T.C.
İSTANBUL
11. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2023/740 Esas
KARAR NO:2025/688
DAVA:Alacak (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)
DAVA TARİHİ:16/11/2023
KARAR TARİHİ:09/10/2025
Yukarıda tarafları ve konusu yazılı davanın mahkememizce yapılan açık yargılaması sonrasında;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin kimyasal alanında üretim ve satış yapan Japonya kurulu bir şirket olduğunu, davalı şirketin talebi üzerine 100 parça, brüt 2294 kg ağırlığındaki HRC(II) ... isimli ürünü 16.01.2019 tarihinde Türkiye'ye gönderdiğini ürünlerin gönderim tarihindeki değeri 13.800.000 ... olup, bu tutar 16.11.2023 tarihli TCMB ... kuruna göre yaklaşık olarak 2.635.000 TL'ye tekabül etmekte olduğunu, davalı şirket ürünleri sorunsuz şekilde teslim olmasına rağmen tesliminden sonra 75 gün ödeme şartını yerine getirmediğini, müvekkilinin davalı şirketin satım bedelini yıllar boyunca ödememesi sebebiyle ciddi bir kar kaybı yaşadığını ve ürünlerin iadesini talep ettiğini, davalı şirket ürünlerin iadesi istendiğinde davaya konu ürünleri kendi deposunda tutmadığını, depo kirası ödediğini ileri sürerek müvekkilinden malları geri gönderme bedeli olarak 21.552,04 USD talep ettiğini, müvekkili davalının bu tutarı talep edemeyeceğini davalıya bildirdiğini ileri sürerek dilekçesinde bildirdiği diğer nedenlerle birlikte davaya konu ürünlerin müvekkiline iadesine eğer iade edilmeyecek ise 13.800,00 ...'nin davalı tarafından temerrüt tarihinden itibaren işleyecek temerrüt faizi ile birlikte alınarak iadesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacı şirketin yurt dışı acentesi ... adlı şirket adına davacı şirketin temsilcisi ..., müvekkili şirketin yetkilisi ... ile iletişime geçtiğini, yapılan görüşme ve değerlendirmeler sonucunda davacı şirket Türkiye ve diğer yakın bölgeler için müvekkil şirketi temsilci olarak atadığını, taraflar arasındaki ilişkinin asla satış sözleşmesi olmadığını, bu hususun davacı şirketten sadır olan belgelerle sabit olduğunu, dava konusu ürünlerin taraflar arasındaki temsilcilik ilişkisi kapsamında tanıtım faaliyetlerinde kullanılmak üzere müvekkil şirkete bedelsiz olarak verildiğini ileri sürerek dilekçesinde bildirdiği diğer nedenlerle birlikte davanın reddini savunmuştur.
Dava; davacı tarafça satılıp davalıya gönderildiği ancak, gümrük deposunda muhafaza altında bulundurulduğu iddia olunan miktar ve cinsi dilekçede yazılı kaplama malzemesinin bedelinin alıcı tarafça ödenmemesi nedeniyle iadesi, bu olmadığı takdirde bedelinin davalı alıcıdan tahsili istemine ilişkindir.
Uyuşmazlığın niteliği itibari ile çözümü uzmanlık gerektirdiğinden, tarafların karşılıklı iddia ve savunmaları sundukları tüm belgeler getirtilen takip dosyası ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilmek suretiyle; Dava konusu ürünlerin davacı tarafça ileri sürüldüğü gibi satım konusu ürünler mi yoksa, davalı tarafın savunduğu gibi bedelsiz olarak gönderilen tanıtım ürünleri mi olup olmadıklarının tespiti, buna bağlı olarak davacı tarafa iadelerinin gerekip gerekmedikleri, iadeleri gerekiyorsa ve bu konuda fiili imkansızlık varsa dava tarihi itibariyle değerlerinin ne kadar olduklarının belirlenmesi için bilirkişi raporu alınmasına karar verilmiş, bu yönden de dosya Borçlar Hukuku konusunda uzman Doç. Dr. ... ..., SMMM Prof. Dr. ..., Gümrük -Ticaret konusunda uzman bilirkişi ... ve Kimya Mühendisi ...'na tevdii edilmiş, adı geçen bilirkişi kurulu tarafından düzenlenen 21/10/2024 tarihli bilirkişi kurulu raporunun ve tarafların itirazı üzerine aynı bilirkişiden alınan 18/08/2025 tarihli raporun dosya arasında olduğu görülmüştür.
Alınan bilirkişi kurulu kök raporunda özetle;1. Gümrük beyannamesinde ürünlerin bedelsiz olduğu ibaresi bulunduğu ayrıca gümrük beyannamesindeki fatura bilgisinin yukarıdaki bedelsiz fatura olduğu Gümrük Beyannamesinde belirtilen “Bedelsiz” ibaresi dikkate alınarak ürünlerin davalıya karşılıksız/bağışlama kastıyla teslim edilmiş ve mülkiyetin hakkının kanaat getirilmesi ihtimalinde davacının talebinin hukuki sebebi olarak gösterdiği satış sözleşmesinin asli unsurlarının somut olayda bulunmadığı, satış sözleşmesinin kurulmadığı ihtimalinde ise borç ilişkisine bağlı olarak haklar ve borçlar da doğmamış olacağından, bu ilişkiye dayanarak borcun aynen ifa edilmesini ya da borç ilişkisinin baştan itibaren hükümsüzleşmesini sağlayacak nitelikteki bozucu yenilik doğuran beyan olan sözleşmeden dönerek ürünlerin iade edilmesini talep etmesi de hukuken mümkün olamayacağı, 16.01.2019 tarih faturada “eşyanın görülmesinden sonra 75 gün” ibaresinin faturadaki ödemeye ilişkin şart olarak düzenlendiğine ve dosya kapsamında taraflar arasındaki Satış sözleşmesinin asli unsurları konusunda tarafların anlaştığına ve satı sözleşmesinin kurulduğuna ve Türk Borçlar Kanunu hükümlerinin uygulanacağına kanaat getirilmesi ihtimalinde, TBK m.235/f.3 hükmünün somut olayda uygulanabileceğine ve davacının sözleşmeden dönme hakkını açıkça saklı tutmadığına kanaat getirmesi halinde sözleşmeden dönme hakkının kullanılmasının şartları somut olayda gerçekleşmediğinden sözleşmeden dönme hakkının kullanılmasına bağlı olan hukuki sonuçlar doğmayacağı sayın mahkeme aksi kanaatte ise, sözleşmeden dönme halinde, genellikle kabul edilen klasik teori uyarınca (Oğuzman/Öz, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2022, N.1690 vd.), tarafların birbirlerinden aldıklarını sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iade etmekle (sonradan ortadan kalkan sebebe dayanan sebepsiz zenginleşme) yükümlü olacakları, davacı sözleşmeden dönme hakkını kullandıktan sonra ürünler (30.11.2023) imha edildiğinden, davalının iade yükümlülüğünü yerine getirmek imkansızlaştığı, sözleşmeden dönmenin sonuçları ile ilgili ihtilaf bakımından taleple bağlılık ilkesi uyarınca aynen iade mümkün olmadığından ürünlerin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre değerinin iade edilmesi gerektiği, Mezkur Antrepo Beyannamesinde yer alan "bedelsiz” ibaresinin, beyanname muhteviyatı eşya için herhangi bir ödeme yapılmasını gerektirmediği anlamını taşımadığı "Bedelsiz İthalat” tanımı ile ortaya konmakla birlikte, ödeme işlemlerine karine teşkil edebilecek belgelere yönelik incelemelerde, ... Gümrük Müdürlüğü'nce ... Dış Tic. Ve Mümessillik Lid. Şti. adına tescilli .../19.03.2021 sayılı/tarihli Antrepo Beyannamesine mesnet teşkil eden ... sayılı, 16.01.2019 tarihli faturada ödeme koşullarına ilişkin olarak "75 days after sight” (eşyanın görülmesinden sonra 75 gün) ifadesinin yer aldığı dolayısıyla fatura ödemeye ilişkin bir şartın yer aldığı ve bu fatura baz alınmak suretiyle bir beyanda bulunduğunun da dikkate alınması gerektiği, ancak dosya içeriğinde dava konusu ürünlerin bedelinin ödendiğine dair herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığı gibi bu durumun davacı ve davalı beyanları ile de sabit olduğu, dava konusu ürünlerin, gümrük mevzuatına uygun olarak, imha suretiyle tasfiye işlemleri ikmal edildiğinden davacı tarafa iadesinin mümkün olmadığı, dava tarihi olarak 16.11.2023 tarihi baz alınmak suretiyle, mezkur eşyanın değerinin tespiti bakımından, dosya içeriğinde yer alan ve ... Gümrük Müdürlüğü'nce tanzim edilen 14.11.2023 tarihli İmha Kararı'nda kayıtlı 1.211.109,48-TL tutarındaki Gümrüklenmiş Değer rakamının baz alınması gerektiği yönünde görüş bildirmişlerdir.
Alınan bilirkişi kurulu ek raporunda özetle: Somut bilgi ve belgeler kapsamında yapılan incelemede,
dava konusu ürünlerin, ...03.2021 tarihli Transit Beyannamesi ile ... Gümrük Müdürlüğüne sevkinin yapıldığı ve ... Gümrük Müdürlüğün’cedavalı ... Dış Ticaret ve Mümessillik Limited Şirketi adına tescilli ... sayılı, 19.03.2021 tarihli Antrepo Beyannamesi ile ‘’ BEDELSİZ’’ olarak beyanının yapıldığı ve eşyanın ... Gümrük Müdürlüğü denetimindeki, ... Antreposuna alındığı, Mezkur Antrepo Beyannamesi ekinde yer alan ve dava konusu ürünleri temsil eden 16.01.2019 tarihli, ... sayılı fatura üzerinde (no commercial value for customs clearance purpose only) ibaresinin, ‘’terms of payment" sütununda ise " 75 days after sight’’ şerhinin yer
aldığı bilahare anılan eşyanın tasfiye işlemlerine tabi tutulduğu, Gümrük Mevzuatında ‘’ Bedelsiz İthalat’’ ifadesi bedeli için döviz transferi yapılmadan yurtdışında elde edilen ve yurda getirilmesi mecbur olmayan dış kazanç ve tasarruflarla satın alınan eşyanın ithalatını kapsadığı, bu ithalat şeklinde özellikle aracı banka kullanılmak suretiyle yurtdışına bir döviz transferinin gerçekleşmediği, bu durumun, ithal edilen eşya için
herhangi bir ödeme yapılmayacağı anlama gelmediği, Mezkur Antrepo Beyannamesinde yer alan "bedelsiz" ve " aracı banka yok" ibarelerinin, beyanname muhteviyatı eşya için herhangi bir ödeme yapılmasını gerektirmediği anlamını taşımadığı, ödeme işlemlerine karine teşkil edebilecek belgelere yönelik incelemelerde ... Gümrük Müdürlüğünce ... Dış Ticaret ve Mümessillik Limited Şirketi adına tescilli ... sayılı ,19.03.2021 tarihli Antrepo Beyannamesi eki 16.01.2019 tarihli, ... sayılı faturada yer alan ödeme koşullarına ilişkin olarak " 75 days after sight’’ifadesi ile ödemeye ilişkin bir şartın yer aldığı ve bu fatura baz alınmak suretiyle bir beyanda bulunulduğunun dikkate alınması gerektiği, ancak dosya içerisinde dava konusu ürünlerin bedelinin ödendiğine dair herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığı gibi bu durumun davalı ve davacı beyanları ile de sabit olduğu, dava konusu ürünlerin gümrük mevzuatına uygun olarak imha suretiyle tasfiye işlemlerine tabi tutulduğu ve eşya üzerinde inceleme yapmak suretiyle değer tespiti mümkün olmadığından
dava tarihi olarak 6.11.2023 tarihi baz alınmak suretiyle söz konusu eşyanın değerinin tespiti bakımından, dosya içeriğinde yer alan ve ... Gümrük Müdürlüğünce tanzim edilen 14.11.2023 tarihli İmha Kararı’nda kayıtlı 1.211.109,48 TL tutarındaki Gümrüklenmiş Değer rakamının baz alınıp, alınmamasının Makamlarının takdirinde olduğu, Gelinen nokta itibariyle, 20.11.2024 tarihli Kök Raporumuzda, " Gümrük Mevzuatı ve
İşlemleri Yönünden İnceleme" bölümünde yer alan görüşlerimizi değiştirecek herhangi bir durumun söz konusu olmadığı yönünde görüş bildirmişlerdir.
Davaya konu emtianın faturasının ve gümrük belgelerinin dosya içerisinde olduğu görülmüştür.
Dosyada bulunan ihtarname örneklerinden; davalının davacıya 15/09/2023 tarihli ihtarname gönderdiği ve 21.135,06 USD antrepo ücretini istediği, malın iade alınmasını aksi halde imha edileceğini ihtar ettiği, davacının davalıya gönderdiği 18/10/2023 tarihli ihtarnamede; sattığı ürünlerin iade edilmesini, haksız şekilde alınan 20.442,04 USD'nin geri ödenmesini ihtar ettiği görülmüştür.
Dosya içerisindeki ... Gümrük Müdürlüğü cevabı ve ekindeki tutanaktan davaya konu ürünlerin 30/11/2023 tarihinde imha edildiği görülmüştür.
Dosya ve tüm delillerin birlikte değerlendirilmesinde; davacı, davaya konu ürünlerin numune olarak gönderilen ürünler olmadığını, davalıya satılmış ürünler olduğunu, faturadaki "bedelsizdir" ibaresini davalının yönlendirmesiyle yazdıklarını savunmuş, davalı ise; davacı adına tanıtım yaptıklarını, bu nedenle malların bedelsiz gönderildiğini savunmuştur.
Taraflar arasında satıma ilişkin yazılı bir sözleşmenin bulunmadığı, davacı tarafından düzenlenen faturada "bedelsiz olduğu, ticari değerinin olmadığı, sadece gümrükleme amaçlıdır" ibaresinin yazıldığı, davalının çektiği ihtarname doğrultusunda davacının ürünleri teslim almayıp davalının istediği antrepo ücretini davalıya ödediği, buna göre taraflar arasında borçlandırıcı bir satış işleminin olmadığı, düzenlenen faturanın da ürünlerin gümrük işlemlerinin yapılmasına ilişkin olduğu, buna göre davacının, davasını ispatlayamadığı sonucuna varılarak, davanın reddine karar verilerek aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜ K Ü M : Yukarıda gerekçesi açıklandığı üzere;
1-Davacının davasının REDDİNE ,
2-Alınması gerekli 615,40 TL karar ve ilam harcının 45.021,32 TL peşin harç ve tamamlama harcından mahsubu ile kalan 44.405,92 TL harcın karar kesinleştiğinde ve istek halinde davacıya iadesine,
3-6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği gereğince Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.120,00 TL arabulucu ücretinin davacıdan alınıp maliyeye gelir kaydına,
4-Davalı kendini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesap ve takdir olunan 349.992,40 TL vekalet ücretinin davacıdan alınıp davalıya verilmesine,
5-Davacı tarafça yatırılan gider avansından arta kalan kısmın karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere oy birliğiyle verilen karar açıkca okunup, usulen anlatıldı. 09/10/2025
Başkan ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Katip ...
e-imzalıdır