T.C.
İSTANBUL
16. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2020/610 Esas
KARAR NO: 2024/287
DAVA: İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 28/10/2020
KARAR TARİHİ: 14/05/2024
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin sattığı mal karşılığında keşidecisi ... A.Ş'den aldığı, lehtarı olduğu ve ciroladığı ... ... şubesi, keşide yeri ..., 30/06/2020 tarihli, 41.026,00-TL bedelli , ... nolu çekin rızası dışında elinden çıktığını, çekin lehtarı ve yasal hamilinin müvekkili şirket bulunduğunu, 30/06/2020 keşide tarihli çek hakkında taraflarınca 03/04/2020 tarihinde ... ATM'nin 2020/ ... esas nolu dosyası ile çek iptali davası ikame edildiğini ve derdest olduğunu, çek üzerinde ödeme yasağı ve ihtiyati tedbir kararı bulunduğunu, davalının ödeme yasağını bildiği halde çeki mahkemeye ibraz etmesi gerekirken ... İcra Müdürlüğün'deki 2020/ ... takip sayılı dosyası ile takibe koyduğunu, akabinde müdahale talebinde bulunduğunu, çekte ilk ciranta görülen ... in ... İcra Hukuk Mahkemesi'nin 2020/... esas numarası ile imza inkarında bulunduğu , menfi tespit davasının açıldığını, ... CBS'nın 2020/... hazırlık numaralı dosyası ile şikayet dosyasının açıldığını öğrendiklerini, açıklanan sebepler ile 30/06/2020 tarihli 41.026,00-TL bedelli ... nolu çekin yetkili hamilinin davacı müvekkili olduğunun, davalının yetkili hamil sıfatı taşımadığının tespitini, çekin istirdadı ile davacı müvekkiline iadesini, davalı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı yana hükmedilmesini arz ve talep etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Açılan davanın hukuki dayanağının bulunmadığını, TTK.md.792 de çekin yasal hamilin "ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde" çeki geri vermekle yükümlü olduğunu, yine TTK.md.792 de " çek herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa ister hamile yazılı ,ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790.maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür" şeklinde olduğunu, 6361 sayılı Faktoring Kanununun da bu hükme paralel olduğunu, 6361 sayılı Kanun md.9/3 gereğince, davacının iddia ettiği hususları veya önceki hamillerle arasında olan kişisel defileri müvekkiline karşı ileri sürmesinin hukuken mümkün olmadığını, ayrıca davacı yanın faktoring işleminin tarafı olmadığını, müvekkilinin söz konusu faktoring işlemleri kapsamında çeki ciro yolu ile devir aldığını ve TTK md.790 gereğince çekin yasal hamili olduğunu, müvekkilin çeki ciro yolu ile devir alan iyi niyetli yasal hamil olduğunu, davacı müvekkilinin çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunun veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğunun ispat edilmesi gerektiğini, çek hakkında ödeme yasağı kararı verilmesinin, çek hamilinin İİK'dan ve TTK'dan kaynaklı müracaat haklarını kullanmasına engel olmadığını belirterek davanın reddini, davacı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesini , yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı yana hükmedilmesini arz ve talep etmiştir.
TAHKİKAT, DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE;
Dava; davaya konu senedin davacının elinden rızası hilafına çıktığından bahisle çekin istirdatı istemine ilişkindir.
Mahkememizce celp edilen ... İcra Müdürlüğü'nün 2020/ ... takip sayılı icra dosyasının yapılan tetkikinde; takibin davalı tarafça davacı ve dava dışı 3. Şahıslar aleyhine 30/06/2020 tarihli, 41.026,00-TL bedelli , ... nolu çeke istinaden faizler dahil toplam 45.498,96-TL alacağın ticari faizi ile birlikte tahsili için yapılan ilamsız icra takibinden ibaret bulunduğu görülmüştür.
İstirdatı istenen çekin incelenmesinde; keşidecisinin dava dışı ..... A.Ş, lehtarının ve ilk cirantanın davacı, sonraki cirantaların ... Ltd Şti., ... Ltd. Şti. Ve hamilin davalı olduğu şeklen ciro silsilesinde kopukluk bulunmadığı görülmüştür.
Bilirkişi ... ve ... tarafından düzenlenen 05/06/2023 tarihli bilirkişi raporunda özetle
''..Tarafımıza tevdi olunan görev doğrultusunda yapılan inceleme tespit, irdeleme ve değerlendirmeler neticesinde;
1-) Davalı Faktoring Şirketinin;
1/1-) Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik in 5 maddesindeki;
Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi, Sözleşme veya Sipariş Formunun ve taraflar arasındaki Ticari İlişkiyi ortaya koyacak olan belgeleri araştırmamış olduğu, faturalar borçlusunun aranmadığı, borcun teyit edilmediği, müş teri beyanına istinaden işlem yapılmış olduğu,
1/2-) Davalı Faktoring Şti nin; Davaya konu çeki ciro yoluyla devir alırken, çekin keşidecisine müracaat etmediği, çekin durumu hakkında bilgisine baş vurmadığı ve dolayısıyla Davalı Faktoring Şti nin Faktoring işlemi 26.03.2020 tarihinde yapılmış olmakla birlikte, kayıp olayı birkaç gün evvel (21.03.2020 de) yaşanmış olmakla, keşideciye sorma halinde; kayıp ve çalıntı olayından haberdar olunup, çek teminata/ işleme alınmayacak ...idi ... Ki; çeklerin durumu hakkında keşideci bilgisine baş vurulmamış ve dolayısıyla davalı Faktoring Şti 26.03.2020 tarihi itibariyle- keşidecisinin bilgisi dahilinde olacak olan- çalıntı çeki iktisap ettiği, ... nin söylenebileceği,
1/3-) Davalı Faktoring Şirketinin; Çekin İktisabında gereken dikkat ve özeni göstermediğinin, iktisapta kusurlu olduğunun , davaya konu çeki işlemsiz olarak davacıya iadesinin gerektiğinin, (çek ödenmiş ise ödenen meblağın , ödenmiş olduğu tarihten itibaren (Avans) faizi ile birlikte davacıya iade etmesi gerektiğinin, ....| Sayın Mahkemenin takdirlerinde olduğunun söylenebileceği, görüş ve kanaatine varılmıştır."şeklinde mütalaada bulunmuşlardır.
Bilirkişi ... tarafından düzenlenen 11/03/2024 tarihli bilirkişi ek raporunda özetle;
''..Tarafımıza tevdi olunan görev doğrultusunda yapılan inceleme tespit, irdeleme ve değerlendirmeler neticesinde;
1-) Davacı şirket elektronik defter mükellefi olup, elektronik ortamda tutulan yevmiye ve kebir defterlerinin yasal süreleri içerisinde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine yüklenmiş, beratlarının alınmış olduğu, kağıt ortamda tutulan envanter defteri noter açılış tasdiklerinin yasal süreleri içerisinde yaptırılmış olduğu, ticari defter kayıtlarının birbirini doğrular nitelikte görülmüş olup, usulüne uygun olarak tutulmuş olan davacı şirket ticari defterlerinin sahibi lehine delil olma özelliğinin bulunduğu ,
2-) Yapılan incelemeler sonucunda;
(1)Davacı ... Itd Şti nin davaya konu,
Keşidecisi.. ... AŞ
Lehdarı .. ... Itd Şti
Bankası ... ... Şubesi
Keşide Yeri. ...
Keşide Tarihi 30.06.2020
Meblağ .. 41.026,00 TL
Çek Seri No.......
Çek Basım .. 20/12/2019
İBAN No. .... olan çekin ilk ve gerçek yasal hamili olduğu,
(2)Çeki Kargo ile gönderi esnasında kaybettiği,
(3)Çek arkasında görülen; Cirantalar İle hiçbir ticari (borç/ Alacak) ilişkisinin bulunmadığı,
Anlaşılmakla;
Kayıp ve Çalıntı bir çeki (Kök raporumuzda teferruatlı bir şekilde değinildiği üzere; gerekli istihbaratı yapmadan iktisap eden ) faktoring işlemine tabi tutan davalı Faktoring Şirketinden istirdadını talep edebileceği, görüş ve kanaatine varılmıştır."şeklinde mütalaada bulunmuştur.
Yargılama kapsamında toplanan tüm delillerin değerlendirilmesi sonucunda; Davacının davaya konu senedin rıza dışı elinden çıktığını, dava dışı ciranta ... 'in de imza inkarında bulunduğunu, dolandırıcılık ve sahtecilikle ilgili soruşturmalar bulunduğunu beyanla çekin istirdatını talep ettiği, davalı yanın çekte iyi niyetli ve yetkili hamil olduğunu savunduğu ve davacı yanın imza itirazının bulunmadığı görülmüştür.
TTK'nın 790. maddesi; "Cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır." şeklinde düzenleme altına alınmış olup Kanun'un 710/3 c. 2 hükmüne göre ödeyen kişinin, cirolar arasında düzenli bir silsile bulunup bulunmadığını incelemekle yükümlü ise de cirantaların imzalarının geçerliliğini araştırmak zorunda olmadığı açıklanmıştır. Kanuni düzenlemeler gereğince çeklerde şeklen yetkili hamil cirolar arasında muntazam bir teselsülün mevcut olup olmamasına göre belirlenmekte olup bu ilkelere göre kopma yapmayan muntazam bir ciro zincirine göre hamil olduğu anlaşılan kişi o çekin şeklen yetkili hamili sayılmaktadır. Somut olaya bakıldığında ise çek üzerindeki ciro silsilesinin muntazam bir ciro zincirine göre devam ettiği görülmüş olup davalı şirketin şeklen yetkili hamil olduğu saptanmıştır.
TTK'nın 792. maddesi uyarınca; “Çek herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa ister hamile yazılı ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek sözkonusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmü geçerli olmakla ispat yükü davacı taraf üzerinde olup, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekmektedir. Yine Türk Ticaret Kanunu'nun 687. maddesinde ise poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişinin, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def'ileri başvuran hamile karşı ileri süremeyeceği, ileri sürülebilmesi için hamilin poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olmasının gerektiği ve alacağın temliki yoluyla yapılan devirlere ilişkin hükümlerin de saklı olduğu ifade edilmiştir.
Dava tarihinde yürürlükte bulunan 6361 sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketler Kanunu'nun 9/2. maddesine göre; "faktoring şirketi kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulaca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz ve tahsilini üstlenemez." 04.02.2015 tarih ve 29257 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren faktoring işlemlerinde uygulanacak usul ve esaslar hakkında yönetmelik 8/1 maddesinde ise; "faturalı alacağa istinaden kambiyo senedi veya diğer senetlerin alınması halinde alınan kambiyo senedi veya diğer senetteki ciro silsilesinde kuruluşa kambiyo senedi ve diğer senedi ciro edip veren kişinin, devralınan faturada alacaklı olarak gözüken kişi ve bu kişiden bir önceki cirantanın veya keşidecinin de faturadaki borçlu ile aynı kişi olması gerekir. Fatura ile kambiyo senedi veya diğer senetteki tutarın uyumlu olmasına dikkat edilir" düzenlemesine yer verilmiştir. 6361 sayılı Yasa’nın 9/2 maddesi hükmü ve yukarıda sözü edilen yönetmeliğin 8. maddesi, faktoring şirketlerine, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile temlike konu alacağın bir mal veya hizmet satışından doğduğunu fatura ile tevsik etme ve kambiyo senedi ile faturanın uyumlu olduğunu araştırma yükümlülüğünü yüklemiş, 6102 sayılı T.T.K.'nun 790. maddesi ise ciro silsilesinde dış görünüş itibari ile kopukluk olup olmadığını inceleme yükümlülüğünü yüklemiştir. Faktoring şirketlerine bunların dışında daha fazla yükümlülük yükleyen bir mevzuat hükmü bulunmamaktadır. Anılan yönetmeliğin 5. Maddesi ''Kuruluş tarafından müşteriyi yeteri kadar tanıyacak şekilde istihbarat çalışmalarının yapılması, sadece müşterilerin beyanı veya sözlü teyidi ile işlem yapılmaması gerekir. İstihbarat çalışması;
a) Öncelikle ilgili mevzuatta yer alan faturanın tarifi, şekli ve nizamına ilişkin düzenlemeler de dikkate alınarak faturadaki bilgilerin kontrol edilmesi,
b) İç kontrol sisteminin devralınan faturalara ilişkin gerekli istihbarat ve araştırma yapılmasını sağlayacak ve Merkezi Fatura Kaydı Sisteminde bu faturaların mükerrer olmadığının kontrolü tamamlanmaksızın kullandırım yapılamayacak şekilde oluşturulması,
c) Müşterilerin mali durumlarının değerlendirilerek bunların itibarı ve işlem geçmişleri de dikkate alınmak suretiyle gerektiğinde fatura borçlusu ve kambiyo senedi veya diğer senedin keşidecisine de başvurularak borcun teyit edilmesini sağlayacak yöntemler geliştirilmesi ve ulaşılabilmesi mümkün olan ilgili veri tabanlarından yararlanılması yoluna gidilmesi hususları dâhil olmak üzere asgari olarak yukarıda belirtilen usul ve esasları içerecek şekilde yapılır ve bunların yetersiz kalması durumunda ilave yöntemlere başvurulur.'' şeklinde olup keşideciye ulaşılmasının her halde zorunlu olduğu yönünde değil gerektiğinde ve asgari olarak yapılacak araştırmaya yer verildiği görülmüştür.
Bu hali ile tüm dosya kapsamında davalının çekleri iktisapta bile bile borçlunun zararına hareket ettiği ve iktisabında kötü niyetli olduğu iddiasının kanıtlanamadığı, zira davalı şirketin düzgün bir ciro silsilesi ile iktisapta bulunduğu, davacının keşideci olmadığı ve senedin kendisinin elinden çıktığını beyan ettiğine göre; davalı taraf çeki iktisabı sırasında keşideci ile görüşmüş olsaydı dahi , keşidecinin davacıya ciro ettiği çekin, davacı elinden ne şekilde ne zaman çıktığının keşideci tarafça da bilinmesi mümkün olmadığından; davalının yine çekin durumunu öğrenememiş olacağı, kaldı ki yukarıda açıklandığı üzere davalının böyle bir yükümlülüğü de bulunmadığı, davacının faktoring sözleşmesine taraf olmadığı ve şahsi defileri davalıya karşı ileri süremeyeceği, davaya konu faktoring işlemi ile çekin davalıya devrinin 26.03.2020 tarihinde olup davalının 03.04.2020 tarihinde alınan ödeme yasağı kararından önce çeki almış olduğu, çekin fatura ile uyumlu olduğu, imzaların istiklali gereği davacının kendisinden sonraki bir cirantanın imza inkarına dayanamayacağı, yine ticari defterlerde davacı ile davalının doğrudan ticari ilişkilerinin olmasının beklenemeyeceği, zira arada başka cirantaların olduğu, davalı şirket yetkililerin senetle ilgili açılan soruşturmalarda şüpheli sıfatının bulunmadığı, tüm bu gerekçeler ışığında; çekin ciro silsilesinde kopukluk bulunmadığı, davalı şirketin yetkili hamil olduğu,çekin davalı tarafa, çeke ilişkin ödeme yasağından önce önce verildiği, davalının bile bile borçlunun zararına hareket ettiği ve çekin iktisabında kötü niyetli olduğuna dair iddiaları teyit eder mahiyette delil bulunmadığı anlaşılmakla; sübut bulmayan davanın reddine, davalı tarafın tazminat talebinin şartları oluşmadığından reddine dair karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. ( Emsal kararlar İstanbul BAM 16. H.D nin 2022/1344 esas ve 2024/563 karar sayılı ilamı, İstanbul BAM 44 H.D nin 2024/96 esas ve 2024/559 karar sayılı ilamı)
H Ü K Ü M : Gerekçesi açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE,
Şartları oluşmayan kötü niyet tazminatı talebinin reddine,
2-Davacı tarafından yatırılan 700,63-TL peşin harçtan alınması gereken 427,60-TL harcın mahsubu ile fazla yatan 272,03-TL nin karar kesinleştiğinde talep halinde davacıya iadesine,
3-Davacı tarafça yapılan yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına,
4-Davalı kendisini vekille temsil ettirmiş olmakla, karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. göre hesaplanan 17.900,00-TL ücreti vekaletin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,
5-Taraflarca yatırılan gider avansından kullanılmayan kısmın karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere istinaf dilekçesi sunulmak suretiyle ... Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 14/05/2024
Katip ...
¸e-imzalıdır
Hakim ...
¸e-imzalıdır