T.C.
İSTANBUL
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/837
KARAR NO : 2025/741
DAVA : İtirazın İptali (Franchise Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 21/12/2023
KARAR TARİHİ : 16/10/2025
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali ( (Franchise Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı arasında 13 Mayıs 2017 tarihinden itibaren Franchise sözleşmesi imzalandığını diğer davalı ... un bu sözleşmeyi garantör sıfatıyla imzaladığını bu sözleşme ile davalının Sakarya ... içinde bulunan dükkanı ... markası ile restoran olarak işletmeye başladığını, sözleşmenin beş yıl süre ile geçerli olduğunu fesih ihbarında bulunulmadığı sürece sözleşmenin aynı koşullarda birer yıllık dönemler halinde yenilendiğini tarafların sözleşmeyi yenilemeleri sebebiyle sözleşmelerin 2023 Mayıs tarihine kadar uygulandığını davalının Mayıs 2023 tarihinde alışveriş merkezi içinde bulunan dükkanı kapatarak sözleşmeyi eylemli olarak feshettiğini, sözleşmenin süresinden önce feshedilmesinin sözleşmeye aykırı olduğunu sözleşmenin 14. maddesine göre süresinden önce fesih halinde 50.000 Euro cezai şartın ödenmesi gerektiğini, davalılara cezai şartın ödenmesi hususunda ... 7. noterliğinin ... tarihli ... yevmiye sayılı ihtarnamesinin gönderildiğini davalıların ödeme yapmaya yanaşmadığını bunun üzerine ... 22. icra Müdürlüğü’nü ... esas sayılı dosyası ile takip başlatıldığını davalıların takibe itiraz ettiklerini, davalı ...'un TBK 128 maddesi uyarınca garantör sıfatıyla sözleşmeyi imzaladığını davadan önce arabuluculuk başvurusunda bulunduğunu sonuç alınamadığını Davlıların takibe itirazlarının iptaline takip konusu yüzde yirmisinden az olmamak üzere davalılar aleyhine icra inkar tazminatına hükmedilmesi yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesini dava ve talep etmiştir
Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; taraflar arasındaki ticari ilişkinin 13.05.2017 tarihinde başladığına sözleşmenin beş yıllık süre için tesis edildiğini normal bitiş süresinin 13.05.2022 olduğunu müvekkilleri tarafından çekilen cevabı ihtarnamede bildirildiği üzere müvekkilinin fesih bildirimi yapmasını takiben Sözleşmenin 10.05.2023 tarihinde davacı şirketin bilgisi dahilinde feshedildiğini sözleşmenin 3.1 ve 3.ikinci maddesinde sözleşmenin feshi ile ilgili düzenlemeye yer verildiği, sözleşmede franchise veren bakımından bir düzenleme yer aldığı ancak fesih ihbarını Franchise alan bakımından düzenlenmemiş olduğu taraflar arasında ticari ilişkinin sonlandırılması konusunda bir çok görüşme ve yazışma yapıldığını, 06.10.2022 tarihinde ... tarafından davacı şirket yetkilisi ...’e gönderilen mailde mağaza kapanışı için gerekli işlemlerin yapılması konusunda gereğinin rica edildiğini, sözleşmenin 3.ikinci maddesine göre fesih yapılmasının gerekmesi halinde dahi bir aylık süreden çok önce fesih bildiriminde bulunduğunu, sözleşmenin beş yıllık süresinin tamamlanmış olduğunu bu sürede müvekkilinin zarar ettiğini olan fesih ihbarını süresinde yapıldığını davacı tarafa mail ile bildirimde bulunduğunu taraflar arasındaki yazışmalar neticesinde davacı şirketin bizzat kendisinin alışveriş merkezinin idari birimine iş yerinin kapanması ile ilgili yazılı bildirimde bulunduğunu alışveriş merkezindeki işletmenin kapanmasından sonra sözleşmenin devam etmesinin ticari hayata uygun bir eylem olmayacağını cezai ŞART talebinin yerinde olmadığını davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, davacının takip konusu alacağın %20 sinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesi yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davacı üzerinde bırakılması gerektiğini davet talep etmiştir .
... 22. icra Müdürlüğü’nü ... Esas sayılı dosyası, dosya içine alınmış tetkikinden ; davacı tarafından davalı gerçek kişi ve davalı şirket hakkında 50.000 EURO cezai şartın tahsili için takip başlatıldığı, takip talebinde yabancı para cinsinden alacağın Türk Lirası karşılığına yer verildiği, davalıların takibe itirazları neticesinde takibin durdurulduğu, süresinde işbu itirazın iptali davasının ikame edildiği görülmüştür.
Davacı tarafından delil olarak sunulan davalı şirket yetkilisi tarafından davacı şirkete gönderilen 08.11.2021 tarihli e-posta içeriğinden; alışveriş merkezinde bulunan sözleşme konusu mağazanın 31.03.2022 tarihinde kapatılmasının davalı tarafından talep edildiği, davalının davacı taraftan ayrıca alışveriş merkezinin kirası konusunda yardımcı olunmasını talep ettiği, tüm sözleşmelerin feshi konusunda ilave bir bildirim gerekmesi halinde bu konuda davacıdan bilgilendirme talep ettiği anlaşılmaktadır.
Davacı şirket tarafından davalıya keşide edilen ... 7. Noterliği'nin ...tarihli ... yevmiye sayılı ihtarnamesi ile sözleşmenin süresinden önce feshi nedeniyle 50.000 Euro cezai şartın davacıya ödenmesi gerektiğinin ihtar edildiği anlaşılmıştır.
Davalı tarafından davacıya keşide edilen ... Noterliği’nin ... yevmiye sayılı ,.. tarihli ihtarnamesi ile sözleşmenin fesih bildiriminin muhatap şirketin bilgisi dahilinde yapıldığının, davalı şirket yetkilisi ile franchise veren şirketin genel müdürü arasında çok sayıda yazışma gerçekleştirildiğinin, bizzat Franchise veren şirketin alışveriş merkezinde bulunan mağazanın kapatılması konusunda alışveriş merkezine yazılı bildirimde bulunduğunun ve müvekkilinin sözleşmede yazılı yasal sürelere uyarak hareket ettiğinin, beş yıllık sürenin fazlasıyla aşıldığının , müvekkilinin fesih iradesini sürekli ortaya koyduğunun bu nedenle sözleşmenin 3.2 maddesi uyarınca sözleşmenin yenilenmediğinin ihtar edildiği anlaşılmıştır.
Tüm Dosya Kapsamı Birlikte Değerlendirildiğinde
Dava Franchise sözleşmesinin süresinden önce feshedilmesi sebebiyle seçimlik cezai şart istemine ilişkindir.
Taraflar arasında akdedilen ve 13.05.2017 tarihinden itibaren uygulanan sözleşmenin beş yıllık süre dolduktan sonra feshedildiği konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Davacı şirket ile davalı şirket arasında 13.05.2017 tarihinden itibaren (sözleşmenin 3.1 maddesi) 5 yıl süre ile geçerli Franchise Sözleşmesi imzalandığı, sözleşmenin 3.2 maddesinde sözleşmenin süresinin bitiminden en az bir ay önce Franchise verenin yazılı şekilde sözleşmeyi sonlandırma bildiriminde bulunmaması halinde sözleşme süresinin 1 yıl süre ile uzayacağının kararlaştırıldığı, sözleşmede davalı tarafa olağan fesih hakkı tanındığına dair bir hükme yer verilmediği, sözleşmenin 14.maddesinde davalı şirketin sözleşmeye aykırı davranması sebebiyle sözleşmenin feshedilmek zorunda kalınması veya davalı şirketin sözleşmeyi süresinden önce feshetmesi halinde davalı şirketin davacıya 50.000 Euro cezai şart ödeyeceğinin kararlaştırıldığı , anılan sözleşme metninden ve taraflar arasındaki yazışmalardan sözleşme süresinin 5 yıl olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık, 13.05.2017 tarihli 5 yıl için imzalanan franchise sözleşmesinin süresinin dolmasından sonra davalı tarafından 10.05.2023 tarihinde fiilen faaliyetin sonlandırılmış olması sebebiyle davacının sözleşmenin 14. maddesi kapsamında cezai şart talep edip edemeyeceği, davalının davacıya bildirim yapmak suretiyle sözleşmeyi feshedip feshedemeyeceği, sözleşmede davacı tarafa tanınan fesih hakkının davalı tarafa tanınmamasını dürüstlük kuralına aykırılık teşkil edip etmediği, taraflar arasında yapılan yazışmalarda davalının sözleşmeyi sonlandırma iradesine davacı tarafından onay verilip verilmediği, sözleşmenin imzalandığı tarihte kararlaştırılan cezai şartın davalı şirketin ekonomik mahvına neden olacak tutarda olup olmadığı ve davalı gerçek kişinin sözleşmeyi garantör sıfatıyla imzalamış olması sebebiyle borçtan sorumlu olup olmadığı konularında toplanmıştır.
Taraflar arasında akdedilen 13.05.2017 tarihli sözleşme aslı dosya içine getirtilmiş, tarafların 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021,2022,2023 yılları ticari defterleri incelenerek 50.000 Euro cezai şartın sözleşmenin yürürlük tarihi olan 13.05.2017 tarihinde davalının ekonomik mahvna neden olacak tutarda bir cezai şart olup olmadığı konusunda borçlar hukuku alanında uzman bir bilirkişi ile bir mali müşavir bilirkişiden görüş alınmış, bilirkişiler tarafından düzenlenen 24.02.2025 tarihli raporda özetle ; davalı şirketin 2017 yılı mali verilerine göre ödeyebileceği azami cezai şart tutarının 70.924,70 TL olduğu, 2021,2022,2023 yılları mali verilerine göre talep edilen cezai şartın davalı şirketin ekonomik mahvına sebebiyet verecek düzeyde olduğu, davalı şirket yetkilisinin sözleşmeyi garantör sıfatıyla imzalamış olduğu belirtilmiştir.
Dosyaya sunulan whatsapp yazışma içerikleri dikkate alınarak fesih bildirimine davacı tarafından onay verilip verilmediği konusunda davacı ve davalı şirket yetkilileri HMK 169.maddesi uyarınca isticvap edilmiş, mahkememizin 06.06.2024 tarihli duruşmasının 3 nolu ara kararı uyarınca duruşmaya katılan tarafın bu konudaki beyanlarına itibar edilerek yargılamaya devam edileceği taraflara ihtar edilmiş, ihtara rağmen davacı şirket yetkilisinin duruşmaya katılmadığı, davalı şirket yetkilisinin duruşmaya katıldığı ve davalı şirket yetkilisi duruşmada; 2020 yılında davalı şirket yetkilisinin ...olduğunu, 08.11.2021 tarihli e-posta ile ...e sözleşmeyi sonlandırma isteğini bildirdiğini, bu taleplerinin 2022 yılına kadar devam ettiğini, 2023 yılında...’in kendisine telefonda alışveriş merkezi ile görüştüğünü, alışveriş merkezine fesih ihtarnamesini gönderdiklerini bildirdiğini ve alışveriş merkezinden çıkış tarihinin 05.05.2023 tarihi olduğunu söylediğini bu tarihten birkaç gün önce ise mail yoluyla alışveriş merkezinden çıkışının onaylandığını ancak Franchise sözleşmesinin sonlandırılmasının onaylanmadığını bildirdiğini, bunun üzerine ...’i aradığını , kendisine beş yıllık sürenin yeni dolduğu düşüncesiyle onay verildiğini belirttiğini, kendisinin cevap olarak beş yıl dolduğunda iptal edilebilen sözleşmenin altı yıl olduğunda neden iptal edilemediğini sorduğunu, 2023 yılı mayıs ayında sözleşme ilişkisinin fiilen sona erdiğini açıklamıştır.
Davalı şirket yetkilisinin 06.02.2025 tarihli duruşmasındaki beyanından ; taraflar arasında akdedilen franchise sözleşmesine konu alışveriş merkezindeki mağazanın kapatılmasına davalı tarafından onay verildiği anlaşılmaktadır. Davalı şirket yetkilisinin duruşmadaki beyanlarından, davacı tarafın Franchise sözleşmesinin feshine ilişkin onay verildikten sonra sözleşmenin 5 yıllık süresinin dolmasının üzerinden uzun süre geçtiği gerekçesi ile onay işleminin geri alındığının ; yalnız alt kira sözleşmesinin (Sakarya'da bulunan alışveriş merkezindeki mağazanın kapatılmasına) sonlandırılmasına onay verildiğinin davalıya bildirildiği anlaşılmaktadır. Davacı şirket yetkilisine isticvap davetiyesi tebliğ edilmesine rağmen davacı şirket yetkilisi duruşmaya iştirak etmediğinden dosyaya sunulan yazışmalarda, sonlandırılmasına onay verilen sözleşmenin hangi sözleşme olduğu konusunda davalı şirket yetkilisi beyanlarına itibar edilmiştir.Bu durumda taraflar arasında akdedilen franchise sözleşmesinin; davalı şirketin ...’da bulunan alışveriş merkezindeki iş yerinde ürün satışı ile ilgili olup olmadığının buna göre davalı şirketin alışveriş merkezinde bulunan faaliyetine son vermesi durumunda franchise sözleşmesinin de uygulanma ihtimalinin kalıp kalmayacağının ve franchise sözleşmesinin de sona erip ermediğinin değerlendirilmesi gerekmiştir.
Taraflar arasında Akdedilen ... Franchise anlaşması başlıklı sözleşmenin 2.1. maddesinde sözleşmenin konusunun; tanımı yapılmış bölgede faaliyet göstermek üzere bu sözleşmenin franchise alana sözleşme ve eklerinde yazılı şartlar dahilinde ... restoranı işletme hakkının verildiğinin kararlaştırıldığı, sözleşmenin 21. maddesinde sözleşmenin eklerinin sıralandığı ve 2 nolu sözleşme ekinde " bölge şartları" başlığı altında bölgenin... mağaza ...adresi olarak belirlenmiş olduğu anlaşılmaktadır.
13.05.2025 tarihli franchise sözleşmesinin, ... merkezinin 220 nolu mağazasının davalı tarafından (franchise alan olarak )işletilmesi amacıyla imzalandığı ve davacının onayı üzerine davalı şirketin alışveriş merkezindeki faaliyetinin 2023 yılı mayıs ayında, 5 yıllık sürenin bitiminden sonra sona erdiği anlaşılmaktadır.
Sözleşmenin süresinden önce feshedilip feshedilmediğinin incelenmesi halinde de sözleşmenin 3.1 maddesinde belirtilen 5 yıllık sürenin 13.05.2022 tarihinde dolduğu, sözleşmenin fiilen sona erdiği tarihin ise 10.05.2023 tarihi olduğu bu durumda cezai şartın düzenlendiği 14.maddede yer alan sözleşme süresi ifadesinden ne anlamak gerektiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Uyuşmazlığın çözümüne geçilmeden önce sözleşme kavramına değinmekte yarar vardır.
Türk Hukuk Lûgatındaki tanıma göre sözleşme; iki ya da daha çok kişinin karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamaları ile oluşan ve onlara karşılıklı borç yükleyen anlaşmadır. (Türk Hukuk Lûgatı, Türk Hukuk Kurumu, Ankara 2021, C.1, s. 1009.).
Türk Borçlar Kanunu'nun 1. maddesinde "Sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur. İrade açıklaması, açık veya örtülü olabilir." şeklindeki düzenlemeyle de sözleşmenin kurulması ve irade açıklaması izah edilmiştir.
Ancak bazı durumlarda taraflardan biri, sözleşmenin içeriğini diğerinden farklı anlayabilir. Özellikle şüphe ve tereddütlere yol açan veya birden fazla anlama gelen sözleşme metni yahut bir hüküm taraflardan birini avantajlı duruma getiriyorsa, taraf buna dayanarak talepte bulunabilmektedir. Bu takdirde yorum uyuşmazlığı söz konusu olmaktadır ve sözleşme yorumuna ihtiyaç duyulmaktadır Sözleşmenin yorumu, sözleşmenin kurucu unsuru olan iradelerin anlamının ve hangi hukuksal sonuçlara yöneldiğinin araştırılıp, ortaya konulması anlamına gelmektedir (Fikret Eren: Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 14. Baskı, Ankara 2012, s.466).
Sözleşmenin yorumuna ilişkin olarak TBK’nın 19/1. maddesinde “Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.” düzenlemesi bulunmaktadır.
Bu doğrultuda sözleşmenin yorumunda amaç, ilk aşamada sözleşme taraflarının birbirine uygun gerçek iradelerini tespit edebilmektir (Nurcihan Dalcı Özdoğan; Sözleşmenin Yorumunda Gerçek İradenin Tespiti, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 8, Sayı:1, 2017, s. 35).
Hâkim sözleşmeyi yorumlarken asli yorum aracı olarak tarafların, iradelerini açıklarken kullandıkları kelimeler ve deyimleri öncelikle dikkate alır. Kullanılan ifadeler ve kelimeler bireysel olarak değil beyan metninin bütünlüğü içinde yorumlanmalıdır.
Asli yorum araçları yeterince açık değilse, tarafların iradelerini ortaya koymaya imkân veren yardımcı olgulara bakılmalıdır. Bu bağlamda; tarafların sözleşme müzakereleri ve sözleşmenin kurulması sırasındaki, ifa hazırlıkları aşamasındaki, sonrasındaki davranışları, menfaat durumları, amaçlarıyla, ilgili âdet ve teamüller dikkate alınmalı, dayanağını TMK'nın 2. maddesinden alan güven ilkesi de gözden kaçırılmamalıdır.
Nitekim aynı hususlara Hukuk Genel Kurulunun 09.12.2021 tarihli ve ... Esas, ...Karar sayılı kararında da değinilmiştir.
Taraflar arasında imzalanan Franchise Sözleşmesinin 14.maddesinde " İşbu anlaşmanın ve eklerinin hükümlerinin Franchise alan tarafından yerine getirilmemesi ya da Franchise alanın sözleşmenin süresinden önce sözleşmeyi feshetmesi ya da franchise alanın kusurlu davranışları nedeniyle Franchise verenin sözleşmeyi feshetmek zorunda kalması halinde ; Franchise verenin tüm dava ve talep hakları saklı kalmak üzere Franchise alana, 50.000 Euro cezai tazminatı nakden ödemeyi kabul ve taahhüt eder." şeklinde düzenlenmiş olup sözleşmenin 3.1 maddesinde yer alan " Bu anlaşma imzalandığı tarihte yürürlüğe girecek olup 5 yıl için geçerlidir." ifadesinden sözleşme süresinin 5 yıl olduğunun anlaşıldığı, sözleşmenin cezai şarta dair 14. maddesinde açıkça farklı bir süre kararlaştırılmadığı, sözleşme metninde yer alan ve açık olmayan maddelerin onu kaleme alan tarafın aleyhine yorumlanması gerektiği, sözleşmede olağan fesih hakkının yalnız davacı tarafa tanındığı , sözleşmenin davacı tarafından kaleme alındığının anlaşıldığı bu durumda sözleşmenin 14.maddesindeki "süresinden önce" şeklindeki ifadenin davalı borçlu aleyhine yorumlanamayacağı , sözleşmenin 5 yıl süre için imzalandığı ve davalı şirket tarafından sözleşmenin fiilen sonlandırıldığı 10.05.2023 tarihinin; 5 yıllık sözleşme süresinden ( 17.05.2022 tarihinden) sonra olduğu, süresinden önce gerçekleşen bir fesih bulunmadığı nazara alınarak davacının davalılardan sözleşmenin süresinden önce feshedildiği iddiası ile cezai şart talep edemeyeceği kanaatine varılmakla davanın reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE,
2-Hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar tarifesine göre tahsili gereken harç 615,40 TL olduğundan peşin alınan 27.352,16 TL'den mahsubu ile bakiye 26.736,76 TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
3-Davacı tarafından 14.000,00 TL bilirkişi ücreti ve 1.252,00 TL posta ve tebligat gideri olarak yapılan toplam 15.252,00 TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4-Davalılar kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre hesap ve takdir edilen 235.741,70 TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalılara verilmesine,
5-Gider avansının kalan kısımlarının karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık içerisinde Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup anlatıldı.16/10/2025
BAŞKAN
ÜYE
ÜYE
KATİP