T.C.
İSTANBUL
10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/554 Esas
KARAR NO : 2026/337
DAVA : Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 12/08/2022
KARAR TARİHİ : 12/05/2026
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA: Davalı ile arasında herhangi bir ticari ilişki, iş ilişkisi, alacak-borç ilişkisi bulunmadığını, davalının dava konusu çeki nasıl elde etmiş olduğunu bilmediğini, dava konusu olan çekin, davacının alacağına karşılık olarak iktisap edildikten sonra, diğer bazı çeklerle beraber kargoda kaybolmak suretiyle zayi olduğunu, keşideci çekten caymamış olduğu için kaybolan çeklerin kötüniyetli 3. Kişiler tarafından tahsil edilmesinin önüne geçmek amacıyla tarafımızca ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... E. Sayılı dosyası tahtında 29.06.2022 tarihinde çek iptali davası ikame edildiğini, çeke ilişkin ödeme yasağı konulduğunu, Çek iptali davasına dair bilgi ve belgeler tüm faktoring şirketlerine mail atılmak suretiyle gönderildiğini, Tic. Sicil Gazetesinde dava konusu çekin zayi olduğu ve bu sebeple hakkında çek iptali davası açıldığı ilan edildiğini, 01.07.2022 tarihinde de muhatap bankaya yazılan müzekkere ile çek iptal davası uyarınca ihtiyati tedbir olarak ödeme yasağı koyulduğuna karar verildiğinin bildirildiği, İcra dosyasına mübrez çek suretinden de görüleceği üzere ... Şti tarafından keşide edilen çek, ... Ltd. Şti. Tarafından cirolanmak suretiyle davacıya devredildiğini, çekin tahsilatının yapıldığı imzalı ve kaşeli tahsilat makbuzundan açıkça görüleceği üzere...Şti. tarafından davacıya, dava konusu çekin de aralarında bulunduğu 3 adet çek verildiğini, .... Ltd. Şti ise çeki ciro yolu ile ... A.Ş' den iktisap ettiğini, kaşeli ve imzalı cari hesap ekstresinde görüleceği üzere anılan 3 adet çek işbu cari hesaba da kaydedildiğini, Akabinde, ekte sunulmakta olan imzalı ve kaşeli çek çıkış belgesinden de açıkça görüleceği üzere dava konusu çek diğer 4 adet çekle beraber davacının borçlu olduğu bir başka şirket için kargoya verildiğini, kargoda kaybedildiğini, ... Cumhuriyet Başsavcılığına hırsızlık olayı neticesinde tarafımızca suç duyurusunda bulunulmuş olup buna dair soruşturma ... Sor. Nolu dosya üzerinden devam ettiğini, ayrıca çekteki diğer cirantalar tarafından da suç duyurusunda bulunulduğunu, ... Cumhuriyet Başsavcılığının ... nolu dosyası ile soruşturma devam ettiğini, davalının, basiretli davranmayıp hem ilgili banka şubesine sormadı hem de Findeks uygulamasından çekle ilgili gerekli araştırmayı yapmadan bu çeki aldı ise davalı tarafın bu davranışı ancak ağır kusurlu, basiretli davranarak çekin kaydında Sayın Mahkemenin İhtiyati Tedbir kararı olduğunu öğrendiği halde çeki almış ise kötü niyetli olduğunu Davalı tarafından, dava konusu çekle beraber kargoda kaybolmuş olan; ... seri numaralı çek ... 14. icra müdürlüğünün ... e. sayılı dosyası ile, ... seri numaralı çek ... 14. icra müdürlüğünün ... e. sayılı dosyası ile, ... seri numaralı çek ... 14. icra müdürlüğünün ... e. sayılı dosyaları ile , ... seri numaralı çek de ... 14. İcra Müd.... e. sayılı dosyası ile takibe koyulduğunu, Açıklanan sebeplerden ve emsal kararlardan görüleceği üzere davalı basiretli tacir gibi hareket etme yükümlülüğünü yerine getirmediği gibi açıkça kötü niyetli hareket ederek davacıyı zarara uğratma saikiyle hareket ettiğini; ... nolu çek davalıca 20.07.2022’de bankaya ibraz edilidği, ödeme yasağı sebebiyle işlem yapılmadığını, Buna rağmen ... tarihinde ... seri numaralı, ... tarihinde ... seri numaralı, 02.08.2022 tarihinde ... seri numaralı, 01.08.2022 tarihinde de dava konusu olan ... seri numaralı çekler ilgili muhatap bankalara ibraz edilmiş ve yine ödeme yasağı sebebiyle ödeme yapılmadığını, bunlara rağmen 5 çek de ard arda farklı icra dosyalarından takibe konu edildiğini, tüm bu sebeplerle davalının kötü niyetli olarak hareket ettiği izahtan vareste olsa da, sayın mahkeme aksi kanaatte ise davalının dava konusu çeki iktisabında en iyi ihtimalle ağır kusurlu olduğunu, ... 2.ATM’nin ... E. dosyasında ikame edilmiş olan iptal davası neticesinde hükümsüz hale gelmiş olan çek kambiyo senedi vasfını yitirdiğini ayrıca ne şekilde davalının eline geçtiği belirsiz olup, ciro silsilesinin bozulduğunu, Çekler, davacı tarafından alacağına karşılık olarak iktisap edildikten sonra kargoda kaybedildiği için yetkili son hamilinin davacı olduğunu, o halde taraflar arasında ihtilafa konu olan olayda, dava konusu çeke dayalı iki adet yetkili hamil ve ödeme talebi ortaya çıkmış bulunduğunu, bu durumda yetkili hamil olduğunu iddia eden davalı şahıs öncelikle davacı şirketi hasım göstermek suretiyle iptal kararının iptalini talep etmesi ve mahkeme nezdinde alınacak ilam ile yetkili ve meşru hamil olduğunu tespit ettirmesi gerektiğini, aksi halde mükerrer ödeme yapılmış olacağından ciro silsilesinde yer alan muhatap şirketlerin telafisi mümkün olmayacak zararlara uğrayacağını, ... 11. İcra Hukuk Mahkemesinin ...E. Sayılı dosyası ile görülmekte olan ihtiyati haczin kaldırılması davası kapsamında ... 14. İcra Müdürlüğünün ... E. Sayılı dosyasına dava konusu alacak miktarı kadar nakit teminat depo edildiğini, davacının cebri icra tehtiti altında olması ve dosya alacağının alacaklıya ödenmesi halinde davacının telafisi imkansız sonuçlarla karşılaşma ihtimali nedeniyle İİK 72/3 gereği dosyaya yatırılacak paranın alacaklıya ödenmesinin engellenmesi bakımında ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep etmek gerektiğini, yukarıda arz ve izah edilen ve resen gözetilecek nedenler karşısında, öncelikle ve ivedilikle davacının cebri icra baskısı altında mağdur olma tehlikesiyle karşı karşıya olması sebebiyle, ... 14.İcra Dairesi'nin ... E. Sayılı dosyasına dava konusu alacak miktarı kadar nakit teminat depo edilmiş olduğundan, İİK 72/3 gereği dosyaya yatırılacak paranın alacaklıya ödenmesinin engellenmesi yönünden ihtiyati tedbir kararı verilmesini, davalıya karşı dava konusu çekten dolayı herhangi bir borcu olmadığının tespit edilmesini ve çekin davalıdan istirdatına karar verilmesini, davalının asıl alacağın %20'sinden az olmamak üzere kötü niyet tazminatı ödemesine karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davacının, dava konusu çekte ciranta konumunda ve çekteki imzasına itirazı olmadığı, davacının, çekin elinden rızası dışında çıkması nedeniyle, çekte kendisinden sonra gelen kişiyle arasında ticari ilişki bulunmadığı yönündeki iddiası şahsi defi olup TTK 687.maddesi uyarınca kendisine karşı ileri sürülemeyeceğini, davalının bile bile davacının zararına hareket ettiğine dair somut bir delil sunulmadığı, davacı, çek iptal davası açtığını ve ödeme yasağı kararı aldığını belirtmiş ise de; çekte ödeme yasağı bulunması çekin icra takibine konu edilmesine engel teşkil etmediğini, davalının kötüniyetli olduğunu da göstermeyeceğini, davalı tacir olmadığından, basiretli davranma yükümlülüğü bulunmadığını, tacir olan ve basiretli davranması gereken davacının, mevzuat gereği çeklerin kargo aracılığıyla taşınması yasaklandığını, bunu bilmeyen veya bilip de önemsemeyen davacının sonuçlara kendisi katlanmak zorunda olduğunu, davacının, çekin rızası dışında elinden çıktığını ispat etmesi halinde dahi olayımızda istirdat şartları oluşmadığını, davalının, çeki iktisap anında çekin çalıntı olduğuna dair bir bilgisi bulunmadığını, çekte bulunan ödeme yasağının davalıyı kötüniyetli hale getirmediği ve çekin çalıntı olduğu konusunda bir bilgisi bulunmayan davalının TTK 790 maddesi gereğince meşru hamil olduğu yukarıda ayrıntılı olarak belirtilmiş olup TTK'nun 792.madesinde aranan şartların olayda gerçekleşmediği, açıklanan nedenlerle; menfi tespit ve istirdat davasının ayrı ayrı reddine, davacının %20'den az olmamak üzere tazminata mahkum edilmesine, vekalet ücreti ile yargılama giderlerinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Dava Dışı ... Ltd. Şti. Vekili Tarafından Dava Dosyasına Sunulu Beyan Dilekçesinde Özetle; Dava dışı ...’in ticaret ağında ticari hayatın gerektirdiği ölçüde çek ile tahsil etme yöntemlerine başvurduğunu, yine böyle bir durumda davalı dışı ..., dava dışı ... Firmasından icraya konu olan çeki teslim aldığını, akabinde ise çeki cirolayarak aralarında ticari bağ olan davacı ... isimli firmaya teslim ettiğini, davacı ise çeki cirolayıp başkaca bir firmaya kargoladığında çekin çalındığını öğrendiğini, çeklerin zayi olduğunu bildirerek ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... D.İş sayılı dosyası ile dava açtığını, yargılamaya konu olan çek ile birlikte başkaca çekler hakkında tedbir kararı alındığını ancak alınan tedbir kararına karşın çekler için ihtiyati haciz kararı alınarak icra takibi başlatıldığını, kendilerinin ve diğer cirantaların menkul mallarına haciz konuluduğunu, bahse konu çekler incelendiğinde tahrif edildiği fark edilmiş, tahrif edilerek fazla bedellerle tahsil edilmeye çalışılan çeklere karşı İstanbul İcra Hukuk Mahkemelerinde davalar açıldığını, yargılamaların devam ettiğini, yukarıda arz ve izah edildiği üzere ticari defterlerin yerinde incelenmesi için aşağıda yer alan adrese talimat yazılmasını talep etmiştir.
Dava Dışı ... A.Ş. Vekili Tarafından Dava Dosyasına Sunulu Beyan Dilekçesinde Özetle; ... Bankası,...şubesine ait 30/07/2022 keşide tarihli, ... seri nolu çek yaprağı arasındaki ticari ilişkiye binaen dava dışı ...’e ciro edildiğini, aynı çekin, dava dışı ... tarafından davacıya ciro edildiğini, kayıtlarında yer alan çek yaprağı sureti, 17.05.2022 tarihli Çek Bordrosu ve dava dışı ... arasındaki tahsilatlarını gösteren Tahsilat Makbuzu da incelendiğinde bu durumun görülebileceğini, daha sonra, söz konusu çeke ilişkin olarak ... firması tarafından, çek yapraklarının kaybolduğundan bahisle, ... 2.ATM'nin ... E. sayılı dosyasında görülen çek iptali davası ikame edildiğini, dolayısıyla, çekin ciro silsilesinde kopukluk meydana geldiğini, buna karşın, söz konusu çek yaprağı davalı ...isimli şahıs tarafından iyi niyetten uzak biçimde ... 14.İcra Müdürlüğü'nün ...E. dosyasında icra takibine konu edildiğini ve çeke istinaden ...11.ATM’'nin ...D.İş dosyası üzerinden ihtiyati haciz kararı alındığını, kendileri tarafından; söz konusu haksız icra takibi ve hukuka aykırı ihtiyati haciz kararına karşı derhal yasal sürelerinde içerisinde itirazda bulunulduğunu, ... 11. İcra Hukuk Mah. ... E. sayılı dosyasında halen derdest olan takibin iptali ve taliki talepli dava ikame edildiğini, şirketlerinin; ...adresinde yerleşik olduğu ve şirkete ait ticari defter ve kayıtların bu adreste olduğundan, gerekmesi halinde Sayın Mahkemenizce, bilirkişiye yerinde inceleme yetkisi de verilerek, ... Asliye Ticaret Mahkemeleri'ne şirket ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılması amacıyla talimat yazılmasını talep etmiştir.
DELİLLER VE GEREKÇE:
Taraflara usulune uygun davetiye tebliğ edilmiş, ... 14. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyası, ... 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası, ... Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... Soruşturma sayılı dosyası, ... Ticaret Sicili Müdürlüğü, ... 4. Sulh Hukuk Mahkemesi ve ... 11. Sulh Hukuk Mahkemesine yazılan müzekkere cevaplarının dosya arasına alınmıştır.
Dosyanın talimat raporu alınmak üzere mali müşavire tevdi edildiği ve düzenlenen 27/12/2023 tarihli raporda özetle; Görevlendirme Gereği Belirtilen Adreste yapılan tespitler: Dava Dışı ... Şirketi' nin (...) adresine gidildi. Adreste, işyerinin genel durumu ilgili ödevli veya başkaca bir muhatabın bulunamadığı (personel, yetkili, sorumlu vb.) ve ilgiliye ait tabela-ilan duyuru vs. bir emareye rastlanılmadığı, ismen sorulan şirketin tanınmadığı, Belirtilen adreste T.C. ... kimlik numaralı ...’ nun 27.Mart.2023 tarihinden itibaren Deriden Ayakkabı Mes, Bot, Çizme, Postal, Terlik vb. ürünlerin imalatının Yapıldığı; Gelir İdaresi Başkanlığı Dijital sisteminde edinilen bilgilerden dava Dışı ... Şirketi (V.K. No: ...)vergi mükellefi yönünden bağlı bulunduğu ...Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından 31.05.2022 tarihi itibariyle Re’ sen terk ettirilmiş olduğu; dava dışı ... Şirketi’ nin ticari defter ve belgelerine ulaşılamamış olup, davacı ile ticari ilişkisinin bulunup bulunmadığı ve davaya dayanak çeke ilişkin kayıtlarının olup olmadığı hususunda tespit yapılamadığı tespit edilmiştir.
Dosyanın rapor alınmak üzere mali müşavire tevdi edildiği ve düzenlenen 01/12/2025 tarihli raporda özetle; Dosya kapsamından Davacının, kargoda kaybolduğunu belirttiği ve davaya konu ... Bankası ... şubesine ait 30.07.2022 keşide tarihli, ... seri nolu çek yaprağının dava dışı ... tarafından ticari ilişkisi olan ve davacıdan önceki ciranta olan dava dışı ...’e 17.05.2022 tarihli Çek Bordrosu ile birçok çek ile birlikte teslim edildiği, Dava dışı ... tarafından husumete konu çekin, ... tarih ve ... nolu “Tahsilat Makbuzu” ile diğer çeklerle birlikte davacıya teslim edildiği, Davacının, husumute konu çeki muhtelif çeklerle birlikte dava dışı ... A.Ş. Ye teslimine ilişkin ... tarih ve ... nolu “Çek Çıkış Bordrosu” düzenlendiği, Davacının, dava dosyasına husumete konu çeki kargoya verdiği ... Kargo’ya ait ekran görüntüsünde; kargoda “Kayıp Arama Başlatıldı” ibaresinin olduğu tespit edilmiştir.
İhtilaf Konusu Çeke İlişkin Tespit Ve Değerlendirme: Sayın Mahkeme Nezdindeki Davaya Konu ... Bankası...şubesine ait 30.07.2022 keşide tarihli, ... seri nolu 15.000,00 TL tutarındaki çeke ilişkin dosya içeriği belgeler ile davacı şirket nezdinde yapılan incelemede aşağıdaki bilgilere ulaşıldığı, tespitler yapıldığı; Çekin Geçmişine İlişkin Bilgiler; Husumete konu çekin, dava dışı İnoksan tarafından içerisinde başka çeklerin de olduğu 17.05.2022 tarihli Çek Bordrosu ile davacıdan önceki ciranta dava dışı ...’e ticari ilişki kapsamında teslim edildiği, Dava dışı ... tarafından husumete konu çekin, ... tarih ve ... nolu “Tahsilat Makbuzu” ile diğer çeklerle birlikte davacıya teslim edildiği, davacının, husumute konu çeki muhtelif çeklerle birlikte dava dışı ... A.Ş.'ye teslimine ilişkin ... tarih ve ... nolu “Çek Çıkış Bordrosu” düzenlendiği görülmüş ise de, söz konusu çeklerin kargoya verdiği ... Kargo’ya ait ekran görüntüsünde; kargoda “Kayıp Arama Başlatıldı” ibaresinin olduğu tespit edilmiştir.
Çeki Tanzim Eden İle Cirantalara İlişkin Bilgiler; Sayın Mahkeme Nezdindeki Davaya Konu ... Bankası ... şb. 30.07.2022 keşide tarihli, ... seri nolu 15.000,00 TL çekin; dava Dışı ....Şti. tarafından dava dışı ...A.Ş adına düzenlendiği, Çekin arkasında sırasıyla; 1- ... A.Ş,2- ....Şti. 3- ...Şti. 4- ...Şti. 5- ... Ltd.Şti. 6- ....Şti’nin ciroları ile 01.08.2022 tarihinde ... Bankası’nın; “... 2.ATM’nin ... tarih ... sayılı ödeme yasağı kararı bulunduğundan işlem yapılmamıştır” bilgininin olduğu tespit edilmiştir.
Husumete Konu Çek ve Diğer Çeklere İlişkin Bilgiler; Dava dosyasında bulunan ve diğer mahkemelere sunulan “Kayıp Çeklere” ilişkin bilirkişi raporlarında çeklerin tutarlarında tahrifat yapılarak çek bedellerinin daha yüksek tutarlar yapıldığı belirtilmiş ise de, Sayın Mahkeme Nezdindeki çekin tutarında herhangi bir tahrifat yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kaybolan Diğer Çekler İle Husumete Konu Çeke İlişkin İcra Takibi; Davalının, kargoda kaybolan çeklere ilişkin; ... 14. İcra Müdürlüğü'nün ... E,... E., ... E., ... E., ... E. dosyalarında icra takibi yaptığı, Davalının, Sayın Mahkeme Nezdindeki husumete konu çeke ilişkin ise 05.08.2022 tarihinde ... 14.İcra Müdürlüğünün ... E. icra dosyasında; davacının da içinde bulunduğu çek cirantaları; “... Ltd.Şti, ...A.Ş, ...Şti, ...Şti, ...Şti, ...Şti, ...Şti” aleyhine 15.000,00 TL. asıl alacak diğer (Faiz, Tazminat ve Komisyon) taleplerine ilişkin 16.583,84 TL. tutarında icra takibi yaptığı, icra takibine borçluların itiraz ettiği ve takibin durduğu, icra dosyasına 10.08.2022 tarihinde davacı tarafından “... 11.İcra Mahkemesi ... E. kararı gereği 15.000,00 TL. teminat yatırıldığı” tespit edilmiştir.
Husumete Konu Çekle İlgili Davacı Şirket Nezdindeki Ticari Defter Kayıtlarındaki Tespitler: Sayın Mahkeme Nezdindeki husumet kritik edildiğinde, davacının kargoda kaybolduğunu iddia ettiği çeke ilişkin ticari defter kayıtlarında, çeki kendisine ciro eden dava dışı ...Şti. ile kendi cirosundan sonraki 1- ...Tic. Ltd.Şti.2-...Şti. 3- ...Şti 4- Davalı ... ile ticari ilişkisinin olup olmadığının tespit edilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Buna ilişkin yapılan tespitlerin aşağıdaki şekilde olduğu tespit edilmiştir.
Davacının, Çeki Kendisine Ciro Eden Dava Dışı ...Şti. İle Ticari İlişkisi;Davacının, 2021-2022 yılı ticari defter kayıtlardan alınan detaylı mizanları (mizanlardaki tutarlar GİB verilen kurumlar vergisi beyannameleri ile teyit edilmiştir) incelendiğinde; davacının, çeki kendisine ciro eden, dava dışı ...Şti. ile ticari ilişkisinin olduğu, husumete konu çekin, dava dışı ..’in chs. kayıtlarına, ...’in alacağı olarak kayıt edildiği tespit edilmiştir. (Davacının detaylı mizanları ticari sır ihtiva ettiğinden mizanların dava dışı ... ile ilgili borç/alacak/bakiye gösteren hesap/hesaplarına ilişkin görüntü ve döküm alınmıştır). Davacının, Çekteki Kendisinden Sonraki Cirantalarla İle Ticari İlişkisi; Husumete konu çekte, davacıdan sonra cirosu bulanan ...Şti. / ...Şti. /...Şti. ve Davalı ... ile ticari ilişkisine rastlanmadığı, şirket kayıtlarında ticari işlemlere rastlanmadığı gibi finansal herhangi bir işleme de rastlanmadığı tespit edilmiştir.
SONUÇ olarak, davacının incelenen 2021-2022 yılı mali tablolarının, aynı yıllara ait kurumlar vergisi beyannameleri birbirlerini teyit ettiği, davacının, husumete konu ... Bankası ... şubesine ait 30.07.2022 keşide tarihli, ... seri nolu 15.000,00 TL tutarındaki çekin keşide tarihi dikkate alınarak 2021-2022 yılı ticari defter kayıtlarının işbu bilirkişi raporunda incelemeye konu edildiği, Husumete Konu Çekin Davacı Nezdindeki 2021-2022 Yılı Ticari Defter Kayıtlarında; Dava dışı ... tarafından husumete konu çekin, ... tarih ve ... nolu “Tahsilat Makbuzu” ile diğer çeklerle birlikte davacıya ticari ilişki kapsamında teslim edildiği, davacının, 2021-2022 yılı ticari defterleri ile ticari kayıtlardan alınan detaylı mizanları ve mizanlardaki tutarların teyit edildiği kurumlar vergisi beyannameleri incelendiğinde; davacının, çeki kendisine ciro eden, dava dışı ... Ltd.Şti. ile ticari ilişkisinin olduğu, husumete konu çekin, dava dışı ...’in chs. kayıtlarına, ...’in alacağı olarak kayıt edildiği Husumete konu çekte, davacıdan sonra cirosu bulanan ...Şti. / ...Şti. / ...Şti. ve Davalı ... ile ticari ilişkisine rastlanmadığı, şirket kayıtlarında ticari işlemlere rastlanmadığı gibi finansal herhangi bir işleme de rastlanmadığı, Nihayetinde; Davacının uhtesinde bulunan husumete konu çekin üzerindeki kendisinden sonraki cirantlar ve davalı ile herhangi bir ticari ilişkiye rastlanmadığı, kendisinden sonraki ciranta Dava Dışı ... Ltd. Şti’nin resen terk edildiği, kendisine ulaşılmadığı ve ticari defterleri incelenemediğinden; Çekin kargoda kaybolduğu, çeke ilişkin davacı ve vekili tarafından ilgili mercilere bilgilendirme yapıldığı, çek iptal davası açıldığı dikkate alındığında; Takdiri Sayın Mahkemeye Ait Olmak Üzere; çekin davacının rızası dışında elinden çıktığı kanaatine ulaşıldığı görüş ve kanaatine varılmıştır.
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde;
Davanın; davaya konu edilen çek nedeniyle, davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine yönelik menfi tespit ve yine bu çekin istirdatına yönelik istirdat davası olduğu anlaşılmıştır.
Dosya kapsamından davacının, kargoda kaybolduğunu belirttiği ve davaya konu ... Bankası ...şubesine ait ... keşide tarihli, ... seri nolu çek yaprağının dava dışı ... tarafından ticari ilişkisi olan ve davacıdan önceki ciranta olan dava dışı ...’e 17.05.2022 tarihli çek bordrosu ile birçok çek ile birlikte teslim edildiği, dava dışı ... tarafından husumete konu çekin, ... tarih ve ... nolu “Tahsilat Makbuzu” ile diğer çeklerle birlikte davacıya teslim edildiği, davacının, husumute konu çeki muhtelif çeklerle birlikte dava dışı ...A.Ş. Ye teslimine ilişkin ... tarih ve ... nolu “Çek Çıkış Bordrosu” düzenlendiği, davacının, dava dosyasına husumete konu çeki kargoya verdiği ... Kargo’ya ait ekran görüntüsünde; kargoda “Kayıp Arama Başlatıldı” ibaresinin olduğu tespit edilmiştir.
Davaya Konu ... Bankası Kasımpaşa/İstanbul şb. .. keşide tarihli, ... seri nolu 15.000,00 TL çekin; Dava Dışı ... Ltd.Şti. tarafından dava dışı... A.Ş adına düzenlendiği, çekin arkasında sırasıyla;... A.Ş, ...Şti,. ... Ltd.Şti. ...Tic. Ltd.Şti.
... Ltd.Şti. ... Ltd.Şti’nin ciroları ile 01.08.2022 tarihinde ... Bankası’nın; “... 2.ATM’nin ... tarih ...sayılı ödeme yasağı kararı bulunduğundan işlem yapılmamıştır” bilgininin olduğu tespit edilmiştir.
HGK'nun ...E, ...K. Nolu 17.11.2022 tarihli ilamında belirtildiği üzere; 2004 sayılı İcra İflas Kanunu’nun (İİK) 170/b maddesinin aynı Kanun’un 72. maddesine yaptığı yollama gereğince kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takipte de menfi tespit davası açılabileceği açıkça anlaşılmaktadır. İİK’nin 72/1. maddesi, “Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir” hükmünü haizdir. Buna göre borçlu, henüz aleyhine başlatılmış bir icra takibi yokken alacaklıya karşı borçlu bulunmadığının tespiti için menfi tespit davası açabileceği gibi aleyhine icra takibine başlanmasından sonra da menfi tespit davası açması mümkündür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) kambiyo senetlerine ilişkin hükümler poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun koyucu, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise, ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir (TTK m. 778 ve 818).
Kambiyo senetleri mücerret kıymetli evrak niteliğine sahip olduklarından bu senetlerde yer alan hak, temel borç ilişkisinden bağımsızdır. Ancak kambiyo taahhüdünde bulunmanın temelinde, şart olmamakla birlikte, genellikle satım, bağışlama, kira, taşıma gibi bir borçlandırıcı işlem vardır. Böyle bir borçlandırıcı işlem yoksa senedin hatır için verildiği varsayılır. Temel borç ilişkisinin taraflarından birinin bir kambiyo senedi düzenleyip lehtara vermesiyle kambiyo ilişkisi diye adlandırılan ve temel borçilişkisinden bağımsız olan ikinci bir borç ilişkisi doğar. Zira bir borç ilişkisi için kambiyo taahhüdünde bulunulması tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 133/2. maddesi gereğince borcun yenilenmesi sonucunu doğurmaz; kambiyo senedinin ifa yerine değil, ifa uğruna verilmiş olduğu kabul edilir. Dolayısıyla bir borç hakkında kambiyo senedi düzenlendiği takdirde, taraflar arasında biri temel borç ilişkisi, diğeri kambiyo ilişkisi olmak üzere iki çeşit ilişki bulunur. Aynı durum, kambiyo senedinin tedavülü hâlinde de karşımıza çıkar. Bir kambiyo senedi ciro edildiği zaman ciranta ile ciro edilen kişi arasında kural olarak bir temel ilişki (asıl borç ilişkisi) bulunmaktadır. Ayrıca, bu iki kişi arasında kambiyo hukukundan doğan bir kambiyo ilişkisi de mevcuttur. Bu sebeple taraflar arasındaki temel borç ilişkisindeki bozukluklar kambiyo ilişkisini etkilemez. Temel borç ilişkisinden doğan def’îler, temel borç ilişkisi ile kambiyo ilişkisinin taraflarının aynı olması ve bile bile borçlu zararına hareket edilmesi hâlleri dışında, kambiyo ilişkisinde ileri sürülemez. Zira temel borç ilişkisi kendi hukukuna, kambiyo ilişkisi de kendi hukukuna tabidir.
Borçlu, kambiyo senedi nedeniyle alacaklıya karşı, genel olarak, ya kambiyo taahhüdünün hükümsüz olduğunu, ya da temel borç ilişkisinden dolayı herhangi bir nedenle sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek menfi tespit talebinde bulunabilir. Başka bir anlatımla borçlunun kambiyo senedi borcundan dolayı sorumlu olmaması, doğrudan doğruya kambiyo senetleri hukukundan doğan nedenlerden kaynaklanabileceği gibi, temel borç ilişkisine yönelik nedenlere de dayanabilir. Bununla birlikte borçlunun takas def’îni kullanması hâlinde ise, ne temel borç ilişkisine, ne de kambiyo senedi borcuna dayanılmakta, borçlu, kambiyo senedinden doğan borcu ile hamildeki alacağını takas etmektedir.
Borçlunun, kambiyo taahhüdünün hükümsüz olduğunu ileri sürerek açtığı menfi tespit davası esasında maddi hukuk anlamında bir itiraz sebebine dayanılarak açılmaktadır. Bu kapsamda hükümsüzlük nedenine dayalı menfi tespit davalarında, uyuşmazlık temel ilişkiden değil, doğrudan doğruya kambiyo senetleri hukukundan kaynaklanmaktadır. Bu davalarda, kural olarak, davacının iddiası çoğu kez tüm senet ilgilerine karşı öne sürülebilen mutlak def’îlere dayanmaktadır. Örneğin kambiyo senedinin zorunlu şekil şartları içermemesi, kambiyo alacağının zamanaşımına uğraması, vadeyi beklemeden istemde bulunulması, ciro zincirindeki kopukluk, başvuru hakkının yitirilmiş olması, senette yazılı kısmi ödeme açıklaması, sorumsuzluk kayıtları ya da bir kambiyo taahhüdünün senet yapma iradesindeki bozukluk nedeniyle sahibini bağlamayacağı yönündeki iddialar hükümsüzlük nedenine dayalı menfi tespit talebine konu oluşturur.
Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer; fakat davacıya (borçluya) düştüğü hâller de vardır; davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukuki ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukuki ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukuki ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) md. 190; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) md. 6). Fakat, alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer. Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru-El Kitabı, s.370 ilâ 372).
Yine senede karşı mutlak defiler, senet hamili olan herkese karşı ileri sürülebilir. Gerek doktrinde ve gerekse uygulamada “imzanın sahte olması”, “senet metninde sahtekarlık (tahrifat) yapılmış olması”, “borçlunun borçlanma ehliyetinin bulunmaması” “senette zorunlu şekil koşullarının bulunmaması”, “imza sahibinin temsil yetkisinin bulunmaması”, “senedin zamanaşımına uğramış bulunması” vb. Defiler senedin hükümsüzlüğüne yönelik olup, her hamile (iyiniyetli olsa dahi) karşı ileri sürülebilen mutlak def’i olarak kabul edilmektedir. Borçlunun hamil/alacaklıya karşı senet metninde imzaya ilişkin iddiası mutlak def’idir. "Senetteki imzanın inkarı halinde, imzanın borçluya ait olduğunu ispat yükü belgeyi elinde bulunduran senet alacaklısına aittir. İmzada sahtecilik iddiası kambiyo senetlerinde mutlak defi olup, lehdar ve ciro yolu ile hamil olan cirantalara ve son hamile karşı ileri sürülebilir..." (Yargıtay 11. HD ... E. ... K.)
Dosyada taraf beyanları, bilirkişi raporları, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamından davacının, kargoda kaybolduğunu belirttiği ve davaya konu ... Bankası Kasımpaşa/İstanbul şubesine ait ... keşide tarihli, ... seri nolu çek yaprağının dava dışı ... tarafından ticari ilişkisi olan ve davacıdan önceki ciranta olan dava dışı ...’e 17.05.2022 tarihli çek bordrosu ile birçok çek ile birlikte teslim edildiği, dava dışı ... tarafından husumete konu çekin, ... tarih ve ... nolu “Tahsilat Makbuzu” ile diğer çeklerle birlikte davacıya teslim edildiği, davacının, husumute konu çeki muhtelif çeklerle birlikte dava dışı ...A.Ş. Ye teslimine ilişkin ... tarih ve ... nolu “Çek Çıkış Bordrosu” düzenlendiği, davacının, dava dosyasına husumete konu çeki kargoya verdiği anacak çekin kargoda kaybolduğu, dosya kapsamında uygun denetime açık ve hükme elverişli bilirkişi raporu ile davacının incelenen 2021-2022 yılı mali tablolarının, aynı yıllara ait kurumlar vergisi beyannamelerinin birbirlerini teyit ettiği, davacının, husumete konu ... Bankası ... şubesine ait ... keşide tarihli, ... seri nolu 15.000,00 TL tutarındaki çekin keşide tarihi dikkate alınarak 2021-2022 yılı ticari defter kayıtlarının incelemeye konu edildiği, husumete konu çekin davacı nezdindeki 2021-2022 yılı ticari defter kayıtlarında; dava dışı ... tarafından husumete konu çekin, ... tarih ve .. nolu “Tahsilat Makbuzu” ile diğer çeklerle birlikte davacıya ticari ilişki kapsamında teslim edildiği, davacının, 2021-2022 yılı ticari defterleri ile ticari kayıtlardan alınan detaylı mizanları ve mizanlardaki tutarların teyit edildiği kurumlar vergisi beyannameleri incelendiğinde; davacının, çeki kendisine ciro eden, dava dışı ... Şti. ile ticari ilişkisinin olduğu, husumete konu çekin, dava dışı ...’in chs. kayıtlarına, ...’in alacağı olarak kayıt edildiği husumete konu çekte, davacıdan sonra cirosu bulanan ... Ltd.Şti. / ...Şti. / ...Şti. ve Davalı .. ile ticari ilişkisine rastlanmadığı, şirket kayıtlarında ticari işlemlere rastlanmadığı gibi finansal herhangi bir işleme de rastlanmadığı, nihayetinde; davacının uhtesinde bulunan husumete konu çekin üzerindeki kendisinden sonraki cirantalar ve davalı ile herhangi bir ticari ilişkiye rastlanmadığı, kendisinden sonraki ciranta dava dışı ... Ltd. Şti’nin resen terk edildiği, dolayısı ile dava konusu çekin hamili olan davalının, çeki aldığı şirketler arasındaki ticari ilişkiyi ispat edemediği, esasen davalının dava devam ederken vefat ettiği, mirasçılarının ise mirası reddettikleri, yine davalı ...'ın, vefatından önce ... Sulh Ceza Hakimliği tarafından ... Banka veya Kredi Kurumlarının araç olarak kullanılması sureti ile dolandırıcılık suçundan tutuklandığı, tutuklama müzekkeresinde benzer suçlardan devam 73 adet dosya bulunduğunun belirtildiği, dolayısı ile davalının meşru hamil olduğu hususunu ispat edemediği anlaşıldığından davanın kabulüne, davacının ... Bankası Kasımpaşa/İstanbul şubesine ait, keşidecisi ...Ltd. Şti. olan, ... keşide tarihli, ... seri numaralı, 15.000,00 TL bedelli çek nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçeleri yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın KABULÜNE,
-Davacının ... Bankası .. şubesine ait, keşidecisi ... Ltd. Şti. olan, ... keşide tarihli, ... seri numaralı, 15.000,00 TL bedelli çek nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine,
-İlgili çekin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-Davacının kötü niyet tazminatı talebinin REDDİNE,
3-Harçlar kanunu gereğince dava değeri üzerinden alınması gereken toplam 1.024,65-TL harçtan daha önceden ödenen toplam 256,17-TL harç düşüldükten sonra eksik kalan 768,48-TL harcın davalıdan alınarak hazineye irad kaydına,
4-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T (Madde-13) göre hesaplanan 15.000,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan; 80,70-TL Başvuru Harcı, 256,17-TL Peşin/nisbi Harcı, 10.250,00-TL Bilirkişi ücreti, 2.279,50-TL Tebligat, Posta ve diğer masraflar olmak üzere toplam 12.866,37 TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından hüküm kurulmasına yer olmadığına,
7-Dosyada kullanılmayan bakiye gider avansının HMK.’nın 333. ve HMK. yönetmeliğinin 47/1. maddeleri uyarınca karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa ödenmesine,
Dair, miktar itibariyle tarafların yokluğunda kesin olmak üzere karar verildi.12/05/2026
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır
"Bu belge 5070 Sayılı Kanun hükümlerince elektronik imza ile imzalanmıştır."
Full & Egal Universal Law Academy