdare’ ye devredilecek ve 24 ay süreyle Garanti Dönemi başlayacaktır.
Geçici Kabul Belgesinin verildiği tarihi takip eden 24 aylık süre zarfında, Müteahhit, İdare’ ye bedelsiz olarak İşletme ve Bakım Gözetim Hizmeti sağlayacak, İdare' nin İşletme ve Bakım için görevlendirdiği personeli eğitecektir. Garanti Döneminde Müteahhidin İşletme ve Bakım Gözetim Hizmetlerini yerine getirmesi ve Eksikler Listesinde belirtilen eksikliklerin tamamlanması durumunda İdare, bu Dönemle ilgili olarak işbu Sözleşmede öngörülen sürenin sonunda bir Kesin Kabul Belgesi düzenleyerek, bir nüshasını Müteahhide verecektir.
Madde 29. Kesin Teminatın İadesi
Kesin Teminat, Cadde Tramvay hattının İnşaat ve Elektro-Mekanik işlerinin tesliminin işbu
Sözleşme hükümlerine uygun biçimde yerine getirildiği anlaşıldıktan sonra (bütün sistemlerin başarılı bir şekilde Ticari İşletmeye alınması ve Kesin Kabullerinin yapılması üzerine) Müteahhidin, bu işten dolayı İdare' ye herhangi bir borcu olmadığı ve Sosyal Sigortalar Kurumu'ndan ilişiksiz belgesinin getirilmiş olduğu saptandıktan sonra, geri verilir. Geçici Kabul hitamında herhangi bir teminat geri ödemesi yapılmayacaktır. Müteahhidin bu iş nedeniyle İdare ve Sosyal sigortalar Kurumu' na olan borçları ile ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılan yasal vergi kesintilerinin, kesin kabul tarihine kadar ödenmemesi halinde, teminat paraya çevrilerek borçlarına karşılık tutulur, varsa kalanı Müteahhide geri verilir.
Madde 30. Sözleşmenin Yorumu: Aşağıdaki belgeler, işbu Sözleşme hükümlerinin yorumlanmasında öncelik sırasına göre dikkate alınacaktır:
a. İhale kararı,
b. İhale sürecinde Teknik Şartnamede veya Sözleşme Tasarısında İdare’ce sarih bir şekilde yapılan değişiklikler,
c. İhale Şartnamesi, Teknik Şartname, Sözleşme Tasarısı,
d. Müteahhidin onaylı teklifleri.
Madde 31. Sözleşme Ekleri ve Öncelik Sırası: İşbu Sözleşmede, aksi bir hüküm bulunmadıkça,
Sözleşmeyi oluşturan belgelerin öncelik sırası aşağıdaki gibi olacaktır.
a. Zeyilnameler (varsa),
b. Sözleşme,
c. İhale şartnamesi,
d. Teknik şartname,
e. Projeler,
f. Özel birim fiyat tarifleri,
g. Keşif özeti cetvelleri ve icmali,
h. Bayındırlık işleri genel şartnamesi,
i. Bayındırlık Bakanlığı Yapı İşlen Genel Müdürlüğü ve diğer Kamu Kuruluşları
2002 yılı Birim Fiyat Tarifleri ve Eki Fiyat Listeleri, Analizleri ve Şartnameleri.
" şeklinde düzenlenmiştir.
Taraflar arasında 03.12.2004 Tarihinde tanzim ve imza edilmiş Ek Sözleşmeye göre; ...Raylı Toplu Taşıma Sistemi İnşaat ve Elektro-Mekanik işlerinin Yapımı İşinin, Aç-Kapa Proje Değişikliği Yapılması Nedeniyle İdare Encümeninin 30 Kasım 2004 Tarih, 40470 Sayılı Kararındaki Mütalaa Çerçevesinde Revize Edilecek Olan Sözleşme Şartları Kapsamında Aynı Yükleniciye Yaptırılması Uyarınca Sözleşmenin 24. maddesi Aşağıdaki Şekilde Yeniden Revize Edilmiştir.
" Madde 24. Yeni Birim Fiyatların Tespit Esasları
A. ) Hemzemin Hat İle İlgili İşlerde, (İnşaat Ve İnce İşler, Demiryolu İşleri, Cer Gücü,
Katener Hattı, Haberleşme, Scada, Bakım Deposu Ekipmanı) Kullanılacak Yeni Fiyatlar;
Kıyas Metodu;
İdare tarafından yaptırılması gerekli görülen ve keşfinde mevcut olmayan işlere ait Yeni Birim Fiyatlar, keşfinde yapılacak Yeni Fiyat tanımına benzer bir fiyatın bulunması halinde bu fiyata itibar edilmek sureti ile Müteahhit tarafından teklif edilen ve İdare tarafından uygun görülecek bir kıyaslama metodu ile kıyasen tespit edilecektir. Veya uygulanabilir olduğu yönünde, taraflarca mutabakat sağlanan benzer fiyat bahse konu yeni ve ilave iş için de değiştirilmesinden aynen uygulanabilecektir.
Rayiç, Fatura vs. Belgelere Göre Tespit:
İdare tarafından yaptırılması gerekli görülen, Sözleşmede uygulanabilecek veya kıyaslanabilecek benzer herhangi bir bedel veya fiyatı bulunmayan ilave işler için uygun fiyatlar, İdare ile Müteahhit arasında, aşağıdaki esaslar dâhilinde mutabakat sağlanarak tespit edilir.
Çıplak Maliyetin Hesabında Aşağıdakilerden Uygun Olanı Esas Alınır.
1. Başta, Bayındırlık ve İskân Bakanlığı olmak üzere diğer yatırımcı Devlet Kurumu ve Kuruluşlarına ait sözleşme yılı birim fiyat ve resmi rayiçleri ve üzerinde mutabakat sağlanacak analiz ölçülerine itibar olunarak bulunacak işçilik, tesis, malzeme ve nakliye bedeli,
2. Müteahhidin bu işlerin ikmali için yaptığı belgeler ve sarflar gündelikler şeklinde belirlenen ve İdarece uygun görülecek malzeme, makine, tesis ve işçiliğine ait puantajlar vasıtası ile düzenlenecek cetvel tutarları,
3. İdarenin uygun bulduğu şart ve tekliflere göre piyasadan sağlanan her türlü mal ve hizmet karşılığı alınan ve ilgili Ticaret ve Sanayi Odası tarafından tasdik edilmiş fatura, vb. belgelerle ibraz olunacak çıplak maliyet. Bulunan çıplak maliyetin üzerine, kar ve genel giderler için bu bedelin %25 (Yüzde yirmi beş) ilave edilerek yeni fiyat bulunacaktır. Tespit edilen Yeni Birim Fiyatın uygulanması ancak İdarenin Onayı üzerine mümkündür. Yeni fiyatların işbu sözleşme bedelinin ifade edildiği para birimine çevrilmesinde bu fıkranın “i” Alt bendi için fiyatın yapıldığı yılın 2 Ocak günündeki, “2” ve ‘'3.” Alt bentlerde ise fatura, makbuz veya cetvellerin düzenlendiği tarihteki Merkez Bankası Döviz Alış Kurları uygulanacaktır.
Yukarıdaki fıkralarda ABD Doları veya EURO dışında Yabancı Para birimlerine göre bir değerlendirme söz konusu olduğunda aynı tarihler için bu kere Merkez Bankası çapraz kurları uygulanacaktır.
B. ) Proje değişikliğinden dolayı, AÇ-KAPA bölgesinde (Portal Yapıları dahil) ortaya çıkacak yeni fiyatlar; İdare tarafından yapılmasına gerek görülen bu ilave işler için uygun fiyatlar İdare ile Müteahhit arasında, aşağıdaki esaslar dahilinde mutabakat sağlanarak tespit edilir.
Çıplak maliyet hesabında aşağıdakilerden uygun olanı esas alınır.
1. Başta, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı olmak üzere diğer yatırımcı Devlet Kurumu ve kuruluşlarına ait 2004 yılı birim fiyat ve resmi rayiçleri ve üzerinde mutabakat sağlanacak analiz ölçülerine itibar olunarak bulunacak işçilik, tesis, malzeme ve nakliye bedeli toplam veya
2. Müteahhidin bu işlerin ikmali için yaptığı belgelere davalı sarfları gündelikler şeklinde belirlenen ve İdarece uygun görülecek malzeme, makine, tesis ve işçiliğine ait puantajlar vasıtası ile düzenlenecek fiyatlı cetvel tutarları.
3. İdarenin uygun bulduğu şart ve tekliflere göre piyasadan sağlanan her türlü mal ve hizmet karşılığı alınan ve ilgili Ticaret ve Sanayi Odası tarafından tasdik edilmiş fatura, vb. belgelerle ibraz olunacak çıplak maliyet tutarları,
4. Proje değişikliğinden dolayı Aç - Kapa bölgesinde (portal yapılar dâhil) ortaya çıkan yeni fiyatlar, Aç-Kapa bölgesinde yapılan, ancak sözleşmesinde hemzemin hat inşaatı ile ilgili olarak sözleşme yılı birim fiyatı bulunan asfalt kesme, asfalt sökülmesi işleri iIe demiryolu işleri, cer gücü, katener hattı, haberleşme ve scada sistemi işleri dışında kalan tüm işlere uygulanacaktır. Bu imalatlar için sözleşmenin mevcut koşulları geçerlidir.
Bulunan çıplak maliyetin üzerine, kar ve genel giderler için bu bedelin % 25’ i ilave edilerek yeni fiyat bulunacaktır. Tespit edilen Yeni Birim Fiyatın uygulanması ancak İdarenin Onayı üzerine mümkündür. Yeni fiyatların işbu sözleşme bedelinin ifade edildiği para birimine çevrilmesinde bu fıkranın “1 .”Alt bendi için fiyatın yapıldığı yılın (2004 yılı) 2 Ocak günündeki,“2” ve "'3.v Alt bentlerde ise fatura, makbuz veya cetvellerin düzenlendiği tarihteki Merkez Bankası Döviz Alış Kurları uygulanacaktır. " şeklindedir.
... raylı sistem projesinin...’ya kadar uzatılması ile ilgili taraflar arasında 10.01.2008 tarihli sözleşme imzalanmış olup uyuşmazlıkla ilgili " Madde 6- Sözleşmenin Türü ve bedeli
Sözleşme birim fiyat sözleşme olup, bedeli 65.600.000,- USD + KDV dir.
Madde 10- İşe Başlama ve Bitirme tarihi ve Gecikme Halinde Alınacak Cezalar
Sözleşmenin imzalandığının idare tarafından yüklenicinin kendisine veya tebligat için gösterdiği adrese tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 10 gün içinde yapı İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre yer teslimi yapılacak ve Yüklenici taahhüdün tümünü 340 takvim günü içinde tamamlayarak geçici kabule hazır hale getirmeye mecburdur.
Madde 11- Teminat
11.1- Kesin Teminat: Bu işe ait kesin teminat 3.936.600,- USD dir.
11.2- Fiyat farkı ödemesi öngörülerek ihale edilen işlerde fiyat farkı olarak ödenecek
bedelin %0,6 sı kadar teminat alınır.
11.4- Kesin Teminatın ve ek kesin teminatın geri verilmesi
11.4.1- Taahhüdün, sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesinden ve varsa işe ait eksik ve kusurların giderilerek geçici kabul tutanağının onaylanmasından ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra, alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların yarısı, SSK dan ilişiksizlik belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra da kalanı, Yüklenici’ye iade edilir.
11.4.2- Yüklenicinin bu iş nedeni ile İdareye ve SSK ya olan borçları ile ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılan kanuni vergi kesintilerinin kesin kabul tarihine kadar ödenmemesi halinde, teminatlar paraya çevrilerek borçlarına mahsup edilir, varsa kalanı Yükleniciye iade edilir.
Madde 15- Fiyat Farkı Ödenmesi ve Hesaplanması Şartları
15.1- Yüklenici gerek sözleşme süresi, gerekse uzatılan süre içinde, sözleşmenin tamamen ifasına kadar, vergi, resim ve harç ve benzeri mali yükümlülüklerinde artışa gidilmesi veya yeni mali yükümlülüklerin ihdası gibi nedenlerle fiyat farkı verilmesi talebinde bulunamaz.
15.2- Yükleniciye fiyat farkı verilmeyecektir. Ancak, mücbir sebepler veya idarenin kusuru sonucu işin bitim tarihinin süre uzatımı verilmek suretiyle uzatılması halinde 24.12.2002 tarih ve 5039 sayılı Bakanlar kararı Eki 4734 sayılı İhale kanununa göre ihalesi yapılacak olan yapım işlerine ilişkin fiyat farkı hesabında uygulanacak esasların 12. Maddesi uyarınca fiyat farkı ödenir. Bu durumda fiyata farkı hesaplanırken temel indeks ve güncel indeks olarak Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından yayınlanan (1994=100) bazlı tablo-2 Toptan Eşya Fiyatları Endeks Sayıları Tablosunun “GENEL” satırındaki sayı esas alınır. " şeklinde düzenlenmiştir.
Eser sözleşmesi, sözleşmenin imzalandığı ve asıl davanın açıldığı tarih ile uyuşmazlığın ortaya çıktığı tarihte yürürlükte bulunan ve somut olayda uygulanması gereken mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 355 inci maddesinde “istisna akdi” olarak adlandırılmış olup, “İstisna bir akittir ki onunla bir taraf (müteahhit), diğer tarafın (iş sahibi) vermeği taahhüt eylediği semen mukabilinde bir şey imalini iltizam eder” şeklinde ifade edilmiş; 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 470 inci maddesinde de, “Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir” şeklinde tanımlanmıştır.
Eser sözleşmeleri iki tarafa karşılıklı borç yükleyen bir tür iş görme sözleşmesi olup, “eser” ve “bedel” olmak üzere iki temel unsuru bulunmaktadır. Bu sözleşmelerde yüklenici, iş sahibine karşı yüklendiği özen borcu nedeniyle eseri yasa ve sözleşme hükümlerine, fen, teknik ve sanat kurallarına uygun olarak yaparak ve zamanında tamamlayarak iş sahibine teslim etmekle; iş sahibi de bu çalışma karşılığında ivaz ödemekle yükümlüdür.
Türk Hukuk Lûgatında da “eser sözleşmesi” kısaca “Yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir” şeklinde tanımlanmıştır (Türk Hukuk Lûgatı, Türk Hukuk Kurumu, Cilt I, Ankara 2021, s. 353).
Eser sözleşmesinin konusu meydana getirilmesi istenen sonuçtur. İstenen sonuç bir şeyin yapılmasına ilişkin olabileceği gibi, ortadan kaldırılmasına, değiştirilmesine, iyileştirilmesine veya montajına ilişkin de olabilecektir. Diğer bir ifadeyle eser sözleşmesi, sıfırdan yeni bir eser meydana getirilmesine ilişkin olabileceği gibi, mevcut bir eserin yapılacak değişiklikler ve ilâveler ile farklı bir hâle getirilmesine ilişkin de olabilir. Yapılmış bir şeyin, kişinin kullanımına özel biçimde kurulum ve montajının yapılması için yapılan sözleşme de eser sözleşmesidir (Öztürk, Muammer/ Gözütok, Zeki.: Usul Ve Esaslarıyla Eser Sözleşmesi Uygulaması, Ankara, Ocak 2021, s. 39).
Mülga Borçlar Kanunu’nun “Müteahhidin borçları” başlıklı 356 ncı maddesi ile bu maddenin TBK'daki karşılığı olan 471 inci maddesinde düzenlenen hüküm uyarınca yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır. Yüklenici, basiretli bir tacir ve iş adamı ve işinin ehli bir teknik adam gibi davranıp, eser sözleşmesi ilişkisine girerek bir işi üstlenirken ekonomik gücünü, ekipmanını ve uzmanlığını en iyi biçimde değerlendirip, yeterli görmemesi durumunda o işi üstlenmekten kaçınmak zorundadır. Aksi hâlde, bunun sonuçlarına katlanır ve meydana gelen zarardan sorumlu tutulur.
Tüm bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde; yargılama sırasında tanzim ettirilen ve birbirini teyit eden teknik bilirkişi raporlarında da belirtildiği üzere ...arası Yüzeysel Raylı Taşıma Projesi kapsamında 01.08.2002 tarihli, 35.052.000 USD bedelli 12 ay süreli sözleşme düzenlendiği, idareden kaynaklanan nedenlerle yükleniciye çok sayıda- toplam 1777 gün- süre uzatımı verildiği, buna bağlı olarak son iş artışları ile iş bedelinin 163.344.371,41 USD'ye ulaştığı, duyulan ihtiyaç nedeniyle idare tarafından projenin 5.700 metrelik kısmının yüzeyden gitmesinden vazgeçilerek tünel yapılmasına karar verildiği, yeni birim fiyatlarla ilgili taraflar arasında 03.12.2004 tarihli ek sözleşme imzalandığı, işin geçici kabulünün 31.12.2007 tarihinde yapıldığı, eksikliklerin verilen 180 gün içerisinde tamamlandığı, sözleşmeye göre kesin kabulün en geç 31.12.2009 tarihinde yapılması gerekirken 11.04.2014 tarihinde yapıldığı, kesin kabul sırasında yüklenici hakedişinden 648.042 USD eksik imalat ve nefaset kesintisi yapıldığı, yüklenicinin bu kesintiye itiraz ettiği ancak itirazın şartnamede belirtilen usulle yapılmadığı, işin devamı sırasında raylı taşıma projesinin ...'ya uzatılmasına karar verildiği, bu iş nedeniyle 10.01.2008 tarihli sözleşme imzalandığı, idarenin her iki işin devamı sırasında ödeme güçlüğüne düştüğü, hakedişleri zamanında ödeyemediği, iş nedeniyle verilen çekleri vadelerinde ödemediği, vadesi gelen çeklerin alınarak yükleniciye yeni çekler verildiği, asıl dosya kapsamında ...sözleşmesi kapsamında yüklenicinin 2002 yılı fiyatları ile talep ettiği fiyat farklarına esas olan hakediş miktarlarının toplam tutarının 23.778,354,55 USD olduğunu, 2004 yılı birim fiyatlarına esas hakediş miktarlarının 82.497.231,75 USD olduğu, bu hakediş tutarının toplamının 106.275.586.30 USD olduğu, yüklenicinin 46.hakediş sonunda gerçekleştirdiği imalat tutarının ise 143.009.797,55 USD olduğu, yükleniciden kaynaklanan nedenlerle işin teslim süresinin uzadığına dair ceza tutanağı vb. belge ibraz edilemediği, 2002 tarihli sözleşmede kararlaştırılan teslim süresinin yaklaşık beş katı oranında aşıldığı, işin tesliminde gecikilmesinin idarenin kusurundan kaynaklandığı, sözleşmenin birim fiyat usulüne göre düzenlenip düzenlenmediğine bakılmaksızın yer tesliminde gecikilmesi sebebiyle oluşan maliyet farkının ve zararın idareden talep edilebileceği, asıl dosyada davacının taleplerinin borcun gereği gibi ifa edilmemesinden kaynaklı zararlar kapsamında kaldığı, idarenin yer tesliminde gecikmesi ve proje değişikliğine gitmesi sebebi ile davacının uğradığı zararların karşılanması gerektiği, sözleşmenin eki olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin delil sözleşmesi niteliğinde olduğu, yüklenicinin sözleşme kapsamında yaptığı imalâtlarla ilgili olarak talepte bulunabilmesi için yine sözleşme tarihinde yürürlükte olan söz konusu şartnamenin 39. maddesine göre ara hakedişlere, 40. maddesine göre kesin hakedişe "idareye verilen ...dilekçemde yazılı ihtirazi kayıtla" cümlesini yazarak imzalaması gerektiği,yüklenicinin itirazını bu şekilde bildirmediği takdirde hakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı, Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 39 ve 40. maddelerinde hakedişlerin düzenlenmesi ve itiraz yöntemi açıklanmış olup ihtirazi kayıt şartının amacının, yüklenicinin hakediş raporunun düzenlendiği sırada itirazını ortaya koymasını, bu sayede idareye uyuşmazlığın bildirilmiş ve idarenin bilgilendirilmiş olmasını temin etmek olduğu, taraflar arasındaki uyuşmazlığa idare tarafından vakıf olduğunun dosyaya ibraz edilen belediye meclisi ve Sayıştay kararlarından anlaşıldığı, halihazırda ihtilaflı olan ve tarafların da ihtilafın farkında olduğu uyuşmazlıklar açısından, ihtirazi kayıt bulunmadığının ileri sürülmesinin Türk Medeni Kanunu m. 2'de öngörülen dürüstlük kuralına aykırı olduğu, Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 31.03.2014 tarihli ve 2013/2786 E. 2014/2179 K sayılı kararının da bu yönde olduğu bu sebeple yüklenicinin Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 39 ve 40. Maddelerinde belirtilen usulle ihtirazi kayıt düşülmeyen geçici ve kesin hakedişler yönünden sözleşmenin süresinin uzamasından ve kesin kabul işleminin gecikmesinden kaynaklı zararını idareden talep edebileceği, taraflar arasındaki yazışmaların içeriği ve sayısı ile idare tarafından faktoring maliyetlerine ilişkin yapılan kısmi ödemeler ( Emsal nitelikteki Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 08.11.1967 tarihli ve 966/T-57 E. sayılı kararında sayılı kararında ödeme yapılacağı yönünde güven oluşturan idarenin daha sonra yargılama aşamasında ihtirazı kayıt öne sürülmemiş olması iddiasında bulunmasının dürüstlük kuralı ile bağdaşmadığı kabul edilmiştir.) ile asıl dava tarihinden sonra kesin hakediş tutanağının düzenlenmesi hususları birlikte gözetildiğinde yüklenicinin asıl dosyada Kamu İhale Kanununa tabi olmayan sözleşme kapsamında gerekçesiz ihtirazi kayıt düştüğü 14, 15, 16, 17, 18,19, 20 nolu hakedişler ile ihtirazi kayıt düşülmeyen 21-46 nolu hakedişlerin dayanağı sözleşmenin süresinin uzamasından ve kesin kabul işleminin gecikmesinden kaynaklı zararını idareden talep edebileceği ancak sözleşmede açıkça kur farkının talep edilemeyeceği kararlaştırıldığı gibi asıl dava kapsamında yüklenici tarafından idarenin miktar belirtilmek suretiyle temerrüde düşürüldüğünün ispat edilemediği bu sebeple yüklenicinin temerrüt faizi ve munzam zarar talep edemeyeceği gibi kur farkının talep edilemeyeceğinin sözleşmede açıkça kararlaştırıldığı ,Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 2022/432 Esas 2023/3734 K.sayılı emsal kararında belirtildiği üzere temerrüt oluşmadığından temerrüt faizi ve munzam zarar talebinin reddi gerektiği , asıl davada yüklenicinin sözleşmenin süresinin uzamasından ve kesin kabul işleminin gecikmesinden kaynaklı zararını idareden talep edebileceği, proje bedeli ve fiyat farkının anılan zarar kapsamında kaldığı, asıl dava dilekçesinde ve asıl davanın ıslah dilekçesinde talep edilen proje bedeli ve fiyat farkının denetime elverişli son bilirkişi kök ve ek raporunda tespit edilen asıl alacak miktarları toplamı 39.606.899,80 TL yönünden davanın kabulü gerektiği kanaatine varılmış, 30.000 TL nin dava tarihinden, 39.576.899,80 TL' sinin ıslah tarihi olan 24/01/2020 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine , fazlaya ilişkin munzam zarar ve temerrüt faizi taleplerinin reddine karar vermek gerekmiş, asıl davada faktoring maliyetlerinin talep edilmediği anlaşılmıştır.
Birleştirilen ... 4.Asliye Ticaret Mahkemesinin ...Esas sayılı dosyasında, 01/08/2002 tarihli, 35.052.000 USD bedelli ... Raylı Toplu Taşıma İnşaat Elektro-Mekanik İşlerinin Yapımı Sözleşmesi ve bu sözleşme konusu işin ... uzatılması için 11/01/2008 tarihinde imzalanan sözleşmede kararlaştırlan sürede işin bitirilememesinin idareden kaynaklandığı, 11.01.2008 tarihli ...raylı toplu taşıma hattının ...'ya taşınması işine ait kısmi alacak davasının ve asıl dava konusu edilmeyen munzam zarar kalemleri yönünden davanın 29.12.2017 tarihinde açıldığı,işin bitiş tarihinin 26.12.2008 olarak kararlaştırıldığı, işin geçici kabul tarihinin 3.03.2009 olduğu,kesin kabulün 11/04/2014 tarihinde yapıldığı, idareden kaynaklanan sebeplerle işin teslim süresinin geciktiği ve yüklenicinin bu sebeple katlandığı maliyetleri idareden talep edebileceği, dava tarihi ve ıslah itibari ile kesin hesap tarihinden itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresinin dolmadığı gözetilerek davacının, 04/03/2024 tarihli ek raporda tespit edilen ve asıl dava konusu edilmeyen faktoring maliyetlerini( 8.062.615,73 TL ), işin sözleşmede kararlaştırılan süreyi aşması sebebi ile ödemek zorunda kaldığı teminat mektup komisyonlarını (7.366851,95) TL ve şantiye giderini (4.980.451,21 TL) talep edebileceği,temerrüt ispat edilemediğinden yüklenicinin idareden munzam zarar talep edemeyeceği, asıl davada munzam zarar adı altında istenilen zarar kalemlerinin dava dilekçesinde açıklanmasına rağmen talep edilmediği, davalının derdestlik itirazının yerinde olmadığı kanaatine varılmakla birleştirilen ... 4.Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasında faktoring maliyetleri, işin sözleşmede kararlaştırılan süreyi aşması sebebi ile ödemek zorunda kaldığı teminat mektup komisyonları ve şantiye gideri talepleri yönünden ıslah talebi dikkate alınarak 3.000 TL'nin dava tarihinden, toplam 19.038.748,90 TL'nin 24/01/2020 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine, yüklenicinin 11/01/2008 tarihinde imzalanan sözleşme kapsamında düzenlenen hakedişlerle ilgili kur farkından kaynaklanan taleplerinin ve fazlaya ilişkin zarar taleplerinin reddine karar vermek gerekmiştir.
Birleştirilen mahkememizin 2019/680 Esas sayılı dosyasında, teminat mektuplarının iadesi yönünden değerlendirme yapıldığında; taraflar arasında akdedilen eser sözleşmelerinin 11.4 ve 29 .maddelerinde kesin teminat mektubunun iade edilebilmesi için yüklenicinin idareye herhangi bir borcunun bulunmaması gerektiğinin kararlaştırıldığı ,davacı yüklenicinin dava tarihi itibari ile ödenmemiş vergi, sigorta ve ... borçlarının bulunduğu bununla birlikte davacı yüklenicilerin kesin hesap sonucu davalı idareye 4.014.430,35 USD borcunun bulunduğu anlaşılmakla ... Bankası'na ait 02.02.2006 tarih ... nolu 5.602.573 USD bedelli ve ... Bankası'na ait 10.01.2008 tarih ... nolu 927.295,21 USD bedelli teminat mektuplarının ve ... Bankasına ait 23.07.2002 tarihli ... seri numaralı 1.051.560 USD tutarlı teminat mektubunun iadesi koşullarının mevcut olmadığı anlaşılmakla teminat mektuplarının iade isteminin reddine , dava tarihinden sonra iade edilen teminat mektupları yönünden davacının dava tarihi itibari ile dava açmakta haklı olmadığı, SGK ilişiksiz belgesinin dava tarihinden sonra temin edildiği anlaşılmakla yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar vermek gerekmiştir.
Birleştirilen ... 4.Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı sayılı dosyasında; yüklenici davacıların, kesin hesabın onaylandığı 11/08/2015 tarihinden itibaren 5 yıllık süre içinde arabuluculuk başvurusunda bulunduğu anlaşılmakla davalının zamanaşımı itirazının reddine karar vermek gerekmiş, son bilirkişi kök ve ek raporunda, davacıların nakde dönüştürülen teminat mektup bedelinin iadesini talep edebileceği belirtilmiş ise de tazmin edilen mektup bedelinin tahsilinin talep edilebilmesi için geçici kabul tutanağının onaylanmasından ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin kesin teminatların yarısının SGK'dan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanması şartlarının gerçekleşmiş olması gerektiği buna karşılık davacı yüklenicilerin son bilirkişi heyetinin kök ve ek raporunda tespit edildiği üzere idareye 4.014.430,35 USD borçlu oldukları anlaşılmakla davacının nakde çevrilen mektup bedelinin (nakde çevrildiği tarih itibari ile 1.051.560 USD tutarlı Teminat Mektubunun karşılığını( 5.967.182,38 TL) tahsilini talep edemeyeceği kanaatine varılmakla birleştirilen İstanbul 4.Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı sayılı dosyasında davanın reddine karar vermek gerekmiştir.
Birleştirilen ... 19. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasında ;bilirkişilerce yapılan kesin hesap raporuna göre nefaset kesintilerinin haksız olduğunun kabulü halinde dahi idarenin yükleniciden 4.014.430,35 USD TL alacaklı olduğu, davacının kısmi dava konusu yapılan talebi ile bağlı kalınarak ve son bilirkişi heyetince düzenlenen kök ve ek rapordaki kesin hesaba itibar edilerek 10.000 TL nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan tahsili ile davacıya verilmesine dair hüküm tesis etmek gerekmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-ASIL DAVA YÖNÜNDEN
30.000 TL nin dava tarihinden, 39.576.899,80 TL sinin 24/01/2020 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine, fazlaya ilişkin taleplerin reddine,
2-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesine göre kabul edilen miktar üzerinden tahsil edilmesi gereken karar harcı 2.705.547,33 TL olduğundan peşin yatırılan 891,00 TL ile ıslah harcı olarak yatırılan 2.296.562,58 TL'nin mahsubu ile bakiye 408.093,75 TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydedilmesine,
3-Davacılar tarafından yatırılıp mahsubuna karar verilen peşin harç tutarı 891,00 TL ile ıslah harcı tutarı 2.296.562,58 TL'nin toplamı 2.297.453,58 TL'nin davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine,
4-Davacılar tarafından yapılan 59.000,00 TL bilirkişi ücreti, 1.630,10 TL posta ve tebligat masrafı olmak üzere toplam 60.630,10 TL yargılama giderinin kabul ve ret oranına göre 17.850,22 TL'nin davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine, kalan yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılmasına,
5-Davalı tarafından yapılan 68.000,00 TL bilirkişi ücreti, 922,00 TL posta ve tebligat masrafı olmak üzere toplam 68.922,00 TL yargılama giderinin kabul ve ret oranına göre 48.630,54 TL' yargılama giderinin davacılardan tahsili ile davalıya verilmesine, kalan yargılama giderinin davalı üzerinde bırakılmasına,
6-Davacılar kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre kabul edilen miktar üzerinden hesap ve takdir edilen 700.069,00 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine,
7-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre reddedilen miktar üzerinden hesap ve takdir edilen 1.253.219,51 TL vekalet ücretinin davacılardan tahsili ile davalıya verilmesine,
8-Gider avansının kalan kısmının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
BİRLEŞTİRİLEN ... 4.ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN ...ESAS SAYILI DOSYASI YÖNÜNDEN
1-Davanın KISMEN KABULÜ ile;
3.000 TL'nin dava tarihinden, 19.038.748,90 TL'nin 24/01/2020 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine, fazlaya ilişkin taleplerin reddine,
2-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesine göre kabul edilen miktar üzerinden tahsil edilmesi gereken karar harcı 1.300.741,87 TL olduğundan peşin yatırılan 68,31 TL ile ıslah harcı olarak yatırılan 662.480,07 TL'nin mahsubu ile bakiye 638.193,49 TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydedilmesine,
3-Davacılar tarafından yatırılıp mahsubuna karar verilen peşin harç tutarı 68,31 TL ile ıslah harcı tutarı 662.480,07 TL'nin toplamı 662.548,38‬ TL'nin davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine,
4-Davacılar ve davalı tarafından bu dosyada ayrıca yargılama gideri yapılmadığından karar verilmesine yer olmadığına,
5-Davacılar kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre kabul edilen miktar üzerinden hesap ve takdir edilen 494.417,49 TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine,
6-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre reddedilen miktar üzerinden hesap ve takdir edilen 501.424,00 TL vekalet ücretinin davacılardan tahsili ile davalıya verilmesine,
7-Gider avansının kalan kısmının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
BİRLEŞTİRİLEN MAHKEMEMİZİN 2019/680 ESAS SAYILI DOSYASI YÖNÜNDEN
1- Davacıların, ... Bankası'na ait 02.02.2006 tarih ... seri nolu 5.602.573 USD bedelli, ... Bankası'na ait 10.01.2008 tarih ... nolu 927.295,21 USD bedelli ve ...Bankasına ait 23.07.2002 tarihli ... seri numaralı 1.051.560 USD tutarlı Teminat Mektubunun iadesi talebinin reddine,
Dava konusu diğer teminat mektupları yönünden
(... Bankasına ait 25/07/2002 tarihli ... seri nolu 1.051.560 -USD bedelli,
... Bankasına ait 28/03/2006 tarihli ... seri nolu 1.625.825 USD bedelli
... Bankasına ait 04/09/2006 tarihli ... seri nolu 1.124.925 USD bedelli
... Bankasına ait 28/11/2006 tarihli ... seri nolu 743.256 USD bedelli
... Bankasına ait 29/05/2007 tarihli ... seri nolu 161.665,13 USD bedelli
... Bankasına ait 04/07/2007 tarihli ... seri nolu 1.942.224,40 USD bedelli
... Bankasına ait 23/08/2007 tarihli ... seri nolu 1.464.033,57 USD bedelli
... Bankasına ait 22/05/2008 tarihli ... seri nolu 265.746,83 USD bedelli
... Bankasına ait 08/01/2008 tarihli ... seri nolu 3.936.000 USD bedelli
... Bankasına ait 27/02/2009 tarihli ... seri nolu 787.200 USD bedelli
... Bankasına ait 18/01/2012 tarihli ... seri nolu 604.955,01USD bedelli
... Bankası ait 23/07/2002 tarihli ... seri nolu 159.150 ,00 USD bedelli
... Bankasına ait 25/07/2002 tarihli ... seri nolu 159.150,00 USD bedelli,
... Bankasına ait 20/03/2006 tarihli ... seri nolu 1.624.825-00 USD bedelli ) DAVANIN AÇILMAMIŞ SAYILMASINA,
2-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesine göre reddedilen miktar üzerinden tahsil edilmesi gereken karar harcı 427,60 TL olduğundan peşin yatırılan (32.543,51 TL + 202.085,36 TL = 234.628,87‬ TL) (yenileme harcından) harçtan 427,60 TL'nin mahsubu ile bakiye 234.201,27‬ TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
3-Bu dava nedeniyle davacılar ve davalı tarafından ayrıca yargılama gideri yapılmadığından karar verilmesine yer olmadığına,
4-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre reddedilen miktar üzerinden hesap ve takdir edilen 133.236,70 TL vekalet ücretinin davacılardan tahsili ile davalıya verilmesine,
5-Gider avansının kalan kısmının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
BİRLEŞTİRİLEN İSTANBUL 4.ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN 2020/455 ESAS SAYILI DOSYASI YÖNÜNDEN
1-Davanın REDDİNE,
2-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesine göre reddedilen miktar üzerinden tahsil edilmesi gereken karar harcı 427,60 TL olduğundan peşin yatırılan 1.256,76 TL'den 427,60 TL'nin mahsubu ile fazla yatırılan 829,16‬ TL peşin harç ile ıslah harcı olarak yatırılan 264.360,00 TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacılara iadesine,
3-Bu dava nedeniyle davacılar ve davalı tarafından ayrıca yargılama gideri yapılmadığından karar verilmesine yer olmadığına,
4-Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 1.320,00 TL arabulucu ücretinin davacılardan tahsili ile hazineye gelir kaydedilmesine,
5-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre reddedilen miktar üzerinden hesap ve takdir edilen 450.436,95 TL vekalet ücretinin davacılardan tahsili ile davalıya verilmesine,
6-Gider avansının kalan kısmının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
BİRLEŞTİRİLEN 19.ATM 2018/86 ESAS SAYILI DOSYASI YÖNÜNDEN
1-Davanın KABULÜ ile 10.000 TL nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan tahsili ile davacıya verilmesine,
2-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesine göre kabul edilen miktar üzerinden tahsil edilmesi gereken karar harcı 427,60 TL olduğundan peşin yatırılan 170,78 TL 'nin mahsubu ile bakiye 256,82‬ TL harcın davacılardan tahsili ile hazineye gelir kaydedilmesine,
3-Bu dava nedeniyle davacılar ve davalı tarafından ayrıca yargılama gideri yapılmadığından karar verilmesine yer olmadığına,
4-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre reddedilen miktar üzerinden hesap ve takdir edilen 10.000,00 TL vekalet ücretinin davalılardan tahsili ile davacıya verilmesine,
5-Gider avansının kalan kısmının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
Dair, davacılar ... A.Ş ve ..., Mahkememizin birleştirilen 2019/680 Esas sayılı dosyasında davacılar, Birleşen ... 4. ATM'nin ...Esas sayılı dosyasında davacılar vekili...ile Birleşen 19. ATM'nin 2018/86 Esas sayılı dosyasında davalı vekili ..., davacı Ünüvar ... A.Ş yetkilisi ...,Birleştirilen ... 4. ATM'nin ... E. Sayılı dosyasında davalı ve ... 19. ATM'nin ... E. sayılı dosyasında davacı ve birleştirilen dosyada davacı vekilleri ... ile ... yüzüne karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf yolu açık olmak üzere oybirliği ile verilen karar açıkça okunup anlatıldı. 13/06/2024
BAŞKAN

ÜYE

ÜYE

KATİP

Full & Egal Universal Law Academy