T.C.
İSTANBUL
16. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2026/190 Esas
KARAR NO : 2026/372
DAVA : Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 13/05/2025
KARAR TARİHİ : 30/04/2026
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasına sunmuş olduğu dava dilekçesi ile; .../İSTANBUL mevkinde ve 02.02.2025 tarihinde 1 No'lu davalıya ait, 2 No'lu davalının sevk ve idaresindeki ... plaka sayılı aracın müvekkiline ait ... plaka sayılı araca çarpması sonucunda maddi hasarlı trafik kazası meydana gelmiş olup işbu kaza neticesinde tanzim edilen Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağına ve video görüntülerine istinaden davalı aracın tam ve asli kusurlu olarak tespit edildiğini, kaza neticesinde müvekkilin ... plakalı aracın sağ yan tarafının hasarlandığını, müvekkilinin aracın onarımda kaldığı gün sayısınca aracı kullanamamış olup hak mahrumiyeti kaybına uğradığını, bilirkişilerce onarım gün sayısı ve aracın rayiç piyasa değerinin tespiti ile müvekkilinin davalının haksız fiili sebebiyle ortaya çıkan hak mahrumiyet bedelinin tespiti ve davalıdan tanzimi gerektiğini belirterek davanın kabulü ile müvekkilinin aracında meydana gelen hasardan kaynaklı olarak talep edilebilir tazminat bedelinin mahkemece yaptırılacak bilirkişi incelemesi ile tespit edileceği baz alınarak (HMK. M.107 gereği belirsiz alacak davasını) fazlaya ilişkin talep ve hakları saklı kalmak kaydıyla araçta meydana gelen hasara ilişkin olarak şimdilik 100,00 TL alacağın davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine, aracın geçirmiş olduğu maddi hasarlı trafik kazası sonucu şimdilik 100,00 TL araç değer kaybı tazminatının haksız fiilin meydana geldiği tarihten itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine, müvekkilinin araç mahrumiyet tazminatı için şimdilik 100,00 TL'nin haksız fiilin meydana geldiği tarihten itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine, araçta meydana gelen hasarın kayıt altına alınması için ekspere ödenen eksper ücretinin yargılama giderinden sayılarak davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine, davalının dava açılmasına sebebiyet vermesinden dolayı HMK. gereğince disiplin para cezasına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı ... 26/06/2026 tarihli dilekçesi ile; sürücüsü olduğu ... plakalı aracıyla park halinde iken davalının aracının arabasının kapısına vurduğunu, polis tutanağında davalının kusurlu olduğunun belirtildiğini beyan etmiştir.
Davalı ...'a dava dilekçesi tebliğ edilmiş, davalı ...'ın cevap dilekçesi sunmadığı anlaşılmıştır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, maddi hasarlı trafik kazası nedeniyle hasar bedeli, değer kaybı ve hak mahrumiyet bedeline ilişkin tazminat davasıdır.
.... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas 2026/26 Karar sayılı 22/01/2026 tarihli kararı ile görevsizlik kararı verilerek dosya Mahkememize gönderilmiş ve Mahkememizin 2026/190 Esas sırasına kaydı yapılarak yargılamasına devam olunmuştur.
Mahkememizce davacının ve davalıların bulunduğu Vergi Dairesi ve Ticaret Sicil Müdürlüğüne müzekkereler yazılarak tacir kaydının bulunup bulunmadığı, mükellefiyet bilgileri, hangi usulde vergilendirdiği, hangi usulde defter tuttuğu ve TTK.'nun 12.ile VUK'un 177.maddesi uyarınca tacir sayılıp sayılmadığı hususları araştırılmıştır.
Davacı ... için Kağıthane Vergi Dairesi'ne yazılan müzekkereye "İlgide kayıtlı yazıda bahsi geçen, dairemiz ... (T.C: ...) vergi kimlik numaralı
mükellefi ...'ın VUK madde 177 kapsamında birinci sınıf tüccar sayıldığı ve ticari kazanç
hükümlerine göre bilanço usulüne göre defter tuttuğu tespit edilmiştir.", davalı ... için ... Vergi Dairesi'ne yazılan müzekkereye "Dairemizin ... (... T.C.) vergi kimlik numaralı ...'ın 09/12/1997 tarihinde ... - Taksi İle Yolcu Taşımacılığı işi ile ... - Demir Yolu
Taşımacılığını Destekleyici Faaliyeti ile ilgilendiği, 09/12/1997-31/12/2025 tarihleri arasında basit
usulde vergilendirildiği, 01/01/2026 tarihinden itibaren ticari kazanç yönünden gerçek usulde
vergilendirilmeye başladığı ve işletme hesap özetine göre defter tuttuğu, 213 Sayılı VUK'un 177.
maddesine göre 2. sınıf tüccar olduğu, alış-satış toplamının, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 177.
Maddesi ve diğer ilgili maddelerinde belirtilen tutarın altında kaldığı görülmüştür.
", davalı ... için ... Vergi Dairesi'ne yazılan müzekkereye " Kayıtlarımız tetkiki neticesinde ... vergi kimlik numaralı ...'ın 03/01/2015-
31/03/2020 arasında Dairemizde "TAKSİ İLE YOLCU TAŞIMACILIĞI"(TAKSİ ŞOFÖRLÜĞÜ)
faaliyetinde bulunduğu görülmüş olup "DİĞER ÜCRET" kapsamında vergilendirilmiş olduğu bu
kapsamda vergilendirilmiş olanların bilanço ve işletme hesabı olarak vergilendirilmediği ayrıca defter
tutma yükümlülüklerinin bulunmadığı hususunu, bilgilerinize arz ederim." , İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğü'ne yazılan müzekkereye ise "Gerçek ve tüzel kişi tacirlerin ticaret unvanlarının tasnifinden meydana gelen sicil fihristimizde yapılan incelemede yazınızda kimlik bilgisi verilen ..., ... ve ...'ın gerçek kişi ticari işletme kaydı bulunamamıştır." şeklinde cevap verildiği anlaşılmıştır.
6100 sayılı HMK'nın 114/1-c ve 115. maddeleri gereğince yargı yolu ve görev hususu; kamu düzenine ilişkin dava şartlarından olmakla; mahkememizce davanın her aşamasında resen nazara alınması gerektiğinden HMK'nın 138. Maddesi gereğince Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında '' Mahkeme, öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir; gerektiği takdirde kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir.'' hukuki düzenlemeleri gereğince dava dosyası öncelikle bu noktalarda incelenmiştir.
TTK'nın 4 ve 5. maddeleri ile ticari davaların; '' Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın; a) Bu Kanunda, b) Türk Medeni Kanununun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkındaki 962 ila 969 uncu maddelerinde, c) 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ila 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ila 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ila 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ila 554, havale hakkındaki 555 ila 560, saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ila 580 inci maddelerinde, d) Fikri mülkiyet hukukuna dair mevzuatta, e) Borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde, f) Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde, öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır. Ancak, herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bundan istisnadır.'' şeklinde tanımlandığı görülmüştür. Anılı kanuni düzenlemeye göre, bir uyuşmazlığın ticari dava sayılması için TTK 4/1.maddesine göre her iki tarafında tacir olması ve ticari işletmeleri ilgili hususlardan doğması, yahut tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın "a-f" bentlerinde sayılan hususlardan doğmasının gerektiği açıktır.
TTK.'nın 11/1.maddesine göre, Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir.
TTK.'nın 12/1.maddesinde tacir tanımına yer verilerek "Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişi "tacir" olarak tanımlanmıştır. TTK'nın 15/1.maddesinde de esnaf tanımı yapılmıştır. Buna göre "İster gezici olsun ister bir dükkanda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedeni çalışmasına dayanan ve geliri 11 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaftır." 21/06/2005 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun 3.maddesinde ise esnaf ve sanatkar "ister gezici ister sabit bir mekanda bulunsun, Esnaf ve Sanatkar ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkar meslek kollarına dahil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedeni çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseler" olarak açıklanmıştır.
Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda dosyanın görev yönünden irdelenmesinde; somut uyuşmazlıkta davacının kaza nedeniyle aracı hasar gördüğünden araç hasar bedeli, değer kaybı ve araç mahrumiyet bedeli talebiyle eldeki davanın açıldığı, davacıya ait aracın otobüs davalıya ait aracın ise ticari taksi olduğu anlaşılmıştır. Görevsizlik kararı verilen .... Asliye Hukuk Mahkemesince gerçek kişi olan tarafların tacir ya da esnaf kaydı olup olmadığının araştırılması ve varsa kayıtların getirilmesi, ayrıca tarafların bağlı olduğu Vergi Müdürlüğüne müzekkere yazılarak işletmeleri bakımından basit usulde vergilendirilenlerden veya işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlardan veya ticari bilanço esasına defter tutanlardan veyahut vergiden muaf kişilerden olup olmadığı sorularak gelen yazı cevabına göre tarafların tacir olup olmadığı tartışılmaksızın yalnızca davacıya ait aracın halk otobüsü, davalıya ait aracın ise ticari taksi olduğundan bahisle her iki taraf açısından ticari mahiyet taşıdığı belirtilerek görevsizlik kararı verildiği görülmüştür.
Huzurdaki davaya emsal teşkil eder nitelikte bulunan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi 2026/331 Esas, 2026/311 Karar sayılı ilamında; ''Somut uyuşmazlıkta; davacı, kaza nedeniyle aracı hasar gördüğünden kazanç kaybı ve değer kaybı talebiyle eldeki davayı açmıştır. Dosya kapsamından, davacıya ait aracın otobüs, davalıya ait aracın ise çekici olduğu anlaşılmıştır.
Bu halde; gerçek kişi olan tarafların tacir yada esnaf kaydı olup olmadığının araştırılması ve varsa kayıtların getirtilmesi ayrıca varsa tarafların bağlı olduğu Vergi Müdürlüğüne müzekkere yazılarak işletmeleri bakımından basit usulde vergilendirilenlerden veya işletme hesabı esasına göre deftere tabi tutanlardan veya ticari bilanço esasına defter tutanlardan veyahut vergiden muaf kişilerden olup olmadığı sorularak gelen yazı cevaplarına göre tarafların tacir olup olmadığı tartışılarak, eğer taraflar tacir ise davaya devam edilmesi, tüketici olması halinde Tüketici Mahkemesinin, tacir olmayıp esnaf kaydı bulunması halinde ise Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olacağı değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamıştır. '' denilmek suretiyle görevli mahkeme tespit edilirken yapılacak olan araştırmanın kuralları belirtilmiştir.
Mahkememizce de yapılan araştırmada davacı taraf tacir olarak kayıtlı olsa da davalıların tacir sıfatlarını haiz olmadığı anlaşılmıştır. Nitekim bir gerçek kişinin tacir olarak adlandırılabilmesi için yalnızca ticari kazanç elde etmesi yeterli değildir. Gerçek kişinin tacir kaydı yoksa elde ettiği ticari kazancın tacir sayılabilmesi için bilanço esasına göre defter tutması yahut işletme esasına göre defter tutuyorsa da gelirinin VUK 177. Maddesinde belirtilen sınırları aşması gereklidir. Davalıların dava açıldığı tarihte tacir ve tüketici sıfatı bulunmadığı görüldüğünden davanın nispi ticari dava olmadığı zira davanın nispi ticari dava olabilmesi için her iki tarafın da tacir sıfatının bulunmasının zorunlu olduğu ve dava konusunun haksız fiilden kaynaklanması nedeniyle mutlak ticari davalardan da olmadığı görülmekle uyuşmazlığın genel hükümler uyarınca Asliye Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiği, (Emsal Karar İstanbul BAM 37 H.D. 2021/2076 esas 2022/939 karar, İstanbul BAM 37 H.D. 2022/2442 Esas, 2023/1074 karar, İstanbul BAM 9. Hukuk Dairesi 2026/331 Esas 2026/311 Karar ) anlaşılmakla mahkememizin görevsizliğine, HMK'nın 114/1-c ve HMK'nın 115/2 maddesi uyarınca davanın usulden reddine, olumsuz görev uyuşmazlığının çözümü için dosyanın İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi'ne gönderilmesine dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın mahkememizin görevsizliği sebebiyle HMK'nın 114/1. maddesi göndermesi ile HMK'nın 115/2 maddesi uyarınca USULDEN REDDİNE,
2-Görevli mahkemenin .... ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ OLDUĞUNUN TESPİTİNE,
3-Mahkememiz kararı istinaf edilmeksizin kesinleşmesi halinde 6100 sayılı HMK m.21/1-c gereğince .... Asliye Hukuk Mahkemesi ile mahkememiz arasında olumsuz görev uyuşmazlığı çıktığından kararın kesinleşmesinden sonra dava dosyasının MERCİ TAYİNİ için İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi'ne GÖNDERİLMESİNE,
4-Kararın taraflarca süresinde istinaf edilmesi halinde ise dosyanın ilgili BAM Hukuk Dairesi'ne gönderilmesine,
5-Harç, vekalet ve yargılama giderlerinin HMK'nın 331/2 maddesi uyarınca yetkili mahkemece değerlendirilmesine,
Dair, tarafların yokluğunda, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde mahkememize verilecek ya da gönderilecek dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde karar verildi. 30/04/2026
Katip ...
¸e-imzalıdır
Hakim ...
¸e-imzalıdır
Full & Egal Universal Law Academy