T.C.
İSTANBUL
12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2018/553 Esas
KARAR NO:2024/579
DAVA:Menfi Tespit (Ticari Nitelikteki İnanç Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:03/07/2017
KARAR TARİHİ:03/07/2024
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari Nitelikteki İnanç Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin davalı şirket ile yaptığı sözleşme ile BAY/.../... nolu bayilik lisansı uyarınca 03.07.2012 tarihli 5 yıl süreli bayilik sözleşmesi imzaladığını, EPDK ve rekabet kurulu tarafından getirilen blok muafiyeti ve sözleşmenin 5 yıldan daha uzun sürmeyeceği konusundaki sözleşmeleri ve yasaya uygunluğunu ortadan kaldırmak amacı ile davalı tarafça yasaya aykırı olarak kullanılageldiğini, davalı 2 beş yıllık dönemi garanti altına almak için bayilik sözleşmesinde yer alan 4 maddedeki yıllık satış kotasını gerekçe göstererek yılın bitiminden önce bu durumda muvafık olduğunu 06.04.2012 tarihli sözleşme ile sözleşme metninde görüleceği üzere 2012-2017 yalları arasındaki sözleşmeyi garantileyince yıllık satış kotasından kaynaklanan satış yetkilerinden feragat ettiklerini, 2012-2017 yılları arası dönem için de aynı talepte bulununca müvekkilinin anlaşma yapmaya yanaşmadığını, taraflar arasında yapılmış olan bayilik sözleşmesinin bitim tarihi olan 03.07.2017 tarihi itibariyle sona erdirildiğini beyan eden 30.06.2017 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarı müvekkilinin ... Noterliği kanalı ile davalıya gönderdiğini ve davalıya noter katibi vasıtası ile davalı adına ... a tebliğ edildiğini, ihtarnamenin tebliğinden sonra davalı tarafından müvekkili şirket yetkilisi aranarak borcu olmamasına rağmen teminat mektubunun nakde çevrileceği ve ipotekli taşınmazın satışa çıkarılacağının bildirildiğini, davalı tarafın cezai şart alacağının da olmadığını, sundukları Yargıtay içtihatlarından da anlaşılacağı üzere, akaryakıt firmalarının cezai şart alacağından zımnen feragat ettiği karine olduğunu, müvekkilinin davalı elinde ... Bankası ... Şubesi muhataplı 27.07.2016 tarih ve ... ek nolu 200.000 TL lik ipoteği ile tapunun ... ili ... İlçesi ... Mah.... ada 1 parsel numaralı taşınmaz üzerinde ipoteğinin bulunduğunu, müvekkilinin davalı firmaya herhangi bir borcunun bulunmadığını belirterek davalarının kabulü ile, ... Bankası ... Şubesi muhataplı 20.07.2016 tarih ve ek ... nolu 200.000 TL bedelli teminat mektubunda dava konuna kadar, teminat mektubunun nakte çevrilmesinin durdurulması konusunda ihtiyati tedbir kararı verilmesine, müvekkilinin davalı şirkete borçlu olmadığının tespiti ile ... Bankası ... Şubesi muhataplı 20.07.2016 tarih ve ek ... 200.000 TL bedelli teminat mektubunun iptaline ve müvekkile ait ... İlçesi ... mah.... ada 1 parsel numaralı taşınmaz üzerinde davalı lehine bulunan ipoteğin fekkine, davacı tarafın kötü niyetli olmasından dolayı ana alacağın %20 si oranındaki kötü niyet tazminatının davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile ücreti vekaletin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davanın dava esas itibariyle bir salt bir ipoteğin fekki davası olmadığını, davanın konusunu oluşturan asıl unsurun, menfi tespit yani borçsuzluğun tespiti istemi olduğunu, müvekkili Şirket merkezinin genel merkezinin İstanbul'da olması hasabiyle genel yetkili mahkeme sıfatıyla İstanbul Mahkemeleri'nde açılması gerektiğini, davaya konu olayda uygulama alanı bulmayan taşınmazlara ilişkin kesin yetki kuralının, Mahkemece dikkate alınarak, menfi tespit istemi yönünden de değerlendirilme yapılması hem usul hem de yasaya açıkça aykırı olacağını, Huzurdaki davada tarafların tacir olduğunu uyuşmazlığın Sözleşme'den kaynaklandığını, taraflar arasında yapılmış olan akaryakıt bayilik sözleşmesinde kesin yetki hükmü olduğunu, sözleşmenin taraflar ve tacir sıfatlı kefil tarafından imzalandığını, hüküm gereği ekteki sözleşmeden doğabilecek ve sözleşme ile doğrudan veya dolayısıyla ilgili bilcümle uyuşmazlıklarda İstanbul ve/veya ... Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir denildiğini, müvekkili şirket'in her yılın sonunda, davacının asgari ürün alım taahhüdünü ihlal etmesine rağmen ürün/mal vermeye devam etmesi, sözleşmedeki taahhüdün ihlali halinde uygulanacak cezai müeyyidelerden açıkça veya zımmen feragat ettiği anlamına gelmediğini, devam eden süreçte bayinin, akdi ilişki kapsamında eksik kalan taahhütlerini yerine getirebilmesi imkanı ve kabiliyetinin mevcut olduğunu, davacının, devam eden sözleşme sürecinde müvekkili şirket tarafından ürün verilmesine rağmen, davacı bayinin taahhüdünü ihlal ettiğini, Bayilik Sözleşmesi ve Bayilik Protokolü'nün bir gereği olarak davacıya usulüne uygun olarak tebliğ edilen ihtarnamalere, davacının borçlarını kabul etmediğini, müvekkili şirketin, davacı bayisinin lisanslı dağıtıcı firması olarak, bayilik ilişkisi kurulur kurulmaz, hiçbir masraf ve fedakarlıktan kaçınmadığını, davacının işletmekte olduğu istasyona EPDK otomasyon sistemlerinin tahsis ve kurulumu ile kurumsal kimlik kurulumu ve giydirilmesi ve akaryakıt pompalarının tahsis ve kurulumu işlemlerini tamamlayarak yürürlükteki mevzuata uygun olarak bayisinin kullanımına sunduğunu, müvekkil şirketin, davacının ifasında temerrüde düşmesine engel olabilecek bir kusur veya sözleşmeye aykırı bir davranışının bulunmadığını, bu nedenlerle öncelikle yetkisizliğe ilişkin itirazlarımız ve beyanlarımız doğrultusunda, haksız ihtiyati tedbir kararının kaldırılmasına karar verilmesini, kesin yetkili mahkemenin tacir taraflarca kararlaştırılması nedeniyle davanın usulden reddi ile dosyanın yetkili İstanbul Mahkemelerine gönderilmesine, davacının müvekkili şirkete borçlu bulunduğu dikkate alınarak davanın esastan reddine, yargılama giderleri ile ücret-i vekaletin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ettiği görüldü.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:Dava, akaryakıt bayilik sözleşmesine teminat oluşturması amacıyla davalı lehine keşide edilen ... ... şubesine ait 20.07.2018 tarih ve ek ... nolu 200.000 TL bedelli teminat mektubunun iptali istemine ilişkindir.
Dava dilekçesi, cevap dilekçesi ve sair tüm evraklar hep birlikte incelenmiştir.
Mahkememiz 07/09/2019 tarihli duruşma zaptının 2 nolu ara kararı gereğince davacının ticari defter ve kayıtlarının incelenerek bilirkişi raporu alınması hususunda dosyanın ... Asliye Hukuk Mahkemesine talimat yazılmasına karar verildiği, bilirkişi tarafından 09/10/2019 tarihli sunulan bilirkişi raporunda özetle;
"Davacı ... ... Ltd.Şti.'nin ticari defterleri incelendiğinde, sözleşme bitiminin yer aldığı 2017 ticari defterlerinde davalı ...Ş.'ne ait bir borç bakiyesi olmadığı görülmüştür." şeklinde görüş bildirdiği görüldü.
İddia, savunma, toplanan deliller ve tarafların ilişki dönemlerine ait davalı taraf ticari defter ve kayıtları üzerinde ve talimat cevabı da değerlendirilerek bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş ve bilirkişi sunmuş olduğu 17/12/2020 tarihli raporunda özetle;
"Dava konusu uyuşmazlığın taraflar arasında akdedilen 03.07.2012 tarihli, 5 yıl süreli ve .../... No, karyakıt İstasyonu Bayilik Sözleşmesi'ne dayandınldığı, taraflar arasında yapılmış olan bayilik sözleşmesinin bitim tarihi olan 03.07.2017 tarihi itibariyle davacı şirkei tarafından 30.06.2017 tarih ve ... yevmiye no.lu ihtarname ile feshedildiği, davalıya Noter Katibi vasıtasıyla davalı adına ... imzasına tebliğ edildiği, söz edilen sözleşmenin “Müddet Başlıklı 13. Maddenin: İşbu sözleşme, İstasyon hakkında T( Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan alınan lisans varsa akit tarihinden itibaren, yoksa ahnacak tisans tarihinden itibaren geçerli olup başka herhangi bir nedenle feshedilmediği taktirde sözleşmenin süresi 5 yıldır. Taraflar yazılı hir mutabakat ile 5 yılı geçmemek üzere sözleşmeyi, kira ve intifa sürelerine göre uzatabilirler. “ şeklinde olduğu,
Davacının talimat raporu ile incelenen ticari defterlerinde 01.01.2012 tarihli açılış kaydında bir önceki ZON yılından devreden 10.005,12 TL borcunun bulunduğu,
-... bu davaya konu sözleşmenin 03.07.2012 tarihinde imzalandığı ve 5 yıl süre ile geçerli olduğu, sözleşme başlangıç larihi olan 03.07.2012 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirkete 253,71 TL borçlu olduğu,
Davalının incelenen ticari defterlerinde;
-31.12.2012 tarih ilibariyle davalı şirketin davacı şirkete 2,01 TL borcumun bulunduğu,
-31.12,2013 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 2,70 TL borcunun bulunduğu,
-31.12.2014 tarih itibariyle cari hesap ekstresinin -0- bakiye verdiği, borcu ya da alacaklı olunmadığı,
-31.12.2015 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 321,15 TI. alacaklı olduğu,
-31.12.2016 tarih itibariyle cari hesap ekstresinin -0- bakiye verdiği, borcu ya da alacaklı olunmadığı,
-30.06.2017 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 96,41 TI. borcunun bulunduğu,
-En son işlem tarihi olan 27.07.2017 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirketten 402.235,18 TL alacaklı olduğu, tespit edilmiştir.
Davacı şirketin ticari defter ve kayıtlarının incelendiği talimat raporunda davacı şirketin davalı şirkete âit ticari işlemlerine ilişkin her bir yıl sonu bakiye borç/alacak tutarları verilmiştir. Davalı ile davacı şirketin 2012-2013-2014-2015-2016 ve 2017 yılları bakiye tutarlar karşılaşlırıldığında arada bakiye farklarının uyumsuzluğu görülmektedir.
En son ticari işlemlerin devam ctliği 2017 yılını baz aldığımızda 31.12.2017 tarih itibari ile talimat raporundaki bilirkişi raporu tespitine göre davacı şirket kayıtlarında taraflar arasındaki hesap sıfırlanmıştır.
Davalı kayıtlarına göre ise 30.06.2017 tarih itibari ile davalının davacıya 96441 TL borcu bulunmaktadır.
Ancak 27.07.2017 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirketten 402.235,18 TI. alacaklı olduğu görülmektedir. Bu farkın sehepleri araştırıldığında;
1) Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 03.07.2017 tarih ve A-... seri/sıra numaralı ve “kısmi cezai şart bedeli” açıklaması ile düzenlenen 365.923,04 TL bedelli faturanın davalı kayıtlarında yer aldığı tespit edilmiş, ancak Talimat Taporuna göre davacı kayıtlarında yer almadığı belirtilmektedir. İlgili faturanın 104.050,00 Usd tutar için 3,5868 kur ile hesap edildiği ve bu şekilde (104.050,00 USD X 3,5168 —) 365.923.04 TL tutara ulaşıldığı görülmüştür. 3,5168 döviz kurunun Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası 93.07.2017 günlü döviz alış-satış ile efektif alış-satış kurlarının altında kaldığından ve fatura muhatabı davalı lehine olduğundan kur açısından kabul edilebilir olduğu tespitine varılmaktadır.
2) Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 17.07.2017 tarihi ve A-... seri/sıra numaralı ve “Ekipman Bedeli” açıklaması ile düzenlenen 35 960,15 TL bedelli faturanın davalı kayıtlarında yer aldığı saptanmıştır. Ancak talimat raporunda açıklama olmamasına ve davacı şirketin cari hıcsapları da talimat raporu ekinde sunulmadığından bu faturanm davacı kayıtlarında olup olmadığı hususu kesinlik kazanmamıştır.
3) Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 27.07.2017 tarih ve A-... seri/sıra numaralı 448,40 bedelli faturanın davalı kayıtlarına yer aldığı ancak talımat raporunda açıklama olmamasına ve cari hesap ekstresi sunulmamasına rağmen hesabın -0-bakiye vermesinden dolayı davacı kayıtlarında olmadığı kanaatine varılmaktadır. Ancak ilgili fatura davalı tarafından tarafımıza sunulamamış olup bu faturanın kabul edilip edilmeyeceği hususu davalı tarafından sunulmasından sonra kesinlik kazanmalıdır. Öte yandan davacı şirketin cari hesapları da talimat raporu ekinde sunulmadığından bu faturanın davacı kayıtlarında olup olmadı öt hususu kesinlik kazanmamıştır.
Her üç fatura toplamının 365.923,04 TL* 35.960,15 TL 4 448,40 TL—402.331,59 TL olduğu, Oysa 27.07.2017 en son işlem tarihi itibariyle davalınm davacıdan 402.235,18 TL alacaklı olduğu, davacı şirketin cari hesap ekstrelerini görme imkanı olmadığından davacı-davalı şirketin kayıtlarını karşılaştırma olanağı olmadığı, ancak;
402.235,18 TL — 402.331,59 TL=96,41-TL farkın ise 30.06.2017 tarihindeki davacı lehine olan 96,41-TL tutarın davacı tarafından kabul görmediği kanaatine varılan 3 fatura toplamının davacı lehine tenzilinden kaynaklı olduğu görüşüne varılmaktadır. Davacı kayıtlarının incelendiği Talimat Raporu ekinde davacının kayıtlarından alınan cari ekstresi bulunmadığından bu şekilde tespit yapılabilmektedir.
Aslında son tahlilde taraflar arasında uyuşmazlık olduğu sonucuna varıları son 3 fatura dışında 30.06.2017 tarih itibari ile davacı kayıtlarına göre taraflar arasındaki hesabın -0- olduğu, davalı kayıtlarına göre davalının davacıya 96,41 TL borçlu olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Bu tespitimize tarafların olabilecek itirazları bulunması halinde davacı kayıtlarından alnan cari hesap ekstrelerinin dosyaya sunulması gerekmektedir.
Taraflar arasında geçerli ve sözleşmenin eki ve devamı niteliğini taşıyan Bayitik Protokolü'nün davacı ile davalı şirket arasıtrıda 06.04.2012 tarihinde 4 sayfa ve 20 maddeden olarak imza edildiği, bu protokolün;
3. nodu maddesinde; İşbu protokol gereğince ... ve ... adayı arasında ... tarafından talep edilecek belgeler ve aşağıda dökümü yapılan teminatların verilmesini müteakip istasyon üzerine Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi akdedilecektir. İşbu sözleşme; istasyotı hakkında T.C, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan alınan lisans varsa akit tarihinden itibaren, yoksa alınacak lisans tarihinden geçerli olup, başka herhangi bir nedenle feshedilmediği taktirde 5 yıl süreli olacaktır. Taraflar yazılı bir mutabakat ile sözleşmeyi 5 yıl geçmemek üzere uzatabilecektir.
-Mufla İli, ... İlçesi, ... Köyü, ... Mevkiinde kain tapunun ... ada, ...) pafta, 1 parsel numaradaki 2351.75 m2 tapuya kayıtlı akaryakıt istasyonunun kurulu bulunduğu taşınmaz üzerine ... lchine 5 yıl süreli yeni intifa hakkı tesisi edilecektir.
-Bayi adayı, 200.000,00 TL bedelli kat'i ve süresiz banka teminat mektubu devam edecektir.” Denmekte olduğu,
4.nolu maddesinde; ... Sözleşmenin süresinin sonunda İstasyonda bulunan tüm demirbaşları, Bayilik Sözleşmesi'nin süresinin sonunda bedelsiz ve kayıtsız şartsız olarak geri teslim alacaktır.
7.nolu maddesinde; Bayi adayı, işleviciliğinde bulunan ... İli, ... İlçesi, ... Köyü ... Mevkiinde kain tapunun ... ada, ... pafla, 1 parsel numaradaki 2351,75 m2 tapuya kayıtlı taşınmaz üzerinde ...'ın behrleyeceği vade ve iskonto oranları ile mevcut akaryakıt istasyonunda her sene en az 1.000 m3 beyaz akaryakıt türü ürünleri satın alacağını, bu taahhüdünü Bayilik Sözleşmesinde de aynen ikrar edeceğini kabul ve taahhüt eder. Yapmış olduğu taahhütlerini yerine getirmez işe akaryakıtta m3 başına 50,00 USD cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder.
14.no.lu maddesinde; Bayi adayının ... lehine verdiği teminatlar ileride oluşabilecek risklerini karşılamaz hale gelmesi halinde, ...'ın teminat istemesine itiraz etmeyeceğini ve yerine getireceğini kabul ve taahhüt etmiştir
16. nol.u maddesinde; İşbu protokolün imzalanmasına müteakip bayi adayı lüm yükümlülüklerini en geç 30 ... günü içerisinde yerine getirecek ve taraflar arasında bayilik sözleşmesi akdedilecektir. Bayi adayı bu süre içerisinde özellikle bu protokolün 3. Maddesi yükümlülüklerini yerine getirmez teminatları vermez veya bayilik sözleşmesi imzalamaz veya herhangi bir başka dağıtım şirketi ile bu protokole konu olan arazi üzerine kurulmak üzere bir bayilik veya işleticilik veya herhangi bir akaryakıt sözleşmesi yapar veya herhangi bir şekilde bu protokolü fesih etmek isterse ...'a 100.000,00 USD cezai şart ödemeyi gayri kabili rücu kabul beyan ve taahhüt eder. Denmekte olduğu,
-Davacının incelenen talimat raporunda davacı ile davalı arasında geçerli cari hesap ekstresinin sunulmadığı, davalının dava dilekçesi beyanlarından dava konusu sözleşmedeki alım taahhütlerine tam uyulmadığının kabul edildiği görüşüne varıldığı, itirazların olması halinde davacının cari hesap ekstrelerinin talimat raporuna gerek kalmaksızın dosyaya sunulması halinde yeniden değerleme yapılabileceği, bu hali ile karşılaştırma imkanı olmadığı," şeklinde görüş bildirdikleri görüldü.
Taraf vekillerinin rapora karşı beyan ve itirazları değerlendirilerek mahkememiz 02/02/2021 tarihli duruşmasının 2 nolu ara kararı gereğince dosyanın ek rapor tanzimi için bilirkişilere tevdine karar verilmekle bilirkişi heyeti tarafından sunulan 24/05/2021 tarihli bilirkişi raporunda özetle;
"Davalı şirket ... ...A.Ş. tarafından davacı şirket ... Ltd.Şti.'ne 03.07.2012 tarihli ve 5 yıl süreli Bayilik Sözleşmesi ve eki sözleşme ile Bayilik Protokolü uyarınca “.../...” adresinde bulunan akaryakıt istasyonu için bayilik hakkı verildiği, ... ...Ltd.Şti.'nin EPDK tarafından düzenlenen “.../...” numaralı bayilik lisansı uyarınca ... Petrol'ün bayisi olarak faaliyetini sürdürdü;
.... Noterliği tarafından düzenlenen 30.06.2017 tarih ve ... yevmiye numaralı İhtarname ile davacı ... vekili tarafından davalı ...'e taraflar arasında akdedilmiş olan 03.07.2012 tarihli bayilik sözleşmesinin 03.07.2017 tarihinde sona ereceği, ... Petrol ile yeni bir sözleşme imzalanmayacağı, bu tarih itibari ile bayi olarak faaliyette bulunmayacakları, ...'un ... Petrol'e likit bir borcu olmadığından ... Petrol'ün elinde bulunan teminatlar ile ilgili işlem yapılmaması, verilmiş olan ... Bankası ... ve ... Şubesi tarafından 20.07.2016 tarih ve ek-... no ile verilen 200.000,00 TL bedelli Teminat Mektubu'nu iadesi, ayrıca varsa mülkiyeti ... Petrol'e ait amblem, logo ve malzemelerini, işbu ihtarın tebliği itibari ile derhal teslim almaları, aksi taktirde söz konusu malzemelerin masraflarının fatura edilmek suretiyle sökülerek yeddiemine tevdi edileceği, hususlarının bildirildiği, muhatap ... tarafından 30.06.2017 aynı gün noter katibi tarafından elden tebliğ alındığı,
Söz edilen sözleşmenin “Müddet Başlıklı 13. Maddenin;İşbu sözleşme, İstasyon hakkında T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan alınan lisans varsa akit tarihinden itibaren, yoksa alınacak lisans tarihinden itibaren geçerli olup başka herhangi bir nedenle feshedilmediği taktirde sözleşmenin süresi 5 yıldır. Taraflar yazılı bir mutabakat ile 5 yılı geçmemek üzere sözleşmeyi, kira ve intifa sürelerine göre uzatabilirler. * şeklinde olduğu,
Davacının talimat raporu ile incelenen ticari defterlerinde 01.01.2012 tarihli açılış kaydında bir önceki 2011 yılından devreden 10.005,12 TL borcunun bulunduğu,
... bu davaya konu sözleşmenin 03.07.2012 tarihinde imzalandığı ve 5 yıl süre ile geçerli olduğu, sözleşme başlangıç tarihi olan 03.07.2012 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirkete 253,71 TL borçlu olduğu,
Davalının incelenen ticari defterlerinde;
-31.12.2012 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 2,01 TL borcunun bulunduğu,
-31.12.2013 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 2,70 TL borcunun bulunduğu,
-31.12.2014 tarih itibariyle cari hesap ekstresinin -0- bakiye verdiği, borcu ya da alacaklı olunmadığı,
-31.12.2015 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 321,15 TL alacaklı olduğu,
-31.12.2016 tarih itibariyle cari hesap ekstresinin -0- bakiye verdiği, borcu ya da alacaklı olunmadığı, -30.06.2017 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 96,41 TL borcunun bulunduğu,
-En son işlem tarihi olan 27.07.2017 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirketten 402.235,18 TL alacaklı olduğu, tespit edilmiştir.
Davacı şirketin ticari defter ve kayıtlarının incelendiği talimat raporunda davacı şirketin davalı şirkete ait ticari işlemlerine ilişkin her bir yıl sonu bakiye borç/alacak tutarları verilmiştir. Davalı ile davacı şirketin 2012-2013-2014-2015-2016 ve 2017 yılları bakiye tutarlar karşılaştırıldığında arada bakiye farklarının uyumsuzluğu görülmektedir.
En son ticari işlemlerin devam ettiği 2017 yılını baz aldığımızda 31.12.2017 tarih itibari ile talimat raporundaki bilirkişi raporu tespitine göre davacı şirket kayıtlarında taraflar arasındaki hesap sıfırlanmıştır.
Davalı kayıtlarına göre ise 30.06.2017 tarih itibari ile davalının davacıya 96,441 TL borcu bulunmaktadır.
Ancak 27.07.2017 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirketten 402.235,18 TL alacaklı olduğu görülmektedir. Bu farkın sebepleri araştırıldığında;
Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 03.07.2017 tarih ve A-... seri/sıra numaralı ve “kısmi cezai şart bedeli” açıklaması ile düzenlenen 365.923,04 TL bedelli faturanın davalı kayıtlarında yer aldığı tespit edilmiş, ancak Talimat raporuna göre davacı kayıtlarında yer almadığı belirtilmektedir. İlgili faturanın 104.050,00 Usd tutar için 3,5868 kur ile hesap edildiği ve bu şekilde (104.050,00 USDx 3,5168 =) 365.923,04 TL tutara ulaşıldığı görülmüştür. 3,5168 döviz kurunun Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası 03.07.2017 günlü döviz alış-satış ile efektif alış-satış kurlarının altında kaldığından ve fatura muhatabı davalı lehine olduğundan kur açısından kabul edilebilir olduğu tespitine varılmaktadır.
Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 17.07.2017 tarih ve A-... seri/sıra numaralı ve “Ekipman Bedeli” açıklaması ile düzenlenen 35.960,15 TL bedelli faturanın davalı kayıtlarında yer aldığı saptanmıştır. Ancak talimat raporunda açıklama olmamasına ve davacı şirketin cari hesapları da talimat raporu ekinde sunulmadığından bu faturanın davacı kayıtlarında olup olmadığı hususu kesinlik kazanmamıştır.
Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 27.07.2017 tarih ve A-... seri/sıra numaralı 448,40-TL bedelli faturanın davalı kayıtlarına yer aldığı ancak talimat raporunda açıklama olmamasına ve cari hesap ekstresi sunulmamasına rağmen hesabın -0-bakiye vermesinden dolayı davacı kayıtlarında olmadığı kanaatine varılmaktadır. “Ancak ilgili fatura davalı tarafından tarafımıza sunulamamış olup bu faturanın kabul edilip edilmeyeceği hususu davalı tarafından sunulmasından sonra kesinlik kazanmalıdır. Öte yandan davacı şirketin cari hesapları da talimat raporu ekinde sunulmadığından bu faturanın davacı kayıtlarında olup olmadığı hususu kesinlik kazanmamıştır.” Şeklinde kök raporda yapılan açıklama sonrası işbu ek rapor hazırlanırken yerinde inceleme kapsamından davalı şirketten 27.07.2017 tarihli A-... seri/sıra no.lu ve 448,40 TL bedelli Otomasyon Servis ve Haberleşme Bedeli açıklamalı fatura sureti temin edilmiştir.
Her üç fatura toplamının 365.923,04 TL+ 35.960,15 TL + 448,40 TL=402.331,59 TL olduğu, Oysa 27.07.2017 en son işlem tarihi itil davalının davacıdan 402.235,18 TL alacaklı olduğu, davacı şirketin cari hesap ekstrelerini görme imkanı olmadığından davacı-davalı şirketin kayıtlarını karşılaştırma olanağı olmadığı, ancak;
402.235,18 TL — 402.331,59 TL—96,41 TL farkın ise 30.06.2017 tarihindeki davacı lehine olan 96,41-TL tutarın davacı tarafından kabul görmediği kanaatine varılan 3 fatura toplamının davacı lehine tenzilinden kaynaklı olduğu görüşüne varılmaktadır. Davacı kayıtlarının incelendiği Talimat Raporu ekinde davacının kayıtlarından alınan cari ekstresi bulunmadığından bu şekilde tespit yapılabilmektedir.
Davalı şirket tarafından .... Noterliği tarafından düzenlenen 25.07.2018 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarname ile, Bayilik Sözleşmesi, eki ve protokol hükümleri uyarınca sözleşme süresinin dolması ile muaccel hale gelen 104.050,00 USD tutarında cezai şart bedelinin, 253.540,07-TL tutarında cari hesap borcunun ve 36.960,15 TL tutarında ekipman bedeli borcunun işbu ihtarnamenin tebliği tarihinden itibaren 2 gün içinde ödenmesinin talep edildiği, görülmektedir. (davacı tarafından tebliğ tarihinin belgesinin dosya kapsamında yer almadığı)
Aslında son tahlilde taraflar arasında uyuşmazlık olduğu sonucuna varılan son 3 fatura dışında 30.06.2017 tarih itibari ile davacı kayıtlarına göre taraflar arasındaki hesabın -0- olduğu, davalı kayıtlarında göre davalının davacıya 96,41 TL borçlu olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Bu tespitimize tarafların olabilecek itirazları bulunması halinde davacı kayıtlarından alınan cari hesap ekstrelerinin dosyaya sunulması gerekmektedir.
Taraflar arasında geçerli ve sözleşmenin eki ve devamı niteliğini taşıyan Bayilik Protokolü'nün davacı ile davalı şirket arasında 06.04.2012 tarihinde 4 sayfa ve 20 maddeden olarak imza edildiği, bu protokolün;
3. nodu maddesinde; İşbu protokol gereğince ... ve bayi adayı arasında ... tarafından talep edilecek belgeler ve aşağıda dökümü yapılan teminatların verilmesini müteakip istasyon üzerine Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi akdedilecektir. İşbu sözleşme; istasyon hakkında T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan alınan lisans varsa akit tarihinden itibaren, yoksa alınacak lisans tarihinden geçerli olup, başka herhangi bir nedenle feshedilmediği taktirde 5 yıl süreli olacaktır. Taraflar yazılı bir mutabakat ile sözleşmeyi 5 yıl geçmemek üzere uzatabilecektir.
-... İli, ... İlçesi, ... Köyü, ... Mevkiinde kain tapunun ... ada, ... pafta, 1 parsel numaradaki 2351,75 m2 tapuya kayıtlı akaryakıt istasyonunun kurulu bulunduğu taşınmaz üzerine ... lehine 5 yıl süreli yeni intifa hakkı tesisi edilecektir.
-Bayi adayı, 200.000,00 TL bedelli kat'i ve süresiz banka teminat mektubu devam edecektir.” denmekte olduğu,
4.no.lu maddesinde; ... Sözleşmenin süresinin sonunda İstasyonda bulunan tüm demirbaşları, Bayilik Sözleşmesi'nin süresinin sonunda bedelsiz ve kayıtsız şartsız olarak geri teslim alacaktır.
7.nolu maddesinde; Bayi adayı, işleticiliğinde bulunan ... İli, ... İlçesi, ... Köyü ... Mevkiinde kain tapunun ... ada, ... pafta, 1 parsel numaradaki 2351,75 m2 tapuya kayıtlı taşınmaz üzerinde ...'ın belirleyeceği vade ve iskonto oranları ile mevcut akaryakıt istasyonunda her sene en az 1.000 m3 beyaz akaryakıt türü ürünleri satın alacağını, bu taahhüdünü Bayilik Sözleşmesinde de aynen ikrar edeceğini kabul ve taahhüt eder. Yapmış olduğu taahhütlerini yerine getirmez ise akaryakıtta m3 başına 50,00 USD cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder.
14.no.lu maddesinde; Bayi adayının ... lehine verdiği teminatlar ileride oluşabilecek risklerini karşılamaz hale gelmesi halinde, ...'ın teminat istemesine itiraz etmeyeceğini ve yerine getireceğini kabul ve taahhüt etmiştir.
16. nolu maddesinde; İşbu protokolün imzalanmasına mütcakip bayi adayı tüm yükümlülüklerini en geç 30 ... günü içerisinde yerine getirecek ve taraflar arasında bayilik sözleşmesi akdedilecektir. Bayi adayı bu süre içerisinde özellikle bu protokolün 3. Maddesi yükümlülüklerini yerine getirmez teminatları vermez veya bayilik sözleşmesi imzalamaz veya herhangi bir başka dağıtım şirketi ile bu protokole konu olan arazi üzerine kurulmak üzere bir bayilik veya işleticilik veya herhangi bir akaryakıt sözleşmesi yapar veya herhangi bir şekilde bu protokolü fesih etmek isterse ...'a 100.000,00 USD cezai şart ödemeyi gayri kabili rücu kabul beyan ve taahhüt eder. Denmekte olduğu,
“Davacının incelenen talimat raporunda davacı ile davalı arasında geçerli cari hesap ekstresinin sunulmadığı, davalının dava dilekçesi beyanlarından dava konusu sözleşmedeki alım taahhütlerine tam uyulmadığının kabul edildiği görüşüne varıldığı, itirazların olması halinde davacının cari hesap ekstrelerinin talimat raporuna gerek kalmaksızın dosyaya sunulması halinde yeniden değerleme yapılabileceği, bu hali ile karşılaştırma imkanı olmadığı, davacı tarafından Sayın Mahkemenin ara kararına rağmen ek rapor öncesi cari hesap ekstrelerinin sunulmadığı anlaşılmakla cari hesaplar üzerinde yeni bir çalışma yapılamadığı, diğer yandan davacı şirket tarafından alım taahhüdüne uyulmadığı zaten kabul edildiğinden bu durumda cari hesap ekstrelerini sunmamalarının eksiklik yaratmayacağı, bu hususta kök rapora itiraz olmadığı,
Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin Kayıtların Tutulmaz, Şirket Kayıtlarının Delil Olması Başlıklı 11. Maddesinin; “Bayi, bayilik faaliyetlerinden doğan tüm ticari muamelelerini, kanuni defterlerine tam ve doğru olarak geçirmek ve her türlü vesaiki kanun süresince muhafaza etmekle yükümlüdür. ..., Bayi'nin ticari defterlerini, hesaplarını ve bayilik faaliyetleri ile ilgili tüm muamelatını dilediği zaman tetkik edebilecektir. Bayi, ...'ca tetkiki istenen defterlerini, hesaplarını ve her türlü muamelatını ibraz etmeyi ve mahallinde ... elemanlarının tetkikine hazır bulundurmayı kabul ve taahhüt eder. Bayi, ...'ın her talebinde ve ...'ca tespit edilecek süre içerisinde ... ile hesap mutabakatı yapmakla yükümlüdür. Bayi kayıtları ile ... kayıtları arasında farklılık olması halinde ... kayıtlarına itibar edilecektir.
Bayi, ... tarafından tutulan defter ve kayıtları ile sözleşme metinlerini esas delil olarak kabul etmiştir. Bayi, ...'a karşı olan teslim ve yapma borçlarının ve bilcümle ödemelerinin ası geçen defter ve kayıtlara göre tespit olunmasına, hesaplanmasına ve talep olunmasına muvafakatini beyan ederek bu sözleşmeyi imzalamıştır.” şeklinde görüş bildirdikleri görüldü.
Taraf vekillerinin rapora karşı beyan ve itirazları değerlendirilerek mahkememiz 05/10/2021 tarihli duruşmasının 2 nolu ara kararı gereğince dosyanın ek rapor tanzimi için bilirkişilere tevdine karar verilmekle bilirkişi heyeti tarafından sunulan 12/10/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle;
"Davalı şirket ... ...A.Ş. tarafından davacı şirket ... Ltd.Şti.'ne 03.07.2012 tarihli ve 5 yıl süreli Bayilik Sözleşmesi ve eki sözleşme ile Bayilik Protokolü uyarınca “.../...” adresinde bulunan akaryakıt istasyonu için bayilik hakkı verildiği, ......Ltd.Şti.'nin EPDK tarafından düzenlenen “.../...” numaralı bayilik lisansı uyarınca ... Petrol'ün bayisi olarak faaliyetini sürdürdüğü,
.... Noterliği tarafından düzenlenen 30.06.2017 tarih ve ... yevmiye numaralı İhtarname ile davacı ... vekili tarafından davalı ...'e taraflar arasında akdedilmiş olan 03.07.2012 tarihli bayilik sözleşmesinin 03.07.2017 tarihinde sona ereceği, ... Petrol ile yeni bir sözleşme imzalanmayacağı, bu tarih itibari ile bayi olarak faaliyette bulunmayacakları, ...'un ... Petrol'e likit bir borcu olmadığından ... Petrol'ün elinde bulunan teminatlar ile ilgili işlem yapılmaması, verilmiş olan ... Bankası ... ve ... Şubesi tarafından 20.07.2016 tarih ve ek-... no ile verilen 200.000,00 TL bedelli Teminat Mektubu'nu iadesi, ayrıca varsa mülkiyeti ... Petrol'e ait amblem, logo ve malzemelerini, işbu ihtarın tebliği itibari ile derhal teslim almaları, aksi taktirde söz konusu malzemelerin masraflarının fatura edilmek suretiyle sökülerek yeddiemine tevdi edileceği, hususlarının bildirildiği, muhatap ... tarafından 30.06.2017 aynı gün noter katibi tarafından elden tebliğ alındığı,
Söz edilen sözleşmenin “Müddet Başlıklı 13. Maddenin;İşbu sözleşme, İstasyon hakkında T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan alınan lisans varsa akit tarihinden itibaren, yoksa alınacak lisans tarihinden itibaren geçerli olup başka herhangi bir nedenle feshedilmediği taktirde sözleşmenin süresi 5 yıldır. Taraflar yazılı bir mutabakat ile 5 yılı geçmemek üzere sözleşmeyi, kira ve intifa sürelerine göre uzatabilirler. * şeklinde olduğu,
Davacının talimat raporu ile incelenen ticari defterlerinde 01.01.2012 tarihli açılış kaydında bir önceki 2011 yılından devreden 10.005,12 TL borcunun bulunduğu,
... bu davaya konu sözleşmenin 03.07.2012 tarihinde imzalandığı ve 5 yıl süre ile geçerli olduğu, sözleşme başlangıç tarihi olan 03.07.2012 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirkete 253,71 TL borçlu olduğu,
Davalının incelenen ticari defterlerinde;
-31.12.2012 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 2,01 TL borcunun bulunduğu,
-31.12.2013 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 2,70 TL borcunun bulunduğu,
-31.12.2014 tarih itibariyle cari hesap ekstresinin -0- bakiye verdiği, borcu ya da alacaklı olunmadığı,
-31.12.2015 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 321,15 TL alacaklı olduğu,
-31.12.2016 tarih itibariyle cari hesap ekstresinin -0- bakiye verdiği, borcu ya da alacaklı olunmadığı,
-30.06.2017 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 96,41 TL borcunun bulunduğu,
-En son işlem tarihi olan 27.07.2017 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirketten 402.235,18 TL alacaklı olduğu, Tespit edilmiştir.
“Davacı şirketin ticari defter ve kayıtlarının incelendiği talimat raporunda davacı şirketin davalı şirkete ait ticari işlemlerine ilişkin her bir yıl sonu bakiye borç/alacak tutarları verilmiştir. Davalı ile davacı şirketin 2012-2013-2014-2015-2016 ve 2017 yılları bakiye tutarlar karşılaştırıldığında arada bakiye farklarının uyumsuzluğu görülmektedir.
En son ticari işlemlerin devam ettiği 2017 yılını baz aldığımızda 31.12.2017 tarih itibari ile talimat raporundaki bilirkişi raporu tespitine göre davacı şirket kayıtlarında taraflar arasındaki hesap sıfırlanmıştır.
Davalı kayıtlarına göre ise 30.06.2017 tarih itibari ile davalının davacıya 96441 TL borcu bulunmaktadır.
Ancak 27.07.2017 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirketten 402.235,18 TL alacaklı olduğu görülmektedir. Bu farkın sebepleri araştırıldığında;
Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 03.07.2017 tarih ve A-... seri/sıra numaralı ve “kısmi cezai şart bedeli” açıklaması ile düzenlenen 365.923,04 TL bedelli faturanın davalı kayıtlarında yer aldığı tespit edilmiş, ancak Talimat raporuna göre davacı kayıtlarında yer almadığı belirtilmektedir. İlgili faturanın 104.050,00 Usd tutar için 3,5868 kur ile hesap edildiği ve bu şekilde (104.050,00 USD X 3,5168 =) 365.923,04 TL tutara ulaşıldığı görülmüştür. 3,5168 döviz kurunun Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası 03.07.2017 günlü döviz alış-satış ile efektif alış-satış kurlarının altında kaldığından ve fatura muhatabı davalı lehine olduğundan kur açısından kabul edilebilir olduğu tespitine varılmaktadır.
Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 17.07.2017 tarih ve A-... seri/sıra numaralı ve “Ekipman Bedeli” açıklaması ile düzenlenen 35.960,15 TL bedelli faturanın davalı kayıtlarında yer aldığı saptanmıştır. Ancak talimat raporunda açıklama olmamasına ve davacı şirketin cari hesapları da talimat raporu ekinde sunulmadığından bu faturanın davacı kayıtlarında olup olmadığı hususu kesinlik kazanmamıştır.
Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 27.07.2017 tarih ve A-... seri/sıra numaralı 448,40 bedelli faturanın davalı kayıtlarına yer aldığı ancak talimat raporunda açıklama olmamasına ve cari hesap ekstresi sunulmamasına rağmen hesabın -0-bakiye vermesinden dolayı davacı kayıtlarında olmadığı kanaatine varılmaktadır. “Ancak ilgili fatura davalı tarafından tarafımıza sunulamamış olup bu faturanın kabul edilip edilmeyeceği hususu davalı tarafından sunulmasından sonra kesinlik kazanmalıdır. Öte yandan davacı şirketin cari hesapları da talimat raporu ekinde sunulmadığından bu faturanın davacı kayıtlarında olup olmadığı hususu kesinlik kazanmamıştır.” Şeklinde kök raporda yapılan açıklama sonrası işbu ek rapor hazırlanırken yerinde inceleme kapsamından davalı şirketten 27.07.2017 tarihli A-... seri/sıra nolu ve 448,40 TL bedelli Otomasyon Servis ve Haberleşme Bedeli açıklamalı fatura sureti temin edilmiştir.
Her üç fatura toplamının 365.923,04 TL+ 35.960,15 TL + 448,40 TL=402.331,59 TL olduğu, Oysa 27.07.2017 en son işlem tarihi itibariyle davalının davacıdan 402.235,18 TL alacaklı olduğu, davacı şirketin cari hesap ekstrelerini görme imkanı olmadığından davacı-davalı şirketin kayıtlarını karşılaştırma olanağı olmadığı, ancak;
402.235,18 TL — 402.331,59 TL=96,41 TL farkın ise 30.06.2017 tarihindeki davacı lehine olan 96,41 TL tutarın davacı tarafından kabul görmediği kanaatine varılan 3 fatura toplamının davacı lehine tenzilinden kaynaklı olduğu görüşüne varılmaktadır. Davacı tarafından sunulan işbu ek rapor öncesi fatura listesine göre yukarıda ki 3 fatura davacı kayıtlarında yer almamaktadır.
Davalı şirket tarafından .... Noterliği tarafından düzenlenen 25.07.2018 tarih ve ... yevmiye nolu ihtarname ile, Bayilik Sözleşmesi, eki ve protokol hükümleri uyarınca sözleşme süresinin dolması ile muaccel hale gelen 104.050,00 USD tutarında cezai şart bedelinin, 253.540,07 TL tutarında cari hesap borcunun ve 36.960,15 TL tutarında ekipman bedeli borcunun işbu ihtarnamenin tebliği tarihinden itibaren 2 gün içinde ödenmesinin talep edil görülmektedir. (Tebliğ tarihi 30.07.2018 sunulan tebliğ mazbata belgesine göre)
Aslında son tahlilde taraflar arasında uyuşmazlık olduğu sonucuna varılan son 3 fatura dışında 30.06.2017 tarih itibari ile davacı kayıtlarına göre taraflar arasındaki hesabın -0- olduğu, davalı kayıtlarında göre davalının davacıya 96,41 TL borçlu olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Bu tespitimize tarafların olabilecek itirazları bulunması halinde davacı kayıtlarından alınan cari hesap ekstrelerinin dosyaya sunulması gerekmektedir.
Taraflar arasında geçerli ve sözleşmenin eki ve devamı niteliğini taşıyan Bayilik Protokolü'nün davacı ile davalı şirket arasında 06.04.2012 tarihinde 4 sayfa ve 20 maddeden olarak imza edildiği, bu protokolün;
3. nolu maddesinde; İşbu protokol gereğince ... ve bayi adayı arasında ... tarafından talep edilecek belgeler ve aşağıda dökümü yapılan teminatların verilmesini müteakip istasyon üzerine Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi akdedilecektir. İşbu sözleşme; istasyon hakkında T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan alınan lisans varsa akit tarihinden itibaren, yoksa alınacak lisans tarihinden geçerli olup, başka herhangi bir nedenle feshedilmediği taktirde 5 yıl süreli olacaktır. Taraflar yazılı bir mutabakat ile sözleşmeyi 5 yıl geçmemek üzere uzatabilecektir.
-... İli, ... İlçesi, ... Köyü, ... Mevkiinde kain tapunun ... ada, ... pafta, 1 parsel numaradaki 2351,75 m2 tapuya kayıtlı akaryakıt istasyonunun kurulu bulunduğu taşınmaz üzerine ... lehine 5 yıl süreli yeni intifa hakkı tesisi edilecektir.
-Bayi adayı, 200.000,00 TL bedelli kat'i ve süresiz banka teminat mektubu devam edecektir.” denmekte olduğu,
4.no.lu maddesinde; ... Sözleşmenin süresinin sonunda İstasyonda bulunan tüm demirbaşları, Bayilik Sözleşmesi'nin süresinin sonunda bedelsiz ve kayıtsız şartsız olarak geri teslim alacaktır.
7.nolu maddesinde; Bayi adayı, işleticiliğinde bulunan ... İli, ... İlçesi, ... Köyü ... Mevkiinde kain tapunun ... ada, ... pafta, 1 parsel numaradaki 2351,75 m2 tapuya kayıtlı taşınmaz üzerinde ...'ın belirleyeceği vade ve iskonto oranları ile mevcut akaryakıt istasyonunda her sene en az 1.000 m3 beyaz akaryakıt türü ürünleri satın alacağını, bu taahhüdünü Bayilik Sözleşmesinde de aynen ikrar edeceğini kabul ve taahhüt eder. Yapmış olduğu taahhütlerini yerine getirmez ise akaryakıtta m3 başına 50,00 USD cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder.
14.no.lu maddesinde; Bayi adayının ... lehine verdiği teminatlar ileride oluşabilecek risklerini karşılamaz hale gelmesi halinde, ...'ın teminat istemesine itiraz etmeyeceğini ve yerine getireceğini kabul ve taahhüt etmiştir.
16. nolu maddesinde; İşbu protokolün imzalanmasına müteakip bayi adayı tüm yükümlülüklerini en geç 30 ... günü içerisinde yerine getirecek ve taraflar arasında bayilik sözleşmesi akdedilecektir. Bayi adayı bu süre içerisinde özellikle bu protokolün 3. Maddesi yükümlülüklerini yerine getirmez teminatları vermez veya bayilik sözleşmesi imzalamaz veya herhangi bir başka dağıtım şirketi ile bu protokole konu olan arazi üzerine kurulmak üzere bir bayilik veya işleticilik veya herhangi bir akaryakıt sözleşmesi yapar veya herhangi bir şekilde bu protokolü fesih etmek isterse ...'a 100.000,00 USD cezai şart ödemeyi gayri kabili rücu kabul beyan ve taahhüt eder. Denmekte olduğu,
“Davacının incelenen talimat raporunda davacı ile davalı arasında geçerli cari hesap ekstresinin sunulmadığı, davalının dava dilekçesi beyanlarından dava konusu sözleşmedeki alım taahhütlerine tam uyulmadığının kabul edildiği görüşüne varıldığı, itirazların olması halinde davacının cari hesap ekstrelerinin talimat raporuna gerek kalmaksızın dosyaya sunulması halinde yeniden değerleme yapılabileceği, bu hali ile karşılaştırma imkanı olmadığı, davacı tarafından Sayın Mahkemenin ara kararına rağmen ek rapor öncesi cari hesap ekstrelerinin sunulmadığı anlaşılmakla cari hesaplar üzerinde yeni bir çalışma yapılamadığı, diğer yandan davacı şirket tarafından alım taahhüdüne uyulmadığı zaten kabul edildiğinden bu durumda cari hesap ekstrelerini sunmamalarının eksiklik yaratmayacağı, bu hususta kök rapora itiraz olmadığı,
Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin Kayıtların Tutulmaz, Şirket Kayıtlarının Delil Olması Başlıklı 11 Maddesinin; “Bayi, bayilik faaliyetlerinden doğan tüm ticari muamelelerini, kanuni defterlerine tam ve doğru olarak geçirmek ve her türlü vesaiki kanun süresince muhafaza etmekle yükümlüdür. ..., Bayi'nin ticari defterlerini, hesaplarını ve bayilik faaliyetleri ile ilgili tüm muamelatını dilediği zaman tetkik edebilecektir. Bayi, ...'ca tetkiki istenen defterlerini, hesaplarını ve her türlü muamelatını ibraz etmeyi ve mahallinde ... elemanlarının tetkikine hazır bulundurmayı kabul ve taahhüt eder. Bayi, ...'ın her talebinde ve ...'ca tespit edilecek süre içerisinde ... ile hesap mutabakatı yapmakla yükümlüdür. Bayi kayıtları ile ... kayıtları arasında farklılık olması halinde ... kayıtlarına itibar edilecektir.
Bayi, ... tarafından tutulan defter ve kayıtları ile sözleşme metinlerini esas delil olarak kabul etmiştir. Bayi, ...'a karşı olan teslim ve yapma borçlarının ve bilcümle ödemelerinin ası geçen defter ve kayıtlara göre tespit olunmasına, hesaplanmasına ve talep olunmasına muvafakatini beyan ederek bu sözleşmeyi imzalamıştır.” şeklinde görüş bildirdikleri görüldü.
Mahkememiz 08/02/2022 tarihli duruşmasının 2 nolu ara kararı gereğince dosyanın ek rapor tanzimi için talimat mahkemesine talimat yazılamasına karar verilmekle bilirkişi tarafından sunulan 17/04/2023 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle;
"a) Tespitler ve hesaplamalar sonucunda, incelenen davacının yasal defterlerinin açılış ve kapanış noter tasdik bilgilerinin yukarıda belirtilen gibi olduğu , Türk Ticaret Kanununda belirtilen usule uygun ve zamanında yaptırdığı,
b) Davacı şirketin 2017 yılına ait ticari defter kayıtları üzerinde yapılan incelemede ; 03.07.2017 tarih A-... nolu 365.923,04-TL fatura, 17.07.2017 tarih A-... nolu 35.960,15-TL fatura ve 27.07.2017 tarih A-... nolu 448,40-TL'lik fatura olmak üzere her üçünün de davacı sirketin ticari defter kayıtlarında yer almadığı" şeklinde görüş bildirdiği görüldü.
Mahkememiz 07/06/2023 tarihli duruşmasının 2 nolu ara kararı gereğince birleştirici rapor tanzimi için dosyanın ek rapor alınması hususunda bilirkişi heyetine tevdine karar verilmekle bilirkişi heyeti tarafından sunulan 27/02/2024 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle;
"Davalı şirket ... ...A.Ş. tarafından davacı şirket ... Ltd.Şti.'ne 03.07.2012 tarihli ve 5 yıl süreli Bayilik Sözleşmesi ve eki sözleşme ile Bayilik Protokolü uyarınca “.../...” adresinde bulunan akaryakıt istasyonu için bayilik hakkı verildiği, ......Ltd.Şti.'nin EPDK tarafından düzenlenen “.../...” numaralı bayilik lisansı uyarınca ... Petrol'ün bayisi olarak faaliyetini sürdürdüğü,
.... Noterliği tarafından düzenlenen 30.06.2017 tarih ve ... yevmiye numaralı İhtarname ile davacı ... vekili tarafından davalı ...'e taraflar arasında akdedilmiş olan 03.07.2012 tarihli bayilik sözleşmesinin 03.07.2017 tarihinde sona ereceği, ... Petrol ile yeni bir sözleşme imzalanmayacağı, bu tarih itibari ile bayi olarak faaliyette bulunmayacakları, ...'un ... Petrol'e likit bir borcu olmadığından ... Petrol'ün elinde bulunan teminatlar ile ilgili işlem yapılmaması, verilmiş olan ... Bankası ... ve ... Şubesi tarafından 20.07.2016 tarih ve ek-... no ile verilen 200.000,00 TL bedelli Teminat Mektubu'nu iadesi, ayrıca varsa mülkiyeti ... Petrol'e ait amblem, logo ve malzemelerini, işbu ihtarın tebliği itibari ile derhal teslim almaları, aksi taktirde söz konusu malzemelerin masraflarının fatura edilmek suretiyle sökülerek yeddiemine tevdi edileceği, hususlarının bildirildiği, muhatap ... tarafından 30.06.2017 aynı gün noter katibi tarafından elden tebliğ alındığı,
Söz edilen sözleşmenin “Müddet Başlıklı 13. Maddenin; İşbu sözleşme, İstasyon hakkında T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan alınan lisans varsa akit tarihinden itibaren, yoksa alınacak lisans tarihinden itibaren geçerli olup başka herhangi bir nedenle feshedilmediği taktirde sözleşmenin süresi 5 yıldır. Taraflar yazılı bir mutabakat ile 5 yılı geçmemek üzere sözleşmeyi, kira ve intifa sürelerine göre uzatabilirler. “ şeklinde olduğu,
Davacının talimat raporu ile incelenen ticari defterlerinde 01.01.2012 tarihli açılış kaydında bir önceki 2011 yılından devreden 10.005,12 TL borcunun bulunduğu,
... bu davaya konu sözleşmenin 03.07.2012 tarihinde imzalandığı ve 5 yıl süre ile geçerli olduğu, sözleşme başlangıç tarihi olan 03.07.2012 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirkete 253,71 TL borçlu olduğu,
Davalının incelenen ticari defterlerinde;
-31.12.2012 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 2,01 TL borcunun bulunduğu,
-31.12.2013 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 2,70 TL borcunun bulunduğu,
-31.12.2014 tarih itibariyle cari hesap ekstresinin -0- bakiye verdiği, borcu ya da alacaklı olunmadığı,
-31.12.2015 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 321,15 TL alacaklı olduğu,
-31.12.2016 tarih itibariyle cari hesap ekstresinin -0- bakiye verdiği, borcu ya da alacaklı olunmadığı,
-30.06.2017 tarih itibariyle davalı şirketin davacı şirkete 96,41 TL borcunun bulunduğu,
-En son işlem tarihi olan 27.07.2017 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirketten 402.235,18 TL alacaklı olduğu, tespit edilmiştir.
“Davacı şirketin ticari defter ve kayıtlarının incelendiği talimat raporunda davacı şirketin davalı şirkete ait ticari işlemlerine ilişkin her bir yıl sonu bakiye borç/alacak tutarları verilmiştir. Davalı ile davacı şirketin 2012-2013-2014-2015-2016 ve 2017 yılları bakiye tutarlar karşılaştırıldığında arada bakiye farklarının uyumsuzluğu görülmektedir.
En son ticari işlemlerin devam ettiği 2017 yılını baz aldığımızda 31.12.2017 tarih itibari ile talimat raporundaki bilirkişi raporu tespitine göre davacı şirket kayıtlarında taraflar arasındaki hesap sıfırlanmıştır.
Davalı kayıtlarına göre ise 30.06.2017 tarih itibari ile davalının davacıya 96,441 TL borcu bulunmaktadır.
Ancak 27.07.2017 tarih itibari ile davalı şirketin davacı şirketten 402.235,18 TL alacaklı olduğu görülmektedir. Bu farkın sebepleri araştırıldığında;
Davacı şirket tarafından davalı şirkete düzenlenen 03.07.2017 tarih ve A-... seri/sıra numaralı ve “kısmi cezai şart bedeli” açıklaması ile düzenlenen 365.923,04 TL bedelli faturanın davalı kayıtlarında yer aldığı tespit edilmiş, ancak Talimat raporuna göre davacı kayıtlarında yer almadığı belirtilmektedir. İlgili faturanın 104.050,00 Usd tutar için 3,5868 kur ile hesap edildiği ve bu şekilde (104.050,00 USD X 3,5168 =) 365.923,04 TL tutara ulaşıldığı görülmüştür. 3,5168 döviz kurunun Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası 03.07.2017 günlü döviz alış-satış ile efektif alış-satış kurlarının altında kaldığından ve fatura muhatabı davalı lehine olduğundan kur açısından kabul edilebilir olduğu tespitine varılmaktadır.
Her üç fatura toplamının 365.923,04 TL+ 35.960,15 TL + 448,40 TL=402.331,59 TL olduğu, Oysa 27.07.2017 en son işlem tarihi itibariyle davalının davacıdan 402.235,18 TL alacaklı olduğu, davalı şirket tarafından davacı şirkete düzenlenen ve davalının kayıtlarında olan, davacı şirketin kayıtlarının incelendiği talimat raporuna göre işbu 3 faturanın davacı tarafından ticari defterlerine kayıt edilmediği tespit edilmiştir.
402.235,18 TL — 402.331,59 TL=96,41 TL farkın ise 30.06.2017 tarihindeki davacı lehine olan 96,41 TL tutarın davacı tarafından kabul görmediği kanaatine varılan 3 fatura toplamının davacı lehine tenzilinden kaynaklı olduğu görüşüne varılmaktadır. Davacı tarafından sunulan işbu ek rapor öncesi fatura listesine göre yukarıda ki 3 fatura davacı kayıtlarında yer almamaktadır. Talimat raporu ile bu doğrulanmıştır.
Aslında son tahlilde taraflar arasında uyuşmazlık olduğu sonucuna varılan son 3 fatura dışında 30.06.2017 tarih itibari ile davacı kayıtlarına göre taraflar arasındaki hesabın -0- olduğu, davalı kayıtlarında göre davalının davacıya 96,41 TL borçlu olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Taraflar arasında geçerli ve sözleşmenin eki ve devamı niteliğini taşıyan Bayilik Protokolü'nün davacı ile davalı şirket arasında 06.04.2012 tarihinde 4 sayfa ve 20 maddeden olarak imza edildiği, bu protokolün;
3. nodu maddesinde; İşbu protokol gereğince ... ve bayi adayı arasında ... tarafından talep edilecek belgeler ve aşağıda dökümü yapılan teminatların verilmesini müteakip istasyon üzerine Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi akdedilecektir. İşbu sözleşme; istasyon hakkında T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan alınan lisans varsa akit tarihinden itibaren, yoksa alınacak lisans tarihinden geçerli olup, başka herhangi bir nedenle feshedilmediği taktirde 5 yıl süreli olacaktır. Taraflar yazılı bir mutabakat ile sözleşmeyi 5 yıl geçmemek üzere uzatabilecektir.
-... İli, ... İlçesi, ... Köyü, ... Mevkiinde kain tapunun ... ada, ... pafta, 1 parsel numaradaki 2351,75 m2 tapuya kayıtlı akaryakıt istasyonunun kurulu bulunduğu taşınmaz üzerine ... lehine 5 yıl süreli yeni intifa hakkı tesisi edilecektir.
-Bayi adayı, 200.000,00 TL bedelli kat'i ve süresiz banka teminat mektubu devam edecektir.” denmekte olduğu,4.no.lu maddesinde; ... Sözleşmenin süresinin sonunda İstasyonda bulunan tüm demirbaşları, Bayilik Sözleşmesi'nin süresinin sonunda bedelsiz ve kayıtsız şartsız olarak geri teslim alacaktır.
7.nolu maddesinde; Bayi adayı, işleticiliğinde bulunan ... İli, ... İlçesi, ... Köyü ... Mevkiinde kain tapunun ... ada, ... pafta, 1 parsel numaradaki 2351,75 m2 tapuya kayıtlı taşınmaz üzerinde ...'ın belirleyeceği vade ve iskonto oranları ile mevcut akaryakıt istasyonunda her sene en az 1.000 m3 beyaz akaryakıt tür leri satın alacağını, bu taahhüdünü Bayilik Sözleşmesinde de aynen ikrar edeceğini kabul ve taahhüt eder. Yapmış olduğu taahhütlerini yerine getirmez ise akaryakıtta m3 başına 50,00 USD cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder.
14.no.lu maddesinde; Bayi adayının ... lehine verdiği teminatlar ileride oluşabilecek risklerini karşılamaz hale gelmesi halinde, ...'ın teminat istemesine itiraz etmeyeceğini ve yerine getireceğini kabul ve taahhüt etmiştir.
16. nolu maddesinde; İşbu protokolün imzalanmasına mütcakip bayi adayı tüm yükümlülüklerini en geç 30 ... günü içerisinde yerine getirecek ve taraflar arasında bayilik sözleşmesi akdedilecektir. Bayi adayı bu süre içerisinde özellikle bu protokolün 3. Maddesi yükümlülüklerini yerine getirmez teminatları vermez veya bayilik sözleşmesi imzalamaz veya herhangi bir başka dağıtım şirketi ile bu protokole konu olan arazi üzerine kurulmak üzere bir bayilik veya işleticilik veya herhangi bir akaryakıt sözleşmesi yapar veya herhangi bir şekilde bu protokolü fesih etmek isterse ...'a 100.000,00 USD cezai şart ödemeyi gayri kabili rücu kabul beyan ve taahhüt eder. Denmekte olduğu,“Davacının incelenen talimat raporunda davacı ile davalı arasında geçerli cari hesap ekstresinin sunulmadığı, davalının dava dilekçesi beyanlarından dava konusu sözleşmedeki alım taahhütlerine tam uyulmadığının kabul edildiği görüşüne varıldığı, itirazların olması halinde davacının cari hesap ekstrelerinin talimat raporuna gerek kalmaksızın dosyaya sunulması halinde yeniden değerleme yapılabileceği, bu hali ile karşılaştırma imkanı olmadığı, davacı tarafından Sayın Mahkemenin ara kararına rağmen ek rapor öncesi cari hesap ekstrelerinin sunulmadığı anlaşılmakla cari hesaplar üzerinde yeni bir çalışma yapılamadığı, diğer yandan davacı şirket tarafından alım taahhüdüne uyulmadığı zaten kabul edildiğinden bu durumda cari hesap ekstrelerini sunmamalarının eksiklik yaratmayacağı, bu hususta kök rapora itiraz olmadığı,Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin Kayıtların Tutulmaz, Şirket Kayıtlarının Delil Olması Başlıklı 11 Maddesinin; “Bayi, bayilik faaliyetlerinden doğan tüm ticari muamelelerini, kanuni defterlerine tam ve doğru olarak geçirmek ve her türlü vesaiki kanun süresince muhafaza etmekle yükümlüdür. ..., Bayi'nin ticari defterlerini, hesaplarını ve bayilik faaliyetleri ile ilgili tüm muamelatını dilediği zaman tetkik edebilecektir. Bayi, ...'ca tetkiki istenen defterlerini, hesaplarını ve her türlü muamelatını ibraz etmeyi ve mahallinde ... elemanlarının tetkikine hazır bulundurmayı kabul ve taahhüt eder. Bayi, ...'ın her talebinde ve ...'ca tespit edilecek süre içerisinde ... ile hesap mutabakatı yapmakla yükümlüdür. Bayi kayıtları ile ... kayıtları arasında farklılık olması halinde ... kayıtlarına itibar edilecektir. Bayi, ... tarafından tutulan defter ve kayıtları ile sözleşme metinlerini esas delil olarak kabul etmiştir. Bayi, ...'a karşı olan teslim ve yapma borçlarının ve bilcümle ödemelerinin ası geçen defter ve kayıtlara göre tespit olunmasına, hesaplanmasına ve talep olunmasına muvafakatini beyan ederek bu sözleşmeyi imzalamıştır.” şeklinde görüş bildikleri görülmüştür.
Bu kapsamda somut olaya bakıldığında; uyuşmazlığın davacı tarafından teminat amaçlı olarak davalıya verilmiş olan teminat mektubunun iadesi şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği noktasında toplandığı anlaşılmaktadır. Teminat mektubunun iade edilebilmesi için davacının davalıya sözleşme sebebiyle bakiye borcunun bulunmadığı hususunun davacı tarafça ispatlanması gerekir.
Davalı şirket ... …A.Ş. tarafından davacı şirket ... Ltd.Şti.’ne 03.07.2012 tarihli ve 5 yıl süreli Bayilik Sözleşmesi ve eki sözleşme ile Bayilik Protokolü uyarınca “.../...” adresinde bulunan akaryakıt istasyonu için bayilik hakkı verildiği, ...…..Ltd.Şti.’nin EPDK tarafından düzenlenen “.../...” numaralı bayilik lisansı uyarınca ... Petrol’ün bayisi olarak faaliyetini sürdürdüğü, .... Noterliği tarafından düzenlenen 30.06.2017 tarih ve ... yevmiye numaralı İhtarname ile davacı ... vekili tarafından davalı ...’e taraflar arasında akdedilmiş olan bayilik sözleşmesinin sona erdiği, sözleşmenin 7.nolu maddesinin aynen;" Bayi adayı, işleticiliğinde bulunan ... İli, ... İlçesi, ... Köyü ... Mevkiinde kain tapunun ... ada, ... pafta, 1 parsel numaradaki 2351,75 m2 tapuya kayıtlı taşınmaz üzerinde ...'ın belirleyeceği vade ve iskonto oranları ile mevcut akaryakıt istasyonunda her sene en az 1.000 m3 beyaz akaryakıt tür leri satın alacağını, bu taahhüdünü Bayilik Sözleşmesinde de aynen ikrar edeceğini kabul ve taahhüt eder. Yapmış olduğu taahhütlerini yerine getirmez ise akaryakıtta m3 başına 50,00 USD cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt eder" şeklinde,Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin Kayıtların Tutulmaz, Şirket Kayıtlarının Delil Olması Başlıklı 11. Maddesinin; “Bayi, bayilik faaliyetlerinden doğan tüm ticari muamelelerini, kanuni defterlerine tam ve doğru olarak geçirmek ve her türlü vesaiki kanun süresince muhafaza etmekle yükümlüdür. ..., Bayi’nin ticari defterlerini, hesaplarını ve bayilik faaliyetleri ile ilgili tüm muamelatını dilediği zaman tetkik edebilecektir. Bayi, ...’ca tetkiki istenen defterlerini, hesaplarını ve her türlü muamelatını ibraz etmeyi ve mahallinde ... elemanlarının tetkikine hazır bulundurmayı kabul ve taahhüt eder. Bayi, ...’ın her talebinde ve ...’ca tespit edilecek süre içerisinde ... ile hesap mutabakatı yapmakla yükümlüdür. Bayi kayıtları ile ... kayıtları arasında farklılık olması halinde ... kayıtlarına itibar edilecektir. " şeklinde olduğu anlaşılmıştır.
Yukarıda ayrıntılarına yer verilen bilirkişi raporlarında tespit edildiği üzere davalı tarafın ticari defter ve kayıtlarına göre davalı tarafın davacıdan alacaklı olduğunu gösteren bedel yönünden davalı tarafça düzenlenen üç adet fatura detayları aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Buna göre, davalı tarafça davacı adına biri kısmi cezai şart bedeli biri ekipman bedeli biri otomasyon servis bedeli adı altında olmak üzere üç adet fatura düzenlendiği ve davacının kayıtlarının bu fatura ile uyumlu olduğu tespit edilmiştir.
Davacının incelenen talimat raporunda davacı ile davalı arasında geçerli cari hesap ekstresinin sunulmadığı kaldı ki davacının gerek dava dilekçesinde gerekse bilirkişi raporlarına karşı beyan ve itiraz dilekçelerinde alım taahhüdüne aykırılığın ikrar edilmiş olduğu yalnızca somut olay bakımından talep edilemeyeceği iddia edilmiş ise de taraflar arasında akdedilen bayilik sözleşmesinin 11 maddesinde taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda ve yapılacak hesaplamalarda davalının defter ve kayıtlarının esas alınacağı hususunun kararlaştırıldığı bu yöndeki anlaşmanın delil anlaşması niteliğinde olduğu davalı defter ve kayıtlarına göre de davalının davacıdan 402.331,59 TL alacaklı olduğu anlaşılmakla davanın reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
H Ü K ÜM: Gerekçesi yukarıda ayrıntılı olarak izah edildiği üzere;
1-Davanın REDDİNE,
2-Mahkememizce davaya konu 200.000,00-TL bedelli teminat mektubu üzerine konulan ihtiyati tedbirin kaldırılmasına, bu hususta ilgili bankaya müzekkere yazılmasına,
3-Alınması gereken 427,60-TL karar ve ilam harcından peşin alınan 3.415,50-TL harcın mahsubu ile fazla alınan 2.987,90-TL'nin karar kesinleştiğinde talep halinde davacı tarafa iadesine,
4-Davacının yaptığı yargılama giderlerinin üstünde bırakılmasına
5-Davalı kendini vekille temsil ettirdiğinden lehine Asgari Ücret Tarifesi gereği 32.000,00-TL ücret takdirine, bunun davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine
6-Karar kesinleştiğinde ve talep halinde artan gider avansının ilgili tarafa iadesine,
Dair, davalı vekilinin yüzüne karşı, davacı tarafın yokluğunda, kararın tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 03/07/2024
Katip ...
E-İmzalıdır
Hakim ...
E-İmzalıdır