T.C.
İSTANBUL
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/275
KARAR NO : 2025/666
DAVA : Tazminat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 23/03/2001
KARAR TARİHİ : 25/09/2025
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 233 sayılı KHK ile kurulmuş gemi inşaa, bakım- onarım faaliyetlerinde bulunan sermayesinin tamamı devlete ait bir iktisadi devlet teşekülü olduğunu, şirketini ... Tersanesi ve Ağır Sanayi Tesislerinde .... adına inşaa ve donatımı yapılan 022 nolu ... kontejner gemisinin malzeme temini ve donatım işlerinin 31/10/1996 tarihli "Donatım Ve Malzeme Temin Sözleşmesi" gereğince ....A.Ş tarafından yapılmasının taahhüt edildiğini, ...A.Ş tarafından müvekkili şirketin genel müdürlüğüne hitaben 01/03/2000 tarihli ... sayılı yazısı ile tüm aktif ve pasifiyle kül halinde ...Şirketi unvanlı şirket ile birleşmiş olduğunun bildirildiğini, birleşme nedeniyle Şirketin ...A.Ş olarak anılacağının bildirildiğini, müvekkili ile davalı arasında akdedilen 31/10/1996 tarihli donatım ve malzeme temini sözleşmesinin 3.1 maddesi gereğince sipariş tarihini takip eden 10 hafta içinde ... A.Ş tarafından temin edilmesi gereken 022 nolu gemiye ait malzeme sipariş listesinin davalıya gönderildiğini, sipariş edilen çelik malzemenin bir bölümü olan 150 T profilin ... tarihinde; ... saç malzemesinin ise 08/01/1998 tarihinde ... Tersanesine teslim edildiğini, ancak sipariş edilen saçların miktarları ve boyutları ile teslim edilen saçların miktarları ve boyutları arasında farklılıklar olduğunu, bu saçların kesim ve blok inşaatına başlamak için yeterli olmadığının tespit edildiğini, durumun ... tarihli ... sayılı yazılı ile davalı şirkete bildirildiğini, daha sonra ... A.Ş tarafından ... tarihinde ve... tarihinde iki grup saç teslimatı daha yapıldığını, teslim edilen saçların sipariş edilenlerle uyumlu olmamasına rağmen imalata başlamak için yeterli olduklarının tespit edilmesi sebebiyle 16/03/1998 tarihinde imalata başlanıldığını, üretici firmanın gaz problemi nedeniyle davalıdan mücbir sebep talebinde bulunduğunu, davalının bu talebinin müvekkili tarafından kabul edilmediğini, üretici ... A.Ş'nin talebinin gemi sahibine de iletildiğini, gemi sahibi ...'nin mücbir sebep talebini reddettiğini, müvekkili şirket tarafından malzeme siparişinin 07/07/1997 tarihinde verildiğini, 10 hafta içinde temin edilmesi gereken çelik malzemenin 16/03/1998 tarihinde teslim edildiğini, sipariş tarihini takip eden 10 haftanın bitiş tarihinin 15/09/1997 tarihine denk geldiğini, bu nedenle davalının 182 günlük gecikmesinin bulunduğunu, geminin inşaa ve donatımı devam ederken, Aralık 1999'dan itibaren davalı çalışmalarının yavaşladığını ve eleman sayısının düşürüldüğünün görüldüğünü, ... A.Ş'nin muhtelif yazılarla uyarıldığını, gemi sahibi ...'nin de 2000 yılı içerisinde çalışmaların hızlandırılmasına ilişkin uyarıda bulunduğunu, yine müvekkilinin 09/02/2000 tarihli yazısı ile işin hızlandırılması için gerekli tedbirlerin alınması ve geminin geç tesliminden doğacak her türlü zararın kendilerine rücu edileceğinin davalıya bildirildiğini, 16/02/2000 tarihinde noter vasıtasıyla gemi üzerindeki eleman sayısının yetersizliğinin tespit ettirildiğini, durumun ... A.Ş'ye 25/02/2000 tarihli yazı ile bildirildiğini, davalının ise 28/02/2000 tarihli yazı ile sözleşmeyi tek taraflı olarak fesih ettiğini bildirdiğini, bunun üzerine ... 5. Noterliğin ... tarihli ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile sözleşmeyi feshetme hakkını doğuracak bir şartın gerçekleşmediğini, tekrar işe başlanılması gerektiğini, 06/03/2000 tarihine kadar işe başlanılmaması durumunda uğranılan zararların kendilerinden talep edileceğinin davalıya bildirildiğini, ...ve kabul ekibinin 08/03/2000 tarihli raporundan anlaşılacağı üzere davalının işe başlamadığını bu nedenle sözleşmenin .. tarihinde feshedildiğinin ... 5. Noterliğinin ... tarihli ... sayılı ihtarnamesi ile davalıya bildirildiğini, sözleşmenin feshini takip eden günlerde gemide hiçbir donatım çalışması yapılmadığını, donatım çalışmalarının ancak ... tarihli ... sayılı toplantıda alınan ... nolu yönetim kurulu kararına istinaden altı ayrı şirket ile yapılan sözleşmelerden sonra başlanılabildiğini, sözleşmelerin 20/04/2000 tarihinde imzalandığını, davalının işi yavaşlatması ve bırakması nedeniyle ... tarihi ile ... tarihi arasındaki 69 gün için davalıdan kaynaklanan gecikmenin meydana geldiğini, netice olarak 022 inşaa nolu geminin davalıdan kaynaklanan çelik malzemenin geç teslimi nedeniyle 182 gün ve sözleşmenin feshi nedeniyle 69 gün olmak üzere 251 güne karşılık gelen ceza bedelinin davalıdan tahsilinin gerektiğini, sözleşmenin 9. Maddesinde gecikmenin 25 günü geçmesi halinde 25 günden sonraki ilk 30 gün için günlük 6.000 DM'nin; sonraki günler için günlük 10.000 DM gecikme cezası bedeli olmak üzere toplam 2.140.000 DM gecikme cezasının davalı tarafından ödenmesi gerektiğini, 022 inşaa nolu konteyner gemisinin boy uzatılması ve ana makinenin değiştirilmesi nedeniyle ortaya çıkan ilave donatım işlerinin gerçekleştirilmesi için davalı tarafından ... tarihli ve ... tarihli 350.000 DM tutarlı teklif verildiğini, dava sonra bu hizmetlerin ... inşaa nolu gemi hizmet ve servisleri karşılığında bedelsiz yapılabileceğinin bildirildiğini, davacının müvekkilinin 30/04/1999 tarihli davalının 06/05/1999 tarihli yazısı ile durumun teyit edildiğini, bu hizmetlerin karşılıklı olarak bedelsiz verilmesi hususunda mutabakata varıldığını, müvekkilinin 30/04/1999 sayılı yazısında belirtilen tüm hizmetleri yerine getirdiğini, davalının ifayı yerine getirmemesi sebebiyle ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin ... Değişik İş sayılı dosyasından davalının yükümlülüğündeki işlerin son durumlarının tespit edildiğini, bilirkişi heyetinin 10/04/2000 tarihli raporunda davalının bu konudaki hizmetlerinin ancak %15'inin yerine getirildiğinin tespit edildiğini, ... A.Ş'nin başlangıçta 350.000 DM teklif verdiği ve mutabakat sonucunda yapılacak işlerin karşılıklı olarak 350.000 DM tutacak olması nedeniyle ... A.Ş'nin bedelsiz olarak yapmayı taahhüt ettiği işlerin %15'ini tamamlayıp %85'ini tamamlamadığını, bu durumda ... A.Ş tarafından verilmeyen hizmet bedeli olmak üzere 350.000 DM'nin %85'i olan 297.000 DM'yi davalının müvekkiline ödemesi gerektiğini, davalı tarafından yürütülen donatım işleri için müvekkili şirketin ambarlarından anılıp sözleşmenin feshinden sonra iade edilmeyen malzemelerin teslim edilmesi hususun 14/08/2000 tarihli yazı ile davalıya bildirildiğini, bu isteğin davalı tarafından geri çevrildiğini, bu malzemelerin bazılarının ... ve iç piyasadan temin edildiğini, bazılarının şirketleri tarafından imal edildiğini, müvekkili tarafından imal edilen ... kapaklarının malzeme + işçilik bedellerinin 4.500 DM olduğunu, geminin teslimi sırasında...'ye 17/11/2000 tarihli protokolün 6 maddesi çerçevesinde (missing part lifeboats) 4.200 DM ödendiğini, bu durumda taraflarınca imal edilen ve temin edilen malzemelerin toplam bedeli 8.700 DM'nin de davalı tarafından ödenmesi gerektiğini, dava tarihine kadar işlemiş faiz ile dava tarihinden sonra işleyecek faizin hüküm altına alınmasını talep ettiklerini, çelik malzemenin geç teslimi nedeniyle 182 gün ve sözleşmenin feshi nedeniyle 69 gün olmak üzere 251 gün gecikme cezasının başlangıç tarihine davalı tarafından vakıf olunması ve çelik malzemelerin teslimindeki gecikme ile donatım çalışmalarındaki gecikmelerin birbiri ile bağlantılı olması nedeniyle toplam 2.140.000 DM'lik gecikme cezasının ilk gecikmenin başladığı 15/09/1997 tarihinden itibaren ... Markına uygun olacak en yüksek faizi ile birlikte işlemiş faize karar verilmesini, ... A.Ş tarafından gemi boyunun uzatılması için verilmeyen hizmet bedeli olarak ödenen 297.000 DM'nin 21/11/2000 tarihinden (gemi teslim protokolü) itibaren ... Markına uygulanan en yüksek faizi ile birlikte karar verilmesini, ... A.Ş tarafından teslim edilmeyen malzemelerin imar ve temini için ödenen 8.700 DM'nin geminin teslim tarihi olan 21/11/2000 tarihinden itibaren ... Markına uygulanacak en yüksek faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasını, toplam 2.446.200 DM'nin temerrüt tarihinden itibaren işlemiş ve dava tarihinden itibaren işleyecek döviz faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini dava ve talep etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili ... A.Ş nin ... ile 29/02/2000 tarihinde aktif ve pasifiyle birleştiğini, davacı ...A.Ş ile aralarında 31/10/1996 tarihli 4 adet ... konteyner gemisi donatım ve malzeme temin sözleşmesi imzalandığını, sözleşme çerçevesinde ... nolu gemi ile ilgili projede davalının yükümlülüğünde olan ve süresinde tamamlanamayan bu nedenle defalarca revize edilen çelik tekne inşaa planını yerine getirilmemesinden dolayı davalıdan kaynaklı gecikmelerin ortaya çıktığını, davacının tersane tarafından yapılan gemi inşaa ve üretim programına uymadığını ve yükümlülüklerini tamamen yerine getiremediğini, davacının üretim programına uymamasından dolayı müvekkilinin sözleşmede belirlenen yükümlülüklerini gecikmeli olarak yerine getirebildiğini, ... ile ilgili sözleşmenin müvekkili şirketi tarafından 28/02/2000 tarihli yazı ile feshedildiğini, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, taraflar arasında akdedilen 31/10/1996 tarihli donatım ve malzeme temin sözleşmesinin kapsamında bulunan... konteyner gemisi inşasının 31/07/1997 tarihinde davalının yazısı ile yürürlüğe girdiğini, ... nolu geminin çelik malzemesinin temini için müvekkili tarafından süresinde sipariş verildiğini, ancak üretimin yapıldığı Ukrayna- Lugansk bölgesinde üretim için kullanılan doğalgaza ambargo uygulanması üreticinin yeterli gazı alamaması nedeniyle üretim taahhüdünü süresinde getiremediğini, bu durumun davacıya ... tarihli yazı ile bildirildiğini, sözleşme kapsamında Force-Majeaur sebebiyle malzeme tesliminde gecikildiğini, cevap dilekçesi ve delil listesinde bildirerek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini iddia ve talep etmiştir.
Davacı vekili 04/03/2002 tarihli dilekçesi ile davalı tarafından mücbir sebep iddiasına dayanılmayacağını, sözleşmenin mücbir sebepler başlıklı 12. Maddesine göre mücbir sebebin ne şekilde bildirileceğinin açıkça yazılı bulunduğu, davalıya göre gecikmeye sebep olduğu öne sürülen olayın başlangıç tarihinin... olduğunun bitişinin ise 28/02/1998 olduğunun müvekkiline... tarihli yazı ile bildirildiğini, davalının gecikmeye neden olduğunu ileri sürdüğü olayı müvekkiline en geç 7 gün içinde yazılı olarak bildirmediğini, davalı tarafından bildirinin 21/01/1998 tarihinde yapıldığını, bu durumda davalının mücbir sebebin başlangıç tarihi olarak bildirdiği 02/09/1997 tarihinden 142 gün sonra bildirimde bulunmasının ve yine olayın bittiği tarih olarak belirtilen 05/02/1998 tarihinden 56 gün sonra 21/04/1998 tarihinde bildirimde bulunulmasının düşündürücü olduğunu, davalının kabulüne karar verilmesi gerektiğini iddia etmiştir.
Taraflar arasında akdedildiği konusunda uyuşmazlık bulunmayan " 4 adet ... Gemisi Donatım ve Malzeme Temin Sözleşmesi "nin uyuşmazlığın çözümü ile ilgili 1. Maddesine göre davalının, sözleşme şartlarına bağlı olarak davacıya ait ... gemi inşaa numaraları sözleşmede belirtilen 4 geminin, sözleşmenin 3.maddesine göre donatım işlerini yapmayı, bir kısım malzeme ve imalatlarını temin etmeyi, liman ve seyir tecrübelerini tamamlamayı taahhüt ettiği, gemilerin ... gemi inşaa numaralarının ... olduğunun, gemilerin sırasıyla sözleşme 1...tarihli şartname ve ... tarihli genel plana göre donatılacağının çelişki olması halinde sırasıyla sözleşmenin, şartnamenin genel planın uygulanacağının, sözleşmenin her bir gemi için ayrı ayrı yapıldığının kararlaştırıldığı, sözleşmenin 1.maddesinde gemi ebatlarının sevk sistemlerinin, konteyner kapasitelerinin, klas kurallar ve mevduat bilgilerinin kararlaştırıldığı, sözleşmenin 3. Maddesinde; 3. Maddesinin a ve b bendinde belirtilen malzemelerin masrafların ...'ya ait olmak üzere c bendinde belirtilen malzemelerin masrafları davacıya ait olmak üzere temin edileceğinin, sözleşmenin 4. Maddesine göre 1. Geminin 17 ay 15 gün, 2. Geminin 20 ay 15 gün, 3. Geminin ikinci Geminin tesliminden itibaren en az 3 ay sonra olmak kaydıyla 18 ay, 4. Geminin davacının ihtar hakkını kullanmadığını bildirmesi halinde 3. Geminin tesliminden itibaren en 3 ay süre olmak kaydıyla 18 ay içinde teslim edileceğinin kararlaştırıldığı, sözleşmenin 9. Maddesinde sözleşmenin 3. Ekindeki proje dokümanlarının ve 7. Ekindeki malzeme ve teçhizatların tesliminin gecikmesinin geminin teslimini geciktirmesi durumunda gecikilen gün kadar davalıya ek süre verileceğini, davalının sözleşmenin 8. Ekindeki iş programına uygun olarak 4.maddedeki taahhütlerini belirtilen şekil ve sürede yerine getirmemesi halinde ...'nın teslim süresinden veya uzatılmış teslim süresinden sonra sırasıyla 40 ve 25. Günü geçen ilk 30 gün için 6.000 DM sonraki günler için 10.000 DM gecikme cezası ödeyeceğinin, gecikmenin ön görülen teslim tarihinin veya uzatılmış teslim tarihinden itibaren 120 günden fazla gecikmesi halinde davacının para cezalarına ilave olarak sözleşmeyi feshedebileceğinin kararlaştırıldığı, sözleşmenin mücbir sebepler başlıklı 12.maddesinde ise mücbir sebeplerden dolayı gecikmenin 90 takvim gününü geçmesi halinde tarafların sözleşmenin yeni şartlarda devamı bakımından bir anlaşmaya varacaklarını gecikmeye sebep olan olayın başlangıcı ile birlikte 7 gün ile sınırlı olmak üzere en kısa zaman zarfında ...'nın teslim tarihini uzatmaya yetkili olduğu şikayetini faks/ telex ile gecikmeye sebebiyet olan olayın oluş tarihini süresini ve sebeplerini yazılı olarak bildireceğini, bu şekilde bildirilmeyen gecikmeler için teslim tarihinde uzatma kabul edilmeyeceğini, yine uzatmaya sebep olan olayın sona erdiğinin davacıya bildirilmesi gerektiğinin kararlaştırıldığı, sözleşmenin 12.2.maddesinde tarafların her biri için mücbir sebeplerin yanı sıra davacının tedarikçisinin ...sebepleri dolayısıyla teçhizatın teminin gecikmesi durumunda bu durumun davacı için mücbir sebep sayılacağının kararlaştırıldığı, sözleşmenin 15.maddesinde İstanbul Mahkemelerinin uyuşmazlık halinde yetkili olacağının kararlaştırıldığı görülmüştür.
... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin ...Değişik iş sayılı dosyasının tetkikinden; bir gemi inşaa ve makine mühendisi, bir makine mühendisi ve bir elektrik mühendisi oluşan bilirkişi heyeti tarafından düzenlenen 10/04/2000 tarihli raporda özetle; 20/03/2000 günü ... Tersanesinde bulunan gemi ve imalatlar üzerinde inceleme yapılması neticesinde gemi boyunun yaklaşık 21 metre uzatılması ve ana makinesinin büyütülmesi nedeniyle ... yükümlülüğündeki ilave işlerin %15'inin yerine getirilmiş olduğu, yapılan ilave işler bedelinin yaklaşık 20.000 USD rayicinde olabileceği yönünde görüş belirtildiği anlaşılmıştır.
Davacının gecikme cezasının hesaplanması için dosya borçlar hukuku alanında uzman ..., gemi inşaat mühendisi... ile gemi inşaat mühendisi ...'dan oluşan heyete tevdi edilmiş, bilirkişiler tarafından düzenlenen 31/10/2002 tarihli raporda özetle; davacı tarafından 22 inşaa nolu gemi için 07/07/1997 tarihinde çelik malzeme siparişinin verildiği, siparişlerin sözleşmenin 6 nolu eki uyarınca 10. Haftada teslim edilmesi gerektiği, buna göre teslim edilmesi gereken tarihin 15/09/1997 tarihi olduğu, 1. Ve 2. Gemiye ait 170.000 ... profilinin 17/10/1997 tarihinde tersaneye teslim edildiği, 1246 ton saçın ise 08/01/1998 tarihinde teslim edildiği, inşaata başlamak için bu teslimatların davacı tarafından yeterli bulunmadığı, davalı tarafından 16/03/1998 tarihinde ilave olarak 1006 ton saç teslim edildiği, yine 27/03/1998 tarihinde 99 ton saçın davacıya teslim edildiği, 16/03/1998 tarihinde inşaat başlandığı, davalı tarafından malzemelerin geç teslimiyle ilgili olmak üzere 21/01/1998 tarihinde davacıya bildirimde bulunulduğu, davalının sözleşmenin 2.1 maddesi uyarınca 02/09/1997 tarihinde başladığı belirtilen mücbir sebebi 7 günlük süre içinde davacıya ihbar etmediği, bu nedenle teslim tarihinde süre uzatma nedeni olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı, davalının yapmakla yükümlü olduğu donatım çalışmalarının yavaşladığı gerekçesiyle taraflar arasında yazışmaların gerçekleştiği ... 1. Hukuk Mahkemesinin ... sayılı dava dosyasında yer alan yazışmalardan 22 nolu geminin boy uzatılması ve makine değişimi için ortaya çıkan ilave donatım ve modifikasyon işleri karşılığında ... Tersanesinde davalı adına davacı tarafından donatım işleri yürütülen 244 nolu geminin işlerinin karşılıklı olarak yapılacağının teyit edildiği, davalının 350.000 DM teklif verdiği, ancak bilirkişi raporundaki tespite göre davalının bu yükümlülüğünün %15'ini yerine getirdiğini, davalının cevap dilekçesinde sözleşmedeki yükümlülüklerini yerine getirmekte gecikme nedeni olarak davacının üretim programına uymamasını gösterdiği, davacı iddiasının kanıtlayacak herhangi bir belgenin ibraz edilemediği, davacı tarafından 22 inşaa nolu gemi için imalata başlanması amacıyla 07/07/1997 tarihinde yapılan siparişin 15/09/1997 tarihinde teslim edilmesi gerekirken 16/03/1998 tarihinde teslim edilmesi sebebiyle 182 gün gecikme yaşandığı, ... 7. Noterliğinin... tarihli tespitine göre donatım işleri için 17 personelin çalıştığının belirlendiği, çalışan sayısından yola çıkarılamayacağı, davalının sözleşmeyi tek taraflı olarak feshettiğini bildirdiği, 28/02/2000 tarihinden donatım işlerinin yeniden başladığı 20/04/2000 tarihi arasında toplam 52 günlük gecikmenin oluştuğu, 22 nolu geminin boy uzatılmasıyla ilgili ilave iş kapsamında davalı tarafından 350.000 DM teklif verildiği, davacının davalıya ait 244 nolu gemide yapacağı işler karşılığında davalı tarafından donatım işlerinin bedelsiz yapılacağının kararlaştırıldığı, davacının 244 nolu gemideki işleri tamamladığı, buna karşılık davalının 22 nolu geminin boy uzatılmasıyla ilgili ilave işlerin %15 oranında tamamlandığının tespit edildiği, oranlama yapıldığında davacının davalıdan 297.500 DM'nin iadesinin talep edebileceği, davalı tarafından davacıya teslim edilip iade edilmeyen malzemelerle ilgili iddianın ispat edilemediği, gecikme sürelerinin toplamının 209 gün olduğu, ilk 25 günün düşülmesi neticesinde davacının 1.970.000 DM gecikme cezası ile ilave işlerden kaynaklı 297.500 DM'nin iadesini talep edebileceği, toplam 2.267.500 DM'ye dava tarihi olan 23/03/2001 tarihinden itibaren faiz yürütülebileceği yönünde görüş belirtildiği anlaşılmıştır.
Davacı vekilinin bilirkişi raporuna itirazlarının değerlendirilmesi için dosya yeniden önceki bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, bilirkişiler 28/05/2003 tarihli ek raporda kök rapordaki görüşlerini tekrar etmişlerdir.
Mahkememizce davanın kısmen kabulüne dair verilen karar yargılama sırasında davalının iflasına karar verilmesi ve İİK194. Maddesi uyarınca işlem yapılması gerekçesiyle Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin ... Esas ... Karar sayılı ilamı ile bozulduğundan dava dosyası bu kez mahkememizin...Esas sayılı sırasına kaydedilmiş davalı hakkında verilen iflas kararının kesinleşmesi ve ikinci alacaklılar toplantısının icra edilmesi beklenilmiştir.
... 3. İcra Dairesinin 2008/8 sayılı iflas dosyasından mahkememize gönderilen 06/12/2021 tarihli müzekkere cevabından ve de 18/12/2021 tarihli ...3. Asliye Ticaret Mahkemesinin 08/12/2021 tarihli müzekkere cevabından davalı hakkında ... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin... Esas sayılı dosyasında 29/04/2008 tarihinde verilen iflas kararının kesinleştiği ve iflas tasfiyesinin adi tasfiye şeklinde yürütüldüğü, ikinci alacaklılar toplantısının 20/04/2011 tarihinde icra edildiği anlaşılmıştır.
İİK 194. maddesi uyarınca ikinci alacaklılar toplantısının icra edilmesi sebebiyle davacının İİK 195. maddesi uyarınca iflas tarihine kadar işlemiş faiz miktarının hesaplanması için dosya bir finans uzmanı bilirkişi, bir nitelikli hesaplama alanında uzman bilirkişi ile 3 denizcilik fakültesi öğretim görevlisinden oluşan heyete tevdi edilmiş, bilirkişiler tarafından düzenlenen 20/12/2022 tarihli raporda özetle; davacının gecikilen toplam 209 gün için ilk 30 gün hesabının 180.000 DM; kalan 179 gün hesabının 1.790.000 DM olarak yapıldığı, ... inşaa nolu gemiden kalan alacak bedelinin 297.500 DM olduğu, davacının toplam alacağının 2.267.500 DM olduğu, davacının davalıyı dava tarihinden önce temerrüde düşürdüğüne dair belge ibraz edemediğinden temerrüdün dava tarihi itibari ile başladığı, dava tarihinden davalı şirketin iflas tarihine kadar işlemiş faiz miktarının DM'nin Euro parite karşılığının 401.240,65 Euro olduğu, sözleşmeden kaynaklanan 2.267.000 DM gecikme cezasının Euro karşılığının 1.59.372,12 Euro olduğu, işlemiş faiz ile birlikte davacının talep edebileceği alacak tutarının 24/04/2008 tarihi itibari ile 1.560.612,77 Euro olduğu yönünde görüş belirtildiği anlaşılmıştır.
Merkez Bankasının internet sitesi üzerinden 23/01/2003 günü saat 15:30'da belirlenen gösterge niteliğindeki Merkez Bankası kurları bilgisi dosya içine alınmış, 23/01/2003 günü 1 Euro'nun efektif satış kurunun 1,792,388 TL olduğu anlaşılmakla, davacının 1.560.612,77 Euro alacağının iflas tarihindeki TL karşılığının toplam 2.297.223,60 TL olduğu anlaşılmıştır.
... 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin... tarihli ... Esas ...Karar sayılı kararı ile ...Şirketi'nin iflas tasfiyesinin kapatılmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
İİK 254 maddesi uyarınca iflas kapatılması kararı nedeniyle müflis şirketin ticaret sicilinden terkin edildiği anlaşılmakla davacı tarafa ek tasfiye için ihya davası açmak üzere süre verilmiş, davacı tarafından ikame edilen ... 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas ... K. Sayılı kararının kesinleşmesi sebebiyle yargılamaya devam edilmiş, bilirkişi raporu iflas tasfiyesini yürüten ... 3. İflas Müdürlüğüne tebliğ edilmiş, iflas tasfiyesini yürüten iflas müdürlüğü tarafından rapora karşı herhangi bir beyanda bulunulmadığı anlaşılmıştır.
Dava, eser sözleşmesi kapsamında işin ve malzeme temininin süresinde yapılmadığından bahisle ifaya ekli cezai şart ile davalıya ariyet olarak teslim edilen malzeme bedellerinin ve ilave işler nedeni ile fazladan yapılan ödemenin tahsili istemi ile ikame edilmiş olup yargılama sırasında davalının iflasına karar verilmesi sebebi ile alacak davasının İİK 235.maddesinde düzenlenen kayıt -kabul (iflas tasfiyesinde düzenlenen sıra cetveline itiraz) davasına dönüştüğü anlaşılmıştır.
Taraflar arasında 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 355 ve devamı maddelerinde düzenlenen 31.10.1996 tarihli eser sözleşmesi imzalandığı hususunda ihtilaf bulunmamaktadır.
Dava tarihinde yürürlükte bulunan 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 355 maddesinde; “İstisna, bir akittir ki onunla bir taraf (müteahhit), diğer tarafın (iş sahibi) vermeyi taahhüt eylediği semen mukabilinde bir şey imalini iltizam eder.” Olarak tanımlanıp; unsurları belirtilmiştir.
Görülmektedir ki, sözleşmenin asli unsurlarından birisi iş sahibinin edimi olan semen(bedel)dir.
Somut olayda; taraflar arasındaki sözleşme ile davalının, davacıya ait ...Tersanesinde gemi inşaa numaraları sözleşmede belirtilen 4 geminin, sözleşmenin 3.maddesine göre donatım işlerini yapmayı, bir kısım malzeme ve imalatlarını temin etmeyi, liman ve seyir tecrübelerini tamamlamayı taahhüt ettiği ettiği, ilave olarak 22 nolu geminin boyunun uzatılması ve makinesinin değiştirilmesi konusunda mutabık olunduğu anlaşılmıştır.
818 sayılı Borçlar Kanunu’nun “ İcra ile eda arasındaki münasebet” başlıklı 158. maddesinde aynen;
“Akdin icra edilmemesi veya natamam olarak icrası halinde tediye edilmek üzere cezai şart kabul edilmiş ise, hilafına mukavele olmadıkça, alacaklı ancak ya akdin icrasını veya cezanın tediyesini isteyebilir.
Akdin muayyen zamanda veya meşrut mahalde icra edilmemesi halinde tediye olunmak üzere cezai şart kabul edilmiş ise, alacaklı hem akdin icrasını hem meşrut cezanın tediyesini talep edebilir. Meğer ki alacaklı bu hakkından sarahaten feragat etmiş veya kayıt dermeyan etmeksizin edayı kabul eylemiş olsun.
Borçlunun, cezai şartı tediye ile akitten rücu etmek hakkını ispat edebilmek salahiyeti mahfuzdur.” hükmü yer almaktadır.
Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi resmi internet sitesinden müflis şirketin sözleşme tarihi olan 31.10.1996 tarihinden önceki 20.09.1996 tarihli sicil kayıtları çıkarılarak dosya içine alınmış, şirket ana sermayesi (25.000.000.000 Eski TL) dikkate alındığında kararlaştırılan cezai şart tutarının davalının ekonomik mahvına neden olacak tutarda olmadığı anlaşılmıştır.
Davalının malzemeleri süresinde teslim edemediği yine 22 nolu geminin süresinde davacıya tamamlanmış şekilde teslim edilemediği, davalı tarafından gecikmenin mücbir sebepten kaynaklandığının ispat edilemediği, davalının haklı neden bulunmaksızın sözleşmeyi feshettiğine dair bildirimin fesih için yeterli sayılamayacağı, davacının davalıdan aynen ifayı talep ettiği ve ifaya ekli cezai şart hakkının saklı tutulduğu, davacı tarafından davalıya sözleşmenin 08/03/2000 tarihinde feshedildiğinin ... 5. Noterliğinin ... tarihli ... sayılı ihtarnamesi ile bildirildiği, davalı tarafından inşaa faaliyetlerine 28.02.2000 tarihinde fiilen son verildiği, davacının davalıdan sözleşmenin fesih tarihinden önceki döneme ait olmak üzere sözleşmenin 3. ve 4.maddesi uyarınca ifaya ekli cezai şartı talep edebileceği, yine ilave işlerin %15i oranında tamamlanmış olması sebebi ile davacının ilave işler nedeni ile fazladan ödediği bedelin iadesini davalıdan talep edebileceği ancak davalıya teslim edildiği belgelendirilemeyen malzeme bedellerinin iadesini talep edemeyeceği denetime elverişli ve birbirini teyit eden her iki bilirkişi raporundan anlaşılmıştır.
Yargılama sırasında davalının iflas etmesi sebebiyle davacının yabancı para cinsinden olan alacağının sıra cetveline ne şekilde kaydedilmesi gerektiğinin açıklanması gerekmiştir.
Yabancı para alacaklarının iflas masasına kayıt şekli konusunda İcra ve İflas Kanunu'nda açık bir hüküm yoktur. Sadece İcra ve İflas Kanunu'nun 198. maddesinin 1. fıkrasında, konusu para olmayan alacakların, ona eşit bir kıymete para alacağına çevrileceği öngörülmüştür. Öğretide, konusu yabancı para olan alacakların da anılan yasa hükümlerine göre iflasın açıldığı andaki döviz kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilerek iflas masasına yazdırılacağı kabul edilmiştir (Kuru: B. İcra ve İflas Hukuku El Kitabı, 2013, 2. Baskı, Ankara, sf.1244). İcra İflas Kanunu'nun 195. maddesinde iflasın açılması ile müflisin borçlarının muaccel olacağı ve iflasın açıldığı güne kadar işlemiş faiz ve takip masraflarının ana paraya ilave edilerek masaya kaydedileceği öngörülmüştür. Bu hükmün amacı, iflas tarihinde masanın aktif ve pasiflerinin eşit şekilde ve aynı zamanda belirlenerek müflisin tüm alacaklılarına eşit ödeme yapılmasıdır. Bunu sağlamak için de yabancı para alacakların aynı paraya (Türk Parasına) çevrilmesi gerekir. Çeviri zamanı ise, yabancı para alacakları ve konusu para olmayan alacaklar için iflas kararının verildiği tarih olmalıdır. Diğer taraftan yabancı para alacağının aynen kaydı, alacaklılar arasında eşitliği ön planda tutan İflas Hukukunun bu prensibini de zedelemiş olacaktır. Zira, iflasta imtiyazlı alacaklar İİK'nın 206. maddesinde ilk beş sırada sayılmış olup, yabancı paranın masaya aynen kaydedilmesi halinde, yabancı para alacakları lehine kanunda öngörülmeyen bir imtiyaz yaratılmış olur. Bu durumda ise, aynı sırada bulunan ülke parası alacaklısı ile yabancı para alacaklısı arasında eşitsizlik meydana gelecektir. Bu sonuç ise, her sıradaki alacaklıların eşit hakka sahip olduğunu belirten İİK'nın 207. maddesine aykırılık teşkil eder.
İİK'nın 195/1. maddesinin "Borçlunun taşınmaz mallarının rehni suretiyle temin edilmiş olan alacaklar müstesna olmak üzere iflasın açılması müflisin borçlarını muaccel kılar. İflasın açıldığı güne kadar işlemiş faiz ile takip masrafları anaya zammolunur." hükmü uyarınca iflas tarihine kadar doğan iflas alacağı ve fer'ileri ile takip masrafları konusunda uzman bilirkişiden rapor alınıp, belirlenen tutarın kayıt ve kabulüne karar verilmesi gerekir. İİK'nın 195. maddesine göre iflas masasına yazılacak alacakların iflas tarihi itibariyle hesaplanıp, belirlenmesi gerekir. İflasın açılması ile ipotekle temin edilen alacaklar hariç, diğer alacaklar muaccel hale gelir ve iflasın açıldığı tarihe kadar işleyen faizler ve takip masrafları da asıl alacağa eklenerek masaya yazılır. İİK'nın 196/3. maddesi uyarınca asıl alacağa faiz işlemeye devam ederse de, bu ancak tasfiye bakiyesi kalırsa ayrıca ödenir.
Davacının gecikilen toplam 209 gün için ilk 30 gün hesabının 180.000 DM; kalan 179 gün hesabının 1.790.000 DM olarak yapıldığı, ... inşaa nolu gemiden kalan alacak bedelinin 297.500 DM olduğu, davacının toplam alacağının 2.267.500 DM olduğu, davacının davalıyı dava tarihinden önce temerrüde düşürdüğüne dair belge ibraz edemediğinden temerrüdün dava tarihi itibari ile başladığı, dava tarihinden davalı şirketin iflas tarihine kadar işlemiş faiz miktarının DM'nin Euro parite karşılığının 401.240,65 Euro olduğu, sözleşmeden kaynaklanan 2.267.000 DM gecikme cezasının Euro karşılığının 1.159.372,12 Euro olduğu, işlemiş faiz ile birlikte davacının talep edebileceği alacak tutarının 24/04/2008 tarihi itibari ile 1.560.612,77 Euro olduğu, 23/01/2003 günü 1 Euro'nun efektif satış kurunun 1,792,388 TL olduğu anlaşılmakla, davacının 1.560.612,77 Euro alacağının iflas tarihindeki TL karşılığının toplam 2.297.223,60 TL olduğu anlaşılmakla aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın KISMEN KABULÜNE,
2.297.223,60 TL'nin davacı alacağı olarak iflas masasına kayıt ve kabulüne,
Davacının fazlaya ilişkin talebinin reddine,
2- Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan harçlar tarifesine göre tahsil edilmesi gereken karar harcı 615,40 TL olduğundan peşin yatırılan 14.801,07 TL'den 615,40 TL'nin mahsubu ile fazla yatırılan 14.185,67 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
3-Davacı tarafından yatırılıp mahsubuna karar verilen harç tutarı 615,40 TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
4-Davacı tarafından yapılan 18.000,00 TL bilirkişi ücreti, 468,45 TL posta ve tebligat gideri olmak üzere toplam 18.468,45 TL yargılama giderinin kabul ve ret oranına göre 17.119,29 TL'sinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, kalan yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden, hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre hesap ve takdir edilen 30.000,00 TL maktu vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
6- Gider avansının kalan kısmının karar kesinleştiğinde yatıran taraflara iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalının yokluğunda, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 15 gün süre içerisinde Yargıtay Temyiz yolu açık olmak üzere oybirliği ile verilen karar açıkça okunup anlatıldı. 25/09/2025
BAŞKAN
ÜYE
ÜYE
KATİP