T.C.
İSTANBUL
1.FİKRÎ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
ESAS NO: 2021/258 Esas
KARAR NO: 2024/68
DAVA: Fikir Ve Sanat Sanat Eseri Sahipliğinden Kaynaklanan Haklara Tecavüzün Ref'i, Önlenmesi Ve Tazmini
DAVA TARİHİ: 10/08/2021
KARAR TARİHİ: 22/02/2024
Mahkememizde görülmekte bulunan Fikir Ve Sanat Sanat Eseri Sahipliğinden Kaynaklanan Haklara Tecavüzün Ref'i, Önlenmesi Ve Tazmini davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin, 1960 yılından beri resim sanatıyla profesyonel olarak ilgilenen, sanat ve resim camiasında adı iyi bilinen yaşayan önemli ressamlarımızdan biri olduğu, ...'ne 1985 yılından beri, ...'ne 1990 yılından beri, ...'ne (...) ise 2004 yılından beri üye olduğu, ayrıca ... üyesi olduğu, bir dönem kulüpte divan kurulu üyesi olarak da görev yaptığı, Müvekkilinin, 1984 ile 2000 yılları arasında daha önce kulübün başkanlığını yapmış olan ve kulübün onursal başkanlarından biri olan ... ile kişisel dostluğu da bulunduğu, aralarındaki dostluğun bir nişanesi olarak ...'nın davaya konu yağlıboya portresini 1988 yılında resmettiği ve ...'ya hediye ettiği, söz konusu tablonun orjinalinin halen ...'nın ...'taki evinde bulunduğu, Davaya konu söz konusu tablonun, ... üyeleri ve taraftarı arasında ikon olduğu, toplumun her kesimince ... ile özdeşleşir hale geldiği, müvekkilinin söz konusu eserin sahibi olduğu, resimlerinde kullanmış olduğu imzasının orjinal portrenin üzerinde de yer aldığı, bununla birlikte değişik platformlarda yağlı boya portresini sergilediği; dergilere, gazetelere mülakatlar verdiği, ... ve değişik birçok televizyon kanalında davaya konu söz konusu resme ilişkin röportajlara katıldığı, tüm bu hususların müvekkilinin eser sahibi olduğunu açıkça gösterdiği, eser sahibinin müvekkili olduğu hususunun davalı taraf da açıkça kabul edildiği, müvekkilinin, söz konusu portreyi ... ile olan yakın dostluğu sebebiyle resmederek kendisine hediye etmiş olmasına rağmen davalı şirketin, müvekkilinin izni almaksızın söz konusu portreyi imtiyaz sahibi davalı ... Ltd. Şti. Baskılı T-shirt ürününde kullandığı, üzerinde değişiklikler yaptığı, çoğalttığı, değişik platformlarda yayımladığı, hediye olarak dağıttığı, Davalı şirketin ayrıca müvekkiline ait basma hakkı, çoğaltma hakkı ve yayma haklarını ihlal etmek suretiyle üzerinde müvekkiline ait eserin bulunduğu baskılı t-shirt ürünlerini yurtiçi ve yurtdışı mağazalarında ve internet sitelerinde piyasa sürdüğünü , Tecavüzün refi, meni, eser sahipliğinden kaynaklı FSEK 68 kapsamında şimdilik 1000 TL maddi, FSEK 70 kapsamında davalının elde ettiği kar, tespit edilerek şimdilik 100 TL, FSEK 70 uyarınca 5000 TL manevi tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacı vekili 7.12.2023 tarihli talep artırım dilekçesi ve ekindeki harç makbuzu ile; maddi tazminat istemini FSEK md. 70 hükmüne göre toplam 22.240-TL olarak artırmıştır.
SAVUNMA:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacının dava ehliyeti bulunmadığı, Davacının söz konusu portrenin kendisi tarafından yapıldığını iddia etmişse de bu hususun kabulü mümkün olmadığı, davacıya ait olduğu iddia edilen imzanın; ancak bir bilirkişi tarafından portre üzerinde detaylı olarak inceleme yapıldığında fark edilebileceği, tablodan bağımsız olarak fark edilmesinin ve imza sahibinin kim olduğunun anlaşılmasının mümkün olmadığı, Müvekkilinin davaya konu tabloyu t-shirt ürününde kullandığı, üzerinde değişiklikler yaptığı, çoğalttığı, değişik platformlarda yayımladığı, hediye olarak dağıttığı iddialarının hukuki mesnetten yoksun, asılsız olduğu, Davacı tarafın dosya kapsamında yapıldığını iddia ettiği satışlara ilişkin fatura, fiş, makbuz vs. ibraz da etmediğini, Müvekkilinin her ne kadar internet üzerinden satışlar gerçekleştirse de kazançlarında neredeyse %1 satış payı dahi bulunmadığı, Dolayısıyla müvekkilinin e-tespit tutanağındaki site üzerinden, davaya konu portre baskılı t- shirtlere ilişkin ticari kazanç amaçlı bir işlemi olmadığı ve olmasının da mümkün olmadığı, fatura, fiş, makbuz vs. bir belge bulunmadan sunulmuş olan bu tutanağın müvekkilinin ilgili satışı yapmış olabileceğini bir an için ispatlamış olabileceği düşünülse dahi üzerinde değişiklikler yapılması, çoğaltılması, değişik platformlarda yayımlanması, hediye olarak dağıtılması fiillerinin gerçekleştirdiğini ispatlamaktan uzak olduğunu, fahiş tazminat taleplerinin reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE:
Dava konusu uyuşmazlık; Tecavüzün refi, meni, eser sahipliğinden kaynaklı FSEK 68 kapsamında şimdilik 1000 TL maddi, FSEK 70 kapsamında davalının elde ettiği kar, tespit edilerek şimdilik 100 TL(Davacı vekili 7.12.2023 tarihli talep artırım dilekçesi ve ekindeki harç makbuzu ile; maddi tazminat istemini FSEK md. 70 hükmüne göre toplam 22.240-TL olarak artırmıştır.) FSEK 70 uyarınca 5000 TL manevi tazminatın davalıdan tahsili istemlidir.
Davanın açılmasını müteakip davacının dava, davalının cevap dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, duruşmada hazır olanlar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, arabuluculuk kurumundan faydalanmak istenilmediğinden tahkikat duruşmasına devam olunmuş, her ne kadar dava şartı itirazında bulunulmuş ise de bu itirazlar yerinde görülmemiş, tarafların beyanlarında geçen deliller toplanmış, bilirkişi incelemesi yaptırılmış, HMK 184.madde kapsamında hazır olanlardan tahkikat ile ilgili beyanları sorulmuş, HMK 186. madde kapsamında ise karar duruşmasında hazır olanlardan esas ile ilgili son diyecekleri sorulmuştur.
HMK 266. Madde kapsamında bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.
Bilirkişiler..., ..., ... tarafından düzenlenen 05/07/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Dava konusu portrenin FSEK kapsamında bir güzel sanat eseri olduğu ve eser sahibinin davacı olduğu, Dava konusu kullanımın davacının eser üzerindeki FSEK m.22 ve m. 23 te düzenlenen çoğaltma ve yayma haklarının ihlali olabileceği FSEK md. 68 ve 70 kapsamında talep edilebilecek tazminata ilişkin olarak davalıya ait yerinde yapılan defter incelemesinde, resmi satış faturalarında ve defterlerinde dava konusu portre ile ilgili satışların tespit edilemediği, dava konusu tablonun davaya konu kullanımı nedeni ile FSEK md.68 kapsamında talep edilebilecek bedelin 5.000-6.000 TL aralığında olduğu ve üç katı tutarına kadar tazminat talep edilebileceği, bu hususta takdir edilecek maddi tazminatın mahkemenin takdirine bırakılması gerektiği dava konusu kulanım nedeniyle davacının manevi haklarının ihlal edildiğinin söylenebileceği ve davacının manevi tazminat talep edebileceği, manevi tazminatın türü ve miktarını takdir hakkının ise mahkemeye ait olduğunu bildirmişlerdir.
Bilirkişiler ..., ..., ... 18/01/2023 tarihli bilirkişi raporlarında; dava konusu portrenin FSEK kapsamında bir güzel sanat eseri olduğu ve eser sahibinin davacı olduğu, davacının eser üzerindeki mali haklarından çoğaltma ve yayma haklarının ve manevi haklarından adın belirtilmesi hakkının ihlali edildiği, Davalının dava dosyasına sunduğu veriler üzerinden mali inceleme yapılmış olup, davalının flasdisk içerisindeki "...” listesinde dava konusu “... ”” isimli bir stok ya da satış kaydı olmadığı, Davalının “...” ismiyle satışa sunduğu t- shirt görsellerinin gerek dosyadaki dilekçelerde gerekse Bilirkişi Raporu ile tespitinin yapıldığı, Davalının flasdisk içerisindeki "...” listesinde bütün t-shirt ürünlerinde *ürün stok adedi” 1.000 adet olduğu, dava konusu t-shirt ürünü 1.000 Adetle satışa sunulduğu kabul edilirse 22.240,00-TL satış karı olabileceği, FSEK 68/1 uyarınca davacının 3 katı tazminata hükmedilmesi takdirinin mahkememize ait olduğu yönünde görüş ve kanaatleriin bildirmişlerdir.
Bilirkişiler ..., ..., ...'ın 09/08/2023 tarihli ek bilirkişi raporlarında; Davalı defter ve belgelerinde ve de dava dosyasına sunulu flashdisk içerisindeki verilerde dava konusu ürün stok veya satış bilgisinin mevcut olmadığı, Davalının satışa sunduğu diğer ürünlerin yaka etiketleri ile davaya konu eserin baskılı olduğu tshirtlerin yaka etiketlerindeki markanın aynı olduğu, kök raporda davalının gerçekleştirdiği tshirt satışları üzerinden bir hesaplama yapılmış olup bu hesaplama sonucu davalının dava konusu eserin basılı olduğu tshirtlere ilişkin satış gerçekleştirmesi halinde elde edilecek karın ve davacının talep edilebileceği tutarın 22.240,00-TL olabileceği, Mahkemenin önceki raporda belirlenen rayiç bedel üzerinden hesaplama yapılması kanaatine varması halinde talep edilebilecek tutarın 5.000,00-6.000,00-TLolabileceği, FSEK 68/1 uyarınca davacının 3 katı tazminata hükmedilmesi takdirinin mahkememize ait olduğu yönünde görüş ve kanaatlerini bildirmişlerdir.
Davaya konu yağlı boya tablonun FSEK kapsamında güzel sanat eseri niteliği ve davacının eser sahipliği ile hak sahipliği:
FSEK Madde 1/B hükümlerine göre eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve bu kanunda ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanat eseri ve sinema eseri olarak kabul edilen mahsullerdir. Bir ürünün eser sayılması için onu vücuda getirenin hususiyetini taşıması gerekir. Bu ilk temel şarttır. İkincisi ise kanunda dört başlık altında düzenlenen eser kategorilerinden birine dâhil olmaktır. Kanunun 2. Maddesi ilim ve edebiyat eserlerini, 3. Maddesi musiki eserlerini, 4. Maddesi güzel sanat ve 5. Maddesi de sinema eserlerini düzenlemiştir. Eser sahipliği kavramı, Kanunun hem tanımlar kenar başlıklı 1/B maddesinde hem de 8/1 maddesinde “eseri meydana getiren kişi” olarak tarif edilmiştir. O halde, bir kitabın yazarı, bir bestenin kompozitörü, bir resmin çizeri, bir fotoğrafı çeken, sinema eserlerinde de yönetmen, senaryo yazarı, özgün müzik bestecisi ve animatör eser sahibidir. Eser meydana getirmek, eser olarak nitelendirilebilecek hususiyetini katarak, Kanun’un dört başlık altında düzenlediği kategorilerden birine dâhil edilebilecek bir ürün ortaya koymaktır. Kanun eseri meydana getiren kişiye çeşitli haklar tanımıştır. Bu hakları kullanma ve yararlanma yetkisi de münhasıran eser sahibine aittir (FSEK md. 13/1, md. 18, md. 19, md 20) Eser sahibine tanınan haklar 5846 sayılı kanunun “FİKRİ HAKLAR” başlıklı üçüncü bölümünde düzenlenmiş olup, ... maddelerde manevi hakları;...maddeler de mali haklar yer almaktadır. Buna göre eser sahibi eserinin umuma arzı, adının eseriyle birlikte anılması, eserin bütünlüğüne zarar verilmemesi ve eserin aslına erişim konusunda münhasır nitelikte manevi hakları haizdir. Eser sahibinin mali hakları ise eserin işlenmesi (m.21), çoğaltılması (m.22), yayılması (m.23), umumi mahallerde temsili (m.24) ve umuma iletim (m.25) şeklinde öngörülmüştür. Manevi ve mali haklar eser sahibinin izni olmadan üçüncü kişilerce kullanılamaz. Kanunda belirtilen istisnalar (md. 30-37) saklıdır. Eser üzerindeki 14-17. maddelerde belirtilen hakların eser sahibinin izni olmadan kullanılması manevi haklara; 21-25 maddelerde belirtilen hakların kullanılması mali haklara saldırı teşkil eder. Fikir ve sanat hukukunda hakların devrine veya kullanma yetkisinin verilmesine (ruhsat-lisans) ilişkin sözleşme ve tasarrufi muamelelerin yazılı şekilde yapılması ve kullanma yetkisine veya temlike konu hakların neler olduğunun sözleşmede belirtilmesi şarttır (FSEK 52). Yazılı yapılmayan hukuki muameleler geçerli değildir. Güzel sanat eserlerinin telif kapsamında korunmasının ana koşulu, diğer eser türlerinde olduğu gibi, eser sahibinin hususiyetinin yanında bu eserlerin estetik değere (bedii vasfa) sahip olmasıdır. Yani estetik değer bütün güzel sanat eserlerinde aranan önemli bir koşuldur. Zaten, FSEK’in 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında geçen “estetik değere sahip olan...” ifadesinden, eserlerden ancak bu niteliğe sahip olanların güzel sanat eseri olarak kabul edilebileceği anlaşılmaktadır.
Bu açıklamalar ışığında Alınan her iki heyet raporunda da ; Dava konusu uyuşmazlıktaki tablonun FSEK m.4/1 anlamında güzel sanat eseri olduğu, Davacının FSEK m.11 deki karine çerçevesinde eser sahibi olduğu, davacının mali haklarının edildiği anlaşılmıştır.
TAZMİNAT İSTEMİNİN İNCELENMESİ
Davacı, FSEK’ten kaynaklanan haklarının ihlali sebebiyle FSEK m.68 kapsamında 3 kat telif tazminatı ile FSEK 70. Madde kapsamında maddi tazminat talep etmiştir.
Davacı dava dilekçesinde hem FSEK 68 hem de FSEK 70/3'e göre maddi tazminat talebinde bulunmuştur. Yargıtay uygulamasına göre, hem FSEK.m.68, hem de FSEK.m.70.f.2 veya FSEK.m.70.f.3 kapsamında maddi tazminat talep edildiğinde, talep edilen toplam bedel, anılan seçenekler uyarınca istenebilecek “en çok bedel" ile sınırlıdır. Dolayısıyla davacının bu taleplerinden hangisi yüksek ise, en yükseğine hükmedilmelidir.
Dosyada davaya konu tablonun davalı tarafça izin alınarak kullanılması halinde davacıya ödenecek emsal telif bedeline ilişkin emsal sözleşme veya rayiç bedel yazısı bulunmamaktadır. Bu çerçevede davaya konu eserin türü, niteliği, beğeni ölçüsü kullanımın mecrası süresi ve yoğunluğu da dikkate alındığında emsal telif bedelinin FSEK 68 e göre bilirkişilerce 5000-6000 TL olabileceği, FSEK 70.madde kapsamında ise davalı karının 22.240TL olduğu heyetçe belirtilmiştir.
Davacının hem FSEK 68 hem de FSEK 70/3'e göre maddi tazminat talebinde bulunduğu, ancak rapor alınıp deliller toplandıktan sonra; Davacı vekili 7.12.2023 tarihli talep artırım dilekçesi ve ekindeki harç makbuzu ile; maddi tazminat istemini FSEK md. 70 hükmüne göre toplam 22.240-TL olarak artırmıştır.
Davacının Islah dilekçesinde maddi tazminat istemini FSEK 70. maddeye göre talep ettiği gözetilerek FSEK 70. Madde kapsamında son raporda belirlenen 22.240-TL maddi tazminatın 10.8.2021 (e tespit tarihi) tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,karar verilmesi gerekmiştir. Fsek 70. Madde kapsamında tazminata hükmedildiğinden ayrıca fsek 68 e göre bir tazminat takdir edilmemiştir.
Davacı manevi tazminatta talep etmiş olup, Davacının manevi haklarından olan tşört üzerinde davacının eser sahibi olarak belirtilmemesi ve farklı bir mecrada kullanım konusunda umuma arz yetkisinin davacıda olduğu ve kullanım nedeniyle izin aldığına dair belge de sunulmadığı dikkate alındığında eser sahibi olarak belirtilme hakkı ile umuma arz hakkının ve çoğaltma yayma hakkının ihlal edilmesi nedeniyle davacının manevi tazminat talep hakkının olduğu, gözetilerek ; Tarafların ekonomik durumları, ihlâl olunan hakkın mahiyeti, ihlalin etkileri, ihlalin ulaştığı kitle, fiilin ve kusurun ağırlığı, paranın satın alma gücü ibraz olunan belgeler ve eylemin gerçekleştirilme biçimi karşısında manevî tazminat miktarının 5000- TL belirlenmiştir.
Toplanan deliller, taraf iddia ve savunmaları, HHK 266 madde kapsamında 2 ayrı heyetten alınan aynı sonuca ulaşan birbirleri ile uyumlu denetim ve hüküm kurmaya elverişli 1 ve 2. Heyet raporları ve 2.heyetin ek raporları, stok adedine göre mali inceleme ve %16 oranı ile satış karının 22.240 TL olduğu, bu bedelin somut olaya uygun bir maddi tazminat oranı olduğu gözetilerek ; Davacının Islah dilekçesinde maddi tazminat istemini FSEK 70. maddeye göre talep ettiği gözetilerek FSEK 70. Madde kapsamında 22.240-TL maddi tazminatın 10.8.2021 (e tespit tarihi) tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, 5000 TL manevi tazminatın 10.8.2021 (e tespit tarihi) tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, Fsek 66. Madde kapsamında tecavüzün Ref’i ve muhtemel tecevüzün men’ine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM:
1-Davacının Islah dilekçesinde maddi tazminat istemini FSEK 70. maddeye göre talep ettiği gözetilerek FSEK 70. Madde kapsamında 22.240-TL maddi tazminatın 10.8.2021 (e tespit tarihi) tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,
2- 5000 TL manevi tazminatın 10.8.2021 (e tespit tarihi) tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,
3-Fsek 66. Madde kapsamında tecavüzün Ref’i ve muhtemel tecevüzün men’ine,
4- 1.860,76 TL ilam harcının peşin harçtan ve 352.48 TL ıslah harcından mahsubu ile eksik kalan 1.448,98 TL harcın davalıdan tahsiline,
5-kabul edilen Maddi tazminat talebi yönünden, Avukatlık ücret tarifesi uyarınca 22.240 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-kabul edilen Manevi tazminat talebi yönünden Avukatlık ücret tarifesi uyarınca 5.000 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
7- kabul edilen Tecavüzün Ref’i ve muhtemel tecevüzün men’i talebi yönünden, Avukatlık ücret tarifesi uyarınca 25.500 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
8-Davacı tarafın yargılama giderlerinden olan 59.30 TL başvuru harcı 59,30 TL peşin harç, 352,48 TL ıslah harcı, 560,8 TL tebligat ve müzekkere masrafı 9000 TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 10.031,88 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
9-Taraflarca fazla yatırılan gider avansının hüküm kesinleştiğinde ve talebi halinde iadesine,
Dair verilen karar davacı vekili ile davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde İSTİNAF YASA yolu açık olmak üzere karar verilip tefhim kılındı, hazır olanlara duruşma zaptından örnek verildi. 22/02/2024
Katip ...
¸
Hakim ...
¸