T.C.
İSTANBUL
14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2022/163 Esas
KARAR NO: 2024/122
DAVA: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 10/03/2022
KARAR TARİHİ: 04/03/2024
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekilinin Mahkememize tevzi edilen dava dilekçesinde özetle; Keşidecisi ... olan ... Bankası ... Şubesi ... çek matbu seri numaralı, ... hesap numaralı, 40.000,00TL bedelli, 31.10.2021 vade tarihli (diğer 11 adet çekle birlikte) müvekkili şirket ... A.Ş. tarafından ... San. ve Tic. AŞ'ye gönderilmek üzere ... Kargo ... Şubesine 30/07/2021 tarihinde teslim edilmiş ancak söz konusu kargo şubesi yetkilisi ... tarafından çeklerin yer aldığı kargo gönderisinin 02/08/2021 tarihinde teslimat aracından çalındığı ... A.Ş.'ne bildirildiğini, yaşanan hırsızlığa ilişkin şikayetçi ifade tutanağı gönderilerek, firmaları tarafından hukuki işlemlerin başlatıldığının belirtildiğini, müvekkili ... . San. Ve Tic. A.Ş. rızası hilafına elinden çıkan çeklerin iptali için ihtiyati tedbir talebiyle ... Asliye Ticaret Mahkemesinde 2021/ ... Esas numaralı dosya ile çekler hakkında dava açıldığını, anılan mahkemece 05/08/2021 tarihinde ... ... Bankası ... Şubesi ... çek matbu seri numaralı, ... hesap numaralı, 40.000,00TL bedelli, 31.10.2021 vade tarihli, keşidecisi ... olan çeke ilişkin ödemeden men kararı verildiğini, 1. ilanın yapıldığını, konuya ilişkin yine müvekkili ... A.Ş. tarafından ... Cumhuriyet Başsavcılığı'na 2021/ ... soruşturma numarası ile suç duyurusunda bulunulduğunu, ... Cumhuriyet Başsavcılığınca 2021/... karar no ile yetkisizlik kararı verilerek, ... Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilen soruşturma dosyası 2021/... soruşturma numarasına kayden işlem gördüğünü, ayrıca çalıntı çekleri elinde bulunduran davalı şirketlerin soruşturma dosyasına eklenmesine ilişkin ... Cumhuriyet Başsavcılığına da beyanda bulunulduğunu, davalı taraf, müvekkili şirketi zarara uğratma maksadı ile haksız ve kötü niyetli olarak, ... İcra Dairesi 2021/... Esas numaralı dosyası ile müvekkili şirket aleyhine kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibine başladığını, ihtiyati haciz kararı ile müvekkili şirketin tüm malvarlığına haciz konulduğunu, davalı şirket ile hiçbir ticari ilişkisi bulunmayan müvekkili şirket, ihtiyati haciz tehdidi altında, aralarında iyi bir ticari ilişkisi bulunan ... Şirketine ödeme yapmak zorunda kaldığını, tüm bu açıklanan nedenlerle davanın kabulü ile müvekkili şirketin icra dosyasına borçlu olmadığı halde ödemek zorunda kaldığı 54.000,00TL’nin ödeme tarihi olan 30.11.2021 tarihinden itibaren işleyecek temerrüt faizi ile birlikte istirdadını, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı tarafa yükletilmesini karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekilinin Mahkememize sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle; davacı borçlu kendisinin ödemediği paranın istirdadını talep edemeyeceğini, işbu davanın aktif husumet yokluğundan usulden reddine karar verilmesi gerektiğini, davacının işbu davayı açmakta hukuki yararının olmadığını, davacı istirdadını talep ettiği çek bedeli üzerinden harç ikmal etmediğini, eksik harcın ikmali için davacı yana kesin süre verilmesini, aksi halde davanın usulden reddine karar verilmesini, müvekkili davaya konu çeki usul ve yasaya uygun şekilde ciro yoluyla iktisap etmiş olup iyi niyetli son meşru hamil olduğundan, müvekkilinin iyi niyetli son meşru hamil sıfatıyla işbu çeki icra takibine konu etmesinde hiçbir hukuka aykırılık bulunmadığını, davaya konu çekin; ... Kargo Ve Kurye Gönderileri Hakkında Yönetmelik'in mad. 39 kapsamında yasaklı maddelerden sayıldığı göz önüne alındığında dahi huzurdaki davanın reddi gerektiğini, çekin kargo veya kurye marifetiyle taşınması ilgili yönetmelik gereği yasak olup; çekin kargo firması tarafından kaybolduğu veya çalındığı iddialarının müvekkiline karşı ileri sürülebilmesinin mümkün olmadığını, dava konusu çekin davacı şirketin ticari defterlerinde işlenip işlenmediği hususu belli olmayıp davacının tüm iddialarının soyut ve ispattan yoksun olduğunu, dava konusu çek; TTK hükümleri uyarınca kambiyo senedi vasfına haiz olduğunu, HMK mad. 200 gereği senedin senetle ispatı zorunlu olup; davacı taraf iddialarını ispata yeterli delil ibraz edemediğini, müvekkilinin iyi niyetli meşru hamil olduğu ve kötü niyetli olmadığının sabit olduğunu, müvekkili aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilemeyeceğini, bu hususta ispat yükünün davacı tarafta olduğunu, davacı müvekkilinin kötü niyetli olduğunu ispat edemediğini, davacının usul ve yasaya aykırı iddia ve taleplerinin reddi gerektiğini, tüm bu açıklanan nedenlerle huzurdaki davaya konu çekin icra dosya borcu çekin keşidecisi konumunda olan şirket tarafından ödendiğinden ve davacı/borçlu kendi ödemediği paranın istirdadını talep edemeyeceğinden işbu davanın aktif husumet yokluğundan usulden reddini, davacının işbu davayı ikame etmekte hukuki yararı bulunmadığından hukuki yarar yokluğundan reddini,
davacının usul ve yasaya aykırı ikame ettiği işbu davanın esastan reddini, huzurdaki dava kötü niyetle ikame edildiğinden davacı aleyhine %20'den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı aleyhine hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
.... İcra Müdürlüğünün, ... Asliye Ticaret Mahkemesinin, ... Cumhuriyet Başsavcılığının dosyaları UYAP üzerinden celp edilerek dosya kapsamına alınmıştır.
İcra takip dosyasının incelenmesinde, davacının .... İcra Dairesinin 2021/... Esas sayılı takip dosyasında çekten kaynaklanan 40.000,00-TL asıl alacak, 183,56-TL işlemiş faiz, 4.000,00-TL %10,00 karşılıksız çek tazminatı olmak üzere toplam 44.183,56-TL takip yapıldığı görülmüştür.
Mali Müşavir bilirkişinin 20/06/2023 tarihli raporunda özetle; davacı tarafça incelemeye ibraz edilen 2021 yıllarına ait yasal defterlere ilişkin tasdikle ilgili yükümlülüklerin yasal süresinde yerine getirildiği ve kendi lehine delil olma özelliğine sahip olduğu, dava dışı Mehmet ... ... ... tarafından incelemeye ibraz edilen 2021 yıllarına ait yasal defterlere ilişkin tasdikle ilgili yükümlülüklerin yasal süresinde yerine getirildiği ve kendi lehine delil olma özelliğine sahip olduğu, dava dışı ... ... tarafından yasal defterlerin incelemeye ibraz edilmediği, bu nedenle davalı tarafın yasal defterleri üzerinde dava konusu olaylar yönünden inceleme yapılamadığı, davacı tarafından 01.09.2021 tarihinde ... Faktoring A.Ş. adına (davalı çalışanı olduğu SGK kayıtlarından tespit edilen) arayan Dilek Akat çekin durumu ile ilgili mail ile bilgi verildiği, dava konusu ... Bankası ... Şubesi ... çek matbu seri numaralı, ... hesap numaralı, 40.000,00TL bedelli, 31.10.2021 vade tarihli çekin ciro silsilesi ticari ilişki durumlarının aşağıdaki gibi olduğu,
a)Davacı firmaya ... San.Tic.Ltd.Şti.“nden ciro yoluyla geldiği, (tarafların arasında ticari ilişki olduğu görülmüştür.
b)Davacı ... San. Ve Tic. A.Ş'den sonra çekin ... ... ... 'nin ciro ettiği, (tarafların arasında ticari ilişki olmadığı görülmüştür.)
c)Dava konusu çekin ... ...-... İş Elbiseleri tarafından Mehmet ... ... ... 'e düzenlenen 02.08.2021 tarih ... numaralı fatura karşılığı dava dışı ... ... ... tarafından dava dışı ... ...-... İş Elbiseleri'ne ciro edildiği, (Tarafların arasında tek bir fatura işleri olduğu, çekin kayıtlı olmadığı görülmüştür.)
d)Dava konusu çeki ... ...-... İş Elbiseleri firmasının davalı faktoring firmasına teslim ettiği, (Kesilen faturanın vergi dairesine bildiriminin yapılmadığı firmanın 31.07.2021 tarihinde Resen terk edildiği görülmüştür.)
6.Davalı ... Faktoring A.Ş. ile dava dışı ... ... arasında gerçekleştirilen faktoring işlemine yönelik ilgili yönetmelik gereği tüm hukuki yorum ve takdir Sayın Mahkemenize ait olmak üzere, işlem nezdinde devralınan faturanın;
*Faturayı devralan kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde
*İstihbarat çalışmasına yönelik detaylı bilgi ve belge ile birlikte, mali durumunun değerlendirildiğini gösteren belge sunulmadığı,
*Fatura borçlusuna başvurularak borcun teyit edildiğine dair belge bulunmadığı,
*Merkezi Fatura Kaydının belgelenmediği,
*Fatura bilgilerinin Merkezi Fatura Kaydı Sistemine kaydedilmesi suretiyle faturanın mükerrer olup olmadığının kontrolünün yapıldığına dair belge sunulmadığı,
7.Davacı ile Dava dışı ... ... arasında bir ticari ilişkinin olmadığı,
8.Dava dışı ... ... ve ... ... arasında Tarafların arasındaki ticari ilişkinin ispata muhtaç olduğu görüş ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
Mali Müşavir bilirkişinin 02/02/2024 tarihli ek raporunda özetle; Rapor içerisinde belirtildiği üzere; Davalı tarafça incelemeye ibraz edilen 2021 yıllarına ait yasal defterlere ilişkin tasdikle ilgili yükümlülüklerin yasal süresinde yerine getirildiği ve kendi lehine delil olma özelliğine sahip olduğu, Davalı şirket tarafından dava konusu çek ile ilgili gerekli istihbarat çalışması yapıldığına dair bilgi ve belge dosyaya sunulmadığı, dava konusu ... Bankası ... Şubesi ... seri numaralı, 40.000,00TL bedelli, 31.10.2021 vade tarihli çekin ciro silsilesine göre Davacı ... San. Ve Tic. A.Ş'den sonra çekin Mehmet ... ... ... Otomotiv'nin ciro edildiği, her iki tarafın ticari kayıtlarına göre tarafların arasında ticari ilişki olmadığı, dava konusu faktoring işleminin 03.08.2021 tarihinde yapıldığı, alacağını davalıya temlik eden İbrahin ... Firmasının açılış tarihinin 27.07.2021 olduğu, ... ...'ın çok yeni ve henüz kurulmuş bir firma olmasına karşılık 6361 sayılı Kanunun 9/2 ve Yönetmeliğin 5/1.maddesi uyarınca davalı faktöring şirketinin yükümlülükleri yerine getirmediği, firmanın mali gücü, ödeme kapasitesi, moralitesinin araştırılmadığı, ticari itibarinin ve geçmişe yönelik ticari ilişkilerinin incelenmediği ve kontrol edilmediği, temlik alınan fatura ve çek için yeterli incelemenin yapılmadığı, çek hakkında muhatap bankadan soruşturma yapılmadığı, çekin keşidecisine de başvurulmadığı, bu bağlamda anılan yasa ve yönetmelik hükümleri uyarınca faktoring şirketinin üzerine düşen özen yükümlülüğünü yerine getirmediği ve davalı şirket tarafından dava konusu çek ile ilgili gerekli istihbarat çalışması yapıldığına dair bilgi ve belgelerinde dosyaya sunulmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE
Dava, .... İcra Dairesinin 2021/... Esas sayılı takip dosyası kapsamında davacının çek alacağını tahsil ederek davalıya ödeyip ödemediği, çekin rızası hilafına elinden çıktığına dair iddia kapsamında varsa ödemenin miktarı ve davalıdan tahsili koşullarının oluşup oluşmadığına ilişkin istemine ilişkindir.
Dava konusu çekin keşidecisi ..., lehtarı Alfamak ve sırasıyla cirantaları davacı, ... Otomotiv, ... ... ve davalı şirkettir. Çek en son davalı şirkette kalmış ve diğer kişiler borçlu gösterilerek icra takibi kapsamında keşideciden ödeme alınmıştır. Davacı ise çekin kendisine lehtar tarafından ciro edilmesinden sonra ... San. ve Tic. AŞ'ye gönderilmek üzere cirolanıp ... Kargo'ya teslim edildikten sonraki kargo aşamasında çalındığını, son yetkili hamilin kendisi olmasına rağmen çekin kusurlu iktisap edilerek çek karşılığı ödemenin davalı yanca haksız yere elde edildiğini ileri sürmektedir.
Davacı her ne kadar uyuşmazlığı borçlu olunmayan bir bedelin icra tehdidi altında ödendiği iddiasıyla istirdat davası olarak nitelendirilmiş ise de takip kapsamında davacı borçlu konumunda olsa da icra dosyası borcunun keşideci dava dışı ... adlı şirket tarafından ödendiği, davacı tarafından bu şirkete yapılan ödemenin ise takiple ilintisinin bulunmadığı, ne sebeple yapıldığının da izah edilemediği, hukuki nitelendirmenin Mahkememizin görevinde olduğu, dolayısıyla davanın İİK 72/6 maddesi kapsamında olmayıp sebepsiz zenginleşme hükümlerinin irdelenmesi gerektiği anlaşılmıştır. Nitekim davanın ileri sürülüş biçimi, dava konusu çekin rıza hilafına davacı elinden çıkıp çıkmadığı ve son yetkili hamilin davacı olup olmadığına bağlı olarak davalının kusurlu iktisabı sonucu son yetkili hamil davacı yerine kendisine ödeme yapılmasının sebepsiz yere zenginleşmesine sebep olup olmadığının değerlendirilmesi gerekecektir.
Celp edilen kargo kayıtları, soruşturma aşamasında alınan kargo çalışanının beyanı gözetildiğinde dava konusu çekin davacı tarafından ciro edildikten sonra kargo gönderimi aşamasında 02/08/2021 tarihinde çalındığı, bu tarihten sonra cirantalar ... ... ve ... adlı şirket arasındaki 02/08/2021 tarihli fatura gözetilerek davalı yanca 03/08/2021 tarihli sözleşme kapsamında teslim alınmıştır. Bu tarihten sonra davacın yan çek iptali davası açmış ve 06/08/2021 tarihinde ilanları yaptırmış, 01/09/2021 tarihinde ise davalı yana çekin hırsızlığa konu edildiğinden bahisle iktisap edilmemesi için ihtarat yapmıştır. Davalı ise 10/11/2021 tarihinde değişik iş dosyası üzerinden ihtiyati haciz kararı almış ve yaptığı takip kapsamında 30/11/2021 tarihinde keşideciden ödeme almıştır.
6361 sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketler Kanunu'nun 9/2. maddesine göre; "Faktoring şirketi kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz ve tahsilini üstlenemez." hükmünü içermektedir.
Yine 6361 sayılı kanunun geçici 1. maddesi gereğince faktoring işleminin yapıldığı tarih itibariyle olaya uygulanacak Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkındaki Yönetmelik'in 22/2. maddesinde “...Faktoring şirketleri kambiyo senetlerine dayalı olsa bile bir mal veya hizmet satışından doğmuş ve doğacak fatura veya benzeri belgelerle tevsik edilmeyen alacakları satın alamazlar veya tahsilini üstlenemezler...” düzenlemesine yer verilmiştir.
6361 sayılı Yasa'nın 9/2. maddesi hükmü ve yukarıda sözü edilen yönetmeliğin 22. maddesi, faktoring şirketlerine, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile temlike konu alacağın bir mal veya hizmet satışından doğduğunu fatura ile tevsik etme ve kambiyo senedi ile faturanın uyumlu olduğunu araştırma yükümlülüğünü yüklemiş, 6102 sayılı TTK'nın 790. maddesi ise ciro silsilinde dış görünüş itibari ile kopukluk olup olmadığını inceleme yükümlülüğünü yüklemiştir.
Davalı her ne kadar dava konusu çeki bir önceki cirantanın fatura ilişkisine binaen elde etmiş ise de salt faturanın varlığı anılan yasal düzenlemelerde belirtilen yükümlülükler karşısında yeterli istihbarat yapıldığı anlamına gelmeyecektir. Nitekim dava konusu çek iktisap edilirken önceki cirantalar ... ve ... arasındaki bu faturanın tevsik uyumuna bakılmış ise de faturayı düzenleyen ... ...'ın işe başlama tarihinin 27/07/2021; resen terk tarihinin ise 31/07/2021 olduğu, faturanın ise 02/08/2021 tarihinde düzenlendiği, faturanın vergi dairesi kayıtlarına intikal etmediği, borcun teyidine dair bir araştırma yapılmadığı, sadece müşterinin beyanı ile yetinildiği, işlem geçmişsinin dikkate alınmadığı görülmekle davalının yasanın kendisine yüklediği araştırma yükümlülüğünü bunca aykırılığa rağmen yerine getirmediği, çekin iktisabında ağır kusurunun bulunduğu, kendisine davacı yanca sonradan 01/09/2021 tarihinde dayanaklı bildirim yapılmış ise de çekten doğan hak iddiasının ihtiyati haciz ve takip yoluyla devam ettirilerek ödeme alınmasının sağlandığı, dolayısıyla son yetkili hamil olan davacının çekten doğan alacak hakkını bu suretle ortadan kaldırıp zarar etmesine sebep olduğu, takip kapsamında davalıya yapılan ödeme davacı tarafından yapılmamış ise de davacının keşideciye ve kendisinden önceki cirantalara başvurmasını sağlayan, sonraki ciro için ise ödeme aracı olan kambiyoya dayalı hakkının ortadan kalktığı, davalının kazanımının sebepsiz olduğu, bu suretle elde ettiği çek bedeli kadar menfaatin sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca davacıya iadesi gerektiği anlaşılmakla davanın kısmen kabulüne karar vermek gerekmiş, fazlaya ilişkin talep çek bedelinden bağımsız olarak davalı özelinde ortaya çıktığından ve aynı şartlarda elde etmesine rağmen davacının elinden çıkan menfaat olarak değerlendirilemeyeceğinden reddine karar verilmiş, aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda ayrıntılı açıklandığı üzere;
1-Davanın Kısmen Kabulü ile 40.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya dair talebin Reddine,
2-Karar tarihi itibari ile alınması gereken 2.732,40-TL karar ve ilam harcından 922,19-TL peşin harcın düşümü ile eksik kalan 1.810,21-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irad kaydına,
3-Davacı tarafından yatırılan 80,70-TL başvuru harcı, 922,19-TL peşin harç olmak üzere toplam 1.002,89-TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan 17.900,00-TL (kabul miktarı nazara alınarak) vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
5-Davalı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan 14.000,00-TL (red miktarı nazara alınarak) vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,
6-Davacı tarafından yapılan tebligat, müzekkere, bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 2.646,50-TL yargılama giderinin davanın kabul (%74.074) durumuna göre takdiren oranlayarak 1.960,37-TL'lik kısmının davalıdan tahsiliyle davacıya verilmesine; arda kalan kısmın davacı üzerinde bırakılmasına,
7-Davalı tarafından yapılan 1.000,00-TL bilirkişi ücretinin davanın red durumuna göre takdiren oranlayarak 259,26-TL'lik kısmının davacıdan tahsiliyle davalıya verilmesine; arda kalan kısmın davalı üzerinde bırakılmasına,
8-6325 sayılı Kanunun 18/A-13 maddesi uyarınca Hazine tarafından karşılanan zorunlu arabuluculuk gideri olan 1.560,00-TL'nin kabul-red oranına göre 1.155,56-TL'sinin davalıdan, 404,44-TL'sinin davacıdan tahsil edilerek hazineye gelir kaydına,
9-Taraflarca yatırılan ve kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde resen ilgilisine iadesine,
Dair, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık yasal süresi içerisinde ... Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu kabil olmak üzere verilen karar alenen okunup usulen anlatıldı.04/03/2024
Katip ... Hakim ...
e-imza e-imza