T.C.
İSTANBUL
16. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/840 Esas
KARAR NO : 2024/679
DAVA : Tazminat (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA DEĞERİ : 500.000-TL + Islah İle Artırılan 16.281.765,50-TL =16.781.765,50-TL
DAVA TARİHİ : 21/12/2021
KARAR TARİHİ : 24/10/2024
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA: Müvekkili ile davalı arasında; müvekkiline ait Sakarya ili, ... ilçesinde yer alan biyokütle elektrik üretim santralinin buhar kazanının imal edilerek, teslimine ilişkin 31/07/2017 tarihli ve “75 T/H 47 barG 45 derece C Kapasiteli...Buhar Kazanı ve Ekipmanları İşi Sözleşmesi” başlıklı eser sözleşmesi imzalandığı, Sözleşmenin “B. Konu ve Kapsam” başlıklı maddesinde; davalı şirket tarafından müvekkiline ait olan biyokütle elektrik üretim santralinin buhar kazanının yapım işinin üstlenildiği ve bu buhar kazanının taşıması gereken niteliklerine ilişkin sözleşmenin teknik kısmına atıfta bulunulduğunu, Sözleşmenin “İdari Kısım” üst başlığı altında yer alan ve işin teslim vadesini düzenleyen 5. maddesinde ise müvekkilinin sözleşme bedeline ilişkin 4.014.000 Euro'luk ilk peşinatı 2017 Temmuz ayı sonuna kadar ödemesini takiben, davalı şirketin sözleşme konusu buhar kazanını 1 Eylül 2018'de çalışır vaziyette teslim edeceğinin hükme bağlandığını, Sözleşmenin yine “İdari Kısım” başlığı altında yer alan 15. maddesinde de davalı yüklenicinin, kendisine peşinatın ödendiği tarihten, sistemin devreye alındığı tarihe kadar sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerinden tam olarak sorumlu olduğunu, yüklenicinin işin zamanında sözleşmeye uygun olarak teslim edilmemesi durumunda gecikilen her hafta için sözleşme bedelinin %0.3'ü oranında cezai şart ödeyeceği, ancak cezai şarta ilişkin üst sınırın sözleşme bedelinin %5 'ini aşamayacağının hüküm altına alındığını, müvekkili tarafından sözleşmede belirtilen tarihte peşinat ödemesinin yapıldığını, ancak ifa tarihi yaklaşmasına rağmen, yapılan çalışmalardan ve iş programının tam 5 kere davalı tarafından değiştirilmesinden, buhar kazanının çalışır durumda tesliminin zamanında gerçekleşemeyeceğini anlayan müvekkilinin bunun üzerine .... Noterliğinin 25/06/2018 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesini keşide ettiğini bu ihtarnamede; davalının 01/09/2018 tarihinde buhar kazanını çalışır durumda teslim etmesi gerektiği, ancak iş programının çeşitli zamanlarda davalı tarafça 5 kere değiştirildiği, bu değişikliklerden kazanın zamanında teslim edilemeyeceğinin anlaşıldığı, belirlenen tarihte teslimin gerçekleşememesi durumunda müvekkilinin ... Bakanlığı tarafından sağlanan teşvikten yararlanamayacağı ve bunun müvekkili adına büyük bir zarara yol açacağı belirtilmiş ve kazanın süresi içerisinde teslim edilmesi, aksi halde yaşanacak olan kâr mahrumiyeti ve diğer zararların davalı taraftan talep edileceği konusunda ihtarda bulunulduğunu, söz konusu ihtara rağmen, davalı tarafın buhar kazanını belirlenen tarihte sözleşmedeki teknik şartlara uygun, çalışır durumda teslim etmediğini, protokolün 4.maddesinde davalıya sözleşme konusu kazanı yine sözleşmede yer alan teknik şartlara uygun Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı tarafından verilecek teşvik için gerekli onaya kabule hazır duruma getirebilmesi için 25/10/2018 tarihine kadar ek süre verildiğini, protokolde tanınan bu ek süreye rağmen, davalı firmanın buhar kazanını sözleşmeye uygun şekilde çalışır duruma getiremediğini, bunun üzerine müvekkili tarafından, ....Noterliği” nin 06/03/2019 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesinin keşide edildiği ve sözleşmeye uygun şekilde devreye girmemesi nedeniyle sözleşmenin “İdari Kısım” i uyarınca ödenmesi gereken toplam 446.000 Euro tutarında cezai şart alacağının 3 iş günü içerisinde ödenmesi yönünde ihtarda bulunulduğunu, bu ihtarı takiben ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2019/... D. İş sayılı dosyası ile delil tespiti talebinde bulunulduğunu, davalının gerçekleştirdiği eksik ve ayıplı imalatlar
nedeniyle müvekkiline ait olan santralin faaliyete geçerek, elektrik üretiminde bulunamadığının açıkça tespit edildiğini, raporda; kazan çelik yürüme platformlarına ilişkin, davalının gerçekleştirmiş olduğu soğutma kulesi vb. inşaa işlerine yönelik ve benzeri konularda birçok kusur/ayıbın tespit edildiğini, Süreç içerisinde davalı tarafın mevcut ayıplarını ve eksikliklerini gidermediğini, herhangi bir cezai şart ve tazminat ödemesini yapmadığını, bu nedenle müvekkilinin ... Noterliği” nin 10/08/2021 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile buhar kazanına ilişkin mevcut ayıpların giderilmesini, kazanın uzaktan/elektronik olarak çalıştırılması için gerekli olan şifrelerin teslimi talep edildiğini, aksi halde bu nedenle uğranılan kâr kaybının ve diğer zararların davalıdan tazmin edileceği yönünde bir kez daha ihtarda bulunulduğunu, bu ihtara rağmen, mevcut ayıp ve eksiklikler giderilmediğinden ve müvekkili şirketin hak kazandığı cezai şart alacağı ve bu alacağı aşan zararı davalı tarafça ödenmediğinden huzurdaki davayı açmak zorunda kaldıklarını beyanla buhar kazanına ilişkin ayıpların giderileceği ve otomasyon kodlarının müvekkiline teslim edileceği tarihe kadar olan süre için kar kaybı ve diğer zarar kalemlerinin tazminine ilişkin talep ve dava haklı saklı kalmak üzere davalarının kabulü ile 250.000 TL si davalıdan olan cezai şart alacağı, 250.000 TL si cezai şartı aşan aşkın zarar karşılığı tazminat alacağı olmak üzere şimdilik 500.000,00 TL nin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;öncelikle davaya karşı zaman aşımı itirazında bulunduklarını, dava dilekçesinde ileri sürmüş olduğu iddialarının hiç birini kabul etmediklerini, davacının iddialarının tamamen asılsız olup hiç bir hukuki geçerliliği de olmadığını, müvekkilinin taraflar arasında imzalanan 31/07/2017 tarihli sözleşme ve bu sözleşmeye ek olarak düzenlenen 19/09/2018 tarihli protokol doğrultusunda üzerine düşen görevleri eksiksiz olarak yerine getirip sözleşme konusu işi de zamanında ve eksiksiz olarak davacı firmaya teslim ettiğini, davacının sözleşme kapsamında olmayan ve bizzat davacının kendi kusurundan ileri gelen hususları ileri sürerek ve türlü bahanelerle, gerçek dışı iddialarla tabiri caizse müvekkili şirketten para koparmak peşinde olduğunu, protokolün 4. Maddesinde yer verilen: ‘’Dolayısıyla en geç 25 Ekim 2018 tarihinde santral Bakanlıkça kabul edilecek duruma getirilmelidir.’’ hükmü doğrultusunda sözleşmenin ve protokolün bütün gereklerinin müvekkili şirketçe yerine getirildiğini, kabul işlemlerini yine protokolde belirtilen tarihte tamamlandığını ve 26 Ekim 2018 tarihinde de tesisin kabulünün yapıldığını, müvekkili firmanın protokol doğrultusunda bütün görev ve sorumluluklarını yerine getirdiği halde davacı şirket görev ve sorumlulukların hiç birini yerine getirmediğini ve müvekkili şirket tarafından kendilerine teminat olarak verilen senedi bile iade etmeyip, üstelik teminat senedini icra takibine konu ettiğini, davacının dava dilekçesinde belirtmiş olduğu ... Sulh Hukuk Mahkemesi' nin 2019/... D. İş ve 2019/... D. İş sayılı dosyalarından hazırlanan bilirkişi raporlarının tamamen taraflı olarak düzenlendiğini ve taraflar arasında sözleşme kapsamında olmayan iş ve işlemlerden de bahsederek ve davacının kusurundan kaynaklanan hatalı kullanıma bağlı eksiklik-ayıpları da sanki müvekkili şirketin kusurundan kaynaklanmış gibi raporlarında belirterek müvekkili şirket aleyhine rapor hazırladıklarını, davacının dava dilekçesinde bahsetmiş olduğu ihtarnamelere konu taleplerinde de haksız olup taleplerinin hiç bir hukuki dayanağı olmadığını, davacı tarafça müvekkiline en son çekilen ... Noterliğinin 10/08/2021 tarih ve ... yevmiye numaralı ihtarnamesine karşı itiraz edildiğini, taraflar arasında imzalanan sözleşme doğrultusunda garanti sürelerinin de dolduğunu, davacının dava dilekçesinde; üzerine düşen görev ve sorumlulukların zamanında ve eksiksiz olarak yerine getirildiğini ifade iddia ettiğini, davacının bu iddiasının da hiç bir şekilde gerçeği yansıtmadığını, zira, davacı daha işin başında, önden ödemesi gereken 4.014.000 EURO' yu zamanında ödemeyip yaklaşık 2 ay geciktirdiğini, ayrıca taraflar arasındaki bahse konu sözleşmenin son sayfasında da açıkça belirtildiği üzere; ... isteği ile kullanılan 2. El ekipmanların kullanılması durumunda, bunlardan kaynaklanacak arızalardan ... sorumlu olmadığını, bu nedenle kullanılan 2.el ekipmanlardan kaynaklı arızalardan müvekkili şirketin sorumlu tutulamayacağını beyanla haksız ve hukuki dayanaktan yoksun huzurdaki davanın reddi ile davacı şirketin kötü niyetli olduğu açıkça anlaşıldığından davacı aleyhine dava konusu talebin %20'sinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Mahkememiz tarafından deliller toplanılmış, ilgili belgeler celp edilerek dosya içerisine alınmıştır.
Mahkememizde açılan işbu dava, davalının sözleşmeyi geç ve ayıplı ifa etmesi nedenine dayalı, sözleşme hükümlerine göre hak kazandığını iddia ettiği cezai şart alacağı ile cezai şart alacağını aşan zararın tahsili istemine ilişkindir.
Mahkememize sunulan 31/07/2017 günlü sözleşme ile davacı iş veren davalı şirkete Sakarya ili ... İlçesinde yer alan biyokütle elektrik üretim santralinin " ... C(santigrat) kapasiteli akışkan yataklı buhar kazanı ve ekipmanları" işinin yapım ve montajı ile devreye alınması konusunda eser sözleşmesi yaptıkları, davacı ile davalı arasındaki uyuşmazlığın sözleşmede belirtilen süre içerisinde işin yapılıp yapılmadığı, sözleşmeye konu buhar kazanındaki ayıpların giderilerek otomasyon kodlarının davacıya teslim edilip edilmediği, sözleşme konusu kazanın faaliyete geçirilerek otomasyonun işlemini yerine getirene kadar geçecek süre için davacının kar kaybı ve diğer zararlarının belirlenmesi ve davacının sözleşmeden kaynaklanan cezai şart alacağı talep koşullarının oluşup oluşmadığının tespiti ile varsa miktarının belirlenmesi, cezai şartı alacağını aşan zararın olup olmadığı var ise miktarının tespiti ve davalıdan tahsil edilip edilemeyeceği noktalarında toplanılmakta olduğu mahkememizce tespit edilmiştir.
Mahkememiz dosyası inceleme yapılmak üzere bilirkişi heyetine tevdi edilmiş olup,
A-Bilirkişiler ..., ... ve ... tarafından hazırlanan raporda özetle;
"Davalı tarafından imalatı yapılan katı yakıt hazırlama sisteminin imalatının AYIPLI olduğu,
Akışkan yataklı kazana katı yakıt yüklemesi yapan tek parça helezonun hatalı tasarım, hatalı imalat ve ayıplı olduğu, Katı yakıt hazırlama ve besleme sistemlerindde oluşan ayıplı imalatların bedelinin 150.000,00 EURO olduğu,
Kül toplama sistemin görevini tam olarak yerine getirmediği, hatalı imalat ve ayıplı olduğu,
Akışkan yataklı kazan çıkışında bulunan torbalı filtrelerin sisteme uygun seçilmediği bu nedenle ayıplı olduğu,
Kül toplama ve torbalı filtrelerde oluşan ayıplı imalatların bedelinin 265.836,00 EURO olduğu,
ELEKTRİK İMALATLAR AÇISINDAN İNCELEME:
Heyetimizce 18.07.2022 tarihinde yerinde yapılan tespitler, taraf vekillerinin / yetkililerinin yerinde inceleme esnasında bilirkişi heyetimize vermiş olduğu beyanlar, dosyada mevcut ... Sulh Hukuk Mahkemesi” nin 2019/... D.İş dosyasına sunulan bilirkişi raporu/ek raporu kapsamında yapılan değerlendirmede;
... Sulh Hukuk Mahkemesi' nin 2019/... D. İş sayılı dosyasına hazırlanan 27.01.2020 tarihli bilirkişi raporunda Elektrik-Otomasyon eksiklikleri ile ilgili olarak;
“Biopass besleme panosunda, sahadaki lokal kontrol panolarında ... logic diagramlarının, interlockları bulunmadığı,
Kazan sürücüleri back-upları ve parametreleri bulunmadığı,
... yazılımının yedeklemesinin ... enerjide bulunmadığı,
Motorlarda acil stop bulunmadığı,
Kablo tava içerisindeki kablolarda etiket bulunmadığı,
Kazan MCC odasında bulunan panoların soğutma fanlarının kapasitelerinin yetersiz olduğu” belirtilmiştir
Sayın Davalı vekillerinin 27.01.2020 tarihli bilirkişi raporuna karşı yaptığı, 25.02.2020 tarihli beyan ve itiraz dilekçesinde, yukarıda listesi verilen elektrik-otomasyon tespitlerine ilişkin herhangi bir itirazda bulunmadığı, ... Sulh Hukuk Mahkemesi' nin 2019/... D. İş sayılı dosyasına sunulan 08.06.2020 tarihli bilirkişi ek raporunda da elektrik işlerine ait herhangi bir ek tespite yer verilmediği görülmüştür.
Sayın Davalı vekillerinin mahkemenize sunmuş olduğu 25.04.2022 tarihli, Davacının 22.02.2022 tarihli cevaba cevap dilekçesine karşı beyan dilekçesinde, davacı iddiasının “Haziran ayı itibariyle günümüze kadar defalarca hava ayarı için servis talebi yapılmıştır.
Davalı çeşitli bahanelerle bu talepleri dahi yerine getirmemiştir. Talebin davalı tarafından yerine getirilmemesi sebebiyle ayar yapabilmek için şifre talep edilmiştir.” olduğu, davalı cevabında; Davacının konuları mahkemeye taşıması anına kadar firmalarından talep edilen servis hizmetlerinin gerek yerinde gerekse uzaktan bağlanarak ekip halinde tüm hizmetlerin sağlandığı, yapılan işlerin ...' nın kontrolü ve onayı alındıktan ve sistemin sağlıklı çalıştığından emin olunduktan sonra sahadan ayrıldığı, bu talepler içerisinde sahada yapılan hizmetlerde 8 saatlik günlük çalışma mesaisinin 16 saate kadar çıkarıldığı, özverili bir şekilde çalışılarak gerekli hizmetin bedelsiz verildiği; ...” nın şifreleri taraflarından talep ettiği, şifreleri kendilerine verildiği takdirde yazılımda her türlü değişikliğin kontrolleri dışında yapılabilecek duruma gelineceği, bilgileri dışında ne gibi değişiklikler yapıldığını takip edemeyeceklerini ...' ya ilettikleri, kazanın güvenliğinin risk altına gireceği ve yazılımda yapacakları değişikliklerden dolayı işletme sırasında yaşanabilecek tüm olumsuzlukların ...” ya ait olacağının kendilerine belirtilmesi üzerine bu talepten vazgeçildiği, ... ile Siterm arasında yaşanan olayların hukuki boyuta ulaştıktan sonra yapılan şifre talebinin, işin hukuki boyut kazanmasından dolayı kabul edilmediği belirtilmiştir.
Bilirkişi heyetimizce 18.07.2022 tarihinde yerinde yapılan incelemelerde, motorlardaki acil stop butonlarının bulunduğu, kablo tava içerisindeki kablolarda etiket bulunduğu, kazan MCC odasında bulunan panoların soğutma fanlarıyla ilgili problemlerin giderildiği beyan ve tespit edilmiştir.
Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 37.5 PLC KONTROLLU KAZAN OTOMASYONU maddesinde, "Kazan otomatik kontrol sistemi PLC destekli olacaktır. Üzerinde CPU modül ve ... sistemi bulunacaktır. ... grubun içerisindeki tüm plc işlevlerini PC ile yerine getirecektir. ... ile veriler anında değerlendirilip, bazı arızalara anında müdahale etmek suretiyle, kazanın sıhhatli ve kontrollü çalışması temin edilmiş olacaktır. Kanunen tutulması gerekli kazan değerleri ve ilgili grafikler otomatik olarak tutulmuş olacaktır. Kumanda panosunda PLC bulunacak, kontrol ve ölçme noktaları bağlantıları yapılacaktır. Sıcaklık ve basınç ölçümleri transmitter ile yapılacaktır. ... üzerinden kazan işletme parametreleri devamlı olarak operatör tarafından izlenebilecektir.” hükmünün yer aldığı;
Aynı sözleşmenin 5/. TESLİM EDİLECEK DÖKÜMANTASYON VE EĞİTİM maddesinde;
Malzeme sertifikaları, komple kalite dosyası
Kaynakçı sertifikaları, kaynak sertifikaları (WPS, WPOR)
İşletme ve bakım talimatları, PID şeması, MCC kablolama projeleri
Personel eğitimleri (İşletme ve bakım personeline devreye almadan itibaren | ay süresince teorik ve pratik eğitim SİTERM tarafından verilecektir.)
SİTERM kapsamı dahilindeki tüm işlerin projelerini, MCC şemaları, kablo ve motor listeleri, pıd, mec ve pano ekipman listeleri, komple kalite dosyasını 2 takım hardcopy, 1 takım elektronik kopya olarak ...' ya teslim edecektir. (Önce uygulama en sona da as built olarak)
Bakanlık tarafından istenen tüm dökümantasyon Autocad dosyası olarak teslim edilecektir.
Hükümlerinin yer aldığı görülmüştür.
ELEKTRİK İMALATLAR AÇISINDAN İNCELEME SONUÇLARI:
Yukarıda yapılan değerlendirme sonucunda;
- Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 51. Maddesi kapsamında, teslim edilmesi gereken ... yazılımına ait yedeklerin, şifrelerin Davacı ... San. ve Tic. A.Ş” ye teslim edilmediği anlaşılmıştır. " şeklinde mütalaada bulunulduğu görülmüştür.
B-Bilirkişiler ... ve ... tarafından hazırlanan raporda özetle;
"Gerek davacı ve gerekse davalı taraf kanuni defterlerinin usulüne uygun olarak tutulduğu, tasdik mükellefiyetlerinin süresi içerisinde yerine getirilmiş olmakla sahibi lehine delil kudretine haiz olarak değerlendirilebileceği,
Dava konusunun ayıplı mal olması nedeniyle bir kısım mal ve hizmet faturalarının her iki taraf kayıtlarına alınmamış olmasından kaynaklı olarak taraf kanuni defterleri arasında 364.100,-EURO* 164.455,79 = 526.555,79 EURO tutarındaki farkın kayıtlara alınmayan veya kayda alınarak iade edilen fatura bedellerinden kaynaklandığı,
Yapılan ödeme tutarları için kayıt farklılığı ve uyuşmazlık tespit edilmediği, Davacının davalıdan 23 haftalık gecikme için toplam 402.795.-EUR gecikme cezası talep edebileceği; bunun dışında gerek tahakkuk eden cezai şart miktarının daha fazla olduğu, gerekse cezai şartı aşan miktarda ayrıca zararının bulunduğunu ispat etse dahi, sözleşmede yer alan sorumsuzluk kaydı sebebiyle bir talepte bulunamayacağı " şeklinde mütalaada bulunulduğu görülmüştür.
Davacı vekili ıslah dilekçesi ile ; davalıdan cezai şart olarak 250.000.TL.+ 8.007.297,5 TL (sözleşme bedelinin %5 olan 402.795.Euronun ıslah tarihinde ki değerinin TL karşılığı olarak 8.257.297,5 - 250.000.TL. Olmak üzere)= 8.257.297,5 TL.' nin 25/10/2018 tarinden itibaren işleyecek ticari faizi ile davalıdan alınarak davacı tarafa ödenmesine; davalıdan tazminat olarak 250.000.TL.+8.274.638 TL. (150.000 Euro+265.836 Euronun ISLAH tarihinde ki değerinin TL. Karşılığı olan 8.549.588,16 TL - 250.000.TL. ) = 8.524.638 TL.'nin 25/10/2018 tarinden itibaren işleyecek ticari faizi ile davalıdan alıanarak davacı tarafa ödenmesine karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda; mahkememizde açılan işbu davada, davacı ile davalı arasında yapılmış bulunan 31/07/2017 tarihli eser sözleşmesinden kaynaklanan biyokütle elektrik enerjisi üretim santralinde kullanılacak buhar kazanı yapımı montajı ve faaliyete geçirilmesine ilişkin işin ayıplı olup olmadığı, süresinde ayıp ihbarında bulunup bulunulmadığı, işin zamanında yapılıp yapılmadığı ya da geç teslim edilip edilmediği, geç ve ayıplı ifa nedeniyle doğan cezai şart nedeniyle alacağın ve cezai şart miktarını aşan davacının zararının bulunup bulunmadığı, noktalarında toplanmaktadır.
Taraflar arasındaki sözleşme 5. Maddesinde; davacının sözleşme bedeline ilişkin 4.014.000-Euroluk peşinatı Temmuz 2017 sonuna kadar ödenmesini takiben, davalı şirketin sözleşme konusu buhar kazanını 1 Eylül 2018'de çalışır vaziyette davacıya teslim edileceği kabul ve taahhüt edilmiştir.
Sözleşmenin idari kısım 15. Maddesinde; davalı yüklenicinin kendisine peşinatın ödendiği tarihten sistemin devreye alındığı tarihe kadar sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerinden tam olarak sorumlu olduğu, yüklenicinin işi zamanında sözleşmeye uygun olarak teslim etmemesi durumunda her hafta için sözleşme bedelinin binde 3'ü oranında cezai şart ödeyeceği ancak cezai şart üst sınırının sözleşme bedelinin %5'ini aşamayacağının düzenlenmiş olduğu, davacının sözleşmede belirtilen Temmuz 2017 sonuna kadar peşinatı ödemesine rağmen ifa tarihinin yaklaşması üzerine, iş programında davalının beş kez değişiklik yaptığı görülmekle, davacının işin zamanında teslim edilmesini temin için davalıya .... Noterliğinin 25/06/2018 tarihli ... yevmiye nolu ihtarnamesinin keşide edildiğini ve 01/09/2019 tarihinde işin tesliminin gerektiğini hatırlattığı, ancak ihtara rağmen, davalı Buhar Kazanını sözleşmedeki şartlara uygun şekilde çalışır durumda davacıya teslim edemediği, bunun üzerine davacı firma ile davalı 19/09/2018 tarihli protokol imzalandığını, 31/07/2017 tarihli sözleşmedeki kazan ve ekipmanlar için ön görülen koşullar geçerli kalmak kaydıyla, işin teslimi için 25/10/2018 tarihine kadar ek süre verildiği, bu süreye rağmen davalı firma tarafından buhar kazanının sözleşmeye uygun şekilde çalışır duruma getiremediği,, .... Noterliğinin 06/03/2019 gün ve ... yevmiye nolu ihtarnamesi ile 446.000Euro cezai şartın üç iş günü içerisinde ödenmesini istediği ve ... SHM'nin 2019/... D.iş sayılı dosyası ile 05/03/2019 tarihinde yapılan delil tespiti sonucu tanzim edilen 13/03/2019 günlü raporda eksik ve tamamlanmamış imalatlar sebebiyle montajı yapılmış olan alışkın yataklı kazana katkı yakıt yüklemesi yapılamadığı ve buhar elde edilemediği, buhar türbininin çalıştırılamaması sebebiyle elektrik üretimine geçilemediği, tesisin şebekeye bağlantılı hatları ve transformatör mevcut olduğu halde tesisin işletmeye alınamadığını, ayrıca ikinci yapılan ... SHM 2019/... D.iş sayılı dosyasında 27/01/2020 tarihli ve 08/06/2020 tarihli raporlardan davalı tarafça gerçekleştirilen eksik ve ayıplı imalatlar ayrıntılı şekilde raporda gösterilmiş, imalata ve montaja ilişkin kusur ve eksiklerin tespit edilmiş olduğu, mahkememizce alınan 18/11/2022 tarihli bilirkişi ... ... tarafından tanzim edilen raporda; tesisin gizli ayıplı olduğu ve bu ayıpların giderilmesi için 150.000 Euro+ kül toplama filtreleri için 265.836Euro harcama yapılması gerektiğini ve tesisin 01/09/2018 tarihinde tamamlanması gerekirken 26/10/2018 'de geçici kabulünün yapıldığının davacının verdiği teminat senedinin icraya konulduğu ve cezai şart olarak 250.000 Euro talep edebileceği rapor edildiği, yine 21/10/2022 günlü raporda bilirkişi kurulu tarafından yapılan tespit dosyaları ve ... ... raporu esas alınarak, davalı tarafından imalatı yapılan katı yakıt hazırlama sisteminin imalatının gizli ayıplı olduğu, akışkan yataklı kazana katı yakıt yüklemesi yapan tek parça helezonun hatalı tasarım ve imalat sonucu ayıplı olduğu, oluşan ayıbın giderilmesi için 150.000Euro ve kül toplama ve torbalı filtrelerde oluşan ayıbın giderilmesi için 265.836 Euro olmak üzere toplam 415.836-Euro hasarın giderilmesi için masraf yapılması gerektiği, taraflar arasındaki sözleşmenin 51. Maddesine uygun olarak teslim edilmesi gereken ... Yazılıma ait yedeklerin ve şifreler davacı ... .. AŞ 'ye teslim edilmediği belirlenmiştir.
Davalı şirket tarafından dosyamızda alınan raporlara yapılan itirazlar sonrası dosyaya sunulan 28/03/2023 günlü rapor ekindeki ... ATM'nin 2021/... E. Sayılı dosyasına yazılan talimat sonucu alınan ... AHM'nin yaptığı keşif sonucunda düzenlenen 09/01/2023 günlü raporda, 09/01/2022 tarihinde 2019/... D.iş sayılı dosyasında tespit edilen ayıplı imalatın tamamının değiştirilerek tamamlandığı ve enerji santralinin faal olduğu tespit edilmekle ve ayıplı bir imalatın bulunmadığı ifade edilmekle, dosyamızdan 29/03/2023 tarihli ara karar doğrultusunda, teknik heyetin 18/08/2023 günlü raporda davalı itirazları incelenmek suretiyle santralin ... ınca resmi ön kabulünün 26/10/2018 tarihinde yapıldığı ancak 05/04/2019'a kadar elektrik üretilemediği, bu nedenle dava konusu eserin sözleşme hükümlerine göre geç teslim edildiği, geçici teslimin 05/04/2019 tarihinde yapıldığının kabulü gerekeceği, bu tarihten sonra yapılan üretim çalışmaları incelendiğinde kazanın ilk devreye alındığı tarihten itibaren sürekli çalışmadığı ve elektrik üretiminin aralıklı olarak yapıldığı, ... AŞ'ın web sayfasından tespit edildiğini, yapılan gizli ayıplı üretim sebebiyle ayıpların giderilmesi için toplam 415.836 Euro harcama yapılması gerektiğini, davalıya ait biyokütle santralinin ilk elektrik üretimini 05/04/2019'da yaptığı bu nedenle geçici teslimin 26/10/2018 değil 05/04/2019 olarak kabul edilmesi gerektiğini rapor etmiş, mahkememizce taraf defterlerinin de incelenmesi ve davacının talep edebileceği tazminatın belirlenmesi için Prof. Dr. ... ve ... ilave edilmiş, işbu bilirkişiler tarafından tanzim edilen 22/05/2024 günlü raporda, taraf defterlerinin usulüne uygun olduğu tespit edildiği, davalının yaptığı dava konusu imalatın gizli ayıplı olması nedeniyle bir kısım mal ve hizmet faturalarının her iki taraf kayıtlarına alınmamış olmasından kaynaklı taraf defterleri arasında 364.100 Euro + 164.455,79 Euro = 526.055,79 Euro tutarındaki farkın bulunduğu, yapılan ödeme miktarlarında kayıt farkı bulunmadığı ve ödeme miktarı yönünden uyuşmazlık olmadığı, davacının davalıdan 23 haftalık gecikme toplamı 402.795 Euro gecikme cezası talep edebileceği, bunun dışında gerek tahakkuk edilen cezai şart miktarının daha fazla olduğu, gerekse cezai şartı aşan miktarda ayrıca zararın bulunduğunu ispat etse dahi sözleşmedeki sorumsuzluk kaydı nedeniyle davacının daha fazla talepte bulunamayacağı rapor edilmiştir.
Ayrıca bilirkişi kurulu raporunda, taraf defterlerinin esasen uyumlu olduğu, taraf defterleri arasındaki farkın davalı tarafın davacı aleyhine kestiği faturaların 526.555,79-Euroluk faturanın davacı tarafından, davalı tarafından yapılan üretimin ayıplı olduğundan bahisle kayıtlara almadığı ya da kayda alıp da iade ettiği faturadan kaynaklandığı, dava konusu alacağın ise cezai şart alacağına ilişkin olması sebebiyle ticari defter ve kayıtlara göre sonuca varılmasının mümkün olmadığı mahkememizce benimsenmiştir.
Mahkememizce yapılan değerlendirmede; mahkememiz tarafından alınan bilirkişi raporları ile özellikle dosya kapsamına uygun 22/05/2024 günlü raporda, davalının 31/07/2017 günlü sözleşmeden kaynaklanan eseri ayıpsız teslim borcunu 01/09/2018 tarihinde teslimin kararlaştırılmasına rağmen, teslim gerçekleşmediği ve 19/09/2018 tarihli protokolün imzalandığı, bu protokolde mevcut ayıplar giderilerek teknik şartlara uygun bir şekilde kazanı en geç 25/10/2018 tarihinde teslimi gerekirken, davalı teslim borcunu sözleşmeye uygun ifa ettiğini ispat etmesi gerekirken buna yönelik, sözleşmedeki borcunu ifa ettiğini gösteren savunma yapmamış ve delil sunmadığı mahkememizce de benimsenmiştir.
Tesisin sözleşmede kararlaştırılan ifa zamanının üzerinden birkaç yıl geçtikten sonra sorumsuz çalıştığının iddia ve ispat edilmiş olmasının, borcun zamanında ve sözleşmeye uygun ifa edildiğinin ispatı bakımından yeterli olmayacağı TBK'nın m.179/2 'de cezai şart borcunu ödeme yükümlülüğünden kurtulma (cezai şart alacağını talep etmekten feragat etme ve davacı yanın davalının ifasını çekingesiz kabul ettiğinin iddia ve ispatı) koşullarının varlığı davalı tarafından ispat edilemediği mahkememizce benimsenmiştir.
Bu nedenle 31/07/2017 tarihli sözleşmenin idari kısım başlığını taşıyan 15. Maddesi gereğince, yüklenicinin işin zamanında sözleşmeye uygun olarak teslim edilmemesi durumunda geciken her hafta için sözleşme bedelinin binde 3'ü oranında cezai şart ödeyeceğine ve ancak cezai şart üst sınırın sözleşme bedelinin %5'ini aşamayacağına ilişkin düzenlemeler dikkate alınarak, davacının 25/10/2018 tarihinde raporda belirtilen teslimin gerçekleştiği tarih olan 05/04/2019 tarihine kadar geçen dilim için sözleşme bedeli olan 8.055.900 Euro'nun binde 3'üne isabet eden haftalık gecikmeden kaynaklanan cezai şartın 24.167,70 Euro olarak hesaplanması ve bunun geciken süre 23 haftayı bulduğu dikkate alındığında talep edilebilecek cezai şartın 555.857,10Euroyu bulacağın ancak, sözleşme bedelinin %5'ini aşamayacağından talep edilecek cezai şartın 402.795-Euro olarak hesaplanmasının doğru olacağı belirlenmiş olup mahkememizce de sözleşme koşullarına göre talep edilebilecek cezai şartın en fazla 402.795 euro olacağı belirlenmiştir.
Mahkememizce davacının dava dilekçesinde faiz talep etmediği ancak 27/01/2023 tarihinde yapılan ıslah ile faiz talep ettiği, yerleşik yargıtay içtihatlarına göre ıslah dilekçesi ile temerrüt tarihinden itibaren faiz talep edebileceği, mahkememizce 27/01/2023 tarihli euro kuru hataen 18,8473 USD efektif satış kuru esas alınarak TL'ye çevrildiği oysa bu tarihteki euro efektif satış kurunun 20,5076 Euro olup, 402.795 * 20,5076 =8.260.358,74-TL olup davacının cezai şart talebinin 8.257.297,50-TL olarak daha az miktarda cezai şart alacağı talep ettiği ve bu talepteki hesaplamanın doğru olduğu, esasen döviz cinsinden bilirkişice yapılan hesaplama sonrasında, talebin TL olarak yapılmış olması sebebiyle mahkememizce de TL'ye çevrilirken maddi hata yapıldığı tespit edilmekle, 6100 sayılı HMK'nın m.304 gereğince, mahkememizce resen maddi hata düzeltilerek gerekçeli kararda cezai şart alacak miktarı hüküm fıkrasında taleple bağlı kalınarak 8.257.297,50-TL olarak belirlenerek, temerrüt tarihinden itibaren bu miktara avans faizi uygulanmasına karar vermek gerekmiştir.
Ayrıca taraflar tacir olup sözleşme ile belirlenen cezai şart miktarlarının, indirilmesi için ancak ödenecek paranın davalının ekonomik mahvına sebebiyet vermesi halinde söz konusu olabileceği, davalının buna ilişkin bir iddiası bulunmadığı gibi, mahkememizce de böyle bir durumun varlığı tespit edilemediğinden, yapılan işler ile yapılan işin niteliği ve miktarı, ve özellikle davacının cezai şartı aşan elektrik üretiminden yoksun kalınan zararlarının da mevcut olduğu, mahkememizce bu zararın doğrudan davalının ağır kusuru ile doğduğu mahkememizce benimsenmediğinden buna ilişkin davacı taleplerinin reddine karar verildiği dikkate alınarak, cezai şart miktarında indirime gidilmemiştir.
Mahkememizde ayrıca davacı cezai şart miktarını aşan zararlarının tazminini de talep ettiği görülmekle, buna ilişkin yapılan taleple ilgili değerlendirmede; davacı iş sahibinin borcun ifasında yaşanan gecikme yüzünden mahrum kaldığı gelirin, "borç ihlali sebebiyle uğranılan zarar" olarak kabul edilmesi gerektiği iddiası ile söz konusu 23 haftalık zaman diliminde üretilmesi mümkün elektrik miktarını belirleyerek, bu miktar için talep edebileceği bedelin, "Yoksun kalınan gelir tazminatı" olarak talep ettiği görülmekte ise de; sözleşmede cezai şart kararlaştırılan durumlarda ; davacının cezai şartı aşan miktarda TBK m.180/2 ve m.115 'nin birlikte değerlendirildiğinde, davacı ispat yüküne ilişkin gereklerine riayet etmek kaydıyla cezai şartı aşan miktarda tazminat talep edebilir ancak bu zararını ispatlaması gerekeceği gibi, özellikle davacı iş sahibi elektrik üretip satamamaktan kaynaklanan zararı, davalı borçlunun ağır kusuruyla gerçekleştiğini ispat etmek suretiyle , sözleşmedeki sorumsuzluk kaydının geçersiz olduğunu ortaya koyduktan sonra talep edebilir. Bunun için davacının, davalı borçlunun , "münhasıran davacının elektrik
üretmesini engellemek amacı ile” ifa zamanını geciktirdiğini ispat etmesi gerekir. Davacı buna ilişkin herhangi bir delil sunmadığından davalının ihtardan önce ve sonra kendisine iletilen sorunları gidermek için çözüm üretme gayreti sergilediği dosya kapsamından tespit edilmekle mahkememizce, davalının ağır kusuruyla ifanın gecikmesine yol açtığı sonucuna varmak mümkün olmamıştır.
Bu nedenle mahkememizce bilirkişi kurulunun 22/05/2024 günlü raporundaki cezai şartı aşan zararın tazminine ilişkin talep yönünden davanın reddi gerektiği görüşüne mahkememizce de itibar edilerek davanın reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
Davanın KISMEN KABULÜ ile;
1-Davacının cezai şarta ilişkin talebi yönünden belirlenen tazminat miktarı 8.257.297,50-TL'nin temerrüt tarihi olan 25.10.2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiliyle DAVACIYA VERİLMESİNE,
2-Fazlaya ilişkin cezai şartı aşan zarardan kaynaklı alacak taleplerinin REDDİNE,
3- Kabul edilen dava değeri üzerinden hesaplanan 564.055,99 TL karar-ilam harcından, davacı tarafça peşin yatırılan (8.538,75 TL peşin harç, 278.054,76 TL ıslah harcı olmak üzere) 286.593,51 TL harcın mahsubu ile bakiye 277.462,48 TL harcın DAVALIDAN TAHSİLİ İLE HAZİNE'YE GELİR KAYDEDİLMESİNE,
4- Davacı tarafça yapılan 19.240 TL yargılama giderinden davanın kabul oranına göre (% 49,20) hesaplanan 9.466,08 TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, kalan kısmın DAVACI ÜZERİNDE BIRAKILMASINA,
5- Davalı taraf yargılama gideri yapmadığından bu hususta bir karar verilmesine YEROLMADIĞINA,
6- Davacı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi 13/1 uyarınca hesap ve takdir olunan 651.718,93 TL vekalet ücretinin davalıdan alınıp DAVACIYA ÖDENMESİNE,
7- Davalı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden, reddedilen talep üzerinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi 13/1 uyarınca hesap ve taktir olunan 659.739,14 TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile DAVALIYA ÖDENMESİNE,
8- Taraflarca yatırılan gider avansının kullanılmayan kısmının 6100 sayılı Yasanın 333. maddesi ile Yönetmeliğin 207. maddesi gereğince hükmün kesinleşmesinden sonra hesap numarası bildirilmiş ise elektronik ortamda hesaba aktarmak suretiyle; hesap numarası bildirilmemiş ise masrafı kalan paradan karşılanmak suretiyle PTT merkez ve işyerleri vasıtasıyla adreste ödemeli olarak yazı işleri müdürü TARAFINDAN İADESİNE,
9- Davacı tarafça yatırılan 8.538,75 TL peşin harç, 278.054,76 TL ıslah harcı ve 59,30 TL başvuru harcı olmak üzere toplam 286.652,81 TL'nin davalıdan tahsili ile DAVACIYA ÖDENMESİNE,
10- Devletçe karşılanan 1.320 TL arabuluculuk ücretinin, davanın kabul oranına göre (% 49,20) hesaplanan 649,44 TL 'sinin davalı taraftan, bakiye 670,56 TL'sinin davacıdan tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDEDİLMESİNE,
Dair; taraf vekillerinin yüzüne karş kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık yasal süre içerisinde ... Mahkemesinde istinaf yasa yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.24/10/2024
Başkan ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Üye ...
¸e-imzalıdır
Katip ...
¸e-imzalıdır