T.C.
İSTANBUL
14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO:2025/31 Esas
KARAR NO:2025/375
DAVA:Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ:17/10/2024
KARAR TARİHİ:08/05/2025
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ... ve Tic. A.Ş. ile davalı ... Dış Ticaret Ltd. Şti. arasında, 16.01.2023 tarihli,depo/fabrika asansör sözleşmesi düzenlendiğini, işbu sözleşmenin, ... Dış Ticaret Ltd.Şti.nin sahibi bulunduğu İstanbul ... ... ... ... Bölgesi-... ada-15 parsel nolu arsa üzerine yapılan binada 2 adet 3,5 tonluk kendinden makine daireli yük-insan asansörü,1 adet 3,5 tonluk hidrolik yük-insan asansörü ile 1 tonluk kendinden makine daireli insan asansörü olmak üzere toplam 4 adet asansörün anahtar teslimi yapım işi ve ruhsat-muayene işlerinin yapılıp kullanıma hazır bir şekilde teslimi konusunu içerdiğini, taraflar arasında imzalanan sözleşmede, iş bedeli olarak toplam 190.000 Euro + KDV olarak kararlaştırıldığını, sözleşme ile birlikte %60 nakit,tüm malzemeler temin edildiğinde %25 nakit,asansör montajı bitip çalışır vaziyete gelince %10 nakit ve kalan %5 bakiye ise iskan için gerekli tüm muayene onayları bitirilip yeşil etiket alınınca ödenmek üzere anlaşmaya varıldığını ve sözleşmenin 6.maddesinde ödemeler bölümünde bu husus belirtildiğini, sözleşmenin 6. maddesinde ödemeler başlıklı bölümde “YÜKLENİCİ peşin olarak aldığı bu çeklerin karşılığı olarak İŞVEREN'e aynı tutarda teminat çeki verecektir” hükmünün yer aldığını, sözleşmenin tanzimi ile birlikte, sözleşme gereği müvekkiline iş tutarının %60 oranında avans ödemesi yapıldığı, yine sözleşmenin 6.maddesinde yazılı olan hüküm gereğince müvekkilinin kendisine yapılan avans ödemesi karşılığında, davalı şirkete aynı miktarda yani 114.000 Euro bedelli teminat senedi imzalayıp verdiğini, sözleşmede iş süresi, sözleşmeyi takiben 11 ay olarak kararlaştırılmışsa da sözleşmenin imzalandığı tarihte, asansör kurulacak inşaat işleri henüz başlamadığını, inşaatın geç başlamış olması ve müvekkilinden kaynaklanmayan nedenlerle 2 adet asansörün kuyu yer teslimi 11.12.2023 tarihinde, diğer iki asansörün kuyu yer teslimi ise 05.01.2024 tarihinde yapıldığını, söz konusu sözleşmenin 7.maddesinde aynen “asansör işleri kaba inşaatın peşinden gideceği için kaba inşaat taşeronundan kaynaklanan iş uzamaları süreye ilave edilir“ hükmünün yer aldığını, müvekkilinin asansör kurulumunu bitirdiğini, yeşil etiketleri aldığını, ancak sözleşme gereğince kendisine yapılması gereken ödemelerden,3.ödeme olan %10 luk dilim ve dördüncü ödeme olan %5'lik dilim müvekkiline ödenmediğini, müvekkilinin sözleşme konusu işi tüm fenni gereklerine uygun olarak,elinden gelen bütün gayreti göstererek tamamladığını, hal böyle olmasına rağmen davalı şirketin, sözleşme gereği ödemesi gereken bedeli ödemediği gibi işin bitmiş olmasına rağmen, teminat senedi olarak verilen 114.000 Euro değerindeki senedi de iade etmediğini, sözleşme gereğince ödenmesi gereken bedel ile ilgili dava açma ve icra takibi yapma haklarının saklı kaldığını, müvekkilinin, davalı şirketin ödeme yapmasını beklerken, davalı tarafından gönderilen 29.07.2024 tarihli, ... yevmiye numaralı, ... 51. Noterliği’nin ihtarnamesi ile karşı karşıya kaldığını, ihtarnamede elimizde yer alan sözleşme nüshasında yazmayan, 431.660,00 Euro gecikme cezası istendiğini, ayrıca sözleşme konusu işin en kısa sürede tamamlanması istendiğini, müvekkilinin ilgili ihtarnameye cevaben 22.08.2024 tarihli, ... yevmiye numaralı, ... 45. Noterliği’nin cevabi ihtarnamesini gönderdiğini, müvekkilinin işbu cevabi ihtarnamede, işin tamamlandığını, gecikme cezasını kabul etmediğini, 22 Ağustos 2024 tarihi itibariyle gecikmiş alacağı olan 1.955.334,73 TL'nin ödenmesini ve işin başında alınmış olan ilk ödeme karşılığı düzenlenmiş olan teminat senedinin tarafına iade edilmesini talep ettiğini, davalı ... Dış Ticaret Ltd.Şti.tarafından bugüne kadar ödeme yapılmadığı gibi teminat senedi de iade edilmediğini, müvekkili tarafından imzalanmış ve teminat senedi olarak verilmiş bulunan senedin iadesi gerektiğini, müvekkilinin sözleşme gereğince işini bitirdiğini ve asansörlerin yeşil etiketini aldığını, müvekkilinin, teminat senedinde yer alan 114.000 Euro karşılığı davalıya borçlu olmadığını, neticede; 114.000 Euro bedelli teminat senedinde yazılı olan 114.000 Euro karşılığı davalıya borçlu olmadıklarının tespiti ile teminat senedinin taraflarına iadesine, işbu dava neticeleninceye kadar dava konusu edilen senedin icra takibine konu edilmemesi için ihtiyati tedbir kararı verilmesine, tüm yargılama masrafları ile avukatlık ücretinin davalıya tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddialarının gerçeği yansıtmadığını, davanın reddine karar verilmesini talep ettiklerini, cevap süresinin uzatılması talepli dilekçelerinde müvekkiline ait adresin İstanbul Mahkemelerinin yetki alanında kaldığından yetki itirazında bulunduklarını, müvekkili şirketin adresinin Arnavutköy İlçesi sınırları içinde olduğundan yetki itirazlarının kabulüyle dosyanın yetkili İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesini talep ettiklerini, bu nedenlerle dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini, davanın reddini, davacı aleyhine tazminata hükmedilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıdan alınmasına karar verilmesini talep etmiştir.
.... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas, ... Karar sayılı ve 03/12/2024 tarihli kararı ile yetkisizlik kararı verilerek dosyanın Mahkememize tevzi edildiği ve Mahkememizde 2025/31 Esasına kaydının yapıldığı görülmüştür.
Arnavutköy Belediye Başkanlığına müzekkere yazılarak, İstanbul İli, ... İlçesi, ... Mah. ... ... Bölgesi, ... ada, 15 parseldeki yapıda bulunan asansörlere ilişkin tescil belgelerinin, tescil dosyalarının ve uygulama projesi dosyalarının suretleri Mahkememize gönderilmiştir.
GİRİŞ VE DAVA ÖZETİ
Davacı ... ve Tic. A.Ş., davalı ... Dış Ticaret Ltd. Şti. aleyhine açtığı işbu menfi tespit davasında; .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı takip dosyasında takibe konulan 16/01/2023 tanzim, 30/09/2024 vade tarihli, 114.000,00 Euro bedelli bono nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitini talep etmiştir.
Taraflar arasında 16.01.2023 tarihinde imzalanan depo/fabrika asansör sözleşmesi gereğince davacı, davalının Arnavutköy'deki binasına toplam 4 adet asansörün anahtar teslimi yapım işi ve ruhsat-muayene işlerini yaparak kullanıma hazır bir şekilde teslim etmeyi üstlenmiştir. Sözleşme bedeli 190.000 Euro + KDV olarak kararlaştırılmış olup, ödeme planı %60 peşin, %25, %10 ve %5 dilimler halinde belirlenmiştir. Sözleşmenin 6. maddesi uyarınca "YÜKLENİCİ peşin olarak aldığı bu çeklerin karşılığı olarak İŞVEREN'e aynı tutarda teminat çeki verecektir" hükmü gereği, davacıya ödenen %60 oranındaki avans bedeli olan 114.000 Euro karşılığında aynı tutarda teminat senedi verilmiştir.
Davacı, sözleşme konusu işi tamamlayarak asansörlerin yeşil etiketlerini aldığını ve 09.08.2024 tarih, 324 sayılı Belediye Yapı Kontrol Müdürlüğü'nün asansör tescil belgesi ile tescil işlemlerinin yapıldığını, dolayısıyla edimini tam olarak ifa ettiğini ileri sürerek, teminat senedinde yazılı 114.000 Euro karşılığı davalıya borçlu olmadığının tespitini talep etmiştir.
Davalı ise cevap dilekçesinde, dava konusu senedin teminat amaçlı değil cezai şart karşılığı verildiğini, işin sözleşmede belirlenen sürede tamamlanmadığını, eksik ve ayıplı iş yapıldığını savunarak davanın reddini talep etmiştir. Ayrıca davacının gecikme nedeniyle cezai şart ödemekle yükümlü olduğunu ileri sürmüştür.
İncelenen deliller arasında 16.01.2023 tarihli depo/fabrika asansör sözleşmesi, asansör muayene raporları, yer teslim tutanakları, 29.07.2024 ve 22.08.2024 tarihli ihtarnameler, 09.08.2024 tarih ve 324 sayılı Belediye Yapı Kontrol Müdürlüğü asansör tescil belgesi ile .... İcra Dairesi'nin ... E. sayılı icra takip dosyasına ilişkin bilgiler bulunmaktadır.
Temel uyuşmazlık, dava konusu 114.000 Euro bedelli bononun avans teminatı mı yoksa cezai şart karşılığı mı verildiği ve davacının bu senet nedeniyle davalıya borçlu olup olmadığı hususlarında toplanmaktadır.
II. MADDİ VAKIALARIN TESPİTİ
A. Sözleşme İlişkisinin Kurulması ve İçeriği
Tespit Edilen Vakıalar:
Taraflar arasında 16.01.2023 tarihinde "depo/fabrika asansör sözleşmesi" imzalanmıştır. Sözleşmeye göre davacı ... ve Tic. A.Ş., davalı ... Dış Ticaret Ltd. Şti.'nin sahibi bulunduğu İstanbul ... ... Mah. ... ... Bölgesi-... ada-15 parsel nolu arsa üzerine yapılan binada 2 adet 3,5 tonluk kendinden makine daireli yük-insan asansörü, 1 adet 3,5 tonluk hidrolik yük-insan asansörü ile 1 tonluk kendinden makine daireli insan asansörü olmak üzere toplam 4 adet asansörün anahtar teslimi yapım işi ve ruhsat-muayene işlerinin yapılıp kullanıma hazır bir şekilde teslimini üstlenmiştir.
Sözleşme bedeli toplam 190.000 Euro + KDV olarak kararlaştırılmıştır. Sözleşmenin 6. maddesinde ödeme planı %60 nakit, tüm malzemeler temin edildiğinde %25 nakit, asansör montajı bitip çalışır vaziyete gelince %10 nakit ve kalan %5 bakiye ise iskan için gerekli tüm muayene onayları bitirilip yeşil etiket alınınca ödenmek üzere belirlenmiştir.
Sözleşmenin 7. maddesinde iş süresi sözleşmeyi takiben 11 ay olarak kararlaştırılmış, ancak "asansör işleri kaba inşaatın peşinden gideceği için kaba inşaat taşeronundan kaynaklanan iş uzamaları süreye ilave edilir" hükmü eklenmiştir.
Delil Değerlendirmesi:
16.01.2023 tarihli sözleşmenin asıl metni incelenmiş olup, sözleşme hükümlerinin açık ve tartışmasız olduğu, tarafların sözleşmenin varlığı, tarihi, içeriği ve bedeli konusunda herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı tespit edilmiştir. Sözleşme metni her iki taraf tarafından da delil olarak sunulmuş ve içeriği bakımından "kuyuların tesliminden sonra 4 ay içinde bitirilmez ise günlük toplam tutarın % 1'i kadar ceza kesilir" düzenlemesi açısından çelişki bulunmaktadır ki bu çelişki davaya konu bononun cezai şart için verildiğinin kabulü halinde önem arz edecektir.
B. Avans Ödemesi ve Teminat Senedi Verilmesi
Tespit Edilen Vakıalar:
Sözleşmenin imzalandığı 16.01.2023 tarihi itibariyle, sözleşme bedelinin %60'ı oranında peşin ödeme olarak 114.000 Euro avans ödemesi davacıya yapılmıştır. Sözleşmenin 6. maddesinde yer alan "YÜKLENİCİ peşin olarak aldığı bu çeklerin karşılığı olarak İŞVEREN'e aynı tutarda teminat çeki verecektir" hükmü gereğince, davacı tarafından davalıya 114.000 Euro bedelli bono verilmiştir.
Avans ödemesi tutarı (114.000 Euro) ile verilen bononun tutarı (114.000 Euro) birebir örtüşmektedir. Bu eşitlik, taraflar arasında tartışmasız olan matematik bir gerçekliktir.
Sözleşme tarihi itibariyle (16.01.2023) düzenlenip verilen senedin, davalının ikinci cevap dilekçesinde "sözleşmeden kaynaklı cezai gecikme cezasına karşılık alınmıştır" şeklindeki iddiası dikkate alındığında, sözleşme imza tarihi itibariyle henüz hiçbir iş başlamamış ve dolayısıyla herhangi bir gecikme söz konusu olmadığı halde, gelecekte doğabilecek bir cezai şart borcu için önceden senet düzenlenmiş olması gerekecektir.
Sözleşmede "teminat çeki" ifadesi kullanılmış, ancak uygulamada çek yerine bono verilmiştir. Bu durumun nedeni, teminat çekinin ileri tarihli düzenlenmesinin teminat amacına hizmet etmeyeceği, çünkü teminatın ne zaman devreye gireceğinin belirsiz olmasıdır.
Delil Değerlendirmesi:
Sözleşme metninin 6. maddesindeki hüküm açık ve net olup, tarafların bu maddenin varlığı konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır. Avans tutarı ile senet tutarının eşitliği objektif bir gerçektir. Senedin sözleşme imza tarihi ile aynı tarihte düzenlenmiş olması, zamansal açıdan teminat amacına uygunluk göstermekte, ancak davalının cezai şart iddiası açısından kronolojik bir çelişki oluşturmaktadır. Tarafların senet verilmesi konusunda uyuşmazlık bulunmamakta, yalnızca senedin amacı konusunda farklı görüş beyan etmektedirler.
C. İşin İfası ve Tamamlanması
Tespit Edilen Vakıalar:
Sözleşme konusu asansör işlerinin başlayabilmesi için gerekli olan asansör kuyu yer teslimlerinin, sözleşme imza tarihi olan 16.01.2023'te henüz yapılamadığı, 2 adet asansörün yer tesliminin 11.12.2023 tarihinde, diğer 2 adet asansörün yer tesliminin ise 05.01.2024 tarihinde yapılabildiği tespit edilmiştir. Bu durum, sözleşmenin 7. maddesinde yer alan "asansör işleri kaba inşaatın peşinden gideceği için kaba inşaat taşeronundan kaynaklanan iş uzamaları süreye ilave edilir" hükmüne uygun olarak gerçekleşmiştir.
Davacı tarafından sözleşme konusu 4 adet asansörün kurulum işleri tamamlanmış, asansörler çalışır vaziyete getirilmiş ve yeşil etiketleri alınmıştır. İşin tamamlandığına dair en objektif delil olan 09.08.2024 tarih ve 324 sayılı Belediye Yapı Kontrol Müdürlüğü'nün asansör tescil belgesi düzenlenmiştir.
Davalı, işin eksik ve ayıplı yapıldığını iddia etmekte ve bu durumun asansör kontrol raporlarında "tespit edilen uygunsuzluklar" başlığı altında belirtildiğini savunmaktadır. Ancak işin nihai olarak tamamlandığı ve kullanıma hazır hale getirildiği, yetkili belediye biriminin tescil belgesi ile tasdik edilmiştir.
Davalı ayrıca işin sözleşmede belirlenen sürede bitirilmediğini, kuyuların tesliminden itibaren 4 aylık sürenin aşıldığını ve bu nedenle gecikme cezası uygulanması gerektiğini ileri sürmektedir. Bu iddiaya göre işin fiilen 8 Ağustos 2024 tarihinde kullanılabilir hale geldiği savunulmaktadır.
Delil Değerlendirmesi:
09.08.2024 tarih ve 324 sayılı Belediye Yapı Kontrol Müdürlüğü asansör tescil belgesi resmi belge niteliğinde olup, işin teknik gerekliliklere uygun şekilde tamamlandığını gösteren en güvenilir delildir. Yer teslim tutanakları da kuyu teslim tarihlerini objektif olarak göstermektedir. Davalının iddia ettiği uygunsuzluk raporlarının varlığına rağmen, nihai tescil belgesinin düzenlenmesi, bu uygunsuzlukların giderildiğini veya işin tamamlanmasına engel teşkil etmediğini göstermektedir. Yeşil etiketlerin alınması ve belediye tescilinin yapılması, işin sözleşmeye uygun şekilde tamamlandığının objektif kanıtıdır.
III. HUKUKİ DEĞERLENDİRME
A. Kıymetli Evrakın Hukuki Niteliğinin Belirlenmesi
1. Sözleşme Hükmünün Yorumlanması
Sözleşmenin yorumlanmasında TBK m. 19 gereği tarafların gerçek ortak iradelerinin araştırılması gerekmektedir. Sözleşmenin 6. maddesinde "YÜKLENİCİ peşin olarak aldığı bu çeklerin karşılığı olarak İŞVEREN'e aynı tutarda teminat çeki verecektir" ifadesi yer almaktadır. Bu hüküm, senedin verilme amacını açık ve net bir şekilde belirtmektedir: "peşin alınan çeklerin karşılığı".
Sözleşme metninde "teminat çeki" ifadesi kullanılmış olup, bu ifade kıymetli evrakın teminat amaçlı verildiğini göstermektedir.
Sözleşme hükümlerinin sistematik yorumu da bu sonucu desteklemektedir. Sözleşmenin 6. maddesi ödeme planını düzenlerken, aynı madde içinde teminat çeki verilmesini de düzenlemekte ve bu ikisi arasında doğrudan bağ kurmaktadır. Bu durum, teminatın ödeme planı ile ilgili olduğunu, özellikle de peşin ödeme ile bağlantılı olduğunu göstermektedir.
2. Objektif Kriterlerin Değerlendirilmesi
Tutar Eşitliğinin Hukuki Anlamı
Avans tutarı (114.000 Euro) ile senet tutarının (114.000 Euro) birebir örtüşmesi, matematisel bir kesinlik arz etmektedir. Bu eşitlik tesadüf olarak açıklanamayacak kadar kesindir (%100 örtüşme). Hukuki açıdan bu durum, senedin avans teminatı olarak verildiğinin en güçlü objektif delilidir.
Eğer senet davalının iddia ettiği gibi cezai şart için verilmiş olsaydı, tutarın avans tutarı ile birebir örtüşmesi için, cezai şart miktarının da tam olarak 114.000 Euro olması gerekirdi. Ancak davalının 29.07.2024 tarihli ihtarnamede talep ettiği gecikme cezası miktarı 431.660,00 Euro'dur. Bu durum, senedin cezai şart için verilmediğini gösteren açık bir kanıttır.
Zamansal Uygunluğun Değerlendirilmesi
Senedin sözleşme imza tarihi olan 16.01.2023 tarihinde düzenlenmiş olması önemlidir. Bu tarih itibariyle henüz hiçbir iş başlamamış, dolayısıyla herhangi bir gecikme söz konusu değildir. Davalının "cezai gecikme cezasına karşılık alınmıştır" iddiası, zamansal açıdan tutarsızlık göstermektedir. Henüz başlamamış bir iş için gelecekte doğabilecek bir gecikme cezasına karşılık senet alınması, ticari hayatın olağan akışına aykırıdır. Sözleşmede cezai şarta ilişkin teminat verileceğine dair ayrı bir düzenleme mevcut değildir ki bu açıdan da irdeleme yapılmasına gerek yoktur.
Buna karşılık, avans ödemesi ile eş zamanlı olarak teminat senedi alınması, ticari teamüle ve iş güvenliğine uygundur.
3. Ticari Teamül ve Gerçeklik
Çek Yerine Bono Kullanımının Uygunluğu
Sözleşmede "teminat çeki" ifadesi kullanılmış ancak uygulamada bono verilmiştir. Bu durum ticari hayatta olağandır çünkü teminat çekinin ileri tarihli düzenlenmesi, teminat amacına hizmet etmez. Teminatın ne zaman devreye gireceği önceden belli olmadığından, çek yerine bono kullanılması ticari teamüle uygundur.
Eser Sözleşmelerinde Teminat Uygulaması
Eser sözleşmelerinde yükleniciye verilen avansın karşılığında teminat alınması, inşaat ve yapım işlerinde standart bir uygulamadır. Bu teminat, avansın kötüye kullanılmasını önlemek ve işin gereği gibi yapılmasını sağlamak amacını taşır.
Buna karşılık, işin başında cezai şart alacağı için bono alınması, işinmantığına, ticari hayatın olağan akışına aykırıdır.
4. Sonuç
Sözleşme hükmünün açık ifadesi, tutar eşitliğinin objektif kesinliği, zamansal uygunluk ve ticari teamül birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu 114.000 Euro bedelli bononun, sözleşmenin 6. maddesinde belirtilen "teminat çeki" olduğu ve avans ödemesinin teminatı amacıyla verildiği sonucuna varılmıştır.
B. Teminat Hukukunun Temel Prensiplerinin Uygulanması
1. Teminat Amacı Prensibi
Teminat hukukunun temel prensibi "teminat ancak ne için alınmış ise onun teminatı teşkil eder" kuralıdır. Bu prensip, teminatın amacının ve kapsamının belirlenmesinde rehber teşkil eder. Somut olayda dava konusu bono, sözleşmenin 6. maddesi gereği "peşin alınan çeklerin karşılığı" olarak verilmiştir. Bu açık ifade, teminatın avans ödemesinin güvencesi olduğunu göstermektedir.
Teminatın amacı açık olarak tespit edildiğine göre, bu teminatın kapsamı da buna göre belirlenmelidir. 114.000 Euro bedelli bono, yalnızca aynı tutardaki avansın teminatıdır, yani bu kadarlık iş yapılması ile kambiyo senedinin teminat fonksiyonu sona erer, başka bir amaca hizmet etmez. Davalının bu teminatı farklı amaçlarla (cezai şart vb.) kullanma hakkı bulunmamaktadır.
2. Teminatın İade Şartlarının Değerlendirilmesi
Avans teminatının iadesi için gerekli şart, avans karşılığında öngörülen edimin yerine getirilmesidir. Somut olayda davacı, 114.000 Euro avans karşılığında sözleşme konusu işi yerine getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediğinin tespiti, teminatın iadesinin gerekli olup olmadığını belirleyecektir.
Sözleşme toplam bedeli 190.000 Euro olup, davacı 114.000 Euro avans almıştır (%60). Bu durumda davacının, toplam işin %60'ını tamamlaması değil, 114.000 Euro değerinde iş yapması gerekmektedir. Çünkü teminat, belirli bir iş oranının değil, belirli bir miktarın güvencesidir.
3. Edimin İfası ve Hukuki Sonuçları
İfanın Tespiti
Davacının 4 adet asansörü tamamladığı, yeşil etiketleri aldığı ve 09.08.2024 tarih, 324 sayılı Belediye Yapı Kontrol Müdürlüğü'nün asansör tescil belgesi ile tescil işlemlerinin yapıldığı tespit edilmiştir. Bu resmi belge, işin teknik gerekliliklere uygun şekilde tamamlandığını gösteren en güvenilir delildir.
Davalının eksik ve ayıplı iş iddialarına rağmen, yetkili makamın tescil belgesi düzenlemesi, bu eksikliklerin giderildiğini veya işin tamamlanmasına engel teşkil etmediğini göstermektedir. Zira belediye yapı kontrol müdürlüğü, teknik gereklilikleri tam olarak karşılamayan asansörler için tescil belgesi düzenlemez.
İfa Edilen İşin Değeri
Toplam sözleşme bedeli 190.000 Euro olan işte, 4 adet asansörün tamamının bitirilmiş olması, sözleşme konusu edimin tam olarak ifa edildiğini göstermektedir. Bu durumda ifa edilen işin değeri, 114.000 Euro avans tutarını aştığı açıktır.
Sözleşmede herhangi bir iş kaleminin ayrı ayrı değerlendirilmesine ilişkin hüküm bulunmadığından, işin bütünü dikkate alınmalıdır. 190.000 Euro değerindeki işin tamamının bitirilmiş olması karşısında, 114.000 Euro'luk avansın karşılığının fazlasıyla yerine getirildiği sonucuna varılmaktadır.
4. Teminatın İade Yükümlülüğü
Hukuki Gereklilik
Avans karşılığında öngörülen edimin tam olarak yerine getirilmesi karşısında, teminatın iadesi hukuki bir zorunluluktur. TBK'nın teminat sözleşmelerine ilişkin hükümleri gereği, teminat amacının gerçekleşmesi halinde teminatın iade edilmesi gerekir.
Davalının teminatı elinde tutmaya devam etmesi, hukuki dayanaktan yoksun bir fiildir. Zira teminat amacı (avansın güvence altına alınması) gerçekleşmiş, avans karşılığında iş yapılmıştır.
Davalının İtirazlarının Değeri
Davalının öne sürdüğü gecikme, eksiklik ve ayıp iddialarının, teminatın iadesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağı açıktır. Zira bu teminat, yalnızca avansın karşılığıdır, başka amaçlara hizmet etmez. Davalının bu konulardaki talepleri, varsa, ayrı hukuki yollara başvuru konusudur.
Teminat hukukunun temel prensibi gereği, avans teminatı yalnızca avans amacına hizmet eder, sözleşmeden doğan diğer yükümlülüklerin teminatı olarak kullanılamaz.
5. Sonuç
Teminat hukukunun temel prensipleri uygulandığında, dava konusu bononun avans teminatı olduğu, avans karşılığında öngörülen edimin tam olarak yerine getirildiği ve bu nedenle teminatın iade edilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır. Davalının bu teminatı farklı amaçlarla elinde tutma hakkı bulunmamaktadır.
C. Davalının Savunmalarının Hukuki Değerlendirmesi
Dava konusu bononun sözleşmenin 6. maddesi gereği avans teminatı olarak verildiği ve yalnızca 114.000 Euro tutarındaki avansı güvence altına almak amacını taşıdığı tespit edilmiş olmakla, davalının savunmalarının değerlendirilmesinde temel kriter, avans tutarı kadar işin yapılıp yapılmadığı ve davalının ileri sürdüğü hususların bu durumu etkileyip etkilemediğidir.
1. "Bono Cezai Şart İçin Verildi" Savunmasının Reddi
Savunmanın İncelenmesi
Davalı, ikinci cevap dilekçesinde "bu bono sözleşmeden kaynaklı cezai gecikme cezasına karşılık alınmıştır" iddiasında bulunmuştur. Bu savunma, hem sözleşme metni hem de objektif veriler karşısında dayanaksızdır.
Hukuki Gerekçe
TBK m. 19 gereği sözleşmenin yorumlanmasında tarafların gerçek ortak iradelerinin araştırılması esastır. Sözleşmenin 6. maddesi açıkça "peşin alınan çeklerin karşılığı" ifadesini kullanmaktadır. Tutar eşitliği (%100 örtüşme) ve zamansal uygunluk (sözleşme imza tarihi ile eş zamanlı düzenleme) objektif kriterlerdir.
Sonuç
Bu savunma, sözleşme hükmü ve objektif veriler karşısında dayanaksız olup reddedilmiştir. Ancak bu savunmanın reddi, avans tutarı kadar işin yapılıp yapılmadığı değerlendirmesini etkilememektedir.
2. "İş Süresi ve Gecikme" Savunmasının Değerlendirilmesi
Savunmanın İncelenmesi
Davalı, işin kuyuların tesliminden itibaren 4 ay içinde bitirilmesi gerektiğini, bu sürenin aşıldığını ve bu nedenle gecikme cezası uygulanması gerektiğini ileri sürmüştür.
Avans Teminatı Açısından Değerlendirme
Bononun avans teminatı olduğu tespit edilmiş olmakla, gecikme iddiasının avans tutarı kadar işin yapılıp yapılmadığı konusundaki etkisinin araştırılması gerekmektedir.
Davalının gecikme iddiası, işin toplam değerini etkilemez. Zira gecikme halinde dahi, yapılan işin değeri değişmez, sadece gecikme nedeniyle ayrı bir tazminat yükümlülüğü doğabilir. Somut olayda 4 adet asansörün tamamının bitirilmiş olması karşısında, toplam iş değeri 190.000 Euro olup, bu miktar 114.000 Euro avans tutarını aştığından, gecikme iddiasının avans teminatının iadesi üzerinde etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç
Gecikme savunması, avans karşılığında 114.000 Euro değerinde işin yapıldığı gerçeğini etkilememekte olup, teminatın iadesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.
3. "Eksik ve Ayıplı İş" Savunmasının Değerlendirilmesi
Savunmanın İncelenmesi
Davalı, asansörlerin yapım işinde eksiklik ve ayıp bulunduğunu, bunun uygunsuzluk raporlarında belirtildiğini ve bu nedenle işin gereği gibi tamamlanmadığını iddia etmiştir.
Avans Teminatı Açısından Kritik Değerlendirme
Bu savunmanın avans teminatı açısından en önemli yönü, iddia edilen eksiklik ve ayıpların yapılan işin değerini 114.000 Euro'nun altına düşürüp düşürmediğidir.
Objektif Tespitler:
4 adet asansörün tamamı bitirilmiştir
09.08.2024 tarih, 324 sayılı Belediye Yapı Kontrol Müdürlüğü asansör tescil belgesi düzenlenmiştir
Yeşil etiketler alınmıştır
Hukuki Değerlendirme:
Belediye Yapı Kontrol Müdürlüğü'nün tescil belgesi düzenlemesi, asansörlerin teknik gereklilikleri karşıladığının resmi teyididir. İddia edilen uygunsuzluklar giderilmiş veya işin tamamlanmasına engel teşkil etmemiştir.
Toplam sözleşme bedeli 190.000 Euro olan işte, 4 adet asansörün tamamının bitirilip tescil edilmiş olması karşısında, işin değerinin 114.000 Euro avans tutarının altına düşmesi mümkün değildir. Zira sözleşmede herhangi bir işin ayrı ayrı değerlendirilmesine ilişkin hüküm bulunmamakta, işin bütünü dikkate alınmaktadır.
Sonuç
Eksiklik ve ayıp savunması, yapılan işin 114.000 Euro avans tutarını karşıladığı gerçeğini etkilememekte, teminatın iadesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.
4. Ödemezlik Defi Savunmasının Değerlendirilmesi
Hukuki Analiz
Davalı, zımni olarak ödemezlik definde bulunmaktadır. Ancak somut olayda ödemezlik definin şartları oluşmamıştır.
Avans Teminatı Açısından Değerlendirme
Ödemezlik defi, 114.000 Euro avans karşılığında yapılan işin değerini etkilemez. Zira bu savunma, yapılan işin varlığını değil, kalan ödemelerin yapılıp yapılmadığını ilgilendirir.
Sonuç
Ödemezlik defi savunması, avans tutarı kadar işin yapıldığı gerçeğini etkilememekte ve teminatın iadesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.
5. Genel Sonuç
Davalının tüm savunmaları değerlendirildiğinde, hiçbirinin 114.000 Euro avans karşılığında işin yapıldığı gerçeğini etkilemediği tespit edilmiştir. İşin toplam değeri 190.000 Euro olup, bu miktar avans tutarını aştığından, davalının savunmaları teminatın iadesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.
IV. SONUÇ
Yapılan inceleme ve değerlendirmeler neticesinde, taraflar arasındaki uyuşmazlığın esasını oluşturan hususlar açıklığa kavuşturulmuştur.
Sözleşmenin 6. maddesinde yer alan "YÜKLENİCİ peşin olarak aldığı bu çeklerin karşılığı olarak İŞVEREN'e aynı tutarda teminat çeki verecektir" hükmü, dava konusu 114.000 Euro bedelli bononun hukuki niteliğini açık ve net bir şekilde belirlemektedir. Avans tutarı ile senet tutarının birebir örtüşmesi (%100 eşitlik), senedin sözleşme imza tarihi ile eş zamanlı düzenlenmesi ve ticari hayatın olağan akışına uygunluk, bu senedin avans teminatı olarak verildiğinin objektif kanıtlarıdır.
Teminat hukukunun temel prensibi olan "teminat ancak ne için alınmış ise onun teminatı teşkil eder" kuralı gereğince, söz konusu bono yalnızca 114.000 Euro tutarındaki avansın teminatıdır. Davacının sözleşme konusu 4 adet asansörü tamamlaması, yeşil etiketleri alması ve 09.08.2024 tarih, 324 sayılı Belediye Yapı Kontrol Müdürlüğü'nün resmi tescil belgesi ile işin tasdik edilmesi karşısında, avans karşılığında öngörülen edimin tam olarak yerine getirildiği tespit edilmiştir.
Toplam sözleşme bedeli 190.000 Euro olan işin tamamının bitirilmiş olması karşısında, yapılan işin değeri 114.000 Euro avans tutarını aştığı açıktır. Davalının gecikme, eksiklik, ayıp ve ödemezlik defi savunmaları, avans tutarı kadar işin yapıldığı gerçeğini etkilememekte ve teminatın iadesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.
Bu nedenlerle, davacının .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı takip dosyasında takibe konulan 16/01/2023 tanzim, 30/09/2024 vade tarihli, 114.000,00 Euro bedelli bono nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespiti talebinin kabulü ile davanın kabulüne karar verilmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda gerekçesi ve ayrıntısı açıklanan nedenlerle;
1-Davanın kabulü ile .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı takip dosyasında takibe konulan 16/01/2023 tanzim, 30/09/2024 vade tarihli, 114.000,00-Euro bedelli bono nedeniyle davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine,
2-Hüküm altına alınan miktar üzerinden hesaplanan 288.946,11-TL ilam harcından peşin alınan 72.236,53-TL'nin mahsubu ile bakiye 216.709,58-TL ilam harcının davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
3-Davacı tarafından yatırılan 72.236,53-TL peşin harç ve 427,60-TL başvurma harcı olmak üzere toplam 72.664,13-TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
4-Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. göre hesaplanan 482.393,92-TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
5-6325 sayılı Kanunun 18/A-13 maddesi uyarınca Hazine tarafından karşılanan zorunlu arabuluculuk gideri olan 3.600,00-TL'nin davalıdan tahsil edilerek hazineye gelir kaydına,
6-Davacı tarafından yapılan 2.032,50-TL yargılama gideri davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine,
7-Taraflarca yatırılan ve kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde resen taraflara iadesine,
Dair, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık yasal süresi içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu kabil olmak üzere verilen karar alenen okunup usulen anlatıldı.08/05/2025
Başkan ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Üye ...
e-imzalıdır
Katip ...
e-imzalıdır