T.C.
İSTANBUL
16. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2021/145 Esas
KARAR NO: 2022/108
DAVA: İtirazın İptali (Haksız Eylemden Kaynaklanan Zarar Nedeniyle)
DAVA TARİHİ: 25/02/2021
KARAR TARİHİ: 15/02/2022
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Haksız Eylemden Kaynaklanan Zarar Nedeniyle) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkil sigorta şirketi tarafından Ticari Paket Sigorta Poliçesi ile dava dışı... A.Ş. adına ... Mah. ...No:.. D:21 Çatalca/İstanbul riziko adresindeki işletmenin risklerini teminat altına alındığını, işyerinin plastikhane bölümünde bulunan 2015 yılında kurulan ... ekipman numaralı plastik enjeksiyon makinesinin 23.01.2020 tarihinde takip borçlusunun sorumlu olduğu bölgede yaşanan ani voltaj değişikliği sebebiyle arızalandığını, söz konusu arızanın ...'ın sağlıklı elektrik dağıtımı yapamaması, bunu sağlayamaması nedeniyle arıza meydana geldiğinden tüm zarardan ...'ın sorumlu olduğunu, arıza meydana geldikten sonra sigorta şirketine haber verildiğini, sigorta şirketince görevlendirilen ekspertiz imcelemesinde; enjeksiyon makinesinin şebeke cereyanında meydana gelen ani voltaj değişimleri sebebiyle + A27 elektronik kartın yandığının tespit edildiğini, poliçedeki bilgilere göre hasara konu makinenin tüm donanımları ile birlikte komple yeni ikame bedelinin beher adedinin 41.200 Euro bedel ile teminat altına alındığını, meydana gelen hasar bedeli ile teminat bedeli mukayese edildiğinde hasar bedelinin sigorta bedelinin altında kaldığının görüldüğünü, poliçe tetkikinde 25.001-100.000 Euro arasındaki makineler için minimum 300 Euro olmak üzere hasarın % 10'u kadar tenzili muafiyet uygulanacağının kararlaştırıldığını, bu nedenle muafiyet tenzili hesaplaması 10.699,16 TL. * 10 = 1.069,91 TL veya min. 300,00 Euro * 6,4851 TL =1.945,53 TL şeklinde olacağının hesaplandığını, bunun akabinde mevcut poliçe hükümleri gereğüince tenzili mufiyet uygulanarak teknik servise ödenmiş 1.625 Euro fatura bedelinden 300 Euro indirim yapılarak 21.02.2020 tarihinde 1.325 Euro sigortalıya ödendiğini, yapılan ödeme ile müvekkilinin sigortalısının haklarına halef olduğunu, beyanla davacının takibe itirazının iptali ile %20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine, davalının mal varlığı üzerine ihtiyati haciz konulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu hasarın dağıtım sistemi kaynaklı olarak meydana gelmediğini, söz konusu taleplerin müvekkiline yönlendirilmesinin mümkün olmadığını, hasarın müvekkil şirketin dağıtım şebekesinin işletilmesinden kaynaklandığının talepte bulunan tarafından ispatı gerektiğini, müvekkili şirketin sorumluluğunu doğuran illiyet bağının mevcut olmadığını, davacı tarafından tek taraflı olarak tesis edilen işlemlerin hükme esas alınmasının mümkün olmadığını, davacı tarafça aldırılmış olan ekspertiz raporunun delil olarak nitelendirilmesinin imkansız olduğunu, mülkiyetindeki emtianın bakım, onarım, testlerini yaptırmak ve iç elektrik tesisatı kaynaklı meydana gelebilecek arıza ve hasarlara karşı Elektrik İç Tesisatı Yönetmeliği'ne göre gereken tedbirleri almak dava dışı sigortalı olan malikin sorumluluğunda olduğunu, davacı tarafından iddia edilen masrafların neye göre belirlendiğinin belli olmadığını, davacı tarafın icra inkar tazminatı taleplerinin de reddedilmesi gerektiğini beyanla davanın reddini savunmuştur.
TAHKİKAT, DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE;
Mahkememizce delillerin ibrazını müteakip celbi gerekli delillerde celp edilerek dosyamız arasına katılmıştır.
Mahkememizce celp edilen İstanbul ... İcra Müdürlüğü'nün ...takip sayılı icra dosyasının yapılan tetkikinde; takibin davacı tarafça davalı aleyhine sigortalıya ödenen hasar tazminatının rücuen tazmini talebine istinaden faiz dahil toplam 1.400,69 EUR alacağın ticari faizi ile birlikte tahsili için yapılan ilamsız icra takibinden ibaret bulunup davalının vekili marifetiyle yasal süre içerisinde sunduğu itiraz dilekçesi ile; ödeme emrine, borca, ferilerine itiraz ettiği, takibin durduğu ve davanın yasal süre içerisinde açıldığı anlaşılmıştır.
Mahkememizce dosyanın elektrik mühendisi ... ve ...ile makine mühendisi ...'den oluşan bilirkişi heyetine tevdii ile, davaya konu makine ve elektrik dalgalanmasının meydana geldiği mahalde inceleme yapılmak suretiyle rapor düzenlenmesinin istenilmiş ve konuya ilişkin 05/09/2021 tarihli kök rapor teminle dosyamız arasına alınmıştır.
Mahkememizce görevlendirilen bilirkişilerin anılı kök raporunda özetle;
"Bilirkişi heyetimiz 03.09.2021 günü saat 12:00 civarında davacı taraf vekili ile Beylikdüzü'nde buluşulmuş, buradan araç ile saat 13:00 da sigortalı işyeri olan ...A.Ş.'nin faaliyet gösterdiği ... Serbest Bölge (SB) Mah. ... Bulvarı No:20 D:..Çatalca/İstanbul adresinde, Sayın Mahkemenin ara kararına uygun olarak keşif icrası gerçekleştirmiştir. Keşif sırasında ekspertiz raporunda belirtilen No:13 ... 370 S makinenin tamir edildiği, çalışır durumda olduğu görülmüştür. Keşif sırasında çekilen bazı resimler aşağıda verilmiştir.
Keşif sırasında alınan notlar ve yukarıdaki resimlerden görüleceği üzere, arızanın meydana geldiği makine ile birlikte aynı fabrika alanı içinde makine olarak birbirine benzer toplam 51 adet makine çalışmaktadır.
Hepsinin bir görevi olup içine konulan kalıplara göre küçüklü büyüklü plastik konnektör tarzı parçalar üretilmektedir. Makinelerde planlı duruş dışında sürekli üretim vardır. Her bir makinenin ayrı bir dağıtım panosu vardır. Bu dağıtım panoları çok daha büyük bir dağıtım panosuyla irtibatlıdır. Buda her dağıtım panosunda elektriksel korumanın olduğunu göstermektedir.
Arıza görmüş makineyi konuşacak olursak, makinenin yüksek akım ile çalışan evirici kısmı ile zayıf akımla çalışan kontrol kısımları vardır. Teknik olarak, makine içindeki adım motoru gibi motorlara yanlış kontrol işareti geldiğinde oluşabilecek mekanik arızaları gidermek çok zor ve pahalı olduğundan, kontrol kısmı kesintisiz güç kaynağı (UPS, resimlerde mevcut) üzerinden beslenmektedir. Böylece, pahalı motorlar korunmaktadır. Kesintisiz güç kaynağında şebeke AC geriliminin önce doğrultulması ve sonrasında amaca uygun olarak tekrardan elektriksel anlamda şebeke bozucu etkilerden arındırılmış AC formda alternatif gerilim elde edilmektedir. Arızanın meydana geldiği kısım ise kontrol kısmındaki karttır. Bu kart resimlerde sarı çerçeve içine alınmıştır. Buradaki entegrelerin çalışması için küçük DC gerilimlere ihtiyaç olup, küçük gerilimler anahtarlamalı güç kaynakları (SMPS) ya da doğru akım kıyıcı gibi güç elektroniği devreleri ile elde edilmektedir. Bu devrelerin hepsinin makine üzerindeki panolarda mevcut olduğu görülmüştür. Kontrol işleminin yerine getirilmesi içinde yine DC gerilim işaretleri kullanılmakta olup, arızalı kartta bu işlevi görmektedir. Arızalı kartta operatörün makine ekranından girdiği parametreler DC işaret olarak gelmek olup, kartta daha önceden set edilmiş olan işaretlerle bunlar elektriksel anlamda karşılaştırılır ve o anda makineden stenilen fonksiyonlar elde edilir. Bu durumlar saniyenin çok küçük kesirlerinde gerçekleşirken çok farklı bir değer elde edildiğinde makine korumaya geçebilir. Bu makinenin arızalandığını göstermez. Çünkü sistem yeniden başlatılırsa, makine kaldığı yerden çalışmasına devam eder. Neticede, makine ileri derecede donanım ve yazılımın bir arada çalıştığı teknolojik bir aygıttır.
Keşif sırasında makine başında yapılan konuşmalarda evirici ve sonrasındaki yüksek akımlı kısımların şebekeden beslendiği, kontrol kısımlarının ise hassas kontrol uygulanması gerektiğinden kesintisiz güç kaynağı üzerinden beslendiği görülmüştür. Şebekeden gelebilecek bir gerilim dalgalanması öncelikle 51 adet makinenin herbirinin dağıtım panosuna ulaşacaktır. Bu durumda da, sadece No:.. ile işaretlenmiş makine yanında bir çok makinenin evirici girişinde arızaların olması beklenir.
Keşif sırasında fabrikanın Trakya Serbest Bölge içinde olduğu görülmüştür. Trakya Serbest Bölge'nin sınırları bellidir. Bu sınırlar içinde mesafeler büyük olduğundan enerji her bir fabrikaya orta gerilim olarak iletilmekte, fabrikalar trafolar ile kullanabilecekleri alçak gerilimi fabrika içine almaktadırlar. Serbest bölge içinde elektrik sinin dağıtım Trakya Serbest Bölgeye e elektrik faturası Trakya Serbest Bölge tarafından kesilmektedir. Sigortalı işyerinin 2500 kVA trafosu bulunmakta olup, bakım, onarım ve işletme sorumluluğu Trakya Serbest Bölgeye aittir. Dolayısıyla yüksek gerilim dalgalanması varsa ve bu dalgalanma Serbest Bölge içinde herhangi bir üretilmiş ise, bunun öncelikli sorumlusu Trakya Serbest Bölge olacaktır.
Gerilim dalgalanmasının ne olduğunu anlayabilmek için aşağıdaki grafik resim verilmiştir. Bu resimde elektrik dağıtım sistemi üzerinde olabilecek dalgalanma örnekleri verilmiştir.
a) resimde geçici hal darbesi görülmektedir. Bu durum yıldırım darbesi ile olabileceği gibi, haddehanelerde bunu yapabilir. Haddehane ve kaynak makinalarının çalıştırılması sırasında bu darbeler sürekli olacaktır. B) ve c) kısa süreli gerilim değerindeki oynamalardır. Şebeke içinde yüklerin giriş ve çıkışları bunu yapabilir. d) uzun süreli gerilim değerindeki azalma şebekede bir arızayı göstermektedir. Genelde OG sisteminde kesildiğinde bu tür etki görülmektedir. e) şebekede kısa süreli bir kesintiyi göstermekte olup, orta geri hassas cihazlar bazı durumlarda koruma amaçlı sistemi kısa süreli kesebilir ve bozucu etki geçmiş ise şebekeyi tekrar geri verebilir. f) uzun süreli kesinti programlı olabileceği bir arıza nedeniyle de olabilir. g)harmonikli gerilim tüketicilerin doğrusal olmayan yükleri tarafından şebekeyi bozmasıdır. Mevzuata göre önlem alması gereken tüketicidir. h) dosyaya konu olan olayda söz edilen gerilim dalgalanmasıdır. Bu dalgalanma ulusal şebeke üzerinde olabileceği gibi, tüketiciler tarafından da yapılabilir. 2009 yılında yayınlanan ... numaralı standart ile tüm Avrupa ile birlikte Türkiye de 220/380V yerine 230/400V gerilim seviyesine geçmiştir. 230/400V seviyesinde + 6 %, -10 % dalgalanmaya izin verilmektedir. Elektrik-elektronik cihazların tasarımları bu dalgalanmanın her zaman olabileceğine göre tasarlanır. Tüketicilerde kendilerine gelen gerilim seviyesini ölçerek trafo üzerindeki kademe ayar noktasından önlem alabilir. Çok dalgalanma olabilen yerlerde gerilim regülatörleri ve faz denetleyici röleler önlem olabilir. i) gürültü genelde bilgisayar, floresan gibi yükler nedeniyle şebeke üzerine darbe şeklindeki işaretin binmesidir. Elektriksel darbe şeklindeki gürültü tüketiciler tarafından meydana getirilir. Neticede, grafik resimde verilen dalgalanmalar elektrik dağıtım şebekesi üzerinde olan bozucu etkilerdir. Sigortalı fabrika içinde de herhangi bir nedenden dolayı yukarıda verilen bozucu etkiler olmuş olabilir. Bunun sorumluluğu ise doğrudan İç Tesisat Yönetmeliği gereği sigortalı fabrikaya aittir.
Keşif sırasında yapılan incelemelerde kontrol kartını bozacak olan dv/dt ve di/dt dediğimiz anlık gerilim ve akım darbeleridir. Buda grafik resimde a) da verilmiştir. Böyle bir olay gerçekleştiğinde ise, bu darbe şebekeye bağlı bütün tüketicilere doğru ilerler. Ancak, her tüketicide empedans gereği etkileri farklı olabilir. Trakya Serbest Bölge çok geniş bir alana yayılmış, fabrikalarda bitişik nizam şeklinde değil arazi üzeridne farklı yerlere kurulmuştur. Bu durum bu bölgede bir çok orta gerilim hattının olması gerektiğini göstermektedir. Ancak, bir orta gerilim hattından iletilebilecek güç gereği birçok fabrika aynı hattan beslenir. Bu durumda o hat üzerinde dalgalanma var ise, fabrikalarda anlaşılabilir şekilde elektriksel ve mekaniksel etkilerin görülmesi gerektiği anlaşılmıştır. Kart arızasının meydana geldiği günü bu şekilde fabrikalarda olması muhtemel bir arızalar silsilesi rapor edilmemiştir. Trakya Serbest Bölge sınırları dışında ... hatları (Sayın Mahkemeyi bilgilendirme adına bu şekilde hassas kontrol yapan cihazlarda arızalanan kontrol partı optokupler denen entegrelerle korunuz.
...nin sol tarafı üretilen DC kontrol işaretleridir. Sağ taraf ise sürülmesi ve korunması istenen motora ve bunun öncesindeki sürücüsüne gitmektedir. Arada çizgili düşey çizgi izolasyondur. Son taraftan işaretler sağ tarafa iletken yol olmadan ışık ile iletilir. Amaç, bir elektriksel hata oluştuğunda, sarf malzemesi kabul edilen optokuplerin arızalanması ve motor tarafının korunmasıdır. Tarafımızdan incelemesi yapılan kontrol sisteminde de bu devreler mevcut olup, muhtemelen makinanın işletme durumundan dolayı oluşan bir hatada kontrol kartı ile birlikte optokuplerlerin olduğu PCB kart yanmıştır. Neticede, amaçlanan tak çıkart şeklindeki kartların arızalanması, pahalı motor, kalıp ve ekran taraflarına arızanın sirayet etmemesidir.
Bu olayında gerçekleşmiş olduğu görülmüştür.
Sonuç olarak;
Detayları rapor içinde bulunan grafik resimlerde verildiği şekliyle sigortalının 13 no'lu enjeksiyon makinasının zayıf akım kontrol kısmında bulunan A 27 kartı ve PCB baskılı devre kartının 12 Volt civarında farklı seviyelerde doğru gerilimler (DC voltage) ile çalıştığı, bu gerilim seviyelerinin elde edilmesi için alternatif gerilim şebekesinden alınan AC gerilimin doğrultucu ve doğru akım kıyıcı dediğimiz güç elektroniği devrelerinden geçtikten sonrada makine ekranından girilen parametreler ile açık çevrim kontrol mantığında kontrol işaretlerin elde edildiği, bu işaretlerle motorların sürüldüğü ve kalıp üzerinde cihazlar için kontrol işaretlerin elde edildiği, eğer, eksper raporunda belirtildiği şekilde bir gerilim dalgalanmasının oluşması durumunda sadece 13 no'lu enjeksiyon makinasının değil, bu kısımda bulunan birçok makinanın zayıf akım ve kuvvetli akım cihazlarında eş zamanlı birçok arızanın oluşması gerekirdi. Neticede, bu şekilde arızalar görülmediği gibi, arızalanan A 27 kartı birçok elektrik elektronik devre sonrasında bulunan kontrol kartı olup, gerilim dalgalanmasının bu karta ulaşmasının teknik gerekçelerden dolayı mümkün olmadığı görülmüştür. Neticede, gerilim dalgalanmasının oluşmadığı, A 27 kartındaki arızanın sebebinin makinanın o andaki işletme durumuna göre karşılaşılan ani ve beklenmedik elektriksel veya mekaniksel bir olay nedeniyle meydana geldiği, bu olay ile Trakya Serbest Bölgenin kontrolündeki hat ile bu alan dışındaki ... hattı arasında bir illiyet bağı kurmanın mümkün olmadığı, bu durumda davacı tarafın itirazın iptalinde haklı olmadığı" şeklinde mütaalada bulundukları görülmüştür.
Mahkememizce dosyanın raporu sunan bilirkişi heyetine tevdi ile, ...'dan gelen müzekkere cevabının incelenmesi ve davacı vekilinin itirazlarının karşılanması amacıyla rapor hazırlanması istenilmiş ve konuya ilişkin 27/11/2021 tarihli ek rapor teminle dosyamız arasına alınmıştır.
Bilirkişilerin anılı ek raporlarında özetle;
"Davacı taraf Ekspertiz raporuna göre gerilim dalgalanmasından dolayı hasarın meydana geldiğini beyan ederek itiraz dilekçesine göre tekrar inceleme yapılması talep etmektedir.
Davalı ...'ın 30/09/2021 Tarihli yazısında; Sayın Mahkemenizin yukarıda esas numarası yazılı olan dosyasında bulunan 16/09/2021 tarihli müzekkeresinde; ''... SB Mahallesi, ...Bulvarı, No:.. D:21 İstanbul Trakya Serbest Bölgesi Çatalça/İstanbul adresindeki ...arıza kayıtlarının' mahkemenize gönderilmesi istenmiştir. İşbu müzekkere gereği müvekkil şirketimiz ile yaptığımız yazışmalar neticesinde Kat Mekatronik firmasının Çatalca ...Sanayi Bölgesi içerisinde Özel Tip C Satış Trafosundan enerji aldığı belirlenmiştir. İlgili CBS kayıtları ve Çatalca İlçesinde meydana gelen kesintileri gösteren liste ekte sunulmuştur denilmiştir. Yazı ekinde iki adet döküman olduğu görülmüştür.
Sayın ... vekilinin dosyaya sunduğu belgeler incelendiğinde, dava dışı ... fabrikasının ...No'lu TR1 trafosundan beslendiği görülmüştür. Söz konusu trafo Serbest Bölge içindedir. Dava dışı fabrika dışında etrafta başka fabrikalarda bulunmaktadır. Bu fabrikalarda da çok sayıda güç elektroniği devreleri ile çalıştırılan iş makinaları bulunmaktadır. Bu işletmelerden olay günü 23.01.2020 tarihine ait herhangi bir gerilim dalgalanması ve elektrik arızası bildirimi gelmemiştir. ... olay gününe ait bölgede yaşanan kesinti listesini vermiş, bu liste incelendiğinde ... No'lu TR1 trafosuna ait herhangi bir kesinti ya da arıza kaydı görülmemektedir.
Neticede, keşif günü yapılan tespitlere ilişkin kök rapor düzenlenmişti. Keşifte fabrikanın Elektrik ve Elektronik Mühendisleriyle yapılan görüşmelerde kendileri olay günü fabrika genelinde gerilim dalgalanmasını gösterecek herhangi bir bulgu ve teknik tespit olmadığını açık bir şekilde beyan etmişlerdir. Mühendisler bu olayın ciddiye alınması gereken bir husus olduğunu bildikleri anlaşılmıştır. Fabrikadaki makinelerde buna göre elektriksel anlamda korunmaktadır. Gerilim dalgalanması ifadesi sadece ekspertiz raporunda arızalı elektronik kartı değiştirenin tutanağa yazdığı bir ifadedir. Bu ifadeyi teknik olarak destekleyecek herhangi bir kanıt yoktur. Kart her zaman karşılaşılabilecek ani ve beklenmeyen bir sebepten dolayı arızalanmıştır. Açıklanan gerekçelerle kök raporumuzda değiştirilecek herhangi bir hususun olmadığını" şeklinde mütaalada bulundukları görülmüştür.
Dava; davacının sigortalısına ait makinenin voltaj dalgalanması nedeniyle zarara uğradığından bahisle sigortalısına ödeme yapan davacının rücuen tazmin talebiyle İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyasında davalı aleyhinde başlattığı icra takibine davalı yanın itirazının iptali isteminden ibarettir.
Mahkememizce tespit edilen uyuşmazlık noktalarında icra edilen yargılama ve tüm dosya kapsamında edinilen vicdani kanaat gereğince; alanında uzman bilirkişilerin yerinde inceleme yapmak suretiyle hazırladıkları ayrıntılı ve gerekçeli olmakla mahkememizce hükme esas alınan bilirkişi raporlarında davacı sigortalısına ait cihazın arızalanmasının davalı şirket ile ilgisinin bulunmadığı, davacı tarafça başlatılan takip haksız olduğundan davalı tarafın takibe itirazının yerinde olduğu anlaşılmakla, davanın reddine dair karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM :Yukarıda açıklanan gerekçe ve nedenlerle;
1-Davanın REDDİNE,
2-Davacı tarafından yatırılan 144,42 TL peşin harçtan 59,30 TL'in mahsubu ile arda kalan 85,12 TL nin karar kesinleştiğinde talep halinde davacıya iadesine,
3-Davacı tarafça yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
4-Davalı, kendisini vekille temsil ettirmiş olmakla, karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. göre hesaplanan 5.100 TL ücreti vekaletin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine,
5-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A-14. maddesi ile Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin 26. maddesine göre; Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan arabuluculuk ücretinin davada haksız çıkan taraftan karşılanması gerekmekle, 1.320,00-TL arabuluculuk ücretinin davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
6-Taraflarca yatırılan gider avansından kullanılmayan kısmın karar kesinleştiğinde ve talep halinde yatıran tarafa iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize ya da mahkememize gönderilmek üzere istinaf dilekçesi sunulmak suretiyle İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 15/02/2022
Katip Hakim
e-imza e-imza