T.C.
İSTANBUL
14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2023/21 Esas
KARAR NO:2025/132
DAVA:İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:24/11/2021
KARAR TARİHİ:24/02/2025
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı Vekilinin Mahkememize Tevzi Edilen Dava Dilekçesinde Özetle; Müvekkili ile davalı arasında akaryakıt ve sair gaz yağı satışına ilişkin 18.09.2015 tarihinde ... A.Ş ile standart bayilik sözleşmesi imzalandığını, yine bu sözleşmeye istinaden ticari koşulları barındıran bir sözleşme ile çerçeve protokol imzalandığını, 2017 yılında davalının sözleşmenin bir yıl uzatılması karşılığında yeni bir sözleşme yapım teklifi geldiğini, müvekkilininde talebi davalının baskısı nedeniyle kabul ettiğini, buna istinaden 03.07.2017 tarihinde ... A.Ş ile standart bayilik sözleşmesi ve ekleri olan çerceve protokol imzalandığını, sözleşmenin kurulması ile avalının dayatması soucunda müvekkilinin her yıl yenilenen bir adet teminat mektubu düzenleyerek davalıya verdiğini, müvekkilinin 03.07.2017 yılında yapılan standart bayilik sözleşmesinin 18.09.2021 yılında bittiğinden bayilik işine devam etmeme kararı aldığını ve 09.09.2021 tarihinde .... Noterliği'nin ... yevmiye nolu ihtarnamesi ile karşı tarafa bildirdiğini, müvekkilinin bayiliği bırakmasından sonra davalının müvekkilime çalışmayı bırakması halinde kendisinden istenen kotaları doldurmadığı gerekçesi ile tazminat talebinde bulunacağını beyan ettiğini, müvekkilinin bu hususta teminat mektubu için tedbir kararı aldırma gereği duymadığını, diğer yandan müvekkilinin kota durumundan da haberinin olmadığını ve sözleşmede de böyle bir madde bulunmadığını, davalının ihtarnameyi alır almaz sözleşmenin kurulması sırasında teminat olarak verilen 100.00,00-TL bedelli teminat mektubunun nakde çevrilmesi için ... talepte bulunduğunu, davalının teminat mektubuna dayanak teşkil ettirmek için müvekkili adına 27.09.2021 tarihinde 100,018,75-TL bedelli kısmi eksik tonaj cezai şart bedelli bir fatura keserek e fatura olarak tebliğ ettiğin, müvekkilinin ise e-faturaya itiraz ederek faturayı iade ettiğini, müvekkilinin .... Noterliği'nin 30.09.2021 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesini çekerek davalıya borcunun olmadığını daha önce kendisine gönderilen cari hesap ekstresindede borçlu değil alacaklı oldugunu dolayısıyla faturanın iptalı ile kendisinden haksız olark tahsil edilen 100.00,00-TL'nin iadesini talep ettiğini, buna rağmen davalının .... Noterliğ'inin ... yevmiye nolu ihtarnamesi ile müvekkilinden127.104,85-TL daha ödeme talep ettiğini, işçi işveren ilişkilerinde Sözleşmelerde cezai şartların gecerli olabilmesi için karşılıklı yani eşitlik prensibine uygun olması gerektiğini, ancak sözleşmelere bakıldığında davalılar için cezai şart söz konusu olmadığını, bu nedenle hukuki dayanaktan yoksun olan cezai şartın istenmesinin mümkün olmadığını, 2019 yılında ... Belediyesi istasyonun yolu tek yöne çevirmesinden dolayı büyük araçların gelip müvekkilin istasyonundan akaryakıt almalarının mümkün olmadığını, bu durumun müvekkilinin iradesinde olmamasından dolayı kusur atfedilemeyeceğini, davalının müvekkiline işveren pozisyonu nedeni ile üzerinde baskı kurarak imzalattığı taahhütnamenin müvekkiline verilmediğini, satış taahhütnamesinde tonojlara gaz yağı satışının da dahil olduğunu, ancak davalının müvekkiline istediği miktarda gaz yağı satışı yapmadığını ve bu nedenle satış yapılamadığını, davalının kendi kusurundan kaynaklanan bu durum nedeniyle müvekkilini cezalandırma yoluna gittiğini, son olarak davalı şöförünün her mal alımında malın bir kısmını nakil sırasında bazı benzin istasyonlarına boşalttığını ve eksik tonaj nedeninin de bu nedenden kaynaklandığını, bu nedenle taraflarına eksik tonaj bedeli adı altında cezai şart talep edilmemesi gerektiğini, ayrıca davalının ... Noterliği'nin ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile taraflarına eksik tonaj nedeni ile 93.345,98-TL talep edildiğini, yine aynı noterligin ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile 227,123,60-TL eksik ürün alımından kaynaklı borç çıkarıldığını, davacının eksik tonaj nedeni ile cezai şartın yerine getirilip getirilmediği noktasında davacı ile ... arasında bir sözleşmede olmadığı, davacının sözleşmeyi ... ile yaptığı, davalı ... firması tarafından davacı ile arasında bir bayilik
sözleşmesi olmamasına veya satış taahhadü adı altında bir yazılı belge olmamasına
rağmen ve cari hesap ekstresinde davacının borçlu olmamasına rağmen usulsüz
tahsilat yapılmasının hukuken hatalı olduğunu iddia ederek; davalı ... A.Ş. şirketi tarafından tahsil edilen teminat mektubu tutarı olan 100,000,00-TL'nin ödeme tarihi olan 28.09.2021'den itibaren ticari faizi ile birlikte iadesini, 27.09.2021 tarih ve ... nolu faturanın iptalini, mümkün olmaması halinde cezai şarttan indirim yapılması ile indirim tutarında kadar alacağın tarafımıza ticari faizi ile birlikte iadesini, ... A.Ş Şirketi aleyhine karar verilmesi ile her iki davalıdan da gerek cari hesap gerekse eksik tonaj nedeni ile cezai şarttan kaynaklı borçlarının olmadığının tespitini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin de davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalı Vekilinin Mahkememize Sunmuş Olduğu Cevap Dilekçesinde Özetle; Davacı ...'ın petrol piyasası içerisinde faaliyet gösteren basiretli tacir olduğunu, müvekkilinin ise uluslararası bir enerji şirketi olan ... Grubu'nun Türkiye'de faaliyet gösteren şirketlerinden olduğunu, davacı ...'ın müvekkili ile akdettiği anlaşma ve imzaladığı yükümlülükler kapsamında müvekkilinin kar mahrumiyeti alacağının olduğunu, taraflar arasında imzalanan sözleşmeler kapsamında davacının taahhütlerini yerine getiremediğini ve 03.07.2020 ile 18.09.2021 tarihleri arasındaki sözleşme dönemi içerisinde 542,501 miktarında eksik akaryakıt ürünü aldığını, işbu hususla ilgili olarak davacıya ....Noterliği'nin ... yevmiye numaralı 14.07.2021 tarihli ihtarnamesinin keşide edildiğini, bunun üzerine davacının müvekkiline ....Noterliği'nin ... yevmiye numaralı 09.09.2021 tarihli ihtarnamesini keşide ettiğini, davacının pandemi ve yolun kapanması yönündeki durumların sözleşmeden kaynaklı olan taahhütleri yerine getirmesine engel olmadığını, davacının gaz yağı satışının yapılmadığı yönündeki iddiasının gerçek dışı olduğunu, davacı ...'ın eksik tonajda mal verildiği yönündeki iddiası kabul edilemeyeceğini iddia ederek; öncelikle davanın ilk itiraz olarak yetkisiz mahkemede açılması nedeniyle usulden reddini, tedbir talebinin reddini, davanın esastan reddini, yargılama harç ve giderleri ile avukatlık ücretinin karşı tarafa bırakılmasını talep etmiştir.
.... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin; 11/10/2022 tarih, ... Karar sayılı kararı ile .... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında davanın yetkisizlik nedeniyle usulden reddi ile yetkili mahkemenin İstanbul Ticaret Mahkemesi olduğunun tespitine karar verildiği, dosyanın Mahkememizin 2023/21 Esas sıra sayısını aldığı anlaşılmıştır.
Mali Müşavir, Sektör Bilirkişisi Ve Sözleşme Uzmanı Bilirkişilerden Oluşan Bilirkişi Heyetinin 21/12/2023 Tarihli Raporunda Özetle; "Davacı tarafından incelemeye ibraz edilen 2017-2018-2019-2020-2021 yılına ait yasal
defterlere ilişkin tasdikle ilgili yükümlülüklerin yasal süresinde yerine getirildiği ve kendi lehine delil olma özelliğine sahip olduğu, davalı tarafından incelemeye ibraz edilen 2017-2018-2019-2020-2021 yılına ait yasal
defterlere ilişkin tasdikle ilgili yükümlülüklerin yasal süresinde yerine getirildiği ve kendi lehine delil olma özelliğine sahip olduğu, davacı yasal defterlerinde davacı taraf davalıdan 3.492,54 TL tutarında alacaklı olarak
görünmekteyken davalı yasal defterlerinde davalı tarafın davacıya borcunun ve alacağının görünmediği, davalının kestiği faturaların e-fatura olarak kesildiği ve dijital olarak davacıya tebliğ edildiği
ve davacının ... bu faturaya noterlik aracılığı ile yasal süresinde itiraz ve iade ettiği, tarafların ticari defterlerinin arasındaki örtüşmeme farkının davalı tarafından davacıya kesilen cezai şart faturası ve karşıılğından teminat mektubunun bozdurularak bu fatura bedelinin tahsil edilmesi olduğu, Mahkeme tarafından cezai şart faturasının haklı sebeplerle düzenlendiğine karar verilmesi halinde davacı şirketin talep edebileceği toplam cezai şartın 1.331,88 Ton*20 USD= 26.637,60-USD olarak hesaplandığı, bu tutarın fatura tarihindeki Tl Karşılığının * (1-USD= 8.8355) * 8,8355 = 235.356,5-TL olduğu, davacının ekonomik durumunun tevsik edici herhangi bir belge ve bilginin dava dosyasının içerisinde olmamasından dolayı hesaplanamadığı, taraflar arasındaki Bayilik Sözleşmesinin eki olan Ürün Alım Taahhütnamesinin
yukarıda açıklanan hükümleri ile davacı/bayi; sözleşme süresi boyunca yıllık 1.400 ton (toplamda 5 yıl x 1.400 ton = 7.000 ton) beyaz ürün (akaryakıt ve motorin ürünü) alımı yapma yükümlülüğü (borcu) altına girdiğini, eksik alım yaptığı takdirde de, davalının eksik alımdan dolayı uğramış olduğu kar mahrumiyeti zararının tazmini için, eksik alım yaptığı ton başına 20-USD kar mahrumiyeti tazminatı ödeme yükümlülüğü (borcu) altına
girdiğini, davalı/bayilik verene, sözleşmenin 5 yıllık süresi içinde davalı/bayinin yapmış olduğu eksik alımlardan kaynaklanan kar mahrumiyeti tazminatının tamamını, sözleşmenin sona ermesinden sonra talep etme hakkı verildiğini, davalı/bayilik verenin talebe hak kazanmış olduğu kar mahrumiyeti tazminatının tutarının 100.000,00-TL’lik bedeli teminat mektubu tutarından fazla olduğu tespit ve hesap
edildiği takdirde; kanaatimizce, davalı/bayilik verenin dava konusu teminat mektubunu “haklı” olarak paraya çevirmiş olduğu ve dolayısıyla da davacının bu davadaki, teminat
mektubu tutarının iadesini yönelik talebinin yerinde olmadığı sonucuna varılabileceği," görüş ve kanaatine varılmıştır.
Mali Müşavir, Sektör Bilirkişisi ve Sözleşme Uzmanı Bilirkişilerden Oluşan Bilirkişi Heyetinin 23/08/2024 Tarihli Raporunda Özetle; "28.09.2021 Tarihinde ... Bankası hesabından davalı şirkete yapılan bahse konu teminat
mektubunun ödemesi sonucu 100.000,00-TL 136.02 nolu hesabın borcuna işlenerek davacının kendisini davalı şirketten alacaklandırmış olduğu, davalının 2019-2020-2021 yılı karşılaştırmalı Bilançosunun incelenmesi neticesinde davalının; 2019 yılı özkaynaklarının 2.425.182,12-TL, 2020 yılı özkaynaklarının 1.305.412,21-TL, 2021 yılı özkaynaklarının 429.559,45-TL olduğu cezai şartın kabulü halinde bu bedelin davalının ekonomik mahvına yol açmayacağı, davalıların ana şirketten alınan gazyağı alışının 2017 yılından sonra azalmaya başladığı, davacının davalıdan ürün talep ettiği, davalının davacıya ürün vermediği ile ilgili dosyada mevcut bir belge bulunmadığı," görüş ve kanaatine varılmıştır.
DELİLLER:
-.... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin; ... Karar sayılı dosyası
-Taraflara ait ticari defter ve kayıtlar
-... Noterligi'nin ... nolu ihtarname sureti
-27.09.2021 tarih ve ... nolu fatura sureti
-2015 tarihli ... A.Ş. Standart Bayilik Sözleşmesi sureti
-... Noterligi'nin ... yevmiye nolu ihtarname sureti
-.... Noterliği'nin ... yevmiye nolu ihtarname sureti
-.... Noterligi'nin ... yevmiye nolu ihtarname sureti
-Taraflar arasında 2015 tarihinde imzalanan Cerceve Protokol sureti
-Taraflar arasında arasında 2017 tarihinde imzalanan ticari koşullar ilişkin sözleşme sureti
-2017 tarihli ... A.Ş. Standart Bayilik Sözleşmesi sureti
-Taraflar arasında 2017 tarihinde imzalanan Cerceve Protokol sureti
-Davalı tarafından kesilen 27.09.2021 tarihli 100.018,75-TL bedelli fatura sureti
-Davalılar vekili tarafından sunulan; 03.07.2017 Tarihli Ürün Alım Taahhütnamesi, 03.07.2017 tarihli Ticari Koşullar, 03.07.2017 tarihli Bayilik Sözleşmesi, 03.07.2017 tarihli Çerçeve Protokol, eksik alım tonaj tablosu,
-... Belediye Başkanlığı'ndan gelen müzekkere cevabı
-... İl Emniyet Müdürlüğü'nden gelen müzekkere cevabı
-Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'ndan gelen müzekkere cevabı
-.... Noterliği'nden gelen 5887 sayılı ihtarname evraklarının suretleri
-... Ticaret ve Sanayi Odası'ndan gelen müzekkere cevabı
-... İl Sağlık Müdürlüğü'nden gelen müzekkere cevabı
-Bilirkişi raporları
-Tarafların beyan ve dilekçeleri
-Arabulculuk son tutanağı
-Tüm dosya kapsamı
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE
Dava, taraflar arasında 18/09/2015 tarihinde imzalanan akaryakıt bayilik sözleşmesi ile başlayan ve uzatma protokolleriyle devam eden ticari ilişki sonrasında teminat mektubu tutarı olan 100.000,00-TL'den davacının borçlu olmadığının tespiti ile davacıya iadesi istemine ilişkindir.
Dava ... Asliye Hukuk Mahkemesinden verilen yetkisizlik kararı üzerine Mahkememize tevzi edilmiştir. Uyuşmazlık konusu yönünden dava dilekçesinde birçok borçsuzluk iddiası bulunduğundan 11/01/2023 tarihli tensip tutanağı ile talep sonucunun açıklanması ve somutlaştırılması için davacıya süre verilmiştir. Bunun üzerine davacı vekili 25/01/2023 tarihli dilekçesini sunarak temel uyuşmazlığı 100.000,00 TL'lik tahsil edilen teminatın iadesi olarak bildirmiş ve yine sair menfi tespit iddialarını somutlaştırmamıştır. 1 nolu celsede HMK 31 kapsamında davacı vekilinden açıklama yapması istense de yine temel uyuşmazlığı teminata dayandırmış, sair talepleri yönünden açık bir beyan vermekten kaçınmıştır. Davacının hiç açıklanmayan ve çerçevesi çizilmeyen bu menfi tespit talebi vakıaya dayalı olmayıp tüm ticari ilişki kapsamında ileri sürülmüştür. Ancak menfi tespit talebinin niteliği gereği karşı yanın herhangi bir hak iddiasını barındırması gerekir. Aksi hal hukuki yararı ortadan kaldırır. Tüm bu hususlar, davacı vekilinin 6 nolu celsede davayı ıslah etmek üzere süre talep etmesine rağmen ıslah dilekçesi sunmaması, sözleşmesel cezai şarta dair taraflar arasında ... Mahkemesinde devam eden bir yargılamanın varlığına dair beyan, yetkisiz Mahkemede 2 nolu celsede verdiği harca esas dava değerinin 100.000,00 TL olduğuna dair beyanı bir bütün halinde gözetildiğinde davacının huzurdaki davayı sadece 100.000,00 TL'lik teminatın tahsiline dair bedel iadesi olarak açıldığı anlaşılmış, usulüne uygun ileri sürülmeyip gerekli açıklıkta olmayan sair talepleri değerlendirilmemiş ve yargılama buna göre sürdürülmüştür.
Cezai şart, borçlunun alacaklıya karşı mevcut bir borcu hiç veya gereği gibi ifa etmemesi halinde ödemeyi vaad ettiği, hukuki işlem ile belirlenmiş ekonomik değeri olan bir edimdir. Cezai şartın amacı, borçluyu borca uygun davranmaya sevketmektir.
Cezai şart, asıl alacağı kuvvetlendirme amacı güder. Bu bakımdan cezai şart, kuvvetlendirilecek asıl borcun mevcut olmasını gerektirir. Asıl borç yoksa cezai şart da söz konusu olamaz. Bu niteliği itibariyle cezai şart asıl borca bağlı fer'i bir borçtur. Asıl borç, mevcut ve geçerli ise, cezai şart da borç doğurur. Asıl borç sona ermiş ya da geçersiz doğmuşsa, cezai şart bağımsız bir borç oluşturamaz.
Cezai şart, asıl borcun bağlı olduğu şekle tabidir. Asıl borç bir geçerlilik şekline bağlanmışsa, cezai şartın borç doğurabilmesi aynı şekilde kararlaştırılmış bulunmasına bağlıdır. Ancak, geçerlilik şekline bağlı olan bir sözleşme bu şekle uygun olarak yapılmadığı halde, şekle aykırılığı ileri sürmenin dürüstlük kurallarıyla bağdaşmaması nedeniyle dinlenmediği hallerde, sözleşme geçerli sayıldığından, onun fer’i nitelikte olan cezai şart da geçerli sayılacaktır. Cezai şartın fer’ilik niteliği asıl borca bağlı olduğu sürece devam eder. Başka bir anlatımla cezai şartın fer’iliği, muaccel olduğu ana kadar devam eder. Borçlu borca aykırı davrandığında cezai şart muaccel hale geldiğinden artık fer’i değil, asli (bağımsız) bir alacak niteliğini kazanır. Cezai şart, sağlararası hukuki işlemlerde ve özellikle sonuçlarını hayatta doğuran sözleşmelerde kararlaştırılır. (Bkz.Tunçomağ Kenan; Türk Borçlar Hukuku I.Cilt Genel Hükümler İstanbul 1976 Sh.853 vd., Eren Fikret; Borçlar Hukuku Genel Hükümler 5.Bası, Cilt 2 Sh.1169-1171; Kılıçoğlu M.Ahmet; Borçlar Hukuku Genel Hükümler 4.Bası Sh.575-577; Reisoğlu Safa; Borçlar Hukuku Genel Hükümler 12. Bası Sh. 362.)
Taraflar arasındaki sözleşmenin sona ermesi, süre bitimine dayalı olup yeni sürenin uzatılmayacağı davacı tarafça davalıya 09/09/2021 tarihli ihtarname ile bildirilmiştir. Davalı, 27/09/2021 tarihli 227.123,60 TL'lik eksik ürün alımı cezai şart bedeli nedeniyle davacının 23/03/2020 tarih, 30/09/2021 vade tarihli teminat mektubunu nakde çevirerek 100.000,00 TL tahsil etmiştir. Uyuşmazlığın çözümü için bu tahsilatın taraflar arasındaki sözleşmeye uygun olup olmadığının irdelenmesi gerekir.
Davacının her yıl en az 1400 ton beyaz ürün için, tonu 20 USD olmak üzere, 03/07/2017 tarihli ürün alım taahhütnamesi bulunmaktadır. Taahhütnamede, sözleşme süresi sonunda davalının bu yöndeki kar mahrumiyetinin toplu olarak talep edilebileceği belirlenmiştir. Davacının sözleşmenin uzatılmayacağını beyan etmesi üzerine davalının 2020 ve 2021 yılı itibariyle ürün alım taahhüdü kapsamında çektiği son ihtarat bulunmaktadır. Alınan bilirkişi raporuna göre davacının 2017 yılından itibaren sözleşmenin sonuna kadar toplam 1.331,88 ton eksik ürün alımı bulunduğu, teminat karşılığı tahsil edilen tutarın, tespit edilen miktarın bir kısımını karşıladığı, taahhüt kapsamındaki hesabı içeren bilirkişi raporunun denetime elverişli olduğu anlaşılmıştır.
Davacı pandemiden dolayı satışların düştüğünü, belediyenin satışları etkileyecek şekilde yolu kapattığını, gaz yağı taleplerinin karşılanmadığını, cezai şartın mahvına sebep olacağını belirterek değişen şartlar uyarınca borçsuzluğunu ve ödenen bedelin iadesini talep etmektedir. EPDK'dan celp edilen davacı gaz yağı satışlarının miktarı ve yetersiz olduğuna veya fazlasının talep edildiğine dair somut delil bulunmadığı, bu durumun beyaz ürün taahhüdüne etkisinin olmadığı, celp edilen yazı cevabından Belediyenin yol kapatmaya dair bir eylemi olmadığı görülmüştür. Davacının iddiaları kapsamında beyaz ürün alım taahhüdüne yönelik somut ve beklenmeyen bir ifa güçlüğü içerisinde olduğunun tespit edilemediği, tahsil edilen cezai şart bedelinin davacının ekonomik mahvına sebep olacak durumda olmadığının rapor ile tespit edildiği anlaşılmakla davanın reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi Yukarıda Ayrıntılı Açıklandığı Üzere;
1-DAVANIN REDDİNE
2-Alınması gereken 615,40-TL harcın, 1.707,75-TL peşin harçtan mahsubu ile kalan 1.092,35-TL harcın karar kesinleştiğinde talep halinde davacıya iadesine,
3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-Davalılar kendisini vekille temsil ettirdiğinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince 30.000,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara ödenmesine,
5-6325 sayılı Kanunun 18/A-13. maddesi uyarınca Hazine tarafından karşılanan zorunlu arabuluculuk gideri 1.320,00-TL'nin davacıdan tahsil edilerek hazineye gelir kaydına,
6-Taraflarca yatırılan ve kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde resen ilgilisine iadesine,
Dair, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık yasal süresi içerisinde Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu kabil olmak üzere verilen karar alenen okunup usulen anlatıldı24/02/2025
Katip ... Hakim ...
e-imza e-imza