T.C.
İSTANBUL
13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2022/502 Esas
KARAR NO :2024/743
DAVA:Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:26/07/2022
KARAR TARİHİ:22/10/2024
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili davacının, son hamili olduğu davaya konu çekin de içerisinde bulunduğu dört adet çeki kargo yoluyla uzun yıllardır ticari ilişkisi bulunduğu dava dışı ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı firmaya gönderdiğini, anılı firma tarafından uygun bulunmayan çekler herhangi bir ciro işlemi yapılmaksızın yine kargo aracılığıyla müvekkil davacıya aynen iade edilmek istenmiş ve kargoya teslim edildikten sonra kaybolduğu veya çalındığını, bunun üzerine Davacının derhal, kötü niyetli üçüncü kişilerin eline geçmesi ihtimaline binaen ... 5. Asliye Ticaret Mahkemesine müracaat edilerek çeklerin iptaline ve tedbiren ödeme yasağı konulmasına karar verilmesi talep edildiğini, İlgili mahkemenin ... esas sayılı dosyası ilen derdest davada, 14.02.2022 tarihinde tensiben, teminat mukabilinde muhatap bankanın çeklerin bedelini ödemekten men edilmesine karar verildiğini, Taraflarınca süresi içerisinde teminat yatırılmakla mahkeme kararının icrasının sağlanması için ilgili bankalara müzekkereler yazılmış ve ödemeden men yasağı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'nde 24.02.2022 tarihinde ilan edildiğini, İlerleyen günlerde çeklerin kargo sürecinde kaybolmayıp çalındığı ve kötü niyetli kişilerin eline geçtiğinden emin olduktan sonra, kimliği meçhul kötü niyetli şüpheliler hakkında, 05.07.2022 tarihli şikayet dilekçesi ile ... Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde suç duyurusunda bulunulduğunu, davaya konu - muhatabı..., keşidecisi ... olan, 30.06.2022 tarihli, ... seri numaralı, 50.000,00 TL tutarlı çekin şeklen meşru hamili olarak görünen davalı Şirket, müvekkil davacı da dahil çekin keşidecisi ve sıralı cirantaları hakkında .... İcra Dairesinin ... esas sayılı takip dosyası kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibi başlattığı, müvekkili davacıya iade edilen çeklerin kargo sürecinde çalındıktan sonra kötü niyetli üçüncü kişiler tarafından ciro edilmek suretiyle piyasaya sürülmesinden dolayı müvekkili davacıdan sonraki cirantaların cirolarının sıhhati hususunda şüphe duyulmalıdır. Bu itibarla adli soruşturmanın akıbeti çok önem arz ettiği, Diğer yandan davalı Şirket faktoring şirketi olmakla 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu'na tabi olduğunu, işbu hüküm uyarınca davalı Şirket takibe konu çeki ancak bir mal satışından veya hizmet arzından doğan bir alacağın ifası için devralmış olması gerektiğini, kanun emredici bu hükmüyle faktoring şirketleri yönünden, kambiyo senedinin içerdiği hakkın soyutluğu (illetten mücerretlik) ilkesini ortadan kaldırdığını, davalı taraf, ancak Kanun'da belirtilen koşullara uygun bir faktoring işlemi tahakkuk ettirdiği takdirde yetkili hamil olarak kabul edilebileceğini, hükmün emredici niteliğinden dolayı mahkemece bu husus re'sen dikkate alınması gerektiğini, ayrıca bu hususta ispat külfeti davalı Şirket'e ait olduğunu, Keza, davalı Şirket'in, 04.02.2015 tarih ve 29257 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 8. maddesine uygun surette hareket ettiğini de kanıtlaması gerektiği, Tüm bunlara ilaveten davalı Şirket takibe konu çekin T.C. ... 5. Asliye Ticaret Mahkemesince ödemeden men edildiğini bilebilecek durumda olduğunu, davalı Şirket'in hukuki statüsü ve yükümlülükleri gereğince üzerine düşen tetkikatı yapmadan çeki devralarak kötü niyetle takibe koyduğunu, davalı Şirket'in yasal düzenlemeler gereğince öncelikle çekin yetkili ve meşru hamili olduğunu, tüm bu hususlar dikkate alınarak, müvekkili davacının davalı Şirket'e takibe konu çekten dolayı borçlu bulunmadığının tespiti ile senedin istirdadına, tedbir talebimizin reddedilmesini ve ödeme yapılmak durumunda kalınması halinde ödenen paranın istirdadına, takibin kötü niyetli olarak başlatılmasından dolayı davalı Şirket aleyhine %20 oranında kötü niyet tazminatına hükmedilmesi için işbu davayı ikame etme zarureti hasıl olduğunu, işbu dava sonunda haklılıklarının ortaya çıkacağından ve takibe konu çekin yetkisiz hamil tarafından kötü niyetle takibe konulmakla takibin devamı halinde çekin gerçek meşru hamili müvekkili davacı zarara uğrayacağından takibin durdurulmasını, aksi halde icra veznesine giren paranın davalıya ödenmemesi amacıyla ihtiyati tedbir kararı verilmesi talep edildiği, bu nedenlerle ihtiyati tedbir talebinin kabulü ile; takibin durdurulmasına, Aksi halde, takip sonunda İcra veznesine giren paranın davalı Şirket'e verilmemesine, davanın kabulü ile; davacının davalı Şirket'e takibe konu çekten dolayı borçlu olmadığının tespitine, ödeme yapmak durumunda kalması halinde ödenen paranın istirdadına, çekin istirdadına, Kötü niyetle başlatılan takipten dolayı davalının takip konusu alacağın %20'si oranında kötü niyet tazminatına mahkum edilmesine, karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili şirket ile dava dışı müşterisi arasında imzalanan 03.10.2017 tarihli genel faktoring sözleşmesi kapsamında, ciro yoluyla tevdi alınan dava konusu çeke ilişkin müvekkil tarafından 20.07.2022 tarihinde .... İcra Müdürlüğü'nün ... E. sayılı dosyasıyla icra takibi başlatıldığını, davacı tarafından çek üzerinde yer alan imza kabul edilmiş olmakla birlikte çekin çalıntı/ kayıp olduğu iddiası ile menfi tespit ve çek istirdatı talepli eldeki dava açılmış olup davanın müvekkili yönünden reddi gerektiğini, müvekkili faktoring şirketi alacağı tevsik eden belgelere binaen faktoring işlemi yapmış ve dava konusu çeki usulüne uygun olarak ciro yolu ile tevdi aldığını, müvekkili ile dava dışı ... İnş. San. Tic. A.Ş. faktoring müşterisi arasında imzalanan 03.10.2017 tarihli genel faktoring sözleşmesi çerçevesinde dava konusu takibe ait olan ... seri nolu 30.06.2022 keşide tarihli 50.000,00-TL tutarlı çekin 30.12.2021 tarihli alacak bildirim formu ve çek senet tevdi bordrosu ile 27.12.2021 tarihli ... nolu 147.207,0386 TL ile 28.12.2021 tarihli ... nolu 165.473,76 TL tutarındaki dayanak faturalara istinaden ciro yoluyla müvekkili şirkete intikal ettiğini, dava konusu çekteki ciro silsilesinde, çeki veren kişinin, devralınan faturada alacaklı gözüken kişi ve bu kişiden bir önceki cirantanın da faturadaki borçlu ile aynı olduğunu, Fatura ile kambiyo senedi arasındaki tutarların uyumlu olduğu hususları hakkında gerekli araştırmaların yapılarak çekin iktisap edildiğini, dolayısıyla müvekkili şirketin 6361 sayılı kanuna ve Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmeliğe uygun olarak alacağı tevsik eden belgelere binaen usulüne uygun olarak faktoring işlemi yaptığını, Dolayısıyla müvekkili şirketin çekin iktisabında kötü niyeti ve ağır kusurunun bulunmadığını, gerekli görülmesi halinde müvekkilin ticari defter ve kayıtlarının incelenmek suretiyle faktoring işleminin usulüne uygun olduğunun açıkça ortaya çıkacağını, dava konusu çek üzerinde müvekkilin cirosunun bulunmakta olduğunu ve müvekkil çekin yetkili hamili olduğu, dava konusu çekin ciro yolu ile müvekkile geçmiş olduğunu ve ciro silsilesinde bir kopukluk bulunmadığını, müvekkilinin çekin iyi niyetli yetkili hamili olduğunu, işbu hüküm uyarınca usulüne uygun faktoring işlemine istinaden çeki tevdi alan iyi niyetli hamil müvekkili yönünden davanın reddi gerektiğini, Mevcut bu durumda faktoring işleminin yönetmelik hükümlerine uygun olduğunu, çekin ciro silsilesinde bir kopukluk bulunmadığını, davalının yetkili hamil olduğunu, faktoring sözleşmesinin ve devir işleminin ödeme yasağı kararı alınmadan önce yapıldığını, factoring şirketinin çek hakkında ödeme yasağı konulduğunu bilebilecek durumda olmadığını, davalının kötü niyetli olduğuna dair iddiaları teyit eder tarzda bir delil bulunmadığını kabul edilerek varılacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiğini, ödemeden men kararı 14.02.2022 tarihinde alınmış olmasına rağmen savcılığa suç duyurusu 5 ay sonra (05.07.2022 tarihinde) yapıldığı, Halbu ki hayatın olağan akışı içerisinde kaybolma/ çalıntı ile şikayet etme arasında bu denli bir süre olması mümkün olmadığını, Davacı yan bir tacirdir. ve basiretli bir tacirden bu denli bir davranış asla beklenemeyeceğini, Basiretli bir tacirden kıymetli evrakı kargo ile göndermesinin beklenmeyecek bir davranış olduğunu ve davacı yanın bu hususa katlanması gerektiğini, ayrıca müvekkilinin çekin çalındığına/kaybolduğuna ilişkin suç duyurusundan haberdar olmasının da mümkün olmadığını ve müvekkile kötü niyet atfedilmesinin de haksız ve hukuka aykırı olduğunu, TTK m.792'ye göre çeki kötü niyetle iktisap etmediği ve çekin iktisabında ağır kusurlu olmadığı müddetçe müvekkilin çeki geri verme mükellefiyetinin olmadığını, bu nedenlerle haksız ve kötü niyetli davanın reddine, kötü niyetli davacının %20'den az olmamak üzere inkar tazminatına ve alacağın %10'u oranında para cezasına çarptırılmasına, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesi talep edilmektedir.
GEREKÇE:
Dava; .... İcra Dairesi ... Esas sayılı dosyasında Takibe konu çekten dolayı borçlu olunmadığının tespitine, ödeme yapılması halinde paranın istirdadına, çekin istirdadına, takip konusu alacağın % 20'si oranında kötü niyet tazminatına menfi tespit/istirdat davasıdır.
.... İcra Dairesi ... esas sayılı dosyası sureti celp edilerek dosyamız arasına alınmış olup, takip dosyası incelendiğinde; alacaklının ... Anonim Şirketi borçlu ... İnşaat Malzemeleri Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi, ..., ... İnşaat Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi, ... Ticaret Limited Şirketi ve ... Tarım İnşaat Taahhüt Gıda Ambalaj Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi olduğu, 50.000,00 -TL asıl alacak, 403,93-TL işlemiş faiz, 5.000,00 -TL çek tazminatı, 150,00 TL komisyon olmak üzere toplam 55.559,93 -TL alacak için 20/07/2022 tarihinde icra takibi başlatması karşısında, davacı yanın işbu menfit tespit davasını açtığı,
Mahkememizce toplanan delillere, iddia ve savunmaya göre bilirkişiden alınan 20/07/2023 tarihli raporunda; "...Davacı şirkete ait 2021 ve 2022 yılı Ticari defter ve belgelerinin Elektronik Defter Genel Tebliği usul ve esaslarına göre tutulduğu, Elektronik Defterler ile Envanter Defterlerinin yasal süresinde onaylandığı ve davacı şirketin 2021 ve 2022 yılı ticari defterlerinin TTK. Hükümlerine göre usulüne uygun yaptırılmış olmasından dolayı davacı şirketin 2021 ve 2022 yılları ticari defterlerinin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı,
Davalı şirkete ait 2021 ve 2022 yılı Ticari defter ve belgelerinin Elektronik Defter Genel Tebliği usul ve esaslarına göre tutulduğu, Elektronik Defterler ile Envanter Defterlerinin yasal süresinde onaylandığı ve davalı şirketin 2021 ve 2022 yılı ticari defterlerinin TTK. Hükümlerine göre usulüne uygun yaptırılmış olmasından dolayı davalı şirketin 2021 ve 2022 yılları ticari defterlerinin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı,
Davalı ... A.Ş.'nin dava konusu olan ..., ... Şubesine ait 30.06.2022 vade tarihli ve ... seri numaralı çek nolu 50.000,00 TL tutarlı çeki ticari defterlerinde kayıt altına aldığı ve dava dosyasına ibraz edilen 27.12.2021 tarihli ... Tic. Ltd. Şti.'ne düzenlediği fatura tutarının temlik edilen çek tutarını karşıladığı,
Davalı ... A.Ş temlik için aldığı toplamı 388.000,00 TL olan ve dava konusu olan çekin içinde olduğu beş adet çeke istinaden dava dışı ... İnş. San. Tic. A.Ş.'nin hesabına 30.12.2021 tarihinde 326.000,00 TL havale yaptığı ve 62.000,00 TL'nin ise faktoring işlem masrafları olduğu,
Özel kargo şirketlerinde kambiyo senetleri (çek, senet), para, kıymetli ziynet eşyaları “taşınması yasak ve sakıncalı olan gönderi” niteliğindedir. Bu şirketler kambiyo senedi taşımayı ve buna rağmen taşınması halinde sorumluluğu kabul etmemektedir. Türk Ticaret Kanunu (TTK”) 898/1-a maddesi gereğince de, özel kargo şirketleri/taşıma firmalarının kambiyo senetlerinin kaybolması gibi durumlarda kanunen sorumluluğunun bulunmadığı,
Türk Ticaret Kanunu (TTK) 898/1-a maddesi gereğince davacının basiretli bir tacir gibi davranmadığı,
Davalı ... A.Ş'nin ise temlik için aldığı toplamı 388.000,00 TL olan ve dava konusu olan çekin de içinde olduğu beş adet çeke istinaden dava dışı ... İnş. San. Tic. A.Ş.'nin hesabına 30.12.2021 tarihinde 326.000,00 TL havale yaptığı, ... 5. Asliye Ticaret Mahkemesi ... esas sayılı ve 14.02.2022 tarihli ödemeden men yasağı kararının Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'nde 24.02.2022 tarihinde ilan edildiği,
Bu itibarla Davalı ... A.Ş'nin işlem tarihinde gelecekteki çek ödeme men yasağından haberi olamayacağı ve dava konusu işlemden dolayı sorumluluğunun bulunamayacağı,
Çekin kaybolduğu/çalındığı tarihten birkaç gün sonrasına tekabül etmesi ve dava dışı ... Ltd. Şti. yetkilisinin suç duyurusu hususunun T.C. ... Cumhuriyet Başsavcılığı ... sayılı soruşturma dosyaları konusu olduğu..." tespit ve rapor edilmiştir.
Dava tarihinde yürürlükte bulunan 6361 sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketler Kanunu'nun 9/2. maddesine göre; "faktoring şirketi kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulaca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz ve tahsilini üstlenemez." 04.02.2015 tarih ve 29257 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "faktoring işlemlerinde uygulanacak usul ve esaslar hakkında yönetmelik" 8/1 maddesinde ise; "faturalı alacağa istinaden kambiyo senedi veya diğer senetlerin alınması halinde alınan kambiyo senedi veya diğer senetteki ciro silsilesinde kuruluşa kambiyo senedi ve diğer senedi ciro edip veren kişinin, devralınan faturada alacaklı olarak gözüken kişi ve bu kişiden bir önceki cirantanın veya keşidecinin de faturadaki borçlu ile aynı kişi olması gerekir. Fatura ile kambiyo senedi veya diğer senetteki tutarın uyumlu olmasına dikkat edilir" düzenlemesine yer verilmiştir.
Mahkememizce yapılan bilirkişi incelemesinde ; Davalı şirkete ait 2021 ve 2022 yılı Ticari defter ve belgelerinin Elektronik Defter Genel Tebliği usul ve esaslarına göre tutulduğu, Elektronik Defterler ile Envanter Defterlerinin yasal süresinde onaylandığı ve davalı şirketin 2021 ve 2022 yılı ticari defterlerinin TTK. Hükümlerine göre usulüne uygun yaptırılmış olmasından dolayı davalı şirketin 2021 ve 2022 yılları ticari defterlerinin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı ... A.Ş.’nin dava konusu olan ..., ... Şubesine ait 30.06.2022 vade tarihli ve ... seri numaralı çek nolu 50.000,00 TL tutarlı çeki ticari defterlerinde kayıt altına aldığı ve dava dosyasına ibraz edilen 27.12.2021 tarihli ... Tic. Ltd. Şti.’ne düzenlediği fatura tutarının temlik edilen çek tutarını karşıladığı, temlik için aldığı toplamı 388.000,00 TL olan ve dava konusu olan çekin içinde olduğu beş adet çeke istinaden dava dışı ... İnş. San. Tic. A.Ş.’nin hesabına 30.12.2021 tarihinde 326.000,00 TL havale yaptığı ve 62.000,00 TL’nin ise faktoring işlem masrafları olduğu, davalı ... A.Ş’nin ise temlik için aldığı toplamı 388.000,00 TL olan ve dava konusu olan çekin de içinde olduğu beş adet çeke istinaden dava dışı ... İnş. San. Tic. A.Ş.’nin hesabına 30.12.2021 tarihinde 326.000,00 TL havale yaptığı, ... 5. Asliye Ticaret Mahkemesi ... esas sayılı ve 14.02.2022 tarihli ödemeden men yasağı kararının Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'nde 24.02.2022 tarihinde ilan edildiği, Bu itibarla Davalı ... A.Ş’nin işlem tarihinde gelecekteki çek ödeme men yasağından haberi olamayacağı ve dava konusu işlemden dolayı sorumluluğunun bulunamayacağı tespitlerine yer verildiği ; dava konusu çekin 6361 sayılı Yasanın 9/2 ve yönetmeliğin 8. maddesi hükmüne uygun şekilde faktoring şirketine devredilmiş olduğu görülmüştür. Dava tarihinde yürürlükte bulunan 6102 sayılı T.T.K.'nun 790. maddesine göre; "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır". 6102 sayılı T.T.K.'nun 792. maddesine göre; "çek herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddesine göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çek geri vermekle hükümlüdür." 6361 sayılı Yasa’nın 9/2 maddesi hükmü ve yukarıda sözü edilen yönetmeliğin 8. maddesi, faktoring şirketlerine, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile temlike konu alacağın bir mal veya hizmet satışından doğduğunu fatura ile tevsik etme ve kambiyo senedi ile faturanın uyumlu olduğunu araştırma yükümlülüğünü yüklemiş, 6102 sayılı T.T.K.'nun 790. maddesi ise ciro silsilesinde dış görünüş itibari ile kopukluk olup olmadığını inceleme yükümlülüğünü yüklemiştir. Faktoring şirketlerine bunların dışında daha fazla yükümlülük yükleyen bir mevzuat hükmü bulunmamaktadır.
Dosya kapsamında yapılan değerlendirmede; temlik eden davalı faktoring şirketinin dava konusu çeki iktisap ederken kötüniyetli olduğunu, çekin çalıntı olduğunu bilerek davacının zararına hareket ettiği gösteren bir delil bulunmadığı, anlaşıldığından tüm bu açıklanan hususlar doğrultusunda, davanın reddine , davacının iş bu davayı açmakta kötüniyetli olduğu tespit edilemediğinden davalının kötüniyet tazminatı isteminin de reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm oluşturulmuştur.
HÜKÜM:
1-Davanın REDDİNE,
2-Davalı vekilinin kötü niyet tazminatı isteminin REDDİNE,
3-Karar tarihi itibariyle alınması gereken 427,60-TL harcın peşin alınan 948,83-TL harçtan mahsubu ile bakiye 521,23 -TL harcın davacıya iadesine,
4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5-Davalı tarafından sarf edilen 300,00 -TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6-Kendini vekille temsil ettiren davalı lehine karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca 30.000,00 -TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
7-Yatırılan avanstan artan kısmın yatırana/ vekiline iadesine,
Dair taraf vekillerinin yüzüne karşı; tarafların gerekçeli kararı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize verecekleri bir dilekçe ile veya başka bir mahkeme aracılığı ile mahkememize gönderecekleri dilekçe ile HMK 341. madde uyarınca İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yoluna başvurma hakları hatırlatılmak suretiyle verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 22/10/2024
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır