T.C.
İSTANBUL
10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/549 Esas
KARAR NO : 2025/510
DAVA : Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 28/08/2023
KARAR TARİHİ : 16/06/2025
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı müvekkil firmanın, davalı tarafa hiçbir borcunun bulunmadığını, davacı şirket ile davalı 30.08.2023-02.09.2023 Tarihleri arasında gerçekleştirilecek ... için katılımcı sözleşmesi akdedildiğini, her ne kadar davacı şirket katılımcı olarak sözleşme imzalamış ise de davacı şirket iş yerinde 24.08.2023 tarihi itibariyle meydana gelen yangın sebebiyle ciddi olarak maddi zararı oluşmuş, neredeyse tüm ürünleri işbu yangın sebebiyle zayi olduğunu, halihazırda davacının, davalı şirket tarafından düzenlenecek olan fuarda sergileyebileceği herhangi bir ürünü bulunmadığını, bu sebeple sözleşme konusu edimin imkansızlaştığını, konuyla alakalı ilgili Kanun maddesi TBK M. 136'un; "Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde imkânsızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, karşı taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle yükümlü olup, henüz kendisine ifa edilmemiş olan edimi isteme hakkını kaybeder. Kanun veya sözleşmeyle borcun ifasından önce doğan hasarın alacaklıya yükletilmiş olduğu durumlar, bu hükmün dışındadır. Borçlu ifanın imkânsızlaştığını alacaklıya gecikmeksizin bildirmez ve zararın artmaması için gerekli önlemleri almazsa, bundan doğan zararları gidermekle yükümlüdür." şeklinde yerinde olduğunu, işbu dava konusu senedin ilgili icrai işlemlere geçildiği takdirde Mahkemeniz tarafından tespit edildiği vakit ödemiş olduğu bedeli geri almasının mümkün olamayacağını, 24.08.2023 tarihinde itfaiye raporları ile sabit olan yangın sebebiyle sözleşme konusu edim TBK 136 gereğince davacıyı imkansızlaştırdığını, davacının fuara katılamayacağını, dolayısıyla da davacı tarafından herhangi bir ödeme yapılamayacağını, ayrıca davacının işbu icra tehdidi altındayken ticari hayatına devam etmesi söz konusu olamayacağından davacının geri dönülemeyecek zararlara uğramasının söz konusu olacağını, bu sebeple mezkur icra takiplerinin önlenmesi için ivedilikle tedbir taleplerinin bulunduğunu, davacının haciz tehdidi altında sağlıklı olarak ticaret yapmasının beklenemeyeceğini, konuyla alakalı İlk Derece Mahkemesi kararının "6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İfa imkânsızlığını düzenleyen 136.maddesi gereğince "Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde imkânsızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, karşı taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle yükümlü olup, henüz kendisine ifa edilmemiş olan edimi isteme hakkını kaybeder. Kanun veya sözleşmeyle borcun ifasından önce doğan hasarın alacaklıya yükletilmiş olduğu durumlar, bu hükmün dışındadır. Borçlu ifanın imkânsızlaştığını alacaklıya gecikmeksizin bildirmez ve zararın artmaması için gerekli önlemleri almazsa, bundan doğan zararları gidermekle yükümlüdür." hükmünü içermektedir. Davalının edimini elinde olmayan sebeplerle yerine getiremediği hususunda tereddüt yoktur.--- tarihinde yapılması planlanan fuarı ileri tarihine ertelenmiştir. Ancak fuar tarihi belirtilmemiştir. TBK.nun Kısmi ifa imkânsızlığını içeren 137.maddesi "Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle kısmen imkânsızlaşırsa borçlu, borcunun sadece imkânsızlaşan kısmından kurtulur. Ancak, bu kısmi ifa imkânsızlığı önceden öngörülseydi taraflarca böyle bir sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa, borcun tamamı sona erer. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, bir tarafın borcu kısmen imkânsızlaşır ve alacaklı kısmi ifaya razı olursa, karşı edim de o oranda ifa edilir. Alacaklının böyle bir ifaya razı olmaması veya karşı edimin bölünemeyen nitelikte olması durumunda, tam imkânsızlık hükümleri uygulanır." hükmü ile aynı yasanın Aşırı ifa güçlüğünü düzenleyen 138.maddesine göre "Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen---borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak --- karşısında davacının farklı bir tarihte---düzenlenecek fuara katılmaya zorlanamaz. İstanbul BAM ---. HD'nin ----- Sayılı kararı da benzer niteliktedir. Davacı --- düzenleneceği davacının katılacağı beklentisi ile herhangi bir masraf da yaptığını ileri sürmediğine göre ifa imkansızlığı sebebiyle davanın kabulüne karar vermek gerekmiştir." (Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri Kararı - ... 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, E.... K. ..., T. 6.7.2021) şeklinde olduğunu, davacının fabrikasında çıkan yangın sebebiyle fuara katılabilecek pozisyonda olmadığını, davacı tarafından verilmiş olan senedin fuara katılıma istinaden olduğunun sarih olduğunu, davacının elinde olmayan mücbir sebeplerle fabrikasındaki tüm ürünler ve makinalar zarar görmüştür ve işbu senede istinaden haciz tehdidi altında ticari hayatını idame ettirememekte olduğunu, tüm bu sebeplerle davacı şirketin borçlu olmadığının tespiti için işbu davanın açılması zarureti hasıl olduğunu belirterek menfi tespit davamızın kabulü ile müvekkilin 16.01.2023 düzenleme tarihli ve 31.08.2023 vade tarihli 51.476,00-tl bedelli senetle alakalı tbk m. 136 kapsamında ifa imkansızlığı sebebiyle borçlu olmadığının tespitine ve senede yönelik 3. kişileri kapsayacak şekilde ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ve dava etmiştir.
Mahkememizin 04/09/2023 tarihli ara kararı ile davacı vekilinin ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verilmiş, davacı vekilince istinafa başvurulmuş, BAM 17. Hukuk Dairesinin ...Esas, ...Karar sayılı ilamı ile davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı şirketin ... bünyesinde yurt içi ve yurt dışında, dünya çapınca çeşitli uluslararası geniş katılımlı fuarlar düzenleyen organizatör bir şirket olduğunu, davalı şirketin ise gıda sektöründe faaliyet gösteren, üretimini gerçekleştirdiği ürünleri müvekkil şirketin organize ettiği fuarda sergilemek isteyen bir gıda şirketi olduğunu, bu amaç doğrultusunda davalı şirket ile davacı şirket arasında, 30 Ağustos - 2 Eylül 2023 tarihleri arasında düzenlenen ... için "Fuar Katılım Sözleşmesi" akdedildiğini, davacı tarafından ödemelerin senet ile ve "fuara katılıma istinaden" yapıldığına ilişkin iddialarına açıkça itiraz ediyor davacı yanın ilgili bedeli ödediğinin somut yazılı delillerle ispat edilmesi gerektiğini, iddia edilen senet dava konusu fuardan bağımsız keşide edilmiş ve davalı şirkete verildiğini, kıymetli evrakların illetten mücerret olduğu hususu dikkate alınarak davacı yanın mesnetsiz iddiaların reddi gerektiğini, uyuşmazlığa yetkili yerin ... Mahkemeleri olup davanın yetkisiz yerde ikame edildiğini, davacının işbu davasını ikame etmesinde hukuki yararının bulunmadığını, dava şartı yokluğu sebebiyle davanın reddinin gerektiğini, somut olayda davacının fuar katılım bedeli olarak verildiğini iddia ettiği senedin davalı tarafından izah olan herhangi bir işleme konu edilememesinden ötürü davacının davasında hukuki yararının olmadığı gerekçesi ile reddinin gerektiği izahtan vareste olduğunu, kambiyo senetlerine özgü takipte açılan menfi tespit davasında Arabuluculuğa başvurunun zorunlu olduğunu, davacı yanın böyle bir başvurusu yoktur bu sebeple huzurdaki dava, dava şartı yokluğu sebebi ile reddedilmesi gerektiğini, taraflar arasında akdedilen sözleşmeye ilişkin davacı tarafından ifa imkansızlığı sebebiyle fuara katılım sağlamayacağına yönelik ihtar ve bildirim yapılmadığını, cari olan sözleşme gereğince fuar gerçekleştirildiğini ve davalı tarafından edimin ifasının gerçekleştiğini, davacı yan her ne kadar tüm ürünlerinin yangın sebebi ile zayi olduğu iddiasında bulunarak TBK md. 136 İfa imkansızlığı hükümleri gereği borcun sona ermiş olduğunu iddia etmişse de öncelikle dava dilekçelerinde bu hususu ispat etmiş olmaları gerektiğini, dava dilekçesinin HMK. md. 194 gereğince açıklanması gerektiğini, davacı taraf dilekçesinde yalnızca "24.08.2023 tarihinde itfaiye raporları ile sabit olan yangın sebebiyle" imkansızlığa düştüğünü iddia ettiğini, söz konusu imkansızlığın ne derece olduğu hangi ürünleri kapsadığı kendi sorumluluklarından kaynaklı olup olmadığına ilişkin hiçbir bilgi ve beyanda bulunulmadığını, davacı tarafın bir anonim şirket olması nedeniyle TTK'YA tabi olduğunu, basiretli tacir gibi hareket etme zarureti bulunan davacının imzaladığı sözleşmenin her maddesi ile bağlı olduğunun kendisine hatırlatılması gerektiğini, Mahkemeye konu uyuşmazlıkta davalı şirket ile yapılan "Fuar Katılım Sözleşmesi"nin 2. Maddesinde; "FUAR KATILIM SÖZLEŞMESİNİ İMZALAYARAK İŞBU FORM'DA BELİRTİLEN DÜZENLEYİCİ'NİN ORGANİZE ETTİĞİ SERGİ VEYA FUARA KATILMAYI KABUL EDEN KATILIMCI, BU İMZADAN SONRA FUARA KATILMAYI REDDETSE DAHİ KATILIMCI'NIN MADDİ VE MANEVİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ DEVAM EDER. Katılımcı, fuar katılım koşulları, sergi veya fuarın yeri, Katılımcı'nın fuar alanındaki yeri, düzenleme tarihleri, unvanı vb. hususlarda, Düzenleyici'nin, sektörün talebi, ekonomik durumu, organizasyon gerekleri veya kendi takdiri ile yapacağı değişiklikleri (fuarın kısmen veya tamamen iptali dahil) peşinen kabul eder. Bu durum sözleşmenin fesih sebebi değildir. Katılımcı'nın ücret ödeme yükümlülüğü devam eder. Katılımcı, ancak Düzenleyici'nin yazılı teyidi ile fuardan çekilme hakkına sahiptir. Düzenleyici, Fuardan 3 gün öncesine kadar, hiçbir sebep göstermeksizin yazılı bildirimde bulunarak sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir ve Katılımcı'yı fuardan çıkarabilir."hükmünün yer aldığını, görüldüğü üzere; Davacı tarafın şirket olması nedeniyle basiretli bir tacir gibi hareket etmesi gerektiği kuralından hareketle, Fuar Katılım Sözleşmesi ve bunun özelinde 2. Madde hükmü cari olup davacı katılımcının, katılımcının sözlemeden dönme ve bedelin iadesini talep etme hakkı söz konusu olmadığını, bundan bahisle somut olayda; davacı yan, tacir sıfatıyla fuar katılım sözleşmesini incelemiş, hüküm ve sonuçlarını öngörerek ve kabul ederek sözleşmeyi akdettiğini, bu şekilde olmasa bile ttk uyarınca basiretli tacir olmak vasfıyla hüküm ve sonuçları öngörerek sözleşmenin akdedildiği varsayıldığını, anılan tüm bu nedenlerle; davacı yanın tüm iddia ve beyanları haksız, kötüniyetli ve hukuki mesnetten yoksun olup huzurdaki davanın reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek haksız, kötüniyetli ve hukuki mesnetten yoksun huzurdaki davanın reddine, tüm yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı taraf yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER VE GEREKÇE:
Taraflara usulüne uygun davetiyeler tebliğ edilmiş olup, davacı vekili tarafından sunulan yangın görüntülerini içerir CD, davalı vekili tarafından sunulan fuar sonuç raporu, ... 21. İcra Müdürlüğünün ...Esas sayılı takip dosya UYAP sureti, fuar başvurularına ilişkin bilgiler, davacı vekilince sunulan ödeme makbuzları dosyamız içerisine alınmıştır.
Dosya Sektör, Yangın Uzmanı, Mali Müşavir ve Nitelikli Hesaplama Uzmanından oluşan bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, düzenlenen 16/09/2024 tarihli bilirkişi raporunda; bir olayın aydınlatılmasında, bir yangın olayının başlangıç sebebinin, sorumluluk ve kusur durumunun tespit edilmesinde olay yerinde teknik inceleme imkânı ortadan kalkmışsa iki farklı yöntem (“tümden gelim - tüme varım” ve “ sebepten sonuca ulaşma sonuçtan nedene ulaşma” başka bir ifade ile delilden sonuca, sonuçtan delillere/sebeplere ulaşmak) kullanılmasının teknik değerlendirme yöntemlerinden birisi olduğu ve heyetimizin de mevcut uyuşmazlık konusunda yangının meydana geldiği beyan edilen iş yerinde ki deliller bulgular ortadan kalktığı ve olay yerinde teknik inceleme imkanı olmadığı ve dosya kapsamında da yangınla ilgili somut ve teknik bulgular, bilgiler vb teknik deliller mevcut olmadığından; davacının iş yerinde meydana gelen yangının çıkış sebebi, yeri ve iş yerinde oluşturduğu hasar ve maddi zararın hangi derecede/seviyede, miktarda ve hangi sebeplerden dolayı (alev, yüksek ısı, duman, su vb) olduğunu teknik olarak ortaya koymanın ve bu konularda görüş ve kanaatte bulunmanın mümkün olamayacağı, dosyaya yangınla ilgili teknik ve somut bulgu, bilgi, belge eklenmesi ve sayın mahkemenin Ek Rapor talep etmesi halinde söz konusu teknik delillerin yangın uzmanlığı yönünden incelenerek elde edilen tespit, görüş ve kanaatlerin Ek raporda sayın mahkemeye arz edileceği, davacı yanın, yangın olayındaki kusurunun ya da ihmalinin varlığının tespiti/değerlendirilmesi yapılamaması nedeniyle davacı yanın sözleşmeden doğan ediminin ifasından/borcundan sorumluluğunun belirlenmesinin yapılamadığı, davacı yanın, yangın olayı nedeniyle TBK.nun 136/3.maddesi hükmü gereğince, yapılacak fuara katılımının söz konusu olamayacağından dolayı fuar katılım ücreti ödeme ediminin de imkansızlaştığı ve/veya bu sebeplerle sözleşmeden döndüğüne dair tacir olmasının da gerektirdiği biçimde gecikmeksizin en makul süre içerisinde herhangi bir bildirimde/ihtarda bulunmamakla birlikte, yangın olayından 4 (dört) gün sonra gecikme sayılmayacak makul sayılabilecek bir süre olan 28.08.2023 tarihinde işbu davanın açılmış olması sebebiyle fuar katılım ücreti ödeme borcundan dolayı sorumluluğunun devam edip etmediği hususunda takdirin Mahkemeye ait olacağı, yangın olayının davacının, dava konusu fuara katımını ne sebeple engellediği hususunda; yangın nedeniyle davacının sergilemesi gereken ürünlerinin tamamının zayi olduğu, sergilenebilecek hiç bir ürününün kalmadığı veya fuarda alınabilecek siparişlerin üretilmesinin uzunca bir süre mümkün olamayacağı hususunda bir bilgi ve belge sunulmamış olması nedeniyle davacının yangın olayından dolayı fuara katılım sağlayıp sağlayamayacağının değerlendirilmesi ve tespitinin mümkün olamadığı, davacı yanın, fuara katılım sağlayacak ölçüde /birimde fuarda sergilenebilecek ürününün varlığı ya da fuarda alınabilecek siparişlerin yangın sonrası sipariş verebilecekler tarafından kabul edilebilecek sürede üretilmesinin mümkün olması halinde davacı yanın fuara katılım sağlamamasının kendi kusurundan kaynaklandığı, dolayısıyla fuar katılım sözleşmesinden doğan fuar katılım ücreti ödeme borcundan sorumluluğunun ortadan kalkmayacağının değerlendirilebileceği, yanlar arasındaki Fuar Katılım Sözleşmesi’ne göre 30.08.2023-02.09.2023 tarihinde yapılacak “...”nın, 7-10 Eylül 2023 tarihlerinde yapılmak üzere ertelendiğine ilişkin olarak davalı tarafından, davacı yana bir bildirimde bulunulup bulunulmadığına ilişkin bir bilgi ve belgenin olmadığı, davalı yanca bu hususta bir bildirimde bulunulmaması halinde, davacı yana bu şekilde bir bildirimde bulunulsa idi davacı yanın yangın olayı nedeniyle fuarda sergilemesi gereken ürünleri zayi olsa dahi bu süre içerisinde fuarda sergilenebilecek ürün temini için süresi olduğunu bilebileceği ya da bu süre içerisinde dahi sergilenecek ürün temin edemeyeceğinden dolayı davalı yana bildirimde bulunabileceği veya fuarda alınabilecek siparişlerin hangi süre içerisinde üretilmesinin mümkün olabileceği yolunda değerlendirme yapabileceğinin söz konusu olabileceği, dolayısıyla fuar tarihinin ertelendiğinin davalı yanca bildirilmemiş olması halinde davacının yangın nedeniyle fuara katılımını sağlayıp sağlayamayacağını değerlendirememesinde davalı yanın da müşterek kusurunun bulunduğu ihtimali söz konusu olabileceği belirtilmiştir.
Dosya yeniden bilirkişi heyetine tevdi edilmiş, düzenlenen 21/02/2025 tarihli ek raporda; kök raporda da belirtildiği üzere, davalı taraf defterlerinin talebe karşılık sunulmadığı, bu nedenle sadece davacı tarafından sunulan defterler ile inceleme yapıldığı, mali incelemede tespit edilecek hususun davacının sözleşme çerçevesinde yaptığı ödemelerin tespiti ile sınırlı olduğu, sözleşmede de bu hususun teyit edildiği, ayrıca ödemelerin belgeler ile tevsik edildiği, icra dosyasına da bu ödemelerin bildirildiği ve kapak hesabına bu ödemelerin dahil edildiği, kök rapor hazırlanırken talebe rağmen defter ve belgelerini sunmayan davalının, davacı tarafça yapılan ve ödeme evrakları ile tevsik edilen ve mali incelemede tespit edilen toplam 63.975,96 TL tutan ödemeleri kabul ettiği, bu nedenle de davacı defterlerinin delil niteliği taşıdığı hususuna dair itirazının değerlendirilmesinin mümkün olamadığı, yangınlara ve dosya konusu yangın olayına ait yukarıda detaylı şekilde açıklanan bilimsel ve teknik bilgiler, dosya içeriğinde ve itiraz dilekçelerinde yapılan incelemelerde dava konusu yangının başlaması, kısa sürede büyümesi ve mevcut şekilde sonuçlanmasına dair tüm beyan, iddia, reddiye, bilgi, bulgu ve diğer teknik deliller yangınların başlaması, gelişmesi, çevreye sirayet şekil ve yöntemlerine ait bilimsel kabuller ile birlikte ve ayrıca kök raporda yangın uzmanlığınca yapılan teknik tespit ve değerlendirmelere davacı tarafın yaptığı itirazların tamamının “etki-tepki-olay-süreç-sebep-sonuç” ilişkisi kapsamında değerlendirilmesi neticesinde, itfaiye unsurlarının İtfaiye Raporlarında (Yangını söndürdükten sonra yangın yerindeki fiili hasar ve zarar durumunu ifade ettikleri) “Müdahaleden Sonraki Son Durum” ve “Olayın Çıkış Sebebi” bölümlerinde sadece iş yerindeki kahve kavurma makinasında meydana gelen aşırı ısınma olduğu ve makinanın kısmen zarar gördüğü, iş yerinde islenme olduğu şeklinde bilgiler olduğu, iş yeri dahilinde alevli bir yanma olduğuna dair raporda herhangi bir görgü ve tespit olmadığı, dosyada bulunan CD içindeki görüntülerde iş yerinin dışındaki itfaiye araçları, iş yerinin genel görüntüsü, yanan kahve makinası, iş yeri zemininin ıslanması, iş yerinin bodrumuna ait araç giriş kapısından hafif duman çıkmasına ait cep telefonu ile çekilmiş görüntüler olduğu, bu görüntülerden anlaşıldığı kadarıyla iş yeri dahilinde kahve makinası haricinde alevli ve yüksek ısı kaynaklı yanma emareleri OLMADIĞI, bu durumun itfaiye Yangın/Olay Raporunun eden “Müdahaleden Sonraki Son Durum” bölümünde de net olarak ifade edildiği, Kahve kavurma makinasında meydana gelen AŞIRI ISINMA sonucu makinada, aşırı ısınma sonucu iş yeri dahilinde oluşan duman ve yangına müdahale için kullanılan su nedeniyle iş yeri tavan ve duvarlarında islenmesi ve zemininin ıslanması haricinde iş yerinde dava konusu yangın olayıyla ilgili başkaca bir hasar ve zarar oluşmadığının görüldüğü, fuarcılık yönünden itirazların incelenmesi ve değerlendirilmesi neticesinde; Yangın neticesinde, fuara katılım ve fuar sonrası siparişlerin yetiştirilebilmesi söz konusu olduğunda, davacı tarafından ödemenin yapılması gerekliliği kanaati oluştuğu, dava konusu yangın olayına ilişkin teknik inceleme ve değerlendirme neticesindeki tespit sonucuna göre; kahve kavurma makinasındaki onarım ya da yenisinin edinilmesi süresinin davacının katılacağı fuarda alabileceği siparişlerin üretimini ne kadar etkileyebileceği hususunun açık olmadığı, davacı işyerindeki yangına ilişkin olarak, itfaiye yangın raporunda belirtilen “kahve kavurma makinasının aşırı ısınması” durumunun, kullanıcı kusuru/ihmalinden kaynaklı olmasının söz konusu edilebileceği, dolayısıyla davacının söz konusu kusur ya da ihmalin sonuçlarına katlanması gerekeceği, davacıya ait işyerinde, duman, duvar ve tavanda islenme ve zeminin ıslanması dışında, yangın olayıyla ilgili başkaca bir hasar ve zarar oluşmaması nedeniyle davacı ürünlerinin zayi olduğundan, katılacağı fuarda sergilenebilecek hiçbir ürününün kalmadığından söz edilemeyeceği, davacı bakımından TBK.nun 136.maddesinde düzenlendiği şekli ile “ifa imkansızlığı”ndan bahsedilmesinin değerlendirilemeyeceği, zira davacı yanın fuara katılım sağlamamasının kendi kusurundan kaynaklandığı ve fuara katılmasını engelleyecek /fuarda sergilenebilecek ürünün elde kalmaması şeklinde herhangi bir ürün zaiyatının bulunmadığı hususlarına binaen fuar katılım sözleşmesinden doğan fuar katılım ücreti ödeme borcundan sorumluluğunun ortadan kalkmayacağının değerlendirilebileceği belirtilmiştir.
Dava, taraflar arasında 30 Ağustas -2 Eylül 2023 tarihlerinde ... için düzenlenen Fuar Katılım Sözleşmesi'nin davacı tarafın işyerinde meydana gelen yangın nedeniyle sözleşme konusu edimin yerine getirilmesinin imkansızlaştığı sözleşme kapsamında verilen senedin bedelsiz kaldığı iddiasına dayalı olarak açılan kambiyo senetlerinden kaynaklanan menfi tespit davasıdır.
Tarafların iddia ve savunmaları, toplanan deliller, alınan bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde;
Dava, sözleşme ilişkisine istinaden verildiği iddia olunan senet sebebiyle borçlu olmadığının tespiti talebine ilişkindir. Taraflar arasındaki uyuşmazlığın davacı tesislerinde meydana gelen yangın olayından dolayı, yanlar arasında akdedilmiş Fuar Katılım Sözleşmesi çerçevesinde, davalı tarafından “...” adı altında düzenlenecek fuara davacı yanın katılamayacağı iddia edilerek, davalı yanın sözleşme gereği üstlendiği fuar katılım ücreti ödeme edimini yerine getirmesinin gerekip gerekmeyeceği, fuar katılım ücreti tutarında davalı yana borçlu bulunup bulunmadığı hususlarında toplanmaktadır.
Davacı tarafından fuara katılıma istinaden olduğu iddia edilen 16/01/2023 düzenleme tarihli, 31/08/2023 vade tarihli, 31/08/2023 ödeme tarihli, 51.476,00 TL bedelli senedin davalıya verildiği, ... Şube Müdürlüğü İtfaiye Olay Raporunda ... adresinde bulunan, ... Ltd. Şti.'nin yasal temsilcisi, ...Şti.'nin kullanıcıları olduğu iş yerinde, -2 bodrum kattaki imalathane dahilindeki kahve kavurma makinesinde meydana gelen aşırı ısınma sonucu yanma olayının meydana geldiği rapor altına alındığı, ... A.Ş.ile davacı şirket arasında 16/01/2023 tarihinde Katılımcı Sözleşmesi imzalandığı, sözleşmede 63.975,96 TL Gıda 2023 Fuarı Boş Alan Kira Bedelinin iki taksit olacak şekilde ilk ödemenin 16/01/2023 tarihinde 12.500,00 TL havale olarak, 2.ödemenin 31/08/2023 tarihinde 51.476,00 TL senet olacak şekilde kararlaştırıldığı, davacı tarafından davalıya 25/08/2023 tarihli ihtarname ile davacının belirtilen sebeplerden fuara katılmasının imkansızlaştığı ve fuara katılamaycağından herhangi bir ödeme yapılamaycağı, sözleşme konusu edimin imkansızlaşması hasebiple taraflarınca akdedilen katılımcı sözleşmesinin feshedildiğini, davacı tarafça ödenen 12.500 TL bedelin 3 iş günü içerisinde belirtilen İBAN'a gönderilmesi gerektiği, aksi halde yasal yollara başvurulacağının ihtar edildiği, ihtarnamenin 28/08/2023 tarihinde okunduğu anlaşılmıştır.
Davacı vekili 18/12/2023 tarihli beyanı ile dava konusu senetle alakalı ... 21. İcra Dairesi ...E. sayılı dosyasına ödenmesi nedeniyle, menfi tespit davası olarak ikame ettikleri dava konusu borcun icra tehdidi altında ihtirazi kayıtla ödenmesi nedeniyle davaya istirdat davası olarak devam ettiklerini beyan etmiştir.
TOBB'dan gelen yazı cevabı ile 07/09/2023 - 10/09/2023 tarihinde fuarın düzenlendiği anlaşılmıştır.
Taraflar arasında düzenlenen sözleşmenin fuar katılım koşulları başlıklı 1.maddesinde; " İşbu Fuar Katılım Sözleşmesi'ni imzalayan kuruluşlar “KATILIMCI” olarak; ... AŞ. ise “DÜZENLEYİCİ diye anılacak, taraflar iş bu katılma koşullarını aynen kabul edeceklerdir.", 2.maddesinde; " Fuar Katılım Sözleşmesi'ni imzalayarak, iş bu Form'da belirtilen DÜZENLEYİCİ'nin organize etiği sergi veye fuara (kısaca Fuar) katılmayı kabul eden KATILIMCI, bu imzadan sonra, fuara katılmayı reddetse dahi KATILIMCI'nın maddi ve manevi yükümlülükleri devam eder. KATILIMCI, fuar katılım koşulları, sergi veya fuarın yeri, KATILIMCI'nın fuar alanındaki yeri, düzenleme tarihleri, ünvanı vb.hususlarda, DÜZENLEYİCİ'nin sektörün talebi, ekonomik durumu, organizasyon gerekleri veya kendi takdiri ile yapacağı değişiklikleri (fuarın kısmen ve tamamen iptali ve ertelemesi dahil) peşinen kabul eder. Bu durum sözleşmenin fesih sebebi değildir, KATILIMCI'nın ücret ödeme yükümlülüğü devam eder. KATILIMCI ancak DÜZENLEYİCİ'nin yazılı teyidi ile fuardan çekilme hakkına sahiptir. DÜZENLEYİCİ fuardan 3 gün öncesine kadar, hiçbir sebep göstermeksizin yazılı bildirimde bulunarak sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir. DÜZENLEYİCİ, fuar katılım bedelini fesih / çıkarma / fuar iptali bildiriminden itibaren 30 ( otuz ) gün içinde KATILIMCI'ya iade eder. Sözleşmenin bu şekilde feshi, fuardan çıkarma ve fuarın kısmen veya tamamen iptali durumunda KATILIMCI, fuar katılım bedelinden başka masraf, gecikme faizi ya da zarar ziyan adıyla bir talepte bulunma hakkına sahip olmadığını önceden beyan, kabul ve taahhüt eder. Ayrıca KATILIMCI; Whatsapp, E- posta ve benzeri elektronik iletişim araçları kullanmak sureti ile akid muhataplarına iletilen sözleşmelerin de geçerliliğini bil-a kayd-u şart kabul eder."şeklinde düzenleme yapıldığı anlaşılmaktadır.
Taraflar arasında 16.01.2023 tarihinde 30 Ağustos/2 Eylül tarihleri arasında ...Fuarına katılım konusunda sözleşme akdedilmiştir. Sözleşmede katılım bedeli ve davacı .... Ltd. Şti tarafından yapılacak ödeme tutarı şu şekilde belirlenmiştir. Katılım Bedeli 54.000,00 KDV 9.720,00 Damga Vergisi 255,96 TOPLAM 63.975,96 , Ödeme Şartları şu şekilde tespit edilmiştir. 16.01.2023 Yapılan Havale Tutarı 12.500,00, 31.05.2023 Düzenlenen Senet 51.476,00 olmak üzere toplam 63.976,00 görüldüğü üzere katılım bedelinin 12.500,- TL tutarı peşin ödenmiş bakiye tutar için 31.05.2023 vadeli senet düzenlenmiştir. Bu hususta taraflar arasında ihtilaf bulunmamaktadır. Fuarın başlamasına kısa süre kala 24.08.2023 tarihinde davacı ... Ltd. Şti. tesislerinde yangın çıkmıştır. Dosyada Yangın İtfaiye Tutanağı ve yangına ilişkin görüntülere ilişkin CD sunulmuştur. Davacı tarafından fuara katılım sağlanmamış ve senet bedeli ödenmemiştir. Davalı ... A. Ş ‘nin katılım bedeline ilişkin düzenlenen senedi 18.10.2023 tarihinde ... 21. İcra Dairesi ...Esas dosyasından takibe konu ettiği anlaşılmaktadır. Davacının 30.11.2023 tarihinde ihtirazi kayıt ile 69.661,68-TL ödeme yaptığı, yapılan kapak hesabında ödemenin eksik kalması üzerine 01.12.2023 tarihinde 1.104,62-TL ödeme yaparak dosya borcunun kapatıldığı görülmektedir.
6098 sayılı TBK'nun İfa imkânsızlığını düzenleyen 136 maddesinde “Borcun ifası borçlunun sorunlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde imkânsızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, karşı taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle yükümlü olup, henüz kendisine ifa edilmemiş olan edimi isteme hakkını kaybeder. Kanun veya sözleşmeyle borcun ifasından önce doğan hasarın alacaklıya yükletilmiş olduğu durumlar, bu hükmün dışındadır. Borçlu ifanın imkânsızlaştığını alacaklıya gecikmeksizin bildirmez ve zararın artmaması için gerekli önlemleri almazsa, bundan doğan zararları gidermekle yükümlüdür.” hükmü düzenlenmiştir.
6098 sayılı TBK'nun Kısmi ifa imkânsızlığını içeren 137. maddesinde, "Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle kısmen imkansızlaşırsa borçlu, borcunun sadece imkânsızlaşan kısmından kurtulur. Ancak, bu kısmi ifa imkansızlığı önceden öngörülseydi taraflarca böyle bir sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa, borcun tamamı sona erer. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde, bir tarafin boru kısmen imkânsızlaşır ve alacaklı kısmi ifaya razı olursa, karşı edim de o oranda ifa edilir. Alacaklının böyle bir ifaya razı olmaması veya karşı edimin bölünemeyen nitelikte olması durumunda, tam imkânsızlık hükümleri uygulanır.” hükmü düzenlenmiştir.
Yine 6098 Sayılı TBK'nun Aşırı ifa güçlüğünü düzenleyen 138.maddesinde: "Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır." hükmü düzenlenmiştir.
Mahkememizce bilirkişi incelemesi yoluna gidilmiş olup, teknik yönden yapılan incelemede ; davacıya ait işyerindeki yangının çıkış sebebinin kahve kavurma makinasındaki aşırı ısınma olduğu, yangın nedeniyle; kahve kavurma makinasının alevli ve yüksek ısı kaynaklı yanma emareleri olacak şekilde kısmen zarar gördüğü, işyeri dahilinde başkaca alevli ve yüksek ısı kaynaklı yanma emareleri olmadığı, işyerinde aşırı ısınma sonucu oluşan duman, duvar ve tavanda islenme, yangına müdahale için kullanılan su nedeniyle zeminin ıslanması dışında, yangın olayıyla ilgili başkaca bir hasar ve zarar oluşmadığı, kahve kavurma makinasının aşırı ısınması nedeniyle alev alması / yanmasından dolayı, davacıya ait işyerinde, duman, duvar ve tavanda islenme ve zeminin ıslanması dışında, yangın olayıyla ilgili başkaca bir hasar ve zarar oluşmaması nedeniyle davacı ürünlerinin zayi olduğundan, katılacağı fuarda sergilenebilecek hiçbir ürününün kalmadığından söz edilemeyeceği, hususları bir arada değerlendirildiğinde; davacı yan bakımından TBK.nun 136.maddesinde düzenlendiği şekli ile “ifa imkansızlığı”ndan bahsedilmesinin değerlendirilemeyeceği, zira davacı yanın fuara katılım sağlamamasının kendi kusurundan kaynaklandığı ve fuara katılmasını engelleyecek / fuarda sergilenebilecek ürünün elde kalmaması şeklinde herhangi bir ürün zaiyatının bulunmadığı hususlarına binaen fuar katılım sözleşmesinden doğan fuar katılım ücreti ödeme borcundan sorumluluğunun ortadan kalkmayacağı değerlendirilebileceği anlaşılmış olup, davacı taraf bu yönüyle kusurlu bulunmuştur.
Öte yandan, davacı tarafça ... 54.Noterliği'nin ... tarihli .. yevmiye sayılı ihtarnamesiyle ifa imkansızlığı ile fuara katılım koşulları kapsamında ödenen bedelin tarafına iadesi ile sözleşmenin feshedildiğine dair ihtarnamenin davalı yana 25.08.2023 tarihinde tebliğ edildiği(tebliğ şerhli), 30.08..2023-02.09.2023 tarihinde yapılması kararlaştırılan fuarın 07.09.2023 -10.09.2023 tarihinde yapıldığı, fuarın ertelenmesine ilişkin olarak davalı tarafından , davacı yana bir bildirimde bulunulmadığı anlaşılmış olup, davacı yana bu şekilde bir bildirimde bulunulsa idi davacı yanın yangın olayı nedeniyle fuarda sergilemesi gereken ürünleri zayi olsa dahi bu süre içerisinde fuarda sergilenebilecek ürün temini için süresi olduğunu bilebileceği ya da bu süre içerisinde dahi sergilenecek ürün temin edemeyeceğinden dolayı davalı yana bildirimde bulunabileceği veya fuarda alınabilecek siparişlerin hangi süre çerisinde üretilmesinin mümkün olabileceği yolunda değerlendirme yapabileceğinin söz konusu olabileceği, dolayısıyla fuar tarihinin ertelendiğinin davalı yanca bildirilmemiş olması nedeni ile davacının yangın nedeniyle fuara katılımını sağlayıp sağlayamayacağını değerlendirememesinde davalı yanın da müşterek kusurunun bulunduğu değerlendirilmiş olup, neticeten tarafların yukarıda açıklanan kusun değerlendirmesi neticesinde % 50 oranında kusurlu bulundukları kanaatine varılarak davacı tarafça takipte ödenen bedelini iadesini talep ettiği bedelin % 50 oranında davanın kısmen kabulü ile; ... 25.İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı takip dosyasında davalı borçlu tarafından yapılan itirazın kısmen iptali ile, takibin 44.297,00-TL asıl alacak ve işlemiş faiz alacağı yönünden re'sen yapılan hesaplamaya göre(temerrüt tarihi olarak belirlenen ihtarnamenin tebliğ tarihi olan 06.02.2024 -takip tarihi olan 08.05.2024 arası avans faiz oranına göre) 5.277,41-TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 49.574,41-TL üzerinden devamına, anapara tutarına takip tarihinden tahsil tarihine kadar işleyecek 3095 sayılı yasanın 2/2 maddesine uygun olarak % 51,75 ve değişen oranlarda ticari avans faizi uygulanmasına, fazlaya ilişkin talebin reddine karar vermek gerekmiş aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçeleri yukarıda açıklandığı üzere;
1- Davanın KISMEN KABULÜ ile,
Davaya konu 16.01.2023 düzenleme tarihli, 31.08.2023 ödeme tarihli, davacı ....Tic.Ltd.Şti. Tarafından, davalı ... A.Ş. emrine düzenlenen 51.476,00-TL bedelli bono nedeni ile davacının davalıya % 50 oranında kusurlu/borçlu olduğu kabul edilerek dava konusu bono bedelinin ....21.İcra Müdürlüğü'nün ... E. Sayılı dasyasında 01.12.2023 tarihinde ödendiği anlaşılmakla ödenen toplam 70.766,30-TL bedelin % 50'si oranında hesaplanan 35.383,15-TL'nin ödeme tarihi olan 01.12.2023 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı tarafa verilmesine, fazlaya ilişkin talebin REDDİNE,
2-Harçlar Kanunu gereğince kabul edilen değer üzerinden alınması gereken toplam 2.417,02-TL harçtan daha önceden ödenen toplam 879,09-TL harç düşüldükten sonra eksik kalan 1.537,93-TL harcın davalıdan alınarak hazineye irad kaydına,
3-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T (madde-13 İkinci Kısım İkinci Bülüm) göre hesaplanan 30.000,00-TL maktu vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiginden A.A.Ü.T göre vekalet ücreti red edilen miktarı geçemeyeceğinden 16.092,85-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan; 879,09-TL Peşin/nisbi Harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davacı tarafından yapılan; 8.000,00-TL Bilirkişi ücreti, 327,00-TL Tebligat, Posta ve diğer masraflar, olmak üzere toplam 8.327,00-TL yargılama giderinin kabul red oranı dikkate alınarak 5.723,74-TL lik kısmanın davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye yargılama giderinin ise davacı üzerinde bırakılmasına,
7-Davalı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
8-Dosyada kullanılmayan bakiye gider avansının HMK.’nın 333. ve HMK. yönetmeliğinin 47/1. maddeleri uyarınca karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa ödenmesine,
Dair, davacı vekili ile davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, HMK 342.maddesine uygun olarak düzenlenmiş dilekçenin, HMK 343.maddesi gereğince Mahkememize ve Mahkememize gönderilmek üzere başka yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilmesi ve HMK 344.maddesinde belirtilen harç ve giderlerin yatırılması sureti ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar tefhim edildi, usulen anlatıldı. 16/06/2025
Katip
e-imzalıdır
Hakim
e-imzalıdır