T.C. ...12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
T. C.
A N K A R A
12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
YARGILAMA YETKİSİNİ KULLANAN MAHKEMEMİZCE VERİLEN KARAR
ESAS NO: 2021/21
KARAR NO: 2023/797
BAŞKAN: ... ...
ÜYE: ... ...
ÜYE: Dr. ... ...
KATİP: ... ...
D
DAVA: Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 12/01/2021
KARAR TARİHİ: 19/12/2023
G. KARAR YAZIM TARİHİ : 17/12/2023
Mahkememizde görülmekte olan Alacak ( Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ ;
DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Müvekkilinin ...Halk Cumhuriyeti'nde o ülkenin kanunlarına göre Türk ve Libyalı ortaklan tarafından kurulan bir şirket olduğunu, davalının ...Halk Cumhuriyeti Tiripoli ilçesinde bulunan Al Fatah Üniversite inşaatı işini ana yüklenicisi olarak yapım işini üstlendiğini, müvekkilinin de işbu üniversite inşaatı sırasında taraflar arasında yapılan alt taşeron sözleşmesi kapsamında imalata başladığını, imalat devam ederken çıkan siyasi karışıklıklar ve iç savaş nedeniyle işin bırakılmak zorunda kalındığını, müvekkilinin yaptığı işlerin tutarı ve yapmış olduğu işlerin ne zaman ödeneceği hususunda 09.09.2011 tarihli protokol imzalandığını, Daha sonra edinilen bilgiye göre; davalı şirketin ana yüklenicide 03.12.2013 tarihinde, 1.076.976.123 LYD, 10.12.2013 tarihinden 1.883.325.705 LYD ve 23.12.2013 tarihinde 1.240.764.097 LYD olmak üzere savaş sonrasında toplam 4.201.065.925 LYD nı tahsil ettiğini, bu tahsilatların dışında, davalı şirketin işveren ile yapmış olduğu anlaşma neticesi, alacağının bir kısmını takas ya da teminat işlemlerinde, yada başka şantiyede ki eksik/hatalı imalatlar sebebiyle mahsup işlemlerinde kullanıp kullanmadığı taraflarınca bilinmediğini, davacı alt yüklenicinin, davalıdan olan alacağının tutarı protokolün 2.ve 3.maddeleri ile net olarak belirlendiğini, buna göre davacı şirketin alacak tutarı, yapmış olduğu imalat bedeli olan 2.876.833 ...dinarına alt yüklenicinin teminat alacağı olan 361.022 ...dinarının eklenmesi ve daha önce ödenmiş olan 150.000 Amerikan dolarının çıkarılması ile bulunacağını, başka bir anlatımla davacı şirketin davalıdan yapmış olduğu işler karşılığında 3.237.855 ...dinarı hak edişi oluştuğunu, davalı şirketin toplam 150 bin Amerikan doları ödeme yaptığını, iç karışıklık nedeniyle alacakları tutarı tam olarak belirleyemediklerini, davalı şirket tarafından dava dışı işverenden para tahsil edildiğini, bilgisine haricen ulaşıldığını, tahsilatın detayı taraflarınca bilinmediğini, davalı şirketin işverenden faiz yada şantiye sahasında terk edilmek zorunda kalınan yapı malzemesi, iş aletleri için tazminat, yada başka bir isim altında bir miktar para tahsil edip etmediği, etmiş ise miktarının taraflarınca bilinmediğini, davalı şirketin, işverenden olan alacağını teminat yada başka şantiyedeki eksik/hatalı imalatlara mahsup edip etmediği de taraflarınca bilinmediğin belirterek ve fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı tutarak müvekkili alacağına mahsuben şimdilik, 4.300.000,00-TL'nin
vade tarihinden itibaren işletilecek ticari avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine , vade tarihinin protokolde davalı şirketin işin bedelini işverenden tahsilinden sonra 7. gün olarak belirlenmiş olması sebebiyle davalının tahsilat yaptığı her bir tutarın tahsil tarihinden sonraki 7.günü Merkez Bankası gösterge efektif satış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilerek, bu tarihten itibaren faiz uygulanmasına, tahsilatın bir seferde yapılmamış olması halinde ise tahsil tarihine göre kademeli olarak alacak tutarının ve faizin başlangıç tarihinin belirlenmesine, yargılama giderlerinin davalı tarafa yüklenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacı vekili 29.05.2023 tarihli ısah dilekçesiyle; 4.300.000,00 TL talebini 150.381,00 TL daha arttırarak toplam 4.430.381,00 TL yükseltmiş ve 3.384.625,00 TL sine 11.03.2014 , 1.045.755,00 TL sine ise 17.07.2014 tarihinden itibaren ticari avans faizi uygulanarak davalıdan tahsilini talep etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçelerinde özetle; 07.02.2021 tarihinde Libya’da çıkan iç savaş nedeniyle dava konusu Al Fatah Üniversitesi’nin yapım işinin tamamen durduğunu, davacı firmaya iç savaş öncesinde tahakkuk edilen tüm alacakların ödendiğini, iç savaş sonrasında, taraflarca bir araya gelinmiş ve davacı firmanın bakiye alacağının tutarı ve ödeme şartı, şekli ve zamanı belirlenerek taraflar arasında 09.09.2011 tarihli protokol imzalandığını, 09.09.2011 tarihli protokol ile davacı firmanın bakiye alacağının tutarı, ödeme şartı ve şekli belirlendiğini; “2.876.833-LYD + 361.022-LYD - 150.000-USD” olarak taraflarca mutabakat sağlanan bakiye borcun davacıya ödenmesi, ... Mesken A.Ş. ...Şubesi tarafından bu alacağın ...’tan tahsil edilmesi şartına bağlandığını, davacı ile 09.09.2011 tarihli protokol ile mutabakat sağlanan bakiye borç tutarına dair ... tarafından müvekkili ... Mesken Sanayii A.Ş. ...Şubesi’ne herhangi bir ödeme yapılmadığını, söz konusu tahsilat şartı gerçekleşmemiş olduğundan, dava tarihi itibariyle davacının tahakkuk etmiş bir alacağı bulunmadığını, tahakkuk etmiş herhangi bir alacağı bulunmayan davacının, faiz talep edebilmesi de mümkün olmadığını, 09.09.2011 tarihli protokol kapsamında dava tarihi itibariyle davacının müvekkili şirketten ya da ... Mesken Sanayii A.Ş. ...Şubesi’nden tahakkuk ettiği herhangi bir alacağı bulunmadığından, davanın reddine karar verilmesi talep ve cevap etmiştir.
DELİLLER, DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, eser sözleşmesi nedeniyle düzenlenen ve geciktirici şarta bağlana protokol kapsamında alacak istemine ilişkindir.
Davacı vekili delil olarak; Taraflar arasında imzalana 09.09.2011 tarihli protokole, davacı şirket tarafından düzenlene hak ediş raporlarına, tutanaklar ve yazılı diğer belgelere, tanık anlatımlarına, yemine, Antalya 14.Noterliğinin 06.11.2020 tarih ve 32665 yevmiye nolu ihtarnamesine, davalının Merkez ve ...Şubesi ticari defter, kayıt ve belgelerine , bilirkişi incelemesine , ... ile yapılacak yazışmalar ve alınan cevaplara, davalı vekili ise; taraflar arasında imzalanan 05.05.2020tarihli alt yüklenici sözleşmesine; 09.09.2011 tarihli protokole, müvekkili Merkez ve ...Şubesi defter, kayıt ve belgelerine, ... (...İdari Merkez Geliştirme Kurumu) defter ve kayıtlarına, yazışmalarına, ... ile ... Mesken Sanayi AŞ ...şubesi arasında imzalanmış olan sözleşmelere, belgelere, yazışmalara, keşif , bilirkişi incelemesi , gerektiğinde tanık, yemin delilline dayanmıştır.
MÖHUK un 48. Maddesi kapsamında davacının ...devleti uyruklu tüzel kişilik olduğu ve ...devletiyle teminattan muafiyete ilişkin anlaşma bulunmadığı gibi fiili uygulamanında bulunmadığı anlaşılmış ve davacı vekili tarafından bu kapsamda mahkemeni takdir ettiği 250.000,00 TL yabancılık teminatı dosyamıza depo edilmiştir.
Taraflar arasında imzalanan 05.05.2020 tarihli alt yüklenici sözleşmesiyle, davacının, davalı ... taahhüdü altında bulunan "...Arap Halk Sosyalist Büyük Cemahiriyesi Tripoli Vilayetinde Bulunan Al Fateh Üniversitesi Projesi" sözleşmesi kapsamında olan "Teknik Operasyonlar Binasına ait Tüm Betonarme İşleri"nin malzemeli olarak yapılmasının kararlaştırıldığı görülmüştür.
Davacı ile davalı ...Şubesi arasında imzalanan 09.09.2011 tarihli protokol incelendiğin de; 1. maddesinde;“ .... iş bu protokol alt yüklenicinin mevcut alacağını, miktarını ve ödeme zamanını belirlemektedir.”, 2. maddesinde;“Ana yüklenicinin alt yükleniciye ödemesi gereken hak ediş miktarının , 09.09.2011 tarihli karşılıklı mutabakata varılan cari hesap ile sabit olduğu üzere 2.876.833-LYD ( ...dinarıdır ) Alt yükleniciye 150.000-USD ödeme yapılmış olup, alt yüklenicinin alacağı 2.876.833 LYD + alt yüklenicinin teminat alacağı 361.022-LYD toplanarak ortaya çıkan rakamdan 150.000-USD ’nin ödeme tarihindeki ...dinarı karşılığı düşülmek suretiyle hesaplanacaktır. Ana yüklenici bu miktarı işverenden olan alacağını tahsil ettikten sonra yedi gün içerisinde ödeyecektir. Ana yüklenici, işverenden olan alacağını tahsil etmediği sürece alt yüklenici ana yükleniciden hiçbir hak ve alacak talebinde bulunmayacaktır. Ancak Ana yüklenici bu alacağı idareye olan teminat veya başka borçlarıyla takas mahsup ve benzeri şekilde tahsil etmiş olması, hali de tahsilat olarak kabul edilecek ve ana yüklenici bu halde de ödeme yapacaktır. İşverenin söz konusu imalat bedellerini, alt yüklenicinin sorumluluğu dışındaki şantiyelerde ki sebeplerden kesmesi halinde alt yüklenici alacağını talep edebilir" yine 3. maddesinde; "Ana yüklenici yalnızca 2.876.833-LYD+ 361.022-LYD -150.000-USD olan bu borcu bu işle ilgili olarak işverenden olan alacağını tahsil ettiğinde alt yükleniciye ödeyeceğinden alt yüklenici tahsile kadar geçecek süre yönünden bu sürenin ana yüklenicinin kontrolünde olmaması, Libya’da ki mevcut duruma ve yeni kurulacak otoriteye bağlı olması sebebiyle faiz, cezai şart gecikme tazminat ve benzeri ad altında ana yükleniciden başkaca bir fark talep etmeyecektir. Ancak ana yüklenici işverenden olan alacaklarını tahsil ederken bu tahsilatına ilişkin olarak ...kamu kurulularından herhangi bir faiz, tazminat vb. adı altında fazladan bir tahsilat yaparsa, bu tahsilatın alt yüklenicinin alacakları ile ilgili olması kaydı ile Ana yüklenici alt yükleniciye tahsil ettiği faiz, tazminat vb. tutarla orantılı olarak bir ödeme yapacaktır.” hükümlerinin yer aldığı görülmüştür.
Taraflar arasında, davacının davalıdan olan alacağının miktarı ve işin kesin hesap tutarı konularında ve davalı tarafından davacıya 09.09.2011 tarihli protokol kapsamında 2014 yılında 400.000 LYD ödendiği konusunda, uyuşmazlık yoktur.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalının, dava dışı ana işverenden 09.09.2011 tarihinden sonra, davacının alt yüklenicisi olduğu işe mahsuben gerek nakit ödeme, gerek kesinti veya mahsup yoluyla herhangi bir ödeme alıp almadığı noktasında toplanmaktadır. Davalı, protokol tarihinden sonra protokol kapsamı iş için ana işverenden her hangi bir ödeme alınmadığı, davacı tarafından ise; dava dilekçesinde belirtilen tarih ve miktarlarda ödemenin alındığı, ancak kendilerine ödenmediği iddia edilmiştir.İş bu protokolün tarafı davalı şirketin ...Şubesi olduğu ve şubenin tüzel kişiliği olmadığından husumetin ... Mesken Sanayi A.Ş.'ne yöneltilmesinde bir usulsüzlük bulunmamaktadır.
Davacını ödeme iddiasına dayanak yaptığı ... tarafından ... ...Şubesine yapılan ödemelere ilişki olarak sunulan imzasız belgede yer alan bilgiler nazara alınarak, davacının yaptığı imalata kısmına ilişkin olarak ödemelerin yapılıp yapılması konusunda .... kurumunca mahkememize bilgi verilmesi için istinabe yoluna başvurulmuş ve ilgili evrak Adalet Bakanlığ Dışilişkiler Ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğüne gönderilmiş ise de, istinabe edilen hususta yaklaşık iki yıl süresince cevap verilmediğinden, yine ...Devletinin 1954 tarihli Lahey Sözleşmesine ve 1970 tarihli Lahey Delil Sözleşmesine taraf olmadığı anlaşılmakla istinabe evrak neticesinin beklenmesine ilişkin ara karanından dönülmüştür. Yine bu delille dayana davacı vekili, istinabe yolu ile elde edilecek bilgi ve delilden vazgeçtiğini beyan etmiştir.
Davalı şirket Merkezinde tutulan ticari defter, kayıt ve belgeleri üzerinde inceleme yapılarak; davalının ...şubesinden, protokol konusu işle ilgili olarak gelen para akışı /...şubesi tarafından Merkeze 2010-2015 yılları arasında şube karı yada başka bir isim altında para aktarıp aktarmadığı yönünden inceleme yapılarak rapor hazırlanması için atanan mali müşavir bilirkişi tarafından hazırlanan 10.02.2023 tarihli raporda; davalının ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğu, taraflar arasında imzalanmış olan 09.09. 2011 tarihli protokolden kaynaklı alacak tahsili talep edildiği nazara alınarak davalının Merkez ve Şube yasal kayıtlarının incelenmesi sonucunda; davalının defter kayıtlarında davacı adına açılmış herhangi bir hesaba ve herhangi bir
ödeme bilgisine rastlanılmadığı, davacı ile olan ticari işlemlerin davalının Libya’da
bulunan Şubesi defterlerinde izlendiği,
davalının ...şubesi ile olan işlemlerinin Genel Merkez defterlerinde yer alan
393.01.10. 001-0000000 Nolu Döviz Transferleri Hesabında takip edildiği
, davalı şirketin ...şubesinin Davacı ... İnşaat Ve Gayrimenkul Yatırımları Şirketi
adına açtığı hesabın en son 01.01.2013 tarihli bakiyesinin 3.014.931,383 ...Dinarı’
olarak yer aldığı,
davalı şirketin ...şubesinin dava konusu işin işvereni .... kurumu ile ticari
ilişkilerine ait hesap dökümünde 2013 yıl sonu itibariyle davalı ...Şubesinin işveren
...Kamu kuruluşu ...’dan olan alacak bakiyesinin 8.659.745,66 ...Dinarı
olarak kayıtlı olduğu, davalı şirketin ...Şubesinden gelen evraklar ile merkez yasal defter kayıtları ve banka
ekstreleri de karşılaştırılmak suretiyle Libya’dan Şirket Merkezine gelen toplam
11.825.409,52 Euro (24.075.047,43 TL’sı) tutarındaki 8 adet ödemenin 09.09.2011 tarihli
protokol öncesinde, yine ( 733.999,29 Euro nun 04/03/2014 tarihinde ve Tripoli 4 nolu hak ediş 168/2009 Al Fetih Projesi 1. Paket açıklamasının yer aldığı, yine 377.901,30 Euro nun 04/03/2014 tarihinde ve Tripoli 5 nolu hak ediş 168/2009 Al Fetih Projesi 1. Paket açıklamasının yer aldığı, yine 370.734,32 Euro nun 10/07/2014 tarihinde ve Tripoli 5 nolu hak ediş 168/2009 Al Fetih Projesi 1. Paket açıklamasının yer aldığı ) toplam 1.482.643,91 Euro (4.430.381,08 TL’sı) tutarındaki 3 adet ödemenin ise protokol
sonrasında gerçekleştiğinin tespit edildiği, ayrıca davalı tarafından cevap dilekçesinde 09.09.2011 tarihli Protokol sonrası 2014 yılında
davacıya 400.000 LYD’ ödendiğinin beyan edildiği ve davacı tarafından bu ödemenin
varlığının kabul edildiği, belirtilmiştir.
Davacı vekili, müvekkilini davalıya verdiği alt taşeronluk hizmetlerinin Language Center, Data Center, Teknik bina, Banka binası, Klinik B binasının toprak ve kaba inşaat işleri olduğunu ve Protokolle ilgi tutulan hakediş miktarının bu imalatlardan kaynaklandığını, belirtilmiştir.
Davacı tarafın bu rapor sonrası ıslah dilekçesi sunduğu, davalı tarafın ise protokol sonrası ödemelerin dava konusu protokole bağlana ve protokol eki olan hak edişlere ilişkin olmadığı gibi ... tan tahsil edilen paralar olmadığı itirazı üzerine, davalı tarafın cevap dilekçesi ekinde sunduğu sözleşme , protokol ile eki hak edişler ve davalı ticari defter kayıtları ile banka kayıtları üzerinde inceleme yapılarak, davalı itirazlarını karşılar şekilde rapor alınması için mali müşavi bilirkişisi yanına inşaat mühendisi ve nitelikli hesap uzmanı bilirkişide katılarak oluşturulan heyetten alınan 06.11.2023 tarihli raporda; öncelikle davacı vekili açıklamaları ve dosya kapsamı nazara alındığından davacı ile davalı arasındaki alt taşeronluk sözleşmelerinin davalının ... ile yaptığı 168/2009, 240/2009 ve 255/2009 nolu sözleşmelere konu işlere ait olduğunun tespit edildiğini, davalının önceki raporda protokol tarihinden sonra yapılan ödemelerin, ... ...Şubesi tarafından ... Türkiye'ye aktarılan ve davalı tarafından 09.09.2011 tarihinden önce ...'tan tahsil edildiği halde Türkiye'ye savaş nedeniyle geç gönderilen ödemeler olduğu beyanı yönünde yapılan incelemede; 04.03.2014 ve 10.07.2014 tarihli aktarımlarla ilgili olarak, kayıtlarda yapılan incelemede 31.12.2010 - 09.09.2011 arasında ... tarafından ... Libya'ya yapılan bir ödeme tespit edilemediğini, bu kez 31.12. 2010'dan önce ödeme yapılıp yapılmadığına bakıldığında, öz konusu iki aktarımın, 168/2009 nolu sözleşmenin 4 ve 5 nolu hakedişlerine karşılık yapılmış olduğundan 168/2009 nolu sözleşme (1. Paket) 4 ve 5 nolu hakediş açıklamalı işlemlerin incelenmesine ihtiyaç duyulduğu, bunun için de ... ...Şubesi defterlerinde "... Libya - ..." arasındaki hareketler ile "... Libya - ... Türkiye" arasındaki hareketlerin karşılıklı analizinde, 168/2009 nolu sözleşmenin 4 ve 5 nolu hakedişlerine ilişkin olarak karşılıklı incelenen bu hareketlere göre, 168/2009 nolu sözleşmenin 4 nolu hakedişine ilişkin olarak 09.09.2011 öncesi dönemde ... tarafından 23.12.2010 tarihinde ödenen 1.519.206,06 LYD'ye karşılık, ... ...tarafından ... TR'ye 04.01.2011 tarihinde 902.430,66 LYD aktarım yapıldığı diğer kısmının aktarılmadığı, 5 nolu hakedişe ilişkin olarak ise 09.09.2011'den önce ...'tan ... Libya'ya bir ödeme yapılmadığı ve 09.09.2011'den önce ... ...tarafından da ... TR'ye bir aktarım yapılmadığının anlaşıldığı belirlenmiştir. Bu kapsamda 04.03.2014 ve 10.07.2014 tarihli aktarımların, 09.09.2011'den tarihinden öncesine ait tahsilat olduğu halde 09.09.2011'den sonra (04.03.2014 ve 10.07.2014 tarihlerinde) Merkeze (... TR'ye) gönderilen aktarımlar olduğunu söylemenin mümkün olmadığını belirtilmiştir. Yine kök raporda elde edilen bir sayfalık hesap dökümü dışında ... ile ... ...Şubesi arasındaki kayıtlar yönünden heyetimizce herhangi bir yeni bilgiye ve veriye ulaşılamadığı, yine ... ile ... ...arasındaki sözleşmeye ve hakedişlere ilişkin olarak da herhangi bir bilgiye ve veriye ulaşılamadığını, ancak dosyadaki bilgi ve belgelerden, davalının ... ile akdettiği sözleşmelerin 168/2009, 240/2009 ve 255/2009 nolu sözleşmeler oldukları, davacının beyanlarından ve Protokolle ilgi tutulan toplam hakediş miktarından davacının bu üç sözleşmenin de alt yüklenicisi olduğu kabulüyle işbu raporun hazırlandığı, ancak davacının Protokol uyarınca davalıdan alacak talep edebilmesi için tek başına davacının bu sözleşmelerin alt taşeronluğunu yapmış olmasının yeterli olmadığı, aynı zamanda ...'ın, davalının imalatlarının yer aldığı hakedişe/hakedişlere karşılık bir ödeme yapmış olması da gerektiği, somut uyuşmazlıkta, davacının talep arttırım dilekçesine mesnet tuttuğu 04.03.2014 ve10.07.2014 tarihli ödemelerin 168/2009 nolu sözleşmenin 4 ve 5 nolu hakedişlerine karşılık aktarıldığı, ancak dosyada ... Libya-... arasındaki hakedişler bulunmadığı için bu 4 ve 5 nolu hakedişlerde davacının imalatlarının da yer alıp almadığının karşılaştırılamadığı, buna göre davacının ispat yükünü yerine getirip getirmediği konusunda takdirin Mahkemeye ait olduğu, Mahkemece davacının davalıdan talepte bulunabileceği kabul edildiği takdirde, davacının 168/2009 nolu sözleşmenin 4 ve 5 nolu hakedişlerine konu işlerin alt yüklenicisi olduğu ön kabulüyle geçerli olmak kaydıyla heyetimizce yapılan hesaplamalar sonucunda, yukarıda ayrıntılı olarak tarif edildiği şekilde; Mahkemece 04.03.2014 tarihli 2.234.293,84 TL'nin tamamının 09.09.2011 tarihli protokol kapsamında ödeme olarak değerlendirilmesi halinde, davacının davalıdan talep edebileceği toplam alacağın 4.430.381,08 TL olduğu, 3.384.625,40 TL'si için 11.03.2014 tarihinden, 1.045.755,68 TL'si için 17.07.2014 tarihinden itibaren avans faizi talep edilebileceği, ANCAK Mahkemece 04.03.2014 tarihli 2.234.293,84 TL'nin 1.142.601,20 TL'sinin 09.09.2011 tarihli protokol kapsamında ödeme olarak değerlendirilmesi halinde ise davacının davalıdan talep edebileceği toplam alacağın 3.338.688,44 TL olduğu, 2.292.932,76 TL'si için 11.03.2014 tarihinden, 1.045.755,68 TL'si için 17.07.2014 tarihinden itibaren avans faizi talep edilebileceği yönünde kanaat bildirilmiştir.
Tüm dosya kapsamı, dava , cevap , taraflar arasındaki sözleşme ve 09.09.2011 tarihli protokol ile ekindeki hak ediş belgeleri, davalı şirket ticari defter ve kayıtları üzerinde inceleme yapılarak hazırlanan 10.02.2023 ve 06.11.2023 tarihli raporlar bilirlikte değerlendirildiğinde; Taraflar arasında imzalanan 05.05.2020 tarihli alt yüklenici sözleşmesiyle, davacının, davalı ... taahhüdü altında bulunan "...Arap Halk Sosyalist Büyük Cemahiriyesi Tripoli Vilayetinde Bulunan Al Fateh Üniversitesi Projesi" sözleşmesi kapsamında olan "Teknik Operasyonlar Binasına ait Tüm Betonarme İşleri"nin malzemeli olarak yapılmasının kararlaştırıldığı, işin yapılmaya başlandığı bir kısım işin yapıldığı Libyada çıkan iç savaş nedeniyle davacı ile davalı ...Şubesi arasında imzalanan 09.09.2011 tarihli protokol ile; davacıya ödemesi gereken hak ediş miktarının 2.876.833-LYD ( ...dinarıdır ) ile teminat alacağı 361.022-LYD toplanarak ortaya çıkan rakamdan 150.000-USD ’nin ödeme tarihindeki ...dinarı karşılığı düşülmek suretiyle hesaplanacağı ve ana yüklenicinin, bu miktarı işverenden olan alacağını tahsilden sonra yedi gün içerisinde ödeyeceğinin kararlaştırıldığı anlaşılmıştır. 6098 sayılı TBK'nun 170.maddesinde; bir sözleşmenin hüküm ifade etmesinin , gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen bir olguya bırakılması halinde sözleşme geciktirici şarta bağlandığı ve aksi kararlaştırılmadığı takdirde geciktirici şarta bağlı sözleşmenin ancak şartın gerçekleşmesiyle hüküm ifade edeceği, belirtilmiştir. Dosyamızda da taraflar arasında davacının yaptığı işin bedeli konusunda anlaşma sağlandığı, ancak belirlenen bu bedelin ödenmesinin ... ın, ... ya ödemesi geciktirici şartına bağlanmıştır. Bu kapsamda davacının protokolde belirlenen bu bedelin ... da ödenmesini ancak ... ın protokol tarihinden sonra ... ya yaptığı ödemeyi ispatı halinde isteyebileceği anlaşılmakla, alınan bilirkişi raporunda Merkez kayıtlarındaki para akışında 04/03/2014 tarihinde 733.999,29 Euro, 04/03/2014 tarihinde 377.901,30 Euro ve 10/07/2014 tarihinde 370.734,32 Euro olmak üzere toplam 1.482.643,91 Euro (4.430.381,08 TL) ödeme şartının gerçekleştiği ve ödenmesi gereken tarihin ... ödemesinden sonraki 7. Gün olduğu ve bu şekilde temerrütün gerçekleşiği , anlaşılmıştır.
Yine davalı vekilinin yabancı para borcunun TL olarak istenmesine itiraz etmiş ise de, 6098 sayılı TBK' nun 99.maddesinde; edimin yabancı para üzerinde ödenmesi kararlaştırılan sözleşmede ayne ödeme yada bu anlama gelen bir ifade yer almadığı sürece, borcun ödeme günündeki rayici üzerinde ülke parasıyla ödenmesini isteyebileceği belirtilmiş olup, protokolde borç yabancı para üzerinde belirlenmiş ise de aynen ödeneceği kararlaştırılmadığından, davacının alacağın sözleşmeye göre ödenmesi gereken tarih itibariyle, yabancı paranın, o tarihteki TL karşılığını talebinde bir usulsüzlük bulunmamaktadır.
Ayırca davacı vekilinin ıslah üzerine zaman aşımın itirazında bulunmuş isede; 6098 sayılı TBK'nun 147/6. maddesinde, eser sözleşmesinde kaynaklanan alacak haklarının beş yıllık zamanaşımına tabi olduğu, yine aynı yasanın 149. maddesinde; belirlenen bu zamanaşımı süresinin alacağın muaccel olmasıyla başlayacağı, muaccel olmanın bir bildirime bağlı olduğu hallerde zamanaşımının bu bildirimin yapıldığı günde başlayacağı belirtilmekle , dosyamızda borcun ödenmesinin geciktirici şarta bağlandığı ve bu şartın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinin davacının bilmesi mümkün görülmediğinden, bu geciktirici şartın ... ın ödemesinin 2014 tarihin gerçekleştiği her hangi bir şekilde davacıya bildirilmediğinden, muacceliyet bildirim yapılamadığında beş yıllık zamanaşımı süresinin işlemeyeceği dava tarihi itibariyle zamanaşımın başlayacağı , davanın belirsiz alacak davası niteliğinde olduğu da nazara alınarak, davalını ıslah üzerine ileri sürdüğü zamanaşımın itirazı dinlenmemiştir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle davacının davasının dava ve ıslah dilekçesi kapsamında kabulü ile; protokol/ sözleşme kapsamında belirtilen ... ödeme tarihinden itibaren 7. Günde davacıya ödeme yapmadığından bu tarihte temerrütün gerçekleştiği ve faiz talep edebileceği nazara alınarak ödeme tarihlerine yedi gün eklenmesi ile bulunan temerrüt tarihlerinden itibaren faize hükmedilmesi gerekirken ,sehven dava ve ıslah tarihi olarak kısa kararda yazılmış ise de, gerekçeli karar ile kısa karar arasında çelişki oluşmaması için bu hata hüküm fıkrasında düzeltilmemiştir.
HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacının davasının Kabulü ile; 4.430.381,08TL'nin, 3.384.625,40TL'sine dava tarihinden, 1.045.755,68TL'sine ıslah tarihinden itibaren 3095 sayılı yasanın 2/2. Maddesi kapsamında değişen oranlarda avans faizi uygulanarak davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,
2-
Alınması gereken 302.639,32-TL harçtan peşin alınan 73.433,25-TL harç ve 3.000,00-TL tamamlama harcının mahsubu ile bakiye 226.206,07-TL'nin davalıdan alınarak hazineye irad kaydına,
3-
Davacı tarafından yapılan yargılama gideri olarak 59,30-TL başvuru harcı, 73.433,25-TL peşin harç, 3.000,00-TL tamamlama harcı, 8,50-TL vekalet harcı, 233,00-TL posta masrafı, 5.000,00-TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 81.734,05-TL'nin davalıdan alınarak, davacıya ödenmesine,
4- Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden AÜT gereğince hesap edilen 334.607,62-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak, davacıya ödenmesine,
5-Davalı tarafından yapılan yargılama giderinin kendi üzerinde bırakılmasına,
6-HMK' nun 333 maddesi gereğince yatırılan gider avansından kalanın karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
7-6325 sayılı yasanın 18/A maddesi gereği Adalet Bakanlığı tarafından karşılanan ve yargılama giderinden sayılan Arabuluculuk Ücret Tarifesinde belirtilen tutarı karşılığı ticari arabulucu ücreti olan 1.320,00-TL'nin davalıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,
Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı oy birliği ile verilen karar, tebliğden itibaren iki haftalık süre içerisinde ...Bölge Adliye Mahkemesine istinaf kanun yolu açık olmak üzere, açıkça okunup usulen anlatıldı.19/12/2023
Başkan ...
✍e-imzalıdır
Üye ...
✍e-imzalıdır
Üye ...
✍e-imzalıdır
Katip ...
✍e-imzalıdır