T.C.
İSTANBUL
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2020/775 Esas
KARAR NO : 2025/79
DAVA : Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 30/12/2020
KARAR TARİHİ : 29/01/2025
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacılardan ... ve dava dışı ... Ltd. Şti. ile davalı ... A.Ş. arasında 01.01.2017 tarihinde madeni yağ alım-satım sözleşmesi imzalandığını, 01.09.2018 tarihinde tanzim edilen protokol ile taraflardan ... Ltd. Şti.nin yerine diğer müvekkili davalı ... Ltd. Şti.nin geçtiğini, Davalı Şirketin, 09.10.2019 tarihli ihtarnamesinde, vade tarihi 25.10.2019 olan bir fatura için vade tarihinden 16 gün önce ihtarname keşide ettiği ve vadesine daha 16 gün bulunan fatura için vade süresinin 18 gün geçtiği ve temerrüd iddiasıyla ödeme yapılması, aksi takdirde teminat mektubunun nakde çevrilmesi dâhil yasal yollara müracaat edileceğinin ihtar edildiğini, taraflar arasındaki sözleşmenin 2.1.2 maddesinde alım taahhüdü için geçerli olan "protokol yılının" tarif edildiğini, ihtarnamenin keşide edildiği tarih itibariyle alım taahhüdü için geçerli olan "protokol yılının” sözleşmede 01.01.2019-31.12.2019 tarihleri arası olarak belirlendiğini, müvekkillerin sözleşmede belirlenen 01.01.2019 - 31.12.2019 protokol yılı için öngörülen alım taahhüdünü 01.01.2019- 31.12.2019 tarihleri arasında gerçekleştirmesi gerektiğini, hal böyle iken davalı, protokol yılının dolmasına ve taahhüdü gerçekleştirmek için daha aylarca süre var olmasına rağmen alım taahhüdünün ihlal edildiğini iddia ederek ihtarname keşide ettiğini, davalı tarafın işbu ihtarnamesi ile yine ilk defa olarak 732.342,00.-TL'lik alacağını zikrettiğini, davalının gerek henüz vadesine 16 gün varken faturanın vadesinde ödenmediği gerekçesiyle temerrüt ihtarında bulunduğu gerekse alım taahhüdü için öngörülen protokol yılının dolmasına aylar varken taahhüdün ihlal edildiği gerekçesiyle ihtarda bulunduğu sözleşme hükümlerine aykırı bu ihtarnameye, müvekkil tarafından ... 5.Noterliği'nin ... tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile cevap verildiğini, devam eden süreçte davalı ile müvekkiller arasında sözlü ve e-mail yazışmaları ile görüşmeler de akdi ilişkide devam ettiğini, bu bağlamda, taraflar arasındaki sözleşme taraflarının değişikliğine dair 01.09.2018 tarihli protokolün gereği olarak davalı tarafa 850.000,00 TL tutarlı teminat mektubu verildiğini, bu mektubun süresinin dolmasına yakın bir tarihte 19.11.2019 tarihinde, müvekkillerden ...Ltd. Şti. tarafından davalı Şirkete bir e-mail gönderilerek karşılıklı ihtarnameler keşide edilmiş olsa bile davalı ile çalışmaya devam edilmek istendiği, davalının ihtarnamesinde bildirilen borç tutarı 732.342,00 TL'de mutabık olunduğu, teminat mektubunun süresinin dolacağı bu sebeple yenilenmesi gerektiği, bunun için de mutabık kalınan tutar üzerinden mektubun bankadan hazırlanabilmesi için talep yazısı verilmesi gerektiği ve kalan tonajın bildirilmesi istendiğini, davalı tarafın geri dönüş yapmadığı, bu nedenle müvekkil tarafından ... 5.Noterliği'nin ... tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesi keşide edilerek 19.11.2019 tarihli e-maile geri dönüş yapılmadığı, bu sebeple yenilenecek teminat mektubunun tanzimi için lazım gelen 732.342,00.-TL'de mutabık olup olmadığının ve 2019 protokol yılı için kalan tonaj bilgisinin cevaben bildirilmesi aksi takdirde teminatın vaktinde yenilenmemesinden doğan sorumluluğun davalıya ait olacağı ihtar edildiğini, ihtarnamenin ayrıca davalıya e-mail yoluyla da bildirildiğini, ihtarnamenin keşide tarihi itibariyle, sözleşmede belirlenen 01.01.2019-31.12.2019 protokol yılının dolmasına halen 1 aydan fazla süre bulunduğunu, davalı, e-mail yoluyla kendisine görüntüsü gönderilen işbu ihtarnameye aynı gün keşide ettiği ... 13.Noterliği'nin ... tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile "aylık 2000 litrelik” bir taahhüt şartını kendi kendine ihdas ettiğini, ekte sunulan taraflar arasındaki sözleşmenin ayrılmaz parçalarından olan “Peşin İş Geliştirme Destekli Yatirim Protokolü” başlıklı ek düzenlemenin 2.1.2 maddesinde protokol yılları tarihleri verilmek suretiyle belirlendiğini, davalı ise ... yevmiye sayılı ihtarnamesinde kendi kendine sözleşme maddesini değiştirip, sözleşmede şart edilen protokol yılını kaldırıp aylık 2000 litre alım taahhüdü ihdas ettiğini, bunu da sanki sözleşmede belirlenmiş, yer almış bir hükümmüş de müvekkiller tarafından ihlal edilmiş gibi izah etmeye çalışıldığını, dolayısıyla davalının bir önceki ihtarnamesinde alım taahhüdü ihlal edildiği iddiasının mantığının davalının bu kendi kendisine ihdas ettiği aylık 2000 litre alım taahhüdü beklentisine dayandığının anlaşılabildiğini, teminat mektubunun yenilenmesinin sözleşme ile müvekkillere yüklenmiş borç olduğundan sözleşmenin ihlal eden tarafı olmamak için teminat mektubu, davalı tarafından bankaya talep yazısı verilmediği için mecburen önceki teminat mektubu tutarı üzerinden yani 850.000,00.-TL üzerinden yenilenmek ve vadesi uzatılmak zorunda kalındığını, ...bank ... Şubesinden 07.12.2018 tarihinde verilmiş olan ... seri numaralı teminat mektubunun vadesinin 07.12.2020 tarihine uzatıldığına dair banka yazısının ekte sunulduğunu, teminat mektubu 04.12.2019 tarihinde kargo yoluyla davalıya gönderildiğini, 05.12.2019 tarihli e-mail ile de teminat mektubunun davalının banka talep yazısını vermediği için 850.000,00.-TL'den yenilenmek zorunda kalındığı izah edilerek mektubun 04.12.2019 tarihinde ... Kargo ... takip numarası ile davalının adresine gönderildiği hususunun bildirildiği hal böyle iken, iyiniyetten uzak, sözleşmeye aykırı, ticari örf, adet ve teamüllere uymayan davranışları sergilemeye devam eden davalının, müvekkillere de herhangi bir bildirimde bulunmadan 27.12.2019 tarihinde, teminat mektubunu nakde çevirip 850.000,00 TL'yi tahsil ettiğinin öğrenildiğini, davalının bu kötü niyetli davranışı üzerine ... 57.Noterliği'nin... tarih ve .. yevmiye sayılı ihtarnamesi keşide edilerek davalının sözleşmeye ihlalleri sonucunda 850.000,00 TL'lik teminat mektubunun nakde çevrilmesi ile 732.342,00 TL'nin bu tutardan tenzili ile tespit edilen, davalı tarafından haksız olarak tahsil edilen. 117.658,00 TL'nin 27.12.2019 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle birlikte ödenmesi ihtar edildiğini, davalı tarafından ödeme yapılmaması üzerine arabulucu başvurusu yapıldığını, 28.02.2020 tarihinde düzenlenen arabulucu son tutanağı ile anlaşma sağlanamadığını, arabulucu görüşmeleri ile ihtilaf ortaya konmuş ve davalıdan 117.658,00.-TL'yi iade etmesi arabulucu huzurunda da davalıdan talep edildiğini, buna rağmen davalı, "faiz bedeli açıklamasıyla 16.03.2020 tarih ve 117.303,21-TL'lik fatura tanzim ederek haksız ve sözleşmeye, yasaya aykırı olarak tahsil edip geri ödemediği 117.658,00.-TL'yi kendi kayıtlarında geçerli hale getirmeye çalıştığını, bunda da net rakamı faturaya yansıtamamış olup ancak 117.303,21.-TL'lik faturalandırma yapabildiğini, davalının kestiği bu fatura üzerine müvekkil tarafından ... 5.Noterliği'nin ...tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesi keşide edilerek davalının kestiği faturanın kabul edilmediği, red ve iade edildiği, kayıtlara alınmadığının ihtar edildiğini, davalının eylemleri sonucu gelinen aşamada sözleşmeye göre davalının müvekkilden 732.342,00 TL iş geliştirme yatırım bedeli dışında bir alacak iddiasında bulunması mümkün olmadığını, zira sözleşmede yatırım bedelinin geri ödenmesine ilişkin iki hal düzenlenmiş olup bunlardan biri "protokol yılı" esasına göre, diğeri ise sözleşmenin "feshi" esasına göre olduğunu, muhatabın, 01.01.2019-31.12.2019 protokol yılı devam ederken, sözleşme süresi dolmadan, sözleşmenin kalan tüm süresine ait yatırım bedelini tahsil etmek amaçlı teminat mektubunu nakde çevirmesi sözleşmedeki yatırım bedelinin geri ödenmesine ilişkin her iki düzenlemedeki şartlara da aykırı olduğunu, protokol yılı esasına göre yatırım bedelinin geri ödenmesi sözleşmenin 4.1 maddesinde düzenlenmekte olup 4.11 maddesinde herhangi bir protokol yılında gerçekleşmeyen taahhüt sebebiyle geri ödenecek yatırım bedelinin nasıl hesaplanacağının düzenlendiğini, buradaki düzenleme gerçekleşmeyen taahhüt yılına ait hesaplamayı içermekte olup huzurdaki dava konusu ihtilafta zaten davalının, protokol yılı sona ermeden ve tüm sözleşmeye ait yatırım bedelini teminat mektubunu nakde çevirerek tahsil ettiğini, dolayısıyla davalının eylemi, sözleşmenin 4.1 maddesindeki düzenlemeye külliyen aykırı olduğunu, bunun yanı sıra 4.1.2 maddesinde yer alan düzenlemede yatırım bedeli iadesinde, geri ödemesinde davalının hangi kurun baz alınacağı, hangisinin seçildiğini müvekkillere önceden bildireceği hükme bağlandığını, davalının böyle bir bildirimi de olmadığını, maddeye göre davalı, bu bildirimi yaptıktan sonra eğer ödeme gerçekleşmezse ancak işte o zaman yatırım bedeli ödenmedi diye sözleşme feshi yapılabileceğini, bu durumda da maddedeki düzenlemenin müvekkilini sözleşmenin 6.maddesine götürdüğünü, ancak davalı, sözleşme madde 4.1 düzenlemelerine göre seçim, bildirim yapmadığını, tercihini ve ödeme süresini müvekkillere bildirmediğini, davalının ihtarnamelerinde sözleşmenin 4.1. maddesinde yer alan bildirim olmadığını, davalı tarafın bunlara ilişkin bir hesaplama yapmadığını, ödeme süresi vermediğini, hal böyle olunca davalının, sözleşme madde 4.1 uyarınca tercih, seçim, hesap, bildirim ve süre şartlarını yerine getirmediği gerçeği karşısında bu usule göre belirlenen tutarın ödenmediği gerekçesi ile sözleşmeyi usulüne uygun feshinden de söz etmek mümkün olmadığını, zira sözleşmenin tüm kalan yatırım bedelinin tahsil edilebilmesi için sözleşmenin yasaya ve sözleşmeye uygun feshinin gerçekleşmesinin gerektiğini, tüm bu nedenlerle davalarının kabulü ile taraflar arasında geçerli 01.09.2018 tarihli madeni yağ satım sözleşmesinin davalı tarafça fiilen sona erdirdiği tarih olan 01.09.2018 tarihi itibariyle hukuken de sona erdirdiğinin tespiti ile davalı tarafından teminat mektubunun nakde çevrilmesi suretiyle haksız olarak tahsil edilen ve iade edilmeyen 117.658,00 TL'nin 27.12.2019 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
SAVUNMA/
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; tespit ve eda davasının bir arada açılamayacağı; gerek davacı gerek müvekkil şirket tarafından sözleşmenin feshine ilişkin ihtarname bulunmadığı halde sözleşmenin feshedilip feshedilmediği konusunda mahkemeden tespit talebinde hukuki menfaat yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği; davacı tarafından teminat mektubunun tazmini yoluyla kendisinden tahsil edilen 850.000 TL'nin tamamı dava konusu yapılmayarak, sadece 117.658 TL tutarlık kısmı dava konusu yapıldığını, bu yolla da tahsil edilen 732.342 TL tutarlık kısmın tahsilinde haklı olunduğu zımnen kabul edildiğini ve sadece faiz dava konusu yapılmış iken teminat mektubunun haksız tahsil edildiği ve/veya alacağın vadesi gelmeden tahsil edildiği vb. iddialarının taleple bağlılık ilkesi gereğince hukuken yargılama ya da inceleme konusu yapılamayacağını, Davacı tarafından kendisinden teminat mektubunun tazmini yoluyla tahsil edilen tutarların tamamı değil sadece faizin haksız olduğu iddiası ile 117.658 TL tutarlık kısmı talep ve dava edildiğini, dolayısıyla da talep ve dava konusu edilmeyen, bu nedenle de dava harçları yatırılmayan 732.342 TL'lik tahsil edilen tutar için ileri sürdüğü iddiaların dava konusu olamayacağını, zira hukukumuzda geçerli bulunan taleple bağlılık ilkesi gereğince bu iddialarının huzurdaki davada incelenmesi ya da dinlenmesi imkanı bulunmadığını, bu nedenle davacının alacağın vadesi gelmeden tahsil edildiği, teminat mektubunun haksız tahsil edildiği, tonajlara ilişkin dönemlerin yanlış olduğu vb. gibi iddialarının haksız olması yanında huzurdaki davada yargılama konusu olmaması nedeniyle incelenemeyeceğini, bu taleplerin dava konusu dahi yapılmayarak, haksız olduğunun açık olduğu ve dava dilekçesinde haklı görünmek adına bu iddialar ile kötü niyetli davranıldığını, müvekkili şirket ile davacı ... ve dava dışı ... Ltd. Şti. arasında 01.07.2017 başlangıç ve 31.12.2021 bitiş tarihli, Madeni Yağ Alım- Satım Sözleşmesi akdedildiğini, ticari ilişki bu şekilde devam ederken, dava dışı ... Ltd Şti'nin madeni yağ alım satım faaliyetine devam etmemesi nedeniyle, müvekkil şirket ile davacılar ... ve ...Ltd. Şti. arasında 01.09.2018 başlangıç 31.08.2023 bitiş tarihli Protokol akdedildiğini, Protokol kapsamında, dava dışı ...Şti.'nin müvekkil şirkete olan tüm taahhütleri ve ilgili şirkete ödenen tutarların iadesi yükümlülükleri başta olmak üzere tüm sözleşmesel yükümlülükleri davacılar tarafından devralındığını, ayrıca davacılar ilgili protokol kapsamında doğmuş doğacak tüm borçlarının teminatı olması açısından da müvekkil şirkete 850.000 TL bedelli teminat mektubu vermeyi kabul ve taahhüt ettiğini, aynı zamanda bu borçların bu teminattan tahsil edilebileceğini de gayrikabili rücu kabul ve taahhüt edildiğini, Davacıların mevcut vadesi geçmiş borçlarının yanında, sözleşme uyarınca taahhüt edilen yıllık alımın da davacılar tarafından gerçekleştirilememesi ve davacılar tarafından protokolde yer alan ticari alım kurallarına uyulmaması üzerine; müvekkil şirket tarafından ... 13. Noterliği'nin... tarih ... yevmiye sayılı ihtarnamesiyle, davacıların vadesi geçmiş dönem borcu ödemesi için ve ortaklaşa satın almayı taahhüt ettiği halde almadıkları eksik kalan 16.982 litre madeni yağ ürünlerini almalarını, fazlaya ilişkin dava ve talep hakkı saklı kalmak kaydıyla ihtarnamenin tebliğ alındığı tarihten itibaren 15 gün içerisinde yerine getirmeleri, 16.982 litre madeni yağ ürünlerini alınmadığı takdirde temerrüde düşecek olmaları konusunda ve gelecek yıllara ait toplamda 110.982 litrelik alım taahhüdüne denk gelen 732.342 TL'nin muaccel hale geleceğinin ve ayrıca söz konusu borç ödenmediği ve eksik kalan vadesi geçmiş borçlarını ödenmesi ve fazlaya ilişkin her türlü hak saklı kalmak kaydıyla 'borcun faizi ile birlikte hesaplanarak teminat mektubunun nakde çevrilmesi dahil her türlü yasal hakların kullanılacağı bildirildiğini, davalılar tarafından ... 5. Noterliği'nin... tarih ve ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile cevap verildiğini, müvekkili tarafından gönderilen ihtarnamenin kendileri açısından herhangi bir hüküm ve sonuç doğurmayacağını bildirdiğini, Davacı tarafından verilen 850.000 TL tutarlı teminat mektubu, taraflar arasında imzalanan Protokol'de ve müvekkilin göndermiş olduğu ihtarnamelerde de açıkça belirtildiği üzere "her türlü doğmuş ve doğacak borçları için” verilmiş bir teminat mektubu olup Protokol Peşin İş Geliştirme Desteği Başlıklı hükmünde belirtildiği üzere, işbu protokolden dolayı doğmuş doğacak asli ve feri borçlarının tazmini için Teminat ve Kredi Limiti başlığındaki şartların geçerli olacağı belirtildiğini, Protokolün Teminat ve Kredi Limiti Başlıklı bölümünün ilk paragrafında “Alıcı, işbu anlaşma dolayısı ile veya sair herhangi bir sebepten dolayı doğmuş, doğacak asli ve feri borçlarının bilumum zarar ziyanın, ticari ve kanuni faizinin teminatını teşkil etmek üzere metni ... tarafından kabul edilecek ve bankası ... tarafından tercih edilecek 850.000 TL (Sekiz yüz elli bin Türk lirası)'lik süresiz ya da aşağıda belirtilen şartlar ile süreli bir teminat mektubu verecektir. ... herhangi bir ihtar veya ihbara, mahkeme kararına gerek kalmaksızın alıcıdan olan alacaklarını tahsil etmek üzere teminat mektubunu paraya çevirme ve irat kaydetmeye yetkilidir "şeklinde düzenleme olduğunu, Müvekkili şirket, ihtarnamelerin dikkate alınmaması ve sözleşmesel yükümlülüklerin yerine getirilmemesi üzerine, 850.000 TL bedelli teminat mektubunu nakde çevirerek tahsil ettiğini, müvekkili şirket davacılardan tazmin edilen tutara rağmen halen alacaklı olup müvekkili şirketin bu alacaklarına ilişkin fazlaya dair her türlü talep ve dava hakları saklı tutulduğunu, zira müvekkili şirketin davacılardan alacağı 1.202,402 TL iken tahsil edilen 850.000 TL sonrasında dahi fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla halen 352.402 TL alacaklı olduğunu, ilgili sözleşme hükümlerinden de açıkça görüldüğü üzere, müvekkil şirketin teminatı nakde çevirirken ihtarname keşide etme gibi bir zorunluluğu bulunmadığı gibi, teminat tutarını talep doğrultusunda düşürme gibi bir zorunluluğu da bulunmadığını, Dava dilekçesindeki, sözleşmede aylık 2.000 litre alım taahhüdünün yer almadığı iddia edildiğini, zira sözleşmedeki bununla ilgili düzenlenen maddenin açık olduğunu, basit bir matematiksel hesapla; sözleşmede davacıların 5 yıllık alım taahhüdü olan 120.000 litrenin, yıllık 24 bin litreye, aylık 2.000 litreye tekabül ettiğini, davacıların, sözleşmede aylık 2.000 litre diye bir ibare yer almıyor adı altında kötü niyetli olarak yersiz iddialarda bulunmasının hukuka aykırı olduğunu, en önemlisi, davacıların söz konusu yıllık taahhütlerini tutturabilmesi için aylık belirli bir performansta alım yapması gerekt i, davacıların birden tüm yıllık taahhüdünü yerine getirmesi hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, Davacılar tarafından bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi sebebinin kendi kötü niyeti olduğunu, sözleşme hükümlerinde davacıların ... A.Ş. haricinde bir kaynaktan ürün almasının yasak olduğu sözleşmede açıkça belirtilmiş olmasına rağmen, davacılar tarafından başka kaynaklardan mal alındığını ve sözleşmeye aykırı olarak ... markası altında madeni yağ ticareti yaptığı tespit edildiğini, Dolayısıyla davacıların sözleşmeye aykırı kendi kötü niyetli eylemleri neticesinde ürün alım performansının, taahhütlerinin çok altında kalması gerçeğine rağmen müvekkil şirket tarafından davacılara gönderilen ihtarnameye cevaben işlerinin zayıf olduğu, teminatının bozulmamasını, ürün almak istediği kötü niyetli ve gerçek dışı olarak ileri sürülmüşse de her şeyden önce müvekkil şirket tarafından vadesi geçmiş borçları bulunduğu için davacılara ürün verilmediğini, bu nedenle de ürün verilmemesinde hukuken haklı olunduğunun açık olduğunu, Sözleşmenin 4. ve 7. maddeleri arasındaki hükümler kapsamında müvekkil şirketin kendisinin ödeme yaptığı tarihten itibaren geri ödeneceği tarihe kadar alacaklarına TÜFE + %5 gecikme zammı talep edebileceği kararlaştırılmış bulunduğunu, bu nedenle, davacıların faiz talebinin haksız olduğu iddialarının gerçek dışı olduğu sözleşme hükümleri ile ortada olduğunu Diğer taraftan her ne kadar dava konusu yapılamasa da davacıların alacağın vadesinin henüz dolmadan teminat mektubunun tazmin edildiği ve sözleşmenin fiilen feshedildiği iddiaları da haksız olduğunu, zira müvekkil şirketin alacağını tahsil amacıyla teminat mektubunu tazmin etmesi ile sözleşmenin fiilen feshedildiği iddiası arasında nasıl bir hukuki bağlantı kurulduğu da anlaşılamadığını, zira davacılar tarafından müvekkil şirket tarafından kendilerine herhangi bir fesih ihtarı gönderilmediği de dava dilekçesinde kabul edildiğini, Davacıların iddialarının hiçbirisini kabul anlamına gelmemek kaydıyla, kendileri tarafından dolacağı iddia edilen tarihte dahi sözleşmesel alım taahhütlerinin yerine getirilmediğini, dolayısıyla da her halükarda müvekkil şirketin tahsil edilen tutarlara ilişkin alacaklı olduğu ve teminat mektubunun tazmini nedeniyle geri ödenmesi gereken bir tutar bulunmadığını dolayısıyla davacıların alım yükümlülükleri tarihlerine ilişkin iddiaları gerçeği yansıtmadığı gibi bu iddiaların herhalükarda müvekkil şirketin alacaklı olduğu gerçeğini değiştirmediğini neticeten davanın usul ve esasa ilişkin itirazlar kapsamında reddine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı şirket üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
DELİLLER VE GEREKÇE/
Dava, teminat mektubunun haksız nakde çevrildiğinden kaynaklı alacak davasıdır.
Dava konusu uyuşmazlığın, taraflar arasında akdedilmiş olan madeni yağ bayilik sözleşmesinin sona erip ermediğinin tespiti ile teminat mektubunun haksız yere nakde çevrilip çevrilmediği, çevrildi ise 117.658,00 TL'nin 27/12/2019 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili gerekip gerekmediği noktalarından kaynaklandığı görülmekte olup ispat yükü davacıda bulunmaktadır. Ancak alacak miktarının tespiti hukuk dışında özel ve teknik bilgiyi gerektiren hal olduğundan 6100 sayılı HMK m.266 gereği mahkemenin tarafların talebi yahut kendiliğinden vereceği karar ile bu hususları bilirkişiye tespit ettirmesi mümkündür.
Mahkememizin 16/06/2021 tarihli duruşma ara kararı ile dosyanın resen seçilecek bir sözleşme uzmanı bilirkişi ile bir mali müşavir bilirkişiye tevdi suretiyle taraflar arasındaki sözleşme ilişkisinin sona erip ermediği, erdi ise hangi tarihte sona erdiği, sözleşmenin sona erme şekli de nazara alınmak suretiyle sona ermenin haksız olup olmadığı ve bu kapsamda davalı tarafından nakde çevrilen teminat mektubunun nakde çevrilmesinin haksız olup olmadığı, haksız ise davalının teminat mektubu bedelini iade ile yükümlü olup olmadığı konularında rapor alınmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
Sözleşme uzmanı ...ve mali müşavir ...'dan alınan 28.06.2022 tarihli bilirkişi raporu ile Davacı ...Tic. Ltd. Şti'ne, ait yasal defterlerin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 64 üncü maddesinde 3 fıkrası hükmünce belirtilen ticari defterlerin açılış ve kapanış beratlarının /tasdiklerinin kanunda belirtilen süreler içerisinde yaptırıldığı, Davacının ibraz edilen ticari defterlerinin delil olarak değerlendirilmesi Sayın Mahkemenin takdirinde olduğunu, Davacı ...'e ait ait yasal defterlerin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 64 üncü maddesinde 3 fıkrası hükmünce belirtilen ticari defterlerin açılış ve kapanış beratlarının / tasdiklerinin kanunda belirtilen süreler içerisinde yaptırıldığı, Davacının ibraz edilen ticari defterlerinin delil olarak değerlendirilmesi Sayın Mahkemenin takdirinde olduğunu, Davalı ...A.Ş'e ait yasal defterlerin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 64 üncü maddesinde 3 fıkrası hükmümce belirtilen ticari defterlerin açılış ve kapanış beratlarının/ tasdiklerinin kanunda belirtilen süreler içerisinde yaptırıldığı, Davacının ibraz edilen ticari defterlerinin delil olarak değerlendirilmesi Sayın Mahkemenin takdirinde olduğunu, Davacı ... İle Davalı ... A.Ş arasında 01/01/2017 -31/12/2019 tarihleri arasında Cari hesap İlişkisinin olduğu, - Davacı ... 2017 yılı Defter Kayıtlarında Davalı...A.Ş 320 .01.086 Satıcılar hesabında 31/12/2017 tarihi itibari ile 23.626,94 TL Alacaklı olduğu, 2019 yılı Defter Kayıtlarında Davalı ...AŞ 320.S11 Satıcılar hesabında takip edildiği, 31/12/2019 tarihi itibari ile 849.997,24 TL Davalı ...A.Ş borçlu olarak görüldüğü, Alacak Borç Karşılaştırması yapıldığında Davacı ... Davalı ...A.Ş'den 849.997,24 - 23.626,94 TL - 826.370,30 TL alacaklı olarak görüldüğü, Davacı ... A.Ş ile Davalı ... A.Ş arasında 01/01/2019 -31/12/2020 tarihleri arasında Cari hesap İlişkisinin olduğu, Davacı ...Tic. A.Ş 2019 yılı Defter Kayıtlarında Davalı ...A.Ş 320.T.09 Satıcılar Hesabında takip edildiği, 31/12/2019 tarihi itibari ile 46.669,07 TL Davalı .. A.Ş borçlu olarak dönemi kapattığı, 2020 yılında herhangi bir hareket olmadığı, 31/12/2020 tarihi itibri Davalı ...A.Ş 46.669,07 TL borçlu olarak görüldüğü, Davalı.. A.Ş ile davacılar arasında 01/01/2017 -31/12/2020 tarihleri arasında Cari hesap İlişkisinin olduğu, Defter Kayıtlarında Davalı ... A.Ş. 31/12/2020 tarihi itibari ile Cari Hesap Bakiyesinin sıfır olduğunun görüldüğü, Taraflar arasında 01.09.2018- tarihli protokol/sözleşme imzalandığı, İlgili Protokol'ün 3. Maddesinde, “... bundan böyle ...- ... ile birlikte 01.01.2017 tarihinde imzalanmış olan Madeni Yağ Anlaşması ve bu Anlaşmanın tüm ekler ile birlikte daha evvelden ... tarafından üstlenilen tüm yükümlülüklerin kendisine devredildiğini ve özellikle tüm borçları ve yükümlülükleri üstlenerek, bu münakit Madeni Yağ Anlaşması bu Anlaşma'nın taahhütleri de dahil tüm ekleri ile bağlı olduğunu kabul ve taahhüt eder." düzenlemesine yer verildiği, Meseleye sözleşmenin devri kurumu (TBK md. 205) açısından bakılacak olduğunda, önceki firmanın tüm hak ve borçlarının davacı tarafından edinilmiş olduğu, sözleşmenin devrinin sonucu olarak hak ve borçların devralana geçtiği, ne var ki sözleşme özgürlüğü çerçevesinde taraflar sözleşmenin devri kurumuna başvururken, sözleşmenin baştan sona aynen devri konusunda anlaşmaya varabilecekleri gibi bazı hususlarda değişikliğe gidebilecekleri, Protokolün 8.maddesinin, “İşbu Protokol, 8 madde ve 7 ek olarak 01.09.2018 tarihinden tanzim edilmiştir.” Şeklinde düzenlenmiş olduğu, hal böyleyken protokol eklerinin de sözleşmenin ayrılmaz bir parçası olduğu ve eklerde yer alan hükümlerin de dikkate alınmasının gerektiği, Ek 1: Ana Ek başlıklı belgede, Anlaşma Süresinin Başlama Tarihi: 01/09/2018, Sona Erme Tarihi 31/08/2021 olmak üzere düzenlenmiş olduğun görüldüğü,
Ek 2: Peşin İş Geliştirme Destekli Yatırım Protokolü başlıklı belgeye göre, 2.1. Satın Alma Miktarı Taahhütleri 2.1.1 İşbu Protokol, Alıcının her bir Protokol Yılı için aşağıdaki Tablo 1'de belirtilen miktarlardan Ürün Satın Alma taahhüdü temelinde imzalanmıştır. Buna göre Alıcı, sözkonusu taahhüde uygun olarak yine Tablo 1 de belirtilen ... ürünlerinden her yıl asgari o yıla tekabül eden toplam tonaj kadar satınalmayı, ... dışındaki kaynaklardan hiçbir şekilde ürün satın almamayı, peşinen kesin ve gayrikabili rücu olarak kabul, beyan ve taahhüt eder. 2.1.2. İşbu Protokol çerçevesinde Protokol Yılı, protokolün yürürlükte olduğu yılların her biri; 01/09/2018- 31/12/2018// 01/01/2019- 31/12/2019// 01/01/2020- 31/12/2020// 01/01/2021-31/12/2021// 01/01/202-31/08/2022 anlamına gelmektedir şeklinde belirlenmiş olduğu, Ek 4.1 Gerçekleşmeyen Satın Alma Taahhüdünde Karşılık Yatırımın Geri Ödenmesi 4.1.1 hükmüne göre, “Eğer herhangi bir Protokol Yılında Alıcının yıl içinde satın aldığı ürün miktarının Taahhüt Edilen Satın Alma Miktarının altında kalması durumunda Alıcı ile ..., bunun ..'nin yaptığı Peşin İş Geliştirme Desteği Ödemesi karşılığında taahhüdün eksik yerine getirilmesi anlamına geleceği ve Alıcının bu açığı karşılayacak bir ödeme yapacağı konusunda mutabık kalmışlardır. Bu ödeme her bir ürün/ürün grubu için aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır...”
4.1.2. hükmüne göre, “Alıcının işbu madde 4.1.1'de belirtildiği şekilde hesaplanan Gerçekleşmeyen Satın Alma Taahhüdüne Karşılık Yatırımın Geri Ödenmesinin, ... tarafından Alıcıya yazılı bildirimini takiben 15 (onbeş) gün içerisinde ödemenin yapıldığı tarih ile geri ödemenin yapıldığı tarihler arasında gerçekleşecek toplam kur ile TÜFE % 5 oranında gecikme zammı ile birlikte Alıcıdan talep edilmesi hakkını ... elinde saklı tutacaktır. Gerçekleşmeyen Satın Alma Taahhüdüne Karşılık Yatırımın Geri Ödenmesi tutarının anlaşma imza tarihindeki Merkez Bankası ABD Doları satış kuru esas alınarak hesaplanacak suretteki tutarının talep tarihindeki güncel TCMB Döviz satış kuru üzerinden Türk Lirası karşılığını talep etme seçeneklerinden birisinin seçimi ...'nin takdirinde olmak üzere Alıcıdan talep edilecektir. Belirtilen süre içerisinden ödenmemesi durumunda Alıcı, Peşin İŞ Geliştirme Desteğini işbu protokolün 6.2. maddesinde belirtildiği şekilde hesaplanacak ve Alıcı tarafından ...'ye geri ödenecektir ve 6.2 maddesi hükümleri geçerli olacaktır.
Protokolün 5. maddesine göre, “..., doğmuş veya doğacak borçların teminatı olması amacı ile ...'e 800.000 TL bedelli bir teminat mektubu vereceğini ve olası tüm bu borçların bu teminattan tahsil edilebileceğini gayrikabilirücu kabul ve taahhüt eder" hüküm kapsamına, dava dışı firma dönemindeki borçların da dahil olduğunun anlaşıldığı, Teminat ve Kredi Limiti başlıklı hükümde, “Alıcı, iş bu Anlaşma dolayısı ile veya sair herhangi bir sebepten dolayı doğmuş, doğacak asli ve feri borçların bilimumzarar ziyanın, ticari ve kanuni faizinin teminatını teşkil etmek üzere metni ... tarafından kabul edilecek ve bankası ... tarafından tercih edilecek 800.000 TL ( Sekiz Yüz Elli Bin Türk Lirası) ilk süresiz ya da aşağıda belirlenen şartlar ile süreli bir teminat mektubu verecektir. ... herhangi bir ihtar veya ihbara, Mahkeme kararına gerek kalmaksızın Alıcıdan olan alacaklarını tahsil etmek üzere teminat mektubunu paraya çevirmeye ve irat kaydetmeye “yetkilidir...”
Davalı tarafından gönderilen 09.10.2019 tarih, 20932 yevmiye sayılı ihtarnamesinde, “Söz konusu borç ödenmediği ve eksik kalan 16.982 litre tutarındaki madeni yağ ürünlerinin alınmadığı takdirde temerrüde düşüleceğini aramızdaki sözleşmenin haklı nedenle ve derhal fesih edileceğini, buna bağlı olarak da gelecek yıllara ait toplamda 110.982 litrelik alım taahhüdünüzde denk gelen 732.342 TL'nin muaccel hale geleceğini,.....ve her türlü doğmuş ve doğacak borcunuz için verilmiş olan 850.000 TL tutarındaki teminat mektubunuzun nakde çevrilmesi dahil her türlü yasal yollara müracaat...”
Davalı tarafından gönderilen 21.112019, 23579 yevmiye nolu ihtarnamesinde, “Ayrıca bugüne kadar hehm 1 hem de 2 nolu Muhatap olarak ortaklaşa satın almayı taahhüt ettiğiniz halde almadığınız eksik kalan tutar; 01.09.2018-31-12.2018 5.670 LT olup, 01.01.2019- 31.12.2019 dönemini kapsayan 11 aylık periyod için 15.312 LT'Diri Yukarıda açıklanan bu nedenden ötürü 2019 yılının Aralık ayı itibari ile toplamda 20.982 litre madeni yağ ürünlerini almanızı işbu ihtarnamenin tebliğ alındığı tarihten itibaren 15 gün içerisinde yerine getirmeniz gerektiği bildiri, bu alımı yapmadığınız takdirde bahse konu geri kalan bir aylık süreye denk gelen 2.000 lt ile birlikte gelecek yıllara ait toplamda 110.982 litrelik alım taahhüdünüzde denk gelen 732.342 TL'nin muaccel hale geleceğini, “yasalardan doğan tüm haklarımızı kullanmak zorunda kalacağımı ve her türlü doğmuş ve doğacak borcunuz için verilmiş olna 850.000 TL tutarındaki teminat mektubunuzun nakde çevrilmesi dahil her türlü yasal yollara müracaat edeceğimizi...” Davalının göndermiş olduğu ihtarnamelerdeki beyanları da dikkate alınacak olduğunda, -gelecek yıllara ilişkin alım taahhütlerinin güvencesi olarak da verilmiş- teminat mektubunun nakde çevrilmesinin sözleşmenin feshi olarak değerlendirmeye elverişli bir olgu olarak değerlendirilebileceği,
Davalının teminat mektubunu nakde çevirmeden önce, teminat mektubuna ilişkin sözleşme hükümlerinde, herhangi bir süre veya usule uyma gerekliliğine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği,
Taraflar arasındaki sözleşmeye göre her protokol yılında asgari alım taahhüdünün yerine getirilmesi gerektiği, dosyada mübrez 19 Kasım 2019 tarihli mailde “Her ne kadar karşılıklı ihtar çekmiş olsak da Shell markası ile çalışmaya devam etmek isteriz. Kötü giden piyasa koşullarından dolayı yağ alımımız düşse de piyasaların toparlanması ile birlikte araç girişlerimiz artmıştır...Ayrıca kalan tonaj eksiğimizin tarafımıza bildirilmesini rica ederiz.” şeklindeki beyanının nihai takdiri sayın Mahkemeye ait olmak üzere, alım taahhüdünün yerine getirilmediğini gösteren bir husus olarak değerlendirilmeye elverişli olduğunun gözüktüğü,Davalının teminat mektubunu, sözleşme hükümleri çerçevesinde nakde çevirme hakkının bulunduğu ve bu hakkını kullandığının görüldüğü, teminat mektubunun dava konusu uyuşmazlığa konu kısmı da kapsadığı tespit edilmiştir.
Mahkememizin 05/10/2022 tarihli duruşma ara kararı ile dosyanın mali müşavir bilirkişiye tevdi ile mektup bedeli olarak tahsil edilen miktarın, peşin iş geliştirme yatırım bedeli dışında hangi miktar davalı alacağına mahsup edildiği konusunda açık ve anlaşılır rapor düzenlemesine karar verilmiştir. 10/03/2023 tarihli bilirkişi ek raporu ile Dava konusu uyuşmazlığa konu 06/03/2020 tarih ve ... nolu "Faiz Bedeli "açıklamalı 99.409,50 TL + 17.893,71 KDV olmak üzere toplam 117.303,21 TL faiz faturasının davacılar defter ve belge kayıtlarına alınmadığının görüldüğü; Davacı ...Tic A.Ş defter kayıtlarında tespit edilen Davalı...A.Ş 'nin 25/10/2019 tarihi itibari ile 2.203,79 TL alacaklı olduğu, Davacı ... A.Ş tarafından 31/12/2019 tarih ve ... seri nolu 34.602,86 TL ve 31/12/2019 tarih ve ... seri nolu 14.270,00 TL olmak üzere iki adet (Satış veya İade Faturası) faturaların Davalı şirket tarafından Defter kayıtlarına alınmadığının görüldüğü; Davacı ..., Davacı ... A.Ş ve Davalı ...A.Ş'nin Defter kayıtları karşılaştırıldığında 25/10/2019 tarihinden sonra kayıtların birbirini doğrulamadığının görüldüğü; Taraflar arasında imzalanan 01.09.2018 tarihli protokol/sözleşmede belirtilen Satın alma taahhütlerinin yerine getirilip getirilmediğinin Nihai takdiri Sayın Mahkemeye ait olmak üzere, Davalının teminat mektubunu, sözleşme hükümleri çerçevesinde nakde çevirme hakkının bulunduğu ve 732.696,79 TL tahsil ederek bu hakkını kullandığının görüldüğü, diğer taraftan uyuşmazlığa konu 06/03/2020 tarih ve ... nolu "Faiz Bedeli "açıklamalı 99.409,50 TL + 17.893,71 KDV olmak üzere toplam 117.303,21 TL Faiz faturasında belirtilen faiz hesaplamasında faiz oranının ve temerrüt tarihinin, heyetimiz mali müşavirince yapılan değerlendirmede, nihai takdiri sayın Mahkemeye ait olmak üzere, neye göre alındığının tespitinin yapılamadığı tespit edilmiştir.
Mahkememizin 04/10/2023 tarihli duruşma ara kararı ile kök raporda taraflar arasında akdedilmiş olan madeni yağ bayilik sözleşmesinin haklı- haksız fesih sonucu sona erip ermediğinin tespitinin yapılmadığı; ek raporda ise 117.658,00 TL'nin iadesini talep edilip edilemeyeceği husususunda tespit bulunmadığı anlaşılmakla davacının sözleşmeye aykırı davranıp davranmadığı, sözleşmeye aykırılık durumunun davalının sözleşmeyi fesih hakkının doğup doğmadığı,dava dosyasına konu ihtarnamelerde sözleşme dışı talepte bulunup bulunulmadığı; ihtarnamelerde sözleşme kapsamında satın alma taahhütlerinin ihlal edilip edilmediği; davalının fesih hakkını bildirmeden teminat mektubunu nakde çevirip çeviremeyeceği, teminat mektubundan tahsil ettiği tutarın ne kadar olduğu, haksız nakde çevrilen miktar varsa hangi tarihten itibaren işleyecek faiz oranı da belirlenmek suretiyle dosyanın kül halinde mali müşavir ..., ... ve borçlar hukuku konusunda uzman ...'e tevdisine karar verilmiştir.
Mali müşavir ..., akaryakıt uzmanı ... ve borçlar hukuku konusunda uzman ...'den alınan 30/09/2024 tarihli bilirkişi raporu ile "Davacılardan ... ve dava dışı ... Şirketi ile davalı ...Şirketi arasında beş yıl süreli Madeni Yağlar Satış ve Tedarik Anlaşması imzalanmış olup, daha sonradan 01.09.2018 tarihinde imzalanan Protokol ile ...Şirketi'nin yerini ... Şirketi almıştır.
01.09.2018 tarihli Protokolün eklerinden olan Protokol Ek 2- Peşin İş Geliştirme Destekli Yatırım Protokolünün “Satın Alma Miktarı Taahhütleri” başlıklı 2.1. maddesinin 2.1.1 ve 2.1.2 düzenlemeleri ile işbu davanın davacıları, davalı Shell& Turcas'a karşı her bir Protokol Yılı için sözleşmede belirlenmiş olan ürünler için Ürün Satın Alma taahhüdü vermis ayrıca davalı Shell & Turcas dışındaki kaynaklardan hiçbir şekilde ürün satın almamayı taahhüt etmiştir.
Davalı ..., ... 13 Noterliğinin ... tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamesinde aralarındaki sözleşme uyarınca davacı tarafın asgari alım taahhüdünü ihlal, alınması taahhüt edilen ancak alınmayan eksik kalan tutarın; 01.09.2018- 31.12.2018 için 5.670 litre ve 01.01.2019-31.12.2019 dönemini kapsayan 11 aylık dönem için 15.312 litre olduğunu, 2019 yılının Aralık ayı itibari ile toplamda 20.982 litre madeni yağ ürünlerinin 15 gün içerisinde alınmasını, bu alım yapılmadığı takdirde bahse konu geri kalan bir aylık süreye denk gelen 2.000 lt ile birlikte gelecek yıllara ait toplamda 110.982 litrelik alım taahhütüne denk gelen 732.342 TL'nin muaccel hale geleceğini, yasal olarak belirlenmiş olan kanuni faiz ve temerrüt faizi oranı ile hesap edilerek yasalardan doğan tüm haklarınıkullanacaklarını ve her türlü doğmuş ve doğan borç için verilmiş olan 850.000 TL tutarındaki teminat mektubunun nakde çevrilmesi dahil her türlü yasal yollara müracaat edeceklerini davacı tarafa ihtar etmiştir.Davacı taraf, davalı ile olan sözleşmesinde vermis olduğu asgari alım taahhüdünü 01.09.2018- 31.12.2018 dönemi bakımından yerine getirmediği için sözleşmeye aykırı davrandığı sonucuna takdiri Sayın Mahkemede olmak üzere varılmıştır.
Davalı ...,... tarih ve ... yevmiye nolu ihtarnamesinde sözleşmenin feshini ihtar etmediği gibi söz konusu ihtarname taraflar arasında geçerli sözleşmenin 13.1. maddesinde belirtildiği şekliyle, “ALICI veya ...'nin Anlaşma ve/ veya eklerindeki maddelere aykırı davranması halinde diğer taraf, ihlalin giderilmesi için karşı tarafa 20 (yirmi) iş günü mühlet tanır. Bu mühlet sonunda ihlalin giderilmemiş olması halinde hakkı muhlel taraf işbu Anlaşma ve eklerini tek taraflı olarak 30 gün önceden yazılı olarak ihbar etmek suretiyle feshedebilir” hükmüne uymadığı için taraflar arasında geçerli sözleşmenin davalı tarafından feshedilmediği sonucuna takdiri Sayın Mahkemede olmak üzere varılmıştır. Yine taraflar arasında geçerli sözleşmenin “Teminat ve Kredi Limiti”başlıklı bölümünün ilk paragrafında “Alıcı, işbu anlaşma dolayısı ile veya sair herhangi bir sebepten dolayı doğmuş, doğacak asli ve feri borçlarının bilumum zarar ziyanın, ticari ve kanuni faizinin teminatını teşkil etmek üzere metni ... tarafından kabul edilecek ve bankası ... tarafından tercih edilecek 850.000 TL (Sekiz yüz elli bin Türk lirası)'lik süresiz ya da aşağıda belirtilen şartlar ile süreli bir teminat mektubu verecektir. ... herhangi bir ihtar veya ihbara, mahkeme kararına gerek kalmaksızın alıcıdan olan alacaklarını tahsil etmek üzere teminat mektubunu paraya çevirme ve irat kaydetmeye yetkilidir” düzenlemesi gereğince, asgari alım taahhüdünü 01.09.2018- 31.12.2018 dönemi bakımından yerine getirmediği için davalı Shell& Turcas'ın teminat mektubunu paraya çevirmeye yetkili olduğu sonucuna takdiri Sayın Mahkemede olmak üzere varılmıştır.
Bu durumda davacı tarafın sözleşme kapsamında satın alma taahhüdü gereğince almadığı ve fakat alması gereken ürün için 732.696,79TL, davalı ... irketi tarafından teminat mektubunun paraya çevrilmesi yolu ile 27.12.2019 tarihinde tahsil edilmiştir. Bu rakam davacı tarafın da kabulündedir.
Davacı taraf, işbu dava ile davalı Şirketin 850.000- 732.342= 117.658 TL fazla tahsilat yaptığını iddia etmiş ise de, taraflar arasında geçerli Protokol Ek 2 düzenlemesinin 1.1. ve 4.1.2. hükümleri dikkate alındığında, davalı ...'nun asıl alacak miktarı olan 732.696,79TL'yi 01.09.2018 tarihinden itibaren tahsilatın yapıldığı 27.12.2019 tarihine kadar TÜFE %5 oranında gecikme zammı ile birlikte geri isteme hakkı olduğu sonucuna takdiri Sayın Mahkemede olmak üzere varılmıştır.
Sayın Mahkemeniz tarafından davalının gecikme faizi talep edebileceğinin kabulü halinde 732.696,79 TL'nin “TÜFE %5 oranında” 2019 yılı yıllık ortalama TÜFE oranı 9611,84 4965 - 9616,84 oranı üzerinden 01.09.2018 tarihinden 27.12.2019 tarihine kadar gecikme faizi 162.937,30TL. olarak hesaplanmış olup, ancak davalı tarafından davacı adına bu tutardan daha az olmak üzere KDV dahil 117.303,21 TL lik faturanın tanzim edildiğinden davalının talebi ile bağlı olduğu" tespit edilmiştir.
Tüm dosya kapsamında yapılan değerlendirmede davadışı ...Tic. Ltd Şti ile davacı ...-... ve davalı arasında imzalanan 01.01.2017 başlangıç ve 31.12.2021 bitiş tarihli Madeni Yağlar Satış ve Tedarik Anlaşması imzalandığı, sözleşme süresinin 5 yıl olarak belirlendiği; sözleşme kapsamında davalının her türlü madeni yağı, gres ve özel müstahzar ürünlerini davadışı ...Tic. Ltd Şti ile davacı ...-...'e satmayı; alıcıların da ürünleri satın almayı, teslim almayı ve bedellerini ödemeyi kabul ettiği anlaşılmıştır. Taraflar arasında imzalanan 01.09.2018 tarihli protokolde davadışı ...Ltd Şti ile davacı ...-... ve davalı arasında imzalanan 01.01.2017 tarihli sözleşmenin madeni yağ alımı konusunu içerdiği iş bu protokolde davadışı ... Tic. Ltd Şti artık madeni yağ alım satımına devam etmeyeceği bunun yerinde diğer davacı ...Şti ile devam edileceğinin kararlaştırıldığı; davadışı ...Ltd Şti düşen tüm sorumlulukların davacı ... Şti'ye devredildiği, tüm borç ve yükümlülükleri yüklendiği anlaşılmıştır.
Protokolün 4. maddesinde davacı ...Şti iş bu davaya konu madeni yağ hizmetinden kaynaklanan daha evvel ...'ye 5 yıl için "Peşin İş Geliştirme" desteği olarak ödenmiş olan 952.114,00 TL'nin anlaşmanın kullanılmayan kısmına denk gelen 786.000 TL'sinin de ve 01.09.2018 tarihinden itibaren doğacak tüm borç ve yükümlülüklerin kendisine devredildiği ve zorlama olmadan üstelenerek kendisi tarafından yapılacağını borçlarla bağlı olacağını kabul edeceği kararlaştırılmıştır.
Protokolün 5. maddesinde davacı ...Ltd. Şti'nin doğmuş ve doğacak bütün borçların teminatı olması amacıyla davalı Shell'e 800.000,00 TL bedelli teminat vereceği; tüm olası borçların bu teminattan tahsil edileceğini gayrikabil rücu ettiği anlaşılmıştır.
... 13. Noterliği'nin ... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamede davalı tarafından düzenlendiği ve davacıların madeni yağ alımlarından kaynaklanan ve şirkete ödenmesi kararlaştırılan bedellerin vadesinde ödenmediği; yıllık baz da alınması taahhüt edilen tonajın satın alınmadığı bu hususların sözleşmeye aykırılık teşkil etmesi nedeniyle borçların ödenmesi ve eksik kalan madeni yağ ürünleri alınmadığı takdirde sözleşmenin haklı nedenle derhal feshedileceği, gelecek yıllara ait toplam 110.982 litrelik alım taahhüdüne denk gelen 732.342,00 TL'nin muaccel hale geleceği ve 850.000,00 TL teminat mektubunun nakde çevrileceği hususunun ihtar edildiği anlaşılmıştır.
Davacı ... Şti tarafından ... 5. Noterliği'nin ..tarih ve ... yevmiye numaralı cevabi ihtarnamede faturanın vade tarihinin 25.10.2019 olmasına rağmen vadesine 16 gün bulunan ihtarnamenin keşide edildiği; sözleşmede protokol yılı olarak 1 yıllık dönem belirlendiği ve yılın dolmasına aylar olmasına rağmen keşide edilen ihtarnamenin hukuki sonuç doğurmayacağı ihtar edildiği; ... 5. Noterliği'nin ... tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamede yağ alım anlaşması hükümlerine göre teminatın yenilenmesi için 732.342,00 TL'de mutabık olunup olunmadığı hususunda 1 gün içerisinde bildirilmesini aksi takdirde teminatın yenilenmemesinden doğan sorumluluğun muhataba ait olduğu ihtar edildiği anlaşılmıştır.
Davalının ... 13. Noterliği'nin ... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamede 01.09.2018- 31.12.2018 tarihli edim yükümlülüğünü yerine getirmedikleri 01.01.2019'dan 21.11.2019 kadar aylık ortalama dahilinde alınması beklenen 15.312 litre yağ alınmadığı; 2019 yılı Aralık ayı itibariyle toplam 20.982 litre madeni yağ alımının ihtarnamenin tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde yerine getirilmediği takdirde geri kalan 1 aylık süreye denk gelen 2.000 litre ile gelecek yıllara ait toplam 110.982 litrelik alım taahhüdüne denk gelen 732.342,00 TL'de muaccel hale geleceği ve 850.000,00 TL bedelli teminat mektubunun nakde çevrileceği hususunun ihtar edildiği anlaşılmıştır.
...bank ... tarihli Teminat mektubu vade uzatım yazısında 850.000,00 TL bedel yönünden lehtarı Davacı ...Ltd. Şti olan vadesi 07.12.2020 olacak şekilde uzatıldığı anlaşılmıştır.
Davacıların ... 57. Noterliği'nin ...tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamede davalının 27.12.2019 tarihinde haklı bir neden olmadan 850.000,00 TL bedelli teminat mektubunun sözleşmeye aykırı nakde çevrildiği; teminat mektubunun yenilenmesi süresinde muhatapla yapılan görüşmeler ve karşılıklı ihtarnameler çerçevesinde 732.342,00 TL olduğu sabit iken davalının bankaya bununla ilgili talep yazısı göndermemesi nedeniyle mecburen 850.000,00 TL'den yenilendiği; protokol yılı devam ederken protokol sona ermeden tamamının nakde çevrilmiş olmasının sözleşmeye aykırılık teşkil ettiği, görüşmeler sırasında muhatabın beyan ettiği 732.342,00 TL ile 850.000,00 TL arasındaki fark 117.658,00 TL'nin ihtarnamenin tebliğinden itibaren 1 gün içerisinde ödenmesini talep ettiği anlaşılmıştır. İş bu ihtarnamenin davalıya 03/01/2020 tarihinde tebliğ edildiği anlaşılmıştır.
Taraflar arasında iş bu davaya konu arabuluculuk son tutanağının 28/02/2020 tarihinde imzalandığı; davalı tarafından davacı ...Şti'ye yönelik 99.409,50 TL bedelli 16/03/2020 tanzim 26/03/2020 vade tarihli "faiz" açıklamalı düzenlenen faturaya istinaden davacı ... Şti tarafından ... 5. Noterliği'nin ... tarih ve .... yevmiye numaralı ihtarnamede davalının iş bu miktar kadar borçlu olduğu halde faiz bedeli altında talepte bulunmasının mümkün olmayacağı; taraflar arasındaki sözleşmeyi ihlal eden muhatabın alacağı bulunmadığından faturayı kabul etmediklerini beyan ettiği anlaşılmıştır.
Davacılar tarafından dava dilekçesinde taraflar arasında fiilen sona eren sözleşmenin hukuken de sona erdiği hususunun tespitinin talep edildiği; taraflar arasındaki sözleşme ilişkisi kapsamında m.13'de yer alan fesih ve sorumluluğun sınırlandırılması başlıklı kısımda tarafların gerek sözleşmeye aykırılık gerek "Peşin İş Geliştirme Destekli Yatırım Anlaşması" ekinde taahhüt edilen ürünün taahhüt edilen miktarda satın alınması ve bedeli ödenmesi durumunda 30 gün önceden yazılı olarak ihbar edilmesi suretiyle feshedileceğinin kararlaştırıldığı taraflar arasında sözleşme hükümlerine uygun şekilde gerçekleşen fesih bildirimi bulunmadığı anlaşılmıştır. Davalı tarafından her ne kadar ... 13. Noterliği'nin ... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamedesözleşmeye aykırılık teşkil etmesi nedeniyle borçların ödenmesi ve eksik kalan madeni yağ ürünleri alınmadığı takdirde sözleşmenin haklı nedenle derhal feshedileceği ihtar edilmiş ise de davacı ... Şti tarafından ... 5. Noterliği'nin ... tarih ve ... yevmiye numaralı cevabi ihtarnamede fatura vade tarihleri dolmadığından hukuki sonuç doğurmayacağı ve teminat mektubunun 732.342,00 TL üzerinden muvafat edilip edilmeyeceği hususunda cevabi ihtarnameye karşılık davalı tarafından ... 13. Noterliği'nin ... tarihli ... yevmiye numaralı ihtarnamede sözleşmenin feshinden bahsedilmeyerek aylık ortalama dahilinde alınması beklenen 15.312 litre yağ alınmadığı; 2019 yılı Aralık ayı itibariyle toplam 20.982 litre madeni yağ alımının ihtarnamenin tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde yerine getirilmediği takdirde geri kalan 1 aylık süreye denk gelen 2.000 litre ile gelecek yıllara ait toplam 110.982 litrelik alım taahhüdüne denk gelen 732.342,00 TL'de muaccel hale geleceği ve 850.000,00 TL bedelli teminat mektubunun nakde çevrileceği hususunun ihtar edildiği anlaşılmıştır. Sözleşme ve protokol kapsamında taraflarca usule uygun bir sözleşmenin feshi söz konusu değildir. Bu nedenle taraflar arasındaki sözleşmenin feshinden bahsedilemez.
Davacı ... ile davalı arasında cari hesap ilişkisi bulunduğu; 24/12/2019 tarihinde davalı ile cari hesabın sıfırlandığı; 27/12/2019 tarihinde 850.000,00 TL havale açıklaması ile davalıdan alacaklı olduğu ticari defter incelemesi ile tespit edilmiştir. Davacı ... Şti yönünden 31/12/2019 tarihi itibariyle 46.669,07 TL davalıdan alacaklı olduğu ticari defter incelemesi ile tespit edilmiştir.iş bu tarihler öncesinde her iki davacının da davalıdan alacağı 0 olarak yer aldığı tespit edilmiştir. Davacı tarafından 850.000,00 TL teminat mektubu bedeli defterlerine davalı verilen borç olarak kaydedildiği; davalının defterinde ise davacının 732.696,79 TL olarak davacının borçlu kaydedildiği ve 117.303,21 TL alacaklı gözüktüğü anlaşılmıştır. Davalı taraf ticari defterlerinde 31/12/2020 itibariyle cari hesap bakiyesinin 0 olduğu anlaşılmıştır. Taraf defterlerinin 25/10/2019 sonrasında birbirini doğrulamadığı anlaşılmıştır.
Taraflar arasında teminat mektubunun 732.342,00 TL tutarı üzerinden nakde çevrilmesi hususunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlık konusunun davacının iş bu miktar üzerinden teminat mektubunun vade süresinin uzatılmasını talep ettiği halde davalının iş bu miktarı bildirmemesi nedeniyle 850.000,00 TL üzerinden teminat mektubunun vadesinin uzatılması nedeniyle aradaki miktarın(117.658,00 TL'nin) talebine dayandığı anlaşılmıştır.
Protokolün Teminat ve Kredi Limiti Başlıklı bölümünün ilk paragrafında “Alıcı, işbu anlaşma dolayısı ile veya sair herhangi bir sebepten dolayı doğmuş, doğacak asli ve feri borçlarının bilumum zarar ziyanın, ticari ve kanuni faizinin teminatını teşkil etmek üzere metni ... tarafından kabul edilecek ve bankası ... tarafından tercih edilecek 800.000 TL (Sekiz yüz elli bin Türk lirası)'lik süresiz ya da aşağıda belirtilen şartlar ile süreli bir teminat mektubu verecektir. ... herhangi bir ihtar veya ihbara, mahkeme kararına gerek kalmaksızın alıcıdan olan alacaklarını tahsil etmek üzere teminat mektubunu paraya çevirme ve irat kaydetmeye yetkilidir” hükmü dikkate alındığında teminat mektubunun paraya çevrilmesine ilişkin anlaşmadan veya başkaca bir sebepten doğacak zararın ihtar ya da ihbara gerek olmadığı anlaşılmıştır. Davalı taraf davacıların sözleşme kapsamında asgari alım taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle teminat mektubunun nakde çevrildiği anlaşılmıştır. Her ne kadar sözleşmede rakamla 800.000,00 TL ibaresi yer almış ise de yazılı olarak 850.000,00 TL şeklinde belirlendiği ve Akbank 04.12.2019 tarihli Teminat mektubu vade uzatım yazısında 850.000,00 TL bedel yönünden uzatıldığı ve tarafların bu konuda uyuşmazlık bulunmadığı anlaşılmıştır.
Protokolün ek 2 nolu bölümünde yer alan "Peşin İş Geliştirme Destekli Yatırım Anlaşması"nda yer alan 2.1 maddede protokol yıllarının 01/09/2018- 31/12/2018
- 01/01/2019- 31/12/2019
- 01/01/2020- 31/12/2020
- 01/01/2021- 31/12/2021
ve 01/01/2022- 31/08/2022 olduğu anlaşılmıştır.
4.1.2. maddede Alıcının işbu madde 4.1.1'de belirtildiği şekilde hesaplanan Gerçekleşmeyen Satın Alma
Taahhüdüne Karşılık Yatırımın Geri Ödenmesinin, ... tarafından Alıcıya yazılı bildirimini takiben 15 (onbeş) gün içerisinde ödemenin yapıldığı tarih ile geri ödemenin yapıldığı tarihler arasında gerçekleşecek toplam kur ile TÜFE + %5 oranında gecikme zammı ile birlikte Alıcıdan talep edilmesi hakkını ... elinde saklı tutacaktır. Gerçekleşmeyen Satın Alma Taahhüdüne Karşılık Yatırımın Geri Ödenmesi tutarının anlaşma imza tarihindeki Merkez Bankası ABD Doları satış kuru esas alınarak hesaplanacak suretteki tutarının talep tarihindeki güncel TCMB Döviz satış kuru üzerinden Türk Lirası karşılığını talep etme hakkının olduğu anlaşılmakla davacıların sözleşme kapsamında satın alma taahhüdünü 2019 yılı protokolü kapsamında sağlayamadığı ihtarnameler kapsamında davacı tarafından protokol yılı kapsamında tüm alım taahhütlerin yerine getirildiği hususu ispatlanamamıştır. Davacı tarafın alması gereken ürün için 732.696,79TL davalı ... şirketi tarafından teminat mektubunun paraya çevrilmesi yolu ile 27.12.2019 tarihinde tahsil edilmesi nedeniyle 732.696,79 TL’nin “TÜFE + % 5 oranında” 2019 yılı yıllık ortalama TÜFE oranı %11,84 +%5 = %16,84 oranı üzerinden 01.09.2018 tarihinden 27.12.2019 tarihine kadar gecikme faizi 162.937,30TL olarak hesaplandığı anlaşılmakla davacıların davalının 850.000,00 TL üzerinden haksız olarak teminat mektubunun nakde çevrildiği iddiasının yerinde olmadığı sözleşme ve protokol kapsamında yapılan değerlendirmede davalının davacılar tarafın 01.09.2018- 31.12.2018 dönemi için de asgari alım taahhüdüne uymaması nedeniyle teminat mektubunu paraya çevirebileceği anlaşılmakla davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE,
2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince alınması gereken 8.037,22 TL karar harcının peşin yatırılan 2.009,31 TL harçtan mahsubu ile noksan kalan 6.027,91 TL harcın davacılardan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
3-Davalı lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince reddedilen miktar üzerinden hesaplanan 30.000,00 TL vekalet ücretinin davacılardan tahsili ile davalıya verilmesine,
4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5-Taraflarca yatırılan bakiye gider avansının kararın kesinleşmesi halinde yatırana iadesine,
6-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 1.320,00 TL arabuluculuk ücretinin davacıLARdan alınarak hazineye gelir kaydına, tahsilat ve gereği için Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğünce ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına,
Dair taraf vekillerinin yüzüne karşı HMK'nun 341/1 vd. maddeleri uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere başka yer mahkemesine istinaf dilekçesi sunulmak ve istinaf başvurma ve karar harcı ile istinaf gider avansı yatırılmak suretiyle, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi İlgili Hukuk Dairesince incelenmesi için tarafların istinaf kanun yoluna başvuru hakkı açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup anlatıldı. 29/01/2025
KATİP ...
¸e-imzalıdır
HAKİM ...
¸e-imzalıdır