T.C.
İSTANBUL
1. FİKRİ VE SINAİ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2017/636 Esas
KARAR NO : 2026/118
DAVA : Faydalı Model Belgesine tecavüzün ve Haksız Rekabetin tespiti& tazminat
DAVA TARİHİ : 18/09/2017
KARAR TARİHİ : 07/05/2026
Mahkememizde görülen asıl ve birleşen davanın yapılan açık yargılamasının sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
ASIL DAVADA
İDDİA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkiline ait ...numaralı faydalı model başvurusunun “...”ne ilişkin olduğu, buluşun nemli ve kuru materyallerin haşbaylı veya haşbaysız şekilde balyalanmasını sağladığı, davalının ürünlerinde de müvekkile ait faydalı model istemlerinde yer alan hareketli kontra, helisel rotor ve hidrolik yöntem özelliklerinin kullanıldığı, bu suretle faydalı model hakkına tecavüz edildiğini, ... ve ... Asliye Hukuk Mahkemeleri nezdinde yapılan delil tespitlerinde davalı ürünleri ile müvekkile ait ürünlerin kıyaslandığı, bilirkişi raporlarında ürünlerin benzer olduğunun ve davalının ürünlerinin “taklit” niteliği taşıdığının tespit edildiğini, davalının ... ve sosyal medya hesapları üzerinden dava konusu ürünlerin tanıtımını yaptığı, paylaşımlarında müvekkil aleyhine açıklamalarda bulunduğu ve bu suretle haksız rekabet oluşturduğu, ayrıca davalı tarafın, müvekkile ait faydalı model başvurusundan yaklaşık 9 ay sonra ... numaralı faydalı model başvurusunda bulunduğu, buna rağmen müvekkilin TPMK nezdindeki başvurusuna itiraz ettiği, itiraz dilekçesinde iki başvurunun birebir aynı olduğunun belirtildiği, bu durumun davalının zımni ikrarı niteliğinde olduğu, davalının kötü niyetli davranışlarla müvekkili aleyhine sosyal medya paylaşımları yaptığı ve ticari itibarı zedelediğini, bu nedenle davacıya ait ...nolu “...” nin aynısını kullanması nedeniyle davalının faydalı modele yönelik tecavüz ve haksız rekabet eyleminin tespiti, önlenmesi, durdulması ve men’i ile faydalı madelden doğan hakları ihlal eden ürünlerin imal,satış, dağıtım, ,ithali, ihracı, satışa sunulmasının önlenmesi,ürünlere ve kalıplarına el konulması,ürünün görüldüğü her yerden toplatılması, el konularak muhafazası,internet sitesinde,ilan,reklam,her türlü tanıtım malzemesinde kullanımının ,ticari evrak üzerinde kullanımın önlenmesi,basılı materyalin toplatılması ve imhası,yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi,hükmün ilanı,tecavüz nedeniyle şimdilik SMK 151/2-a kapsamında 2.000 maddi,50.000 manevi, 3.000 TL itibar tazminatına hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacı vekilinin 02/03/2026 tarihli talep artırım dilekçesinde ve ekindeki harç tahsil makbuzu ve tamamlama harç makbuzu ile; toplamda 685.520,60 TL maddi tazminatın karşı taraftan tahsili ile müvekkiline ödenmesini talep edilmiştir.
SAVUNMA:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Yetki itirazında bulunmuşlar, davalı ... Şti.’nin 1960 yılından bu yana tarım makineleri üretimi yaptığı, sektörde birçok yenilikçi çalışmaya imza attığı ve çok sayıda faydalı model belgesine sahip olduğunu, Davacının faydalı model başvurusunun “yenilik” unsurunu taşımadığını, davacının ihtiyati tedbir ve tecavüz iddialarının hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, asıl hak sahibinin davalı şirket olduğunu, davaya konu dayanak faydalı model başvurusunun hükümsüzlüğünün talep edilmesi nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
BİRLEŞEN DAVADA:
İDDİA: Birleşen davada davacı vekili dava dilekçesinden özetle; davalı şirkete ait... tarih ve ... rüçhan numaralı, ... başvuru tarihli,... başvuru numaralı faydalı model belgesinin yeni olmaması gerekçesiyle hükümsüzlüğüne karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
SAVUNMA:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; hükümsüzlük davasının reddine karar verilmesini talep etmişlerdir.
DELİLLERİN TARTIŞILMASI VE GEREKÇE:
Dava konusu uyuşmazlık; asıl davada ; Davalının davacıya ait ... nolu “...” nin aynısını kullanması nedeniyle davalının faydalı modele yönelik tecavüz ve haksız rekabet eyleminin tespiti, önlenmesi, durdulması ve men’i ile faydalı madelden doğan hakları ihlal eden ürünlerin imal,satış, dağıtım, ,ithali, ihracı, satışa sunulmasının önlenmesi,ürünlere ve kalıplarına el konulması,ürünün görüldüğü her yerden toplatılması, el konularak muhafazası,internet sitesinde,ilan,reklam,her türlü tanıtım malzemesinde kullanımının, ticari evrak üzerinde kullanımın önlenmesi,basılı materyalin toplatılması ve imhası,yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesi,hükmün ilanı,tecavüz nedeniyle şimdilik 2.000 maddi,50.000 manevi, 3.000 TL itibar tazminatına hükmedilmesini, yargılama gideri ve vekalat ücretine hükmedilmesine yönelik olarak açıldığı, birleşen dava konusunun ise; ... tarih ve ... rüçhan numaralı,...başvuru tarihli, ... başvuru numaralı faydalı model belgesinin hükümsüzlüğüne ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
Davanın açılmasını müteakip davacının dava, davalının cevap dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, duruşmada hazır olanlar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş yetki itirazı yerinde görülmemiş, arabuluculuk kurumundan faydalanmak istenilmediğinden tahkikat duruşmasına devam olunmuş, tarafların beyanlarında geçen deliller toplanmış, bilirkişi incelemesi yaptırılmış, HMK 184.madde kapsamında hazır olanlardan tahkikat ile ilgili beyanları sorulmuş, HMK 186. madde kapsamında ise karar duruşmasında hazır olanlardan esas ile ilgili son diyecekleri sorulmuştur.
HMK 266. Madde kapsamında bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.
Bilirkişiler ..., ..., ... tarafından düzenlenen 15/10/2019 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Hükümsüzlüğü talep edilmiş olan ...nodu faydalı model belgesinin istem takımının (1-7), sunulan belgeler karşısında en ilgili olarak görülen US ....Amerikan patent belgesi karşısında ...No.lu istemler bakımından “yenilik” kriterini karşılamadığı ve bu nedenle bu istemler için kısmi hükümsüzlük koşullarının oluştuğu, diğer istemler ... için “yenilik” kriterinin karşılandığı; Dava dosyasına sunulan video kayıtları ve özellikle ... 3. Asliye Hukuk mahkemene sunulan, tespit sırasında çekilmiş ürün görselleri üzerinden incelenen, davalıya ait olduğu belirtilen haşbay sisteminin,... no.lu faydalı model belgesinde yer alan bağımsız istem 1 içerisinde yer alan tüm unsurlara sahip olduğu için adı geçen faydalı model belgesinin koruma kapsamına girdiği ve faydalı model hakkına tecavüz gerçekleştiği, yukarıda belirtilen hükümsüzlük değerlendirilmesi göz önünde bulundurularak koruma kapsamının istem 2'ye daraltılması durumunda da adı geçen faydalı model belgesinin koruma kapsamına girdiği ve faydalı model hakkına tecavüz gerçekleştiği; davacı tarafın maddi tazminat talebi yönünden seçimlik hakkını kullanması gerektiği ve mali incelemenin seçilen yönteme göre yapılabileceği yönünde görüş ve kanaatlerini bildirmişlerdir.
Bilirkişiler ..., ..., ... tarafından düzenlenen 7/12/2020 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Esas davada davalı ...’ın ticaretini yapmakta olduğu otomatik haşbaylı balya makinasının, davacı ...’a ait ... no.lu faydalı model belgesinin koruma kapsamı dahilinde olduğu, Birleşen davada, hükümsüzlüğü talep edilen.. no.lu faydalı model belgesinin yenilik içermediği iddiasını kanıtlayan bir delilin mevcut olmadığı, Esas davada ve birleşen davada ...’ın aynı buluş için ilk başvuru yapan şirket olduğu iddiasının gerçekliğinin anlaşılabilmesi için dava konusu ... no.lu FM belgesinin, rüçhan talebinde bulunmuş olduğu ... no.lu başvuru ile ilgili rüçhan talebinin geçerliliğinin incelenmesi gerektiği, Davacı/karşı davalı tarafın, maddi tazminat talebi doğrultusunda, kullandığı seçimlik hakkı yönünden inceleme ve hesaplama yapabilmek için, her iki tarafın ticari defterlerinin incelenmesi gerektiği, davalı/karşı davacı tarafın şirket merkezinin ... da olduğunun görüldüğü, dava dosyasına da incelenmek üzere ticari defter ve kayıtların (ticari defterler, dava konusu ürüne ilişkin satış raporları, ilgili yıllara ait kurumlar vergisi beyanları, detay mizanları, satış faturaları), incelenmek üzere sunulmadığı, Davalı/karşı davacı tarafın ticari defter ve kayıtları (ticari defterler, dava konusu ürüne ilişkin satış raporları, ilgili yıllara ait kurumlar vergisi beyanları, detay mizanları, satış faturaları), Sayın mahkemeye sunulması, ya da talimat ile şirket merkezinin bulunduğu yer de inceleme yaptırılması halinde, davacı/karşı davalı tarafın maddi tazminat talebi doğrultusunda ek rapor hazırlayabileceklerini bildirmişlerdir.
Önceki heyette yer alan PATENT Vekili Bilirkişi ...'in vefat etmesi üzerine heyete teknik bilirkişi marka patent vekili ... eklenerek, rapor alınmış ve ..., ... ve ... tarafından 27/01/2026 tarihli Ek bilirkişi raporlarında özetle ; ... nolu faydalı model başvurusunun,... nolu faydalı model belgesi için rüçhan hakkı oluşturduğu, rüçhan hakkı nedeniyle ...nolu faydalı model belgesinin yenilik vasfına dair bir değerlendirmede faydalı model belgesinin başvuru tarihi olarak 23.03.2016 tarihinin değerlendirmeye alınması gerektiği,
.... internet sitesinde 8 Nisan 2017 tarihinde yayınlanarak tanıtımı yapılmış olan ... markalı ... Makinasının, ... nolu “...” buluş başlıklı faydalı model belgesinin 1 nolu bağımsız isteminin koruma kapsamında kaldığı, ... internet sitesinde tanıtımı yapılmış olan ... markalı ... Makinasının, ... nolu faydalı model belgesinin koruma kapsamında kaldığı, ... nolu “...” buluş başlıklı faydalı model belgesinin başvuru tarihi itibariyle yenilik vasfına haiz olduğu, 02.06.2023 tarihinde Mali Bilirkişi Hayrettin Karagöz tarafından hazırlanan bilirkişi raporu, davacı tarafın seçimlik hakkı göz önünde bulundurularak, kontrol edildiğinde, raporda hesaplama hatalarının bulunduğu, Bilirkişi tarafından, davalı tarafın maliyet tutarları üzerinden hesaplama yapıldığından, muhtemel satış adedinin yanlış hesaplandığı, ayrıca davacı tarafın karlılık tutarı üzerinden hesaplama yapılması gerekirken, davalı tarafın karlılık tutarı üzerinden hesaplama yapılarak, hatalı sonuca ulaşıldığının görüldüğü, Davalı tarafın, 13.03.2016 (belge başvuru tarihi) – 18.09.2017 (dava tarihi) dönemi içinde, 6.348.525,59 TL.’ sı muhtemel satış hasılatı elde ettiği, davalı tarafın, dava konusu ortalama bir birim makine satış fiyatının 46.296,30 TL.’ sı olduğu, toplam satış hasılatının, bir birim satış fiyatına bölünmesi sonucunda, davalı tarafın 137 adet (6.348.525,59 TL / 46.296,30 TL = 137 adet) muhtemel makine satışı olduğunun hesap edildiği, Davacı tarafın, dava konusu faydalı modelin kullanıldığı bir birim ürün satışından, 5.003,80 TL.’ sı faaliyet kazancı elde ettiğinin hesap edildiği, davalı tarafından satışı gerçekleştirilen, 137 adet makineyi, davacı taraf piyasada satışa sunmuş olsaydı elde edeceği muhtemel kazancın 685.520,60 TL.’ sı (5.003,80 TL X 137 adet = 685.520,60 TL) olarak hesap edildiği, yönünde görüş ve kanaatlerini bildirmişlerdir.
TALİMAT YOLUYLA ALINAN RAPORLAR :
... 3.Asliye Hukuk Mahkemesinin ... Talimat sayılı dosyasından alınan Bilirkişi ...tarafından sunulan 29/07/2021 tarihli raporda özetle; Davalı ticari defter ve belgeleri üzerinde yapılan inceleme sonucunda; 18.09.2017 tarihinden öncesinde ihlal teşkil ettiği belirtilen ... serisi haşbaylı balya makinası ürününden,31/01/2017 tarih .. seri numaralı 41.666,66 TL tutarında , (Kdv hariç), ve 15/02/2017 tarih ...seri numaralı 50.925,93 TL tularında , (Kdv hariç) olmak üzere TOPLAM 92.592,59 TL (Kdv hariç) satış yapıldığı 2 makinanın toplam maliyetinin 84.693,72 TL olduğu, davalının 7.898,87 TL elde ettiği kar elde ettiği, Davacının mahrum kaldığı zararın 7.898,87 TL olduğu yönünde görüş ve kanaatlerini bildirmişlerdir.
... 3.Asliye Hukuk Mahkemesinin ... Talimat sayılı dosyasından alınan Bilirkişiler ...,... tarafından düzenlenen 18/05/2022 tarihli raporda özetle; davalı şirketin 2015, 2016 ve 2017 yıllarına ait ticari defterleri ayrıntılı olarak incelenmiş; yevmiye defterlerinde “...” ibaresiyle ayrı bir satış kaydı bulunmadığı, satış kayıtlarının yalnızca “...” ve “...” şeklinde tutulduğu, İnceleme sonucunda;
2015 yılında yurtiçi balya makinesi satışlarının 7.176.770,20 TL, rulo balya makinesi satışlarının 393.518,53 TL, yurtdışı rulo balya makinesi satışlarının 204.898,32 TL olduğu ve toplam satış hasılatının 7.775.187,05 TL’ye ulaştığı, 2016 yılında yurtiçi balya makinesi satışlarının 4.760.212,71 TL, rulo balya makinesi satışlarının 462.037,04 TL, yurtdışı balya makinesi satışlarının 48.315,75 TL olduğu ve toplam satış hasılatının 5.270.565,50 TL olarak gerçekleştiği, 2017 yılında ise yurtiçi balya makinesi satışlarının 7.419.328,81 TL, rulo balya makinesi satışlarının 403.240,80 TL, yurtdışı balya makinesi satışlarının 130.893,63 TL olduğu ve toplam satış hasılatının 7.953.463,24 TL olduğunun mali inceleme sonucunda belirlendiğini, Bilirkişi heyeti tarafından; dava konusu faydalı modele ilişkin ürünlerden ne kadar satış yapıldığının tespit edilebilmesi amacıyla davalı şirketin 2015, 2016 ve 2017 yıllarına ait fatura koçanlarının mahkemeden talep edildiği, ancak rapor tarihi itibarıyla söz konusu belgelerin ibraz edilmediğini,Bu nedenle mevcut ticari defter kayıtlarından balya makinesi satışlarının haşbaylı veya haşbaysız olarak ayrıştırılmasının mümkün olmadığı, inceleme dönemi içerisinde davacının faydalı modeline konu ürünlerden kaç adet satıldığının net şekilde belirlenemediği yönünde görüş ve kanaatlerini bildirmişlerdir.
... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin ...Talimat sayılı dosyasında Mali Bilirkişi ... tarafından düzenlenen 27.1.2023 tarihli raporunda özetle; Davacı ... A.Ş.’ne ait incelenen yıllara ilişkin şirketin bağlı bulunduğu ... Vergi Dairesi Müdürlüğü’ne verilmiş bulunan Kurumlar Vergisi Beyannameleri’nde yer alan gelir tabloları incelendiğinde; 2015 yılı itibariyle net satışların 34.778.845 TL, satış maliyetinin 21.252.904 TL, brüt kârın 13.525.941 TL, brüt kârlılık oranının %64, faaliyet giderlerinin 7.416.042 TL, net dönem kârının 6.109.899 TL ve net kârlılık oranının %29 olduğu; 2016 yılında net satışların 24.027.328 TL, satış maliyetinin 15.169.000 TL, brüt kârın 8.858.328 TL, brüt kârlılık oranının %58, faaliyet giderlerinin 5.218.561 TL, net dönem kârının 3.639.767 TL ve net kârlılık oranının %24 olduğu; 2017 yılında net satışların 34.404.374 TL, satış maliyetinin 26.260.825 TL, brüt kârın 8.143.549 TL, brüt kârlılık oranının %31, faaliyet giderlerinin 7.728.541 TL, net dönem kârının 415.008 TL ve net kârlılık oranının %2’ye düştüğü; 2018 yılında net satışların 50.399.420 TL, satış maliyetinin 40.272.759 TL, brüt kârın 10.126.661 TL, brüt kârlılık oranının %25, faaliyet giderlerinin 8.279.866 TL, net dönem kârının 1.846.795 TL ve net kârlılık oranının %5 olduğu; 2019 yılında net satışların 52.999.981 TL, satış maliyetinin 43.517.624 TL, brüt kârın 13.525.941 TL, brüt kârlılık oranının %31, faaliyet giderlerinin 14.840.396 TL olduğu, net dönem zararının ise -1.314.455 TL olarak gerçekleştiği ve net kârlılık oranının %-3 seviyesine gerilediği; 2020 yılında ise net satışların 95.965.612 TL, satış maliyetinin 79.467.065 TL, brüt kârın 16.498.547 TL, brüt kârlılık oranının %21, faaliyet giderlerinin 10.819.292 TL, net dönem kârının 5.679.255 TL ve net kârlılık oranının %7 olduğu tespit edildiğini,
Davacı şirkete ait kurumlar vergisi beyannameleri ve gelir tabloları üzerinde yapılan inceleme sonucunda; faydalı modele tecavüz nedeniyle davacı şirketin net karlılık oranlarında düşüş meydana geldiği, ilerleyen yıllarda net kar kaybı oluştuğu yönünde değerlendirme yapılmıştır. Ayrıca davalı şirketin satış fatura koçanlarını incelemeye sunmamasının, davacının zararının daha yüksek olduğuna karine teşkil ettiği kanaatine varıldığı, bu nedenle davalının tüm balya makinesi satış miktarı ve tutarı üzerinden tazminat hesaplanması gerektiğini, sonuç olarak taraf defter ve kayıtları üzerinde yapılan inceleme ve tespitlerin raporlandığı, nihai hukuki değerlendirmenin mahkeme’ye ait olduğu bildirmiştir.
... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin ... Talimat sayılı dosyasından Mali Bilirkişi ...tarafından düzenlenen 02/06/2023 tarihli EK raporunda özetle; Davalı ... davacı defter kayıtları üzerinden Mahkemece dosya için alınan bilirkişi raporlarında davacı şirket defter kayıtlarındaki ederinin iki haşbaylı balya makinesinin toplam maliyetinin 84.693,72 TL olduğu, neticede iki balya makinesi üzerinden davalı şirketin 7.898,87 TL kar elde ettiği rapor edildiğinden, ... satışları için hesapladığı dava konusu ... Satışı olan 6.348.525,59 TL'sının 84.693,72 / 2 = 42.346,86 TL/adet maliyeti olduğu, davalı şirketin 150 adet haşbaylı balya makinesi imalatı ve satış yaptığı, bir adet haşbaylı balya makinesi satışından 7.898,87 TL/2=3.949,43 TL kar elde ettiğinin hesaplandığını, tüm dosya bilirkişilerince mahallinde tespitler ile taraf defter kayıtları üzerinden belirlenen hesaplamaya elverişli maddi veriler “faturalı satışlar, satış oranları, birim fiyatı, satış miktarı, birim başına kar elde etme” rapor edilmiş olmakla, neticede faydalı model başvuru tarihinden işbu dava tarihine kadar geçen 18 aylık sürede oluşan; her bir satıştan 3.949,43 TL kardan mahrum kaldığı, davalının 150 adet ... balya makinası üretim ve satışından mütevellit davacının davalıdan 592.414,50 TL (kar kaybı) tazminat alacağı olduğu yönünde görüş ve kanaatlerini bildirmiştir.
Türk Patent ve Marka Kurumundan celbedilen belgelerin incelenmesinde;
... nolu faydalı model belgesinin Buluş başlığının “...” olduğu, Başvuru sahibi ve buluş sahibi olarak ....A.Ş.’nin gösterildiği, 21.12.2016 Tarihinden itibaren 10 yıl süre ile korunmak üzere 23.10.2017 tarihinde verildiğinin bildirildiği anlaşılmıştır.
HÜKÜMSÜZLÜK İDDİASININ İNCELENMESİ .... nolu D1 delili ... nolu “...” buluş başlıklı faydalı model belgesinin 1 nolu bağımsız isteminde tanımlanan ve koruma kapsamı oluşturan unsurları bünyesinde barındırmadığı bilirkişi heyetince teknik olarak denetime uygun şekilde raporlanmıştır. Ayrıca dava konusu faydalı modelden önceki bir tarihe ait olan ... nolu faydalı model belgesi de rüçhan değerlendirmesine göre hükümsüzlük delili olmamaktadır. Rüçhan tanım olarak öncelik hakkı kazandırmaktadır. Bu durumda dava konusu ... nolu faydalı model belgesinin başvuru tarihi 21.12.2016'dır. Ancak söz konusu faydalı model belgesinin rüçhan hakkı oluşturduğu... nolu faydalı model belgesinin başvuru tarihi 23.03.2016'dır. Bu durumda ...nolu faydalı model belgesinin hükümsüzlüğü için ele alınması gereken belgenin kamuya sunuluş tarihinin 23.03.2016'dan eski bir tarihe ait olması gerekmektedir. Ancak davalının sahibi olduğu .... nolu faydalı model belgesinin başvuru tarihinin 02.11.2016 olması nedeniyle dava konusu faydalı model için hükümsüzlük delili olarak ele alınmayacaktır. Bilirkişilerce yapılan inceleme ve değerlendirmelerin sonucunda ... nolu “...” buluş başlıklı faydalı model belgesinin başvuru tarihi itibariyle yenilik vasfına haiz olduğu tespit edildiğinden birleşen davanın reddine karar verilmesi gerekmiştir.
ASIL DAVADA TECAVÜZ VE TAZMİNAT İSTEMLERİNİN İNCELENMESİ
Patent veya faydalı model hakkına tecavüz sayılan fiiller
MADDE 141-(1) Aşağıdaki fiiller, patent veya faydalı model hakkına tecavüz sayılır:
a) Patent veya faydalı model sahibinin izni olmaksızın buluş konusu ürünü kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit etmek.
b) Kısmen veya tamamen taklit suretiyle meydana getirildiğini bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde tecavüz yoluyla üretilen buluş konusu ürünleri satmak, dağıtmak veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak ya da bu amaçlar için ithal etmek, ticari amaçla elde bulundurmak, uygulamaya koymak suretiyle kullanmak veya bu ürünle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunmak.
c) Patent sahibinin izni olmaksızın buluş konusu usulü kullanmak veya bu usulün izinsiz olarak kullanıldığını bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde buluş konusu usulle doğrudan doğruya elde edilen ürünleri satmak, dağıtmak veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak ya da bu amaçlar için ithal etmek, ticari amaçla elde bulundurmak, uygulamaya koymak suretiyle kullanmak veya bu ürünlerle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunmak.
ç) Patent veya faydalı model hakkını gasp etmek.
d) Patent veya faydalı model sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans veya zorunlu lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek.
(2) Patent konusunun, bir ürün veya maddenin elde edilmesine ilişkin bir usul olması hâlinde mahkeme, aynı ürün veya maddeyi elde etme usulünün patent konusu usulden farklı olduğunu ispat etmesini davalıdan isteyebilir. Patent konusu usulle elde edilen ürün veya maddenin yeni olması hâlinde, patent sahibinin izni olmadan üretilen aynı her ürün veya maddenin, patent konusu usülle elde edilmiş olduğu kabul edilir. Aksini iddia eden kişi bunu ispat etmekle yükümlüdür. Bu durumda, davalının üretim ve işletme sırlarının korunmasındaki haklı menfaati göz önünde tutulur.
Patent hakkının kapsamı ve sınırları
MADDE 85-(1) Patent sahibi, buluşun yeri, teknoloji alanı ve ürünlerin ithal veya yerli üretim olup olmadığı konusunda herhangi bir ayrım yapmaksızın patent hakkından yararlanır.
(2) Patent sahibinin, izinsiz olarak yapılması hâlinde aşağıda belirtilen fiillerin önlenmesini talep etme hakkı vardır:
a) Patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, kullanılması veya ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle elde bulundurulması.
b) Patent konusu olan bir usulün kullanılması.
c) Kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken usul patentinin kullanılmasının başkalarına teklif edilmesi.
ç) Patent konusu usul ile doğrudan doğruya elde edilen ürünlerin satılması, kullanılması, ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle elde bulundurulması.
(3) Aşağıda sayılan fiiller patentin sağladığı hakkın kapsamı dışındadır:
a) Sınai veya ticari bir amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller.
b) Patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller.
c) İlaçların ruhsatlandırılması ve bunun için gerekli test ve deneyler de dâhil olmak üzere, patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller.
ç) Sadece bir reçetenin oluşturulması için eczanelerde yapılan ilaçların seri üretim olmadan hazırlanarak kullanılması ve bu şekilde hazırlanan ilaçlara ilişkin fiiller.
Sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibinin ileri sürebileceği talepler
MADDE 149- (1) Sınai mülkiyet hakkı tecavüze uğrayan hak sahibi, mahkemeden aşağıdaki taleplerde bulunabilir:
a) Fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti.
b) Muhtemel tecavüzün önlenmesi.
c) Tecavüz fiillerinin durdurulması.
ç) Tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini,
d) Tecavüz oluşturan veya cezayı gerektiren ürünler ile bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz, makine gibi araçlara, tecavüze konu ürünler dışındaki diğer ürünlerin üretimini engellemeyecek şekilde elkonulması.
e) (d) bendi uyarınca elkonulan ürün, cihaz ve makineler üzerinde kendisine mülkiyet hakkının tanınması.
f) Tecavüzün devamını önlemek üzere tedbirlerin alınması, özellikle masraflar tecavüz edene ait olmak üzere (d) bendine göre elkonulan ürünler ile cihaz ve makine gibi araçların şekillerinin değiştirilmesi, üzerlerindeki markaların silinmesi veya sınat mülkiyet haklarına tecavüzün önlenmesi için kaçınılmaz ise imhası.
g) Haklı bir sebebin veya menfaatinin bulunması hâlinde, masrafları karşı tarafa ait olmak üzere kesinleşmiş kararın günlük gazete veya benzeri vasıtalarla tamamen veya özet olarak ilan edilmesi veya ilgililere tebliğ edilmesi.
MADDE 150-(1) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz sayılan fiilleri işleyen kişiler, hak sahibinin zararını tazmin etmekle yükümlüdür.
(2) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edilmesi durumunda, hakka konu ürün veya hizmetlerin, tecavüz eden tarafından kötü şekilde kullanılması veya üretilmesi, bu şekilde üretilen ürünlerin temin edilmesi yahut uygun olmayan bir tarzda piyasaya sürülmesi sonucunda sınai mülkiyet hakkının itibarı zarara uğrarsa, bu nedenle ayrıca tazminat istenebilir.
(3) Hak sahibi, sınai mülkiyet hakkının ihlali iddiasına dayalı tazminat davası açmadan önce, delillerin tespiti ya da açılmış tazminat davasında uğramış olduğu zarar miktarının belirlenebilmesi için, sınai mülkiyet hakkının kullanılması ile ilgili belgelerin, tazminat yükümlüsü tarafından mahkemeye sunulması konusunda karar verilmesini mahkemeden talep edebilir.
MADDE 151- (1) Hak sahibinin uğradığı zarar, fiili kaybı ve yoksun kalınan kazancı kapsar.
(2) Yoksun kalınan kazanç, zarar gören hak sahibinin seçimine bağlı olarak, aşağıdaki değerlendirme usullerinden biri ile hesaplanır:
a) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin rekabeti olmasaydı, hak sahibinin elde edebileceği muhtemel gelir.
b) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin elde ettiği net kazanç.
c) Sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin bu hakkı bir lisans sözleşmesi ile hukuka uygun şekilde kullanmış olması hâlinde ödemesi gereken İisans bedeli.
(3) Yoksun kalınan kazancın hesaplanmasında, özellikle sınai mülkiyet hakkının ekonomik önemi veya tecavüz sırasında sınai mülkiyet hakkına ilişkin lisansların sayısı, süresi ve çeşidi, ihlalin nitelik ve boyutu gibi etkenler göz önünde tutulur.
(4) Yoksun kalınan kazancın hesaplanmasında, ikinci fikranın (a) veya (b) bentlerinde belirtilen değerlendirme usullerinden birinin seçilmiş olması hâlinde, mahkeme ürüne ilişkin talebin oluşmasında sınai mülkiyet hakkının belirleyici etken olduğu kanaatine varırsa, kazancın hesaplanmasında hakkaniyete uygun bir payın daha eklenmesine karar verir.
(5) Mahkeme, patent haklarına tecavüz hâlinde, patent sahibinin bu Kanunda öngörülen patenti kullanma yükümlülüğünü yerine getirmemiş olduğu kanaatine varırsa yoksun kalınan kazanç, ikinci fıkranın (c) bendine göre hesaplanır.
(6) Coğrafi işarete veya geleneksel ürün adına tecavüz hâlinde bu madde hükmü uygulanmaz. Şeklinde hükümler bulunmaktadır.
Toplanan deliller, değişik iş dosyaları, davacıya ait tescilli faydalı model belgesi, HMK 266 madde kapsamında hükme dayanak olarak alınan son rapor da dikkate alındığında:
Faydalı model belgesinin koruma kapsamına tecavüz iddiasının incelenmesinde faydalı modelin en geniş koruma kapsamını oluşturan 1 nolu bağımsız istemi oluşturan unsurların tamamının davalı yana ait tecavüz iddiası ile suçlanan makine üstündeki varlığı incelenecektir. Faydalı modelin 1 nolu bağımsız istemini oluşturan unsurların tamamının bir ürün üstünde bulunması durumunda o ürünün faydalı modelin koruma kapsamında kaldığı tespit edilmiş olacaktır. Ancak bağımsız istemi oluşturan unsurların tamamının ürün üstünde bulunmaması durumunda söz konusu ürünün faydalı modelin koruma kapsamı dışında kaldığı tespit edilmiş olacaktır.
... nolu “...” buluş başlıklı faydalı model belgesinin 1 nolu bağımsız isteminin koruma kapsamı incelendiğinde;
Koruma kapsamı oluşturmayan ancak buluşun kapsamını tanımlayan kısım: Buluş klasik yandan pistonlu(yandan beslemeli) küçük tip balya makineleri için haşbaylı ve haşbaysız kullanımı kolaylaştıran hareketli kontraya (1) sahip ... sistemi olup, özelli Koruma kapsamı oluşturan kısım: nemli veya kuru malzemeleri ... veya ... olarak balya yapabilir olması Buluşun koruma kapsamı değerlendirmesinde bilinmesi gereken tanımların başında ... ve ... kelimeleri bulunmaktadır. Genel olarak;
...: Balya makinalarında mahsulün parçalanarak balyalanmasına haşbaylı sistem denmektedir.
...: Balya makinalarında mahsulün parçalanmadan bütün olarak balyalanmasına ise haşbaysız sistem denmektedir.
Davalı yana ait olup faydalı modelin başvuru tarihinden sonraki bir tarihte kamuya sunulmuş olan ... internet sitesi videosu bilirkişilerce incelenmiş ve Bu nedenle ... internet sitesinde 8 Nisan 2017 tarihinde yayınlanarak tanıtımı yapılmış olan ... markalı ...-Otomatik ... Balya Makinasının, ... nolu “...” buluş başlıklı faydalı model belgesinin 1 nolu bağımsız isteminin koruma kapsamında olduğu bu nedenle davacının faydalı modeline tecavüzün gerçekleştiği anlaşılmıştır.
Davalının basiretli tacir gibi hareket etmesi ve başkası adına tescilli faydalı modeli izinsiz olarak üretip piyasaya sürmemesi gerekir. Oysa davalının davacı adına tescilli faydalı modeli herhangi bir izin almadan ücret ödemeden faydalı modele tecavüz eder şekilde ticarete konu etmiştir. Davalı bulunduğu konum itibariyle faydalı modelden haberdar olabilecek durumdadır. Davacı faydalı modeline tecavüz ederek piyasaya sunması nedeniyle kusurlu bulunmuştur.
Davacı yan tazminat istemini 6769 sayılı SMK 151/2-a kapsamında talep etmiştir , yani Sınai Mülkiyet hakkına tecavüz edenin rekabeti olmasaydı hak sahibinin elde edebileceği muhtemel gelire göre hesaplanmasını talep etmiştir.
..., ... ve ... tarafından 27/01/2026 tarihli Ek bilirkişi raporlar dosyadaki deliller ile uyumlu olduğundan ve tüm mali veriler ışığında incelendiğinden; HMK 266 madde gereğince hükme esas alınmıştır. Davalı/birleşen davacı tarafın ticari defter ve kayıtları üzerinde ,satış raporları, ilgili yıllara ait kurumlar vergisi beyanları, detay mizanları, satış faturaları inceleme konusu yapılmış, dava konusu üründen piyasada kaç adet satış yaptığının tespit edilmesi için mali kayıtlar üzerinde gerek talemat yoluyla gerekse resmi mali kayıt verileri bilirkişilerce incelenmiştir.
Zira hakkaniyete uygun olan hesaplama tüm mali verilerin tartışıldığı son rapor olup, HMK 266 madde kapsamında hükme dayanak olarak alınmıştır.
Son heyetçe; isabetli olarak davalı tarafından, piyasada satıldığı tespit edilen ürünleri, davacı taraf satmış olsaydı, elde etmesi muhtemel kazancı yani SMK 151/2-a maddesine göre hesaplanmıştır. Yani davacı tarafın, dava konusu faydalı modelin kullanıldığı bir birim makine satışından elde ettiği kazanç ile davalı tarafın satışa sunduğu muhtemel satış adedinin çarpılması gereklidir. Dosya kapsamında hazırlanan, 2023/1 talimat sayılı dosya kapsamında hazırlanan bilirkişi raporunda; dava konusu faydalı modelin kullanıldığı bir birim ürün satışından, davacı tarafın elde ettiği kazanç 5.003,80 TL.” sı olarak hesap edilmiştir. Bu durumda, davalı tarafından piyasada satışa sunulduğu hesap edilen 137 adet makineyi davacı taraf satışa sunmuş olsaydı elde edeceği muhtemel kazanç, 685.520,60 TL.” sı (5.003,80 TL X 137 adet =685.520,60 TL.) olarak hesap edilmiştir.
Bu kapsamda Davalı tarafın, 13.03.2016 tarihinden 18.09.2017 dava tarihine kadar dönemi içinde, 6.348.525,59 TL.” sı muhtemel satış hasılatı elde ettiği, davalı tarafın, dava konusu ortalama bir birim makine satış fiyatının 46.296,30 TL.” sı olduğu, toplam satış hasılatının, bir birim satış fiyatına bölünmesi sonucunda, davalı tarafın 137 adet (6.348.525,59 TL / 46.296,30 TL =137 adet) muhtemel makine satışı olduğunun hesap edildiği, Davacı tarafın, dava konusu faydalı modelin kullanıldığı bir birim ürün satışından, 5.003,80 TL.”sı faaliyet kazancı elde ettiğinin hesap edildiği, davalı tarafından satışı gerçekleştirilen, 137 adet makineyi, davacı taraf piyasada satışa sunmuş olsaydı elde edeceği muhtemel kazancın 685.520,60TL.” sı (5.003,80 TL X 137 adet = 685.520,60 TL) olarak hesap edildiği,dolayısıyla davacının Davalı yanın ihlal teşkil eden eylemleri olmasaydı( 6769 sayılı SMK” nun 151. Maddesinin 2. Fıkrasının (a) bendinde geçen; “Sınai Mülkiyet hakkına tecavüz edenin rekabeti olmasaydı, hak sahibinin elde edebileceği muhtemel gelir”) hesap yöntemine göre 685.520,60 TL muhtemel gelirden yoksun kaldığı gözetilerek bu bedelin davalıdan tahsiline karar verilmesi gerekmiştir.
Tecavüz nedeniyle faydalı model sahibinin ticari kişisel varlığında meydana gelen olumsuz sonuçlar manevi tazminatla giderilebilir. Manevi tazminatın hesaplanmasına ilişkin olarak 6769 sayılı SMK da herhangi bir düzenleme yoktur. Bu nedenle tecavüz nedeniyle faydalı model sahibinin duyduğu acı, elem, ticari hayattaki güven zedelenmesini dikkate alarak manevi tazminatın miktarı genel hükümler çerçevesinde tayin edilmiş keza bir taraf için zenginleşme diğer taraf içinde ekonomik çöküntü sağlamayacak şekilde günün ekonomik verilerine göre tespit edilmiş ve mahkememizce davacının faydalı modelden doğan hakkına tevacüz olduğu kabul edilerek 50.000-TL manevi tazminata hükmedilmesi gerekmiştir.
Davacı yan İtibar tazminatı da talep etmişse de şartları oluşmadığından bu yöndeki istemin reddine, mahkememizce oluşturulan 21.3.2018 TARİHLİ ihtiyati tedbir kararının karar kesinleşene kadar devamına, karar kesinleştiğinde talep halinde 50.000 TL bedelli teminat mektubunun davacı yana iadesine,hükmün ilanında davacının hukuki yararı bulunduğundan ; Karar kesinleştiğinde hüküm özetinin Türkiye’de tirajı yüksek bir gazetede bir kez ilanına masrafın davalıdan tahsiline karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM:
1-ASIL DAVADA:DAVANIN KISMEN KABUL KISMEN REDDİNE
1-Davalının davacıya ait FAYDALI MODEL hakkına tecavüzün ve haksız rekabetin tespitine, durdurulmasına, önlenmesine,
2-Faydalı model hakkını ihlal nedeniyle 685.520.60- TL maddi tazminatın davalıdan tahsiline,
3-Takdiren somut olayın özelliklerine göre 50.000 TL manevi tazminatın davalıdan tahsiline,
4-İtibar tazminatının şartları oluşmadığından talebin reddine,
5-Mahkememizce oluşturulan 21.3.2018 TARİHLİ ihtiyati tedbir kararının karar kesinleşene kadar devamına, karar kesinleştiğinde talep halinde 50.000 TL bedelli teminat mektubunun davacı yana iadesine,
6-Karar kesinleştiğinde hüküm özetinin Türkiye’de tirajı yüksek bir gazetede bir kez ilanına masrafın davalıdan tahsiline,
7-50.243,41 TL ilam harcının yatırılan 31,40 TL peşin harçtan ve yatırılan 10.082,80 TL tamamlama harcı, 1.590,02 TL tamamlama harcı ve 35.160,00 TL tamamlama harcından mahsubu ile eksik kalan 3.379,19 TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
8- Tecavüzün tespiti talebi yönünden, Avukatlık ücret tarifesi uyarınca 55.000 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
9-Kabul edilen maddi tazminat talebi yönünden; Avukatlık ücret tarifesi uyarınca 108.828, 09 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
10-Kabul edilen manevi tazminat talebi yönünden; Avukatlık ücret tarifesi uyarınca 50.000 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
11-Reddedilen itibar tazminat talebi yönünden; Avukatlık ücret tarifesi uyarınca 3.000 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
12-Davacı tarafın yargılama giderlerinden olan 31,40 TL başvuru harcı, 31,40 TL peşin harç 743,90 TL tebligat ve müzekkere masrafı, 13.000 TL bilirkişi ücreti , Denizli 3. AHM'nin 2017/13 d.iş sayılı dosyasında talep eden tarafından yapılan toplam 1.521,50 TL olmak üzere toplam 13.806,7 TL yargılama giderinin 5/4 ünün davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
13-Davalı tarafın yapmış olduğu 1.621,00 TL yargılama giderinin 1/5 inin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
14-Taraflarca fazla yatırılan gider avansının hüküm kesinleştiğinde ve talebi halinde iadesine,
II-BİRLEŞEN DAVADA;
1- BİRLEŞEN DAVANIN REDDİNE,
2-732 TL ilam harcının yatırılan 31,40 TL peşin harçtan mahsubu ile eksik kalan 700,60 TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
3- Birleşen davanın reddi nedeniyle, Avukatlık ücret tarifesi uyarınca 55.000 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
4 -Davacı tarafın yapmış olduğu yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
5-Davalı tarafından yapılmış yargılama gideri olmadığından bu hususta hüküm tesisine yer olmadığına,
Dair verilen taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde İSTİNAF YASA yolu açık olmak üzere karar verilip tefhim kılındı, hazır olanlara duruşma zaptından örnek verildi. 07/05/2026
Katip ...
¸
Hakim ...
¸
Full & Egal Universal Law Academy